Dialekt północnothewański

Thèvāngō Hēkrē (lub po prostu dialekt południowy) - dialekt wywodzący się z języka Tjèvāngō archaicznego.

Procesy

Charakterystyka początkowa

Alofonia /j/ [ɣ~x] oraz /ĵ/ [j~ʝ]

Jedną z pierwszych różnic, jakie pojawiły się w języku była alofonia przy palatalizacji [ɣ]: standardowa [j] na północy miała wariant [ʝ].

Potem pojawiło się ubezdźwięcznienie <j> na początku wyrazu przez zasadę analogii do [x] przydechowego. Palatalizowało się jednak cały czas do [ʝ]. Następnie, proces ten objął również spółgłoskę ciężką /dj/ w nagłosie.

Początek epoki literackiej

Alofonia północna była we wczesnoarchaicznym państwie ludu Tjèvāngonō traktowana na równi z wymową standardową. Problem stanowił zapis /dj/ w pierwszej sylabie wyrazu, gdyż miał on dwie różne realizacje. Przyjęto więc konwencję, że w środku wyrazu zapisuje się go jako <dj>, które było wymawiane zawsze jako [dɣ], natomiast rozpoczynające słowo /dj/ o dwóch sposobach realizacji będzie zapisywane jako <tj> ze znakiem bezdźwięcznego <t> ulegającemu lub nie ulegającemu ubezdźwięcznieniu przez /j/ [ɣ~x] w zależności od mowy czytającego dany tekst.

[x] zastępujące dawne [ɣ] ulegało palatalizacji do dźwięcznego [ʝ], jednak dla [x] przydechowego przez pewien czas działał normalny mechanizm palatalizacji [x]>[xʲ]. Wyniku analogii ów przydech również zaczął się palatalizować [x]>[ʝ].

W pewnym momencie, ubezdźwięcznieniu uległy wszystkie /j/ i wszystkie palatalizowały się do [ʝ]. Spółgłoska ciężka <dj> uległa ubezdźwięcznieniu do /tx/, lecz przy palatalizacji pozostało [dʝ]. Wyjątek pojawił się przy spółgłosce ciężkiej <tj> [tx], która przez bezdźwięczne /t/ palatalizowała się do [tç]. Dzieje się tak, gdyż owo [tx] powstało z dużo starszego procesu, nie tak nagle i w inny sposób.

Do tego czasu nie zaszły zmiany w samogłoskach. Przedstawione dotąd różnice to drobiazgi, jednakże wpłyną one na zupełną zmianę brzmienia języka w przyszłości.

Dalsze zmiany

Poniższe zmiany w palatalizacji uznawane są za pierwsze oznaki dialektyzacji języka: W wyniku palatalizacji nastąpiła afrykatyzacja głosek /t/ i /d/:

• [t] > [tʲ] > [t͡ɕ]
• [d] > [dʲ] > [d͡ʑ]
• <dj> [tx] > [dʝ] > [ɟʝ]
• <tj> [tx] > [tç] > [cç]

Zaniknęły głoski ciężkie dając powodując zmiany długości sylab i przesunięcia akcentu.

• Spółgłoska ciężka <tl> [θ~ð] uległa przemianie w [s]. Równolegle z afrykatyzacją, alatalizacja <tl> [s] doprowadziła do powstania zmiękczenia: [ɕ].

Fonetyka

Samogłoski

Samogłoski

	Przednie		Centralne		Tylne
	długie	krótkie	długie	krótkie	długie	krótkie
Przymkięte	[iː] ī	[i] i	[ɨː] ȳ	[ɨ] ŷ	[uː] ū	[u] u
Prawie przymknięte		[ɪ] y
Półprzymknięte	[eː] ḕ	[e] è			[oː] ō	[o] o
Półotwarte	[ɛː] ē	[ɛ] e			[ɔː] o	[ʌ] à [ɔ] o
Otwarte			[aː] ā	[a] a

[ɛ] > [ə] [e] > [i]

Spółgłoski

Spółgłoski

		Bilabialne	Wargowo-zębowe	Zębowe	Dziąsłowe	Podniebienne	Miękkopodniebienne
Nosowe	twarde	[m] m			[n] n		[ŋ] n
	miękkie	[mʲ] mì				ɲ [nì]
Zwarte	twarde	[p] p [b] b			[t] t [d] d		[k] k [g] g
	miękkie	[pʲ] pì [bʲ] bì			[tʲ] tì [dʲ] dì		[kʲ] kì [gʲ] gì [ʝ] ĵ
Szczelinowe	twarde		[f] f [v] v	[θ~ð] tl			[x] h
	miękkie		[fʲ] fì [vʲ] vì, vlì	[θʲ] tlì			[xʲ] î [ɣ] llì, nlì
Aproksymanty	twarde
	miękkie
Drżące	twarde				[r] r
	miękkie				[rʲ] rì
Boczne	twarde				[l] l	[ʎ] nl, ll
	miękkie					[ʎ] lì

Zaniknęły spółgłoski ciężkie, zmieniając brzmienie, zanikając bądź rozdzielając się na dwie głoski. Podczas reinterpretacji podziału sylab archaiczne reguły iloczasu wciąż obowiązywały, wskutek czego zmienił się iloczas niektórych sylab:

tjè.vā.ngo.nō > thi.van.gō.nō

Dalszą konsekwencją takiej zmiany jest przesunięcie akcentu:

tjè.vā.ngo.nṓ > thi.van.gṓ.nō

Akcentowane samogłoski rozwijały się inaczej niż ich nieakcentowane odpowiedniki, więc proces ten prowadził do większych zmian barwowych.

Spółgłoski ciężkie

Znak graficzny	IPA
ng	ŋg
kv	kf(~gv)
tl	θ(~ð)
j	ɣ(~x)
tj	dɣ(~tx)
tj	dɣ
vl	ʋ
ll, nl	ʎ
C+r	["C"r]