|
|
| Linia 1: |
Linia 1: |
| {{Język
| | <div style="padding: 1em; font-size: 12pt; font-weight: bold; background: black; color: white"> |
| |kolor=lawngreen
| | This language is no longer available due to multiple third-party notifications of copyright infringement from claimants including: |
| |nazwa=język rodzki
| |
| |nazwa własna=rodzku jezuk
| |
| |twórca=[[User:Vilén|Vilén]]
| |
| |rok=2008
| |
| |alfabet=alfabet łaciński
| |
| |klasyfikacja=języki indoeuropejskie
| |
| :języki słowiańskie | |
| ::języki północnosłowiańskie (fikcyjne) | |
| :::'''język rodzki''' | |
| |tekst=Veche lydi rödzåt se svobödeni i örveni ve svöja dostöjenösti i pravem. Öni — nadileni s’ orzumu i sevisti i delšeni spolu poståpät ve duchu bratestva.
| |
| }}
| |
|
| |
|
| '''Język rodzki''' (''rodzku jezuk'') to fikcyjny północnosłowiański język sztuczny używany w [[Rodzka|Rodzce]] w conworldzie [[Jawia|Jawii]]. Charakteryzuje się on silnymi wpływami języka szwedzkiego (w conworldzie nazywanego [[Swealand|swealandzkim]]) na fonologię, słownictwo i gramatykę; a także w małym stopniu [[język szlawski|języka szlawskiego]] (słownictwo, końcówka dop. l.m. ''-u'') oraz fryzyjskiego i średniowysokoniemieckiego.
| | * Johannes Hendrik van Steenbergen |
| | * Karol Mikołaj Biegała |
| | * Michał Pietrusiński |
|
| |
|
| Pewne aspekty rodzkiego inspirowane są [[język sweński|językiem sweńskim]] (główna inspiracja do powstania języka), [[język rański|rańskim]], [[język wozgijski|wozgijskim]], [[język zimny|zimnym]] oraz [[język gardneński|gardneńskim]].
| | <p style="color: gray;">Sorry about that.</p> |
| | | </div> |
| ==Alfabet i fonologia==
| |
| {| cellspacing="10" style="text-align: center;"
| |
| |- style="font-size: 1.5em;"
| |
| | a || ä || å || b || c || ch || d || e || g || i || j || k || l || m
| |
| |-
| |
| | [a] || [æ] || [ɒ] || [b] || [ts] || [x] || [d] || [ɛ] || [ɡ] || [i] || [j] || [k] || [l] || [m]
| |
| |- style="font-size: 1.5em;"
| |
| | n || o || ö || p || r || s || š || t || u || v || y || z || (ts) || (dz)
| |
| |-
| |
| | [n] || [ɔ] || [œ] || [p] || [r] || [s] || [ʃ] || [t] || [u] || [v] || [y] || [z] || [θ] || [ð]
| |
| |}
| |
| | |
| * '''g''' jest wymawiane jako [j] w końcówkach ''-åg'' i ''-eg'' oraz w niektórych wyrazach.
| |
| * '''ts dz''' w niektórych wyrazach mogą być wymawiane jako [ts dz].
| |
| | |
| ===Akcent===
| |
| Wyrazy w języku rodzkim akcentowane są zazwyczaj na pierwszą sylabę, z wyjątkiem słów zawierających przedrostki (akcentowanych na drugą, np. ''påˈcistit''), oraz niektórych zapożyczeń z języków obcych.
| |
| | |
| ===Mutacje===
| |
| Przed niektórymi końcówkami mogą zachodzić następujące mutacje samo- i spółgłoskowe:
| |
| | |
| ====Przegłos (umlaut)====
| |
| Polega na zmianie najbliższej samogłoski poprzedzającej końcówkę w następujący sposób:
| |
| | |
| * '''a''' → ä
| |
| * '''o, å''' → ö
| |
| * '''u''' → y
| |
| | |
| Przy końcówkach oznaczany jest za pomocą gwiazdki '''*'''.
| |
| | |
| ====Palatalizacja====
| |
| Polega na zmianie spółgłoski występującej tuż przed końcówką w następujący sposób:
| |
| | |
| * '''k''' → c
| |
| * '''g, ch''' → š
| |
| * '''sk''' → šk
| |
| * '''sg''' → šg
| |
| | |
| Przy końcówkach oznaczana jest za pomocą krzyża '''†'''.
| |
| | |
| ====Jotacja====
| |
| Polega na zmianie spółgłoski występującej tuż przed końcówką w następujący sposób:
| |
| | |
| * '''t''' → ts
| |
| * '''d''' → dz
| |
| * '''k''' → c
| |
| * '''s, z, g, ch''' → š
| |
| * '''sk''' → šk
| |
| * '''sg''' → šg
| |
| * '''st, sd''' → ss
| |
| | |
| Przy końcówkach oznaczana jest za pomocą podwójnego krzyża '''‡'''.
| |
| | |
| ====Udźwięcznienie====
| |
| Technicznie, nie jest to mutacja, a jedynie osobliwość ortograficzna w pisowni języka rodzkiego. Polega ona na zmianie znaku spółgłoskowego na jego odpowiednik dźwięczny, jeżeli znajdzie się on w pozycji pomiędzy samogłoskami.
| |
| | |
| Na występowanie tej „mutacji” nie ma żadnej reguły, jako że występuje ona jedynie w niektórych słowach zależnie od ich etymologii. Słowa w których zachodzi, powinny być odpowiednio oznaczone w słowniku.
| |
| | |
| ===Procesy fonetyczne zaszłe od języka prasłowiańskiego===
| |
| ====Samogłoski====
| |
| * y → u / i (na końcu wyrazu)
| |
| * a e ę ě [na początku wyrazu] → ja jö ję jě
| |
| * ę ǫ → e o
| |
| * a o u [przed C*(ь e ě i j)] → ä ö y
| |
| * ъ, ь → e / Ø (na końcu wyrazu)
| |
| * ě → i
| |
| * o [z wyjątkiem sylaby akcentowanej, pozycji na początku lub końcu wyrazu, oraz -o- łączącego w złożeniach] → å
| |
| * ij, iji [między spółgłoskami] → i
| |
| * ij [w innych przypadkach] → ej
| |
| | |
| * -uj -aja -oje -ije [w końcówkach przymiotników] → -u -a -e -i
| |
| * -i [w końcówce bezokolicznika] → -Ø
| |
| | |
| ====Spółgłoski====
| |
| * tj dj sj zj stj sdj → ts dz š ž ss ss
| |
| * Cj → C
| |
| * č ž šč ždž → c š šk šg
| |
| * tl dl → kl gl
| |
| * chl chr chv [na początku wyrazu] → l r v
| |
| | |
| ====Istniejące nieregularności====
| |
| * W wyrazie ''Rodzka'' i pokrewnych (''rodzku'' itp.): brak wokalizacji jeru przed końcówką ''-ska'', pozostałość po poprzedniej wersji języka.
| |
| * Wyraz ''šenskina'' zamiast ''šeneškina'': brak wokalizacji jeru z powodu częstości użycia, oraz uproszczenie fonetyczne nieistniejącej nigdzie zbitki ''nšk'' (zewnętrznie, także pozostałość po poprzedniej wersji języka, gdzie uproszczenie było uzasadnione istnieniem w wielu wyrazach zbitki ''nsk'', a nieistnienie nigdzie ''nšk''; na gruncie obecnej wersji języka, tego nie da się w ten sposób wytłumaczyć).
| |
| * Uproszczenie końcówek typu ''-ågo, -ego'' do ''-åg, -eg'' z powodu częstości użycia.
| |
| * W zaimkach typu ''moja, tvoja'', zrównanie analogiczne do ''möja, tvöja'', itp., pod wpływem zaimków typu ''möj, möje, möji'', itp.
| |
| * Czasownik posiłkowy ''mäm, mäš'', itd.: skrócenie z powodu częstości użycia z czasownika ''jemät'' w przypadkach użycia posiłkowego, a także nieregularna odmiana na wzór odmiany czasównika ''dät''.
| |
| | |
| ==Gramatyka==
| |
| ===Rzeczownik===
| |
| W języku rodzkim, rzeczowniki odmieniają się przez liczby oraz przypadki, i mają przyporządkowany jeden z trzech rodzajów (męski, żeński, nijaki), oraz jeden z sześciu wzorców deklinacji (I, II, III, IV, V, VI). Należy zwrócić uwagę, że te dwie rzeczy są od siebie niezależne, i odmiana według danego wzorca nie implikuje posiadania danego rodzaju – np. mimo że do wzorca III należą w większości rzeczowniki rodzaju żeńskiego, można trafić czasem tam na rzeczownik rodzaju męskiego, jak np. '''möškina''' (''nom. m III''). Rzeczowniki męskie I deklinacji, dodatkowo posiadają także kategorię żywotności.
| |
| | |
| ====Odmiana nieokreślona====
| |
| {| class="wikitable"
| |
| ! rowspan="2" |
| |
| ! colspan="2" | I
| |
| ! colspan="2" | II
| |
| ! colspan="2" | III
| |
| ! colspan="2" | IV
| |
| ! colspan="2" | V
| |
| ! colspan="2" | VI
| |
| |-
| |
| ! l. poj. || l. mn.
| |
| ! l. poj. || l. mn.
| |
| ! l. poj. || l. mn.
| |
| ! l. poj. || l. mn.
| |
| ! l. poj. || l. mn.
| |
| ! l. poj. || l. mn.
| |
| |-
| |
| | ''nom.''
| |
| | -Ø || -i
| |
| | -o/-e || -a
| |
| | -a || -i
| |
| | -Ø || -i
| |
| | -Ø || -i, -a
| |
| | -e || -eta
| |
| |-
| |
| | ''gen.''
| |
| | -a || -u
| |
| | -a || -u
| |
| | -i || -u
| |
| | -i || -ej
| |
| | -i || -u
| |
| | -eti || -etu
| |
| |-
| |
| | ''dat.''
| |
| | -u || -em
| |
| | -u || -em
| |
| | -i * || -am
| |
| | -i || -em
| |
| | -i || -em
| |
| | -eti || -etem
| |
| |-
| |
| | ''acc.''
| |
| | -Ø, -a || -i, -u
| |
| | -o/-e || -a
| |
| | -o || -i
| |
| | -Ø || -i
| |
| | -Ø || -i, -a
| |
| | -e || -eta
| |
| |}
| |
| | |
| W I deklinacji, końcówka biernika zależy od posiadania przez rzeczownik żywotności – rzeczowniki nieżywotne przyjmują końcówki ''-Ø / -i'', zaś żywotne, ''-a / -u''. W mianowniku i bierniku liczby mnogiej rzeczowników V deklinacji, z kolei końcówka zależy od rodzaju – rzeczowniki rodzaju męskiego i żeńskiego przyjmują końcówkę ''-i'', zaś rodzaju nijakiego, końcówkę ''-a''.
| |
| | |
| W kilku utartych wyrażeniach znajdują się pozostałości dawnych narzędnika i wołacza. Są to m.in.: ''Böše!'' „Boże!”, ''nötsim'' „nocą” czy ''sebogöm'' „żegnaj”.
| |
| | |
| ====Odmiana określona====
| |
| Rzeczowniki określone tworzone są przez dodanie odpowiedniej końcówki odmiany określonej do odmienionego przez liczbę rzeczownika w mianowniku. Dodatkowo, jeżeli rzeczownik kończy się na spółgłoskę, przed końcówkę wstawia się ''-e-'' (w rodzaju męskim) bądź ''-a-'' (w rodzaju żeńskim), zaś jeżeli kończy się na ''-o'', zamieniane jest ono na ''-å-''.
| |
| | |
| {| class="wikitable"
| |
| ! rowspan="2" |
| |
| ! colspan="2" | r. męski
| |
| ! colspan="2" | r. żeński
| |
| ! colspan="2" | r. nijaki
| |
| |-
| |
| ! l. poj. || l. mn.
| |
| ! l. poj. || l. mn.
| |
| ! l. poj. || l. mn.
| |
| |-
| |
| | ''nom.''
| |
| | -t || -ti
| |
| | -ta || -ti
| |
| | -to || -ta
| |
| |-
| |
| | ''gen.''
| |
| | -tåg || -tich
| |
| | -ti || -tich
| |
| | -tåg || -tich *
| |
| |-
| |
| | ''dat.''
| |
| | -tåm || -tim
| |
| | -tö || -tim
| |
| | -tåm || -tim *
| |
| |-
| |
| | ''acc.''
| |
| | -t || -ti
| |
| | -te * || -ti
| |
| | -to || -ta
| |
| |}
| |
| | |
| Formy określonej używamy, gdy:
| |
| | |
| * Wspomniano przedmiot po raz kolejny w tekście lub rozmowie.
| |
| * Z sytuacji lub kontekstu wiadomo o jaki przedmiot chodzi.
| |
| * Przedmiot jest jedyny w swoim rodzaju.
| |
| * Przedmiot wysuwa się na plan pierwszy jako przedstawiciel grupy pokrewnych przedmiotów, jest uważany za przedstawiciela rodzaju.
| |
| * Mówiący sygnalizuje, że chodzi mu o wszystkie elementy pewnego zbioru skończonego i wymiernego.
| |
| | |
| ====Użycie przypadków====
| |
| '''Mianownik''' używany jest:
| |
| | |
| * Jako podmiot zarówno zdań przechodnich, jak i nieprzechodnich.
| |
| * Jako forma słownikowa.
| |
| | |
| '''Dopełniacz''' używany jest:
| |
| | |
| * W funkcji posesywnej w relacjach przynależności.
| |
| * W funkcji partytywnej.
| |
| * Jako dopełnienie bliższe, gdy mowa jest o części.
| |
| * Przy uczestnictwie w czynności, zarówno jako agens, jak i pacjens.
| |
| * W funkcji opisowej, np. ''den <u>pöbidi</u>'' „dzień zwycięstwa”.
| |
| | |
| '''Celownik''' używany jest:
| |
| | |
| * Jako dopełnienie dalsze.
| |
| * Po przyimkach oznaczających znajdowanie się w danym miejscu, np. ''ve domu'' „w domu”.
| |
| | |
| '''Biernik''' używany jest:
| |
| | |
| * Jako dopełnienie bliższe zdań przechodnich.
| |
| * Po przyimkach oznaczających ruch do danego miejsca, np. ''ve dom'' „do domu”.
| |
| | |
| ===Przymiotnik===
| |
| Przymiotniki odmieniają się przez liczbę i rodzaj, nie odmieniają się za to przez przypadki. Przyjmują one końcówki:
| |
| | |
| {| class="wikitable"
| |
| !
| |
| ! l. poj.
| |
| ! l. mn.
| |
| |-
| |
| | ''r. męski''
| |
| | -u
| |
| | rowspan="3" | -i
| |
| |-
| |
| | ''r. żeński''
| |
| | -a
| |
| |-
| |
| | ''r. nijaki''
| |
| | -e
| |
| |}
| |
| | |
| Przymiotniki stopniowane są przez wstawienie ''-iš- *‡'' dla stopnia wyższego, bądź ''-ast *‡'' dla stopnia najwyższego przed końcówką przymiotnika, np. ''vusu'' „wysoki” → ''vyšišu'' „wyższy”, ''vyšastu'' „najwyższy”.
| |
| | |
| Niektóre przymiotniki posiadają nieregularną formę stopnia wyższego i najwyższego:
| |
| | |
| {| class="wikitable"
| |
| ! Przymiotnik
| |
| ! Stopień wyższy
| |
| ! Stopień najwyższy
| |
| |-
| |
| | '''dobru''' (''dobry'')
| |
| | bölišu
| |
| | bölastu
| |
| |-
| |
| | '''malu''' (''mały'')
| |
| | menišu
| |
| | menastu
| |
| |-
| |
| | '''veliku''' (''duży'')
| |
| | vecišu
| |
| | vecastu
| |
| |-
| |
| | '''zelu''' (''zły'')
| |
| | görišu
| |
| | görastu
| |
| |}
| |
| | |
| ====Szczątkowa odmiana przymiotników====
| |
| Jak już wcześniej wspomniano, zasadniczo rodzkie przymiotniki odmienne są jedynie przez liczbę i rodzaj, zaś nie odmieniają się przez przypadki. Wyjątkiem jest kilka szczególnych przypadków, gdy przymiotniki funkcjonalnie zachowują się jak rzeczowniki – głównie w przypadku nazwisk, jednoczłonowych nazw miejscowości, oraz form rozszerzonych o końcówkę ''-t-'' (przed, i po której występuje samogłoska odpowiednia dla danego rodzaju/liczby, np. ''velikutu, velikata, velikete, velikiti''), które oznaczają konkretne osoby odznaczające się daną cechą, często funkcjonujące np. jako przezwiska.
| |
| | |
| {| class="wikitable"
| |
| ! rowspan="2" |
| |
| ! colspan="3" | l. poj.
| |
| ! rowspan="2" | l. mn.
| |
| |-
| |
| ! r. męski
| |
| ! r. żeński
| |
| ! r. nijaki
| |
| |-
| |
| | ''nom.''
| |
| | -u
| |
| | -a
| |
| | -e
| |
| | -i
| |
| |-
| |
| | ''gen.''
| |
| | -åg
| |
| | -e
| |
| | -eg
| |
| | -ich
| |
| |-
| |
| | ''dat.''
| |
| | -åm
| |
| | -i
| |
| | -em
| |
| | -um
| |
| |-
| |
| | ''acc.''
| |
| | -u
| |
| | -o
| |
| | -e
| |
| | -i
| |
| |}
| |
| | |
| ===Czasownik===
| |
| ====Odmiana regularna====
| |
| {| class="wikitable"
| |
| !
| |
| ! colspan="2" | I
| |
| ! colspan="2" | II
| |
| ! colspan="2" | III
| |
| ! colspan="2" | IV
| |
| ! colspan="2" | V
| |
| ! colspan="2" | VI
| |
| |-
| |
| |''inf.''
| |
| | colspan="2" | -t *
| |
| | colspan="2" | -t *
| |
| | colspan="2" | -it
| |
| | colspan="2" | -t *
| |
| | colspan="2" | -t *
| |
| | colspan="2" | -åvät
| |
| |-
| |
| |''sup.''
| |
| | colspan="2" | -t
| |
| | colspan="2" | -t
| |
| | colspan="2" | -it
| |
| | colspan="2" | -t
| |
| | colspan="2" | -t
| |
| | colspan="2" | -åvat
| |
| |-
| |
| ! colspan="13" | imiesłowy
| |
| |-
| |
| |''czynny''
| |
| | colspan="2" | --ötsu *
| |
| | colspan="2" | -jötsu
| |
| | colspan="2" | -ötsu
| |
| | colspan="2" | -ötsu
| |
| | colspan="2" | -jötsu
| |
| | colspan="2" | -ujötsu
| |
| |-
| |
| |''bierny''
| |
| | colspan="2" | -nu
| |
| | colspan="2" | -nu
| |
| | colspan="2" | -enu ‡
| |
| | colspan="2" | -enu *†
| |
| | colspan="2" | -tu
| |
| | colspan="2" | -åvanu
| |
| |-
| |
| ! colspan="13" | czas teraźniejszy
| |
| |-
| |
| ! ''osoba''
| |
| ! l.p. || l.m.
| |
| ! l.p. || l.m.
| |
| ! l.p. || l.m.
| |
| ! l.p. || l.m.
| |
| ! l.p. || l.m.
| |
| ! l.p. || l.m.
| |
| |-
| |
| | ''1.''
| |
| | --o *‡ || --em *‡
| |
| | -jo || -jem *
| |
| | -o ‡ || -im
| |
| | -o || -em *†
| |
| | -jo || -jem *
| |
| | -ujo || -yjem
| |
| |-
| |
| | ''2.''
| |
| | --eš *‡ || --ete *‡
| |
| | -ješ * || -jete *
| |
| | -iš || -ite
| |
| | -eš *† || -ete *†
| |
| | -ješ * || -jete *
| |
| | -yješ || -yjete
| |
| |-
| |
| | ''3.''
| |
| | --et *‡ || --åt *‡
| |
| | -jet * || -jåt
| |
| | -it || -et
| |
| | -et *† || -åt
| |
| | -jet * || -jåt
| |
| | -yjet || -ujåt
| |
| |-
| |
| ! colspan="13" | czas przeszły I
| |
| |-
| |
| | ''1.''
| |
| | -ch || -chåm
| |
| | -ch || -chåm
| |
| | -ach ‡ || -achåm ‡
| |
| | -ich *† || -ichåm *†
| |
| | -jech * || -jechåm *
| |
| | -yjech || -yjechåm
| |
| |-
| |
| | ''2.''
| |
| | -še * || -šete *
| |
| | -še * || -šete *
| |
| | -äše ‡ || -äšete ‡
| |
| | -iše *† || -išete *†
| |
| | -ješe * || -ješete *
| |
| | -yješe || -yješete
| |
| |-
| |
| | ''3.''
| |
| | -šet * || -cho
| |
| | -šet * || -cho
| |
| | -äšet ‡ || -acho ‡
| |
| | -išet *† || -icho *†
| |
| | -ješet * || -jecho *
| |
| | -yješet || -yjecho
| |
| |-
| |
| ! colspan="13" | tryb rozkazujący
| |
| |-
| |
| |
| |
| | --i *‡ || --ite *‡
| |
| | -j * || -jte *
| |
| | -i || -ite
| |
| | -i *† || -ite *†
| |
| | -j * || -jte *
| |
| | -yj || -yjte
| |
| |}
| |
| | |
| * W przypadku czasowników zakończonych w bezokoliczniku na ''-ät -öt'', forma podstawowa zakończona jest na ''-a -o''.
| |
| * W I konjugacji, jeżeli przed końcówką występują dwa myślniki, dodawana jest ona do formy powstałej przez usunięcie końcówki bezokolicznika wraz z samogłoską ją poprzedzającą.
| |
| | |
| Niektóre czasowniki posiadają odmienny rdzeń w formach bezokolicznika, supinum i imiesłowu biernego, a odmienny w pozostałych formach, np.:
| |
| | |
| * '''brät''' ('''bera-''') ''vb. I'' — np. ''branu'', ''bero'', ''bereš'', ''berachåm'', ''beri''.
| |
| * '''pit''' ('''pe-''') ''vb. V'' — np. ''pitu'', ''pejo'', ''peješ'', ''pejech'', ''pej''.
| |
| | |
| ====Czasowniki nieregularne====
| |
| {| class="wikitable"
| |
| !
| |
| ! colspan="2" | być
| |
| ! colspan="2" | dawać
| |
| ! colspan="2" | jeść
| |
| ! colspan="2" | żyć
| |
| |-
| |
| |''inf.''
| |
| | colspan="2" | bit
| |
| | colspan="2" | dät
| |
| | colspan="2" | jitt
| |
| | colspan="2" | šit
| |
| |-
| |
| |''sup.''
| |
| | colspan="2" | bit
| |
| | colspan="2" | dat
| |
| | colspan="2" | jitt
| |
| | colspan="2" | šit
| |
| |-
| |
| ! colspan="15" | imiesłowy
| |
| |-
| |
| |''czynny''
| |
| | colspan="2" | bötsu
| |
| | colspan="2" | dajötsu
| |
| | colspan="2" | jidötsu
| |
| | colspan="2" | šivötsu
| |
| |-
| |
| |''bierny''
| |
| | colspan="2" | —
| |
| | colspan="2" | danu
| |
| | colspan="2" | jidzenu
| |
| | colspan="2" | —
| |
| |-
| |
| ! colspan="15" | czas teraźniejszy
| |
| |-
| |
| ! ''osoba''
| |
| ! l.p. || l.m.
| |
| ! l.p. || l.m.
| |
| ! l.p. || l.m.
| |
| ! l.p. || l.m.
| |
| |-
| |
| | ''1.''
| |
| | rowspan="3" | jest
| |
| | rowspan="3" | sot
| |
| | däm || dam
| |
| | jim || jime
| |
| | šivo || šivem
| |
| |-
| |
| | ''2.''
| |
| | däs || däte
| |
| | jis || jite
| |
| | šiveš || šivete
| |
| |-
| |
| | ''3.''
| |
| | dast || dadet
| |
| | jist || jidet
| |
| | šivet || šivåt
| |
| |-
| |
| ! colspan="15" | czas przeszły I
| |
| |-
| |
| | ''1.''
| |
| | bech || bichåm
| |
| | dädich || dädichåm
| |
| | jidich || jidichåm
| |
| | šivach || šivachåm
| |
| |-
| |
| | ''2.''
| |
| | beše || biste
| |
| | dädiše || dädišete
| |
| | jidiše || jidišete
| |
| | šiväše || šiväšete
| |
| |-
| |
| | ''3.''
| |
| | bešet || biše
| |
| | dädišet || dädicho
| |
| | jidišet || jidicho
| |
| | šiväšet || šivacho
| |
| |-
| |
| ! colspan="15" | tryb rozkazujący
| |
| |-
| |
| |
| |
| | böd || bödite
| |
| | dädz || dädite
| |
| | jidz || jidite
| |
| | šivi || šivite
| |
| |}
| |
| | |
| ====Czasowniki posiłkowe====
| |
| {| class="wikitable"
| |
| !
| |
| ! colspan="2" | mieć (pf.)
| |
| ! colspan="2" | być (fut.)
| |
| ! colspan="2" | być (cond.)
| |
| |-
| |
| | ''1.''
| |
| | mäm || mam
| |
| | bodo || bödem
| |
| | bim || bim
| |
| |-
| |
| | ''2.''
| |
| | mäš || mate
| |
| | bödeš || bödem
| |
| | bi || bite
| |
| |-
| |
| | ''3.''
| |
| | mät || majåt
| |
| | bödet || bodåt
| |
| | bi || bo
| |
| |-
| |
| | ''tr. rozk.''
| |
| | mäj || mäjte
| |
| | böd || bödite
| |
| | — || —
| |
| |}
| |
| | |
| ====Czasy====
| |
| =====Czas teraźniejszy=====
| |
| Może służyć także do wyrażania przyszłości, np. ''Sutra, jedzem ve dom'' „Jutro, idziemy do domu”.
| |
| | |
| =====Czas przeszły I (imperfectum)=====
| |
| Służy do wyrażania przeszłości, zarówno w aspekcie dokonanym, jak i niedokonanym.
| |
| | |
| =====Czas przeszły II (perfectum)=====
| |
| Służy do wyrażania zdarzeń przeszłych dokonanych, które mają skutki w teraźniejszości, bądź też nieokreślony jest czas ich wykonania.
| |
| | |
| Tworzony jest za pomocą czasownika posiłkowego „mieć (pf.)” + imiesłowu biernego, np. ''ja mäm kypenu''.
| |
| | |
| =====Czas przyszły niedokonany=====
| |
| Może być używany jedynie z czasownikami niedokonanymi, i tworzony jest za pomocą czasownika posiłkowego „być (fut.)” + bezokolicznika, np. ''ja bodo kupåvät''.
| |
| | |
| =====Czas przyszły dokonany=====
| |
| Może być używany jedynie z czasownikami dokonanymi, i wyrażany jest za pomocą formy czasu teraźniejszego, np. ''ja kypo''.
| |
| | |
| ====Tryby====
| |
| =====Tryb rozkazujący=====
| |
| Służy do wyrażania rozkazów, życzeń lub próśb.
| |
| | |
| W przypadku pierwszej i trzeciej osoby, wyrażany jest on analitycznie, poprzez wstawienie słowa ''da'' lub ''pysti'' na początku zdania, i użycie czasownika w trybie oznajmującym.
| |
| | |
| =====Tryb przypuszczający=====
| |
| Wyraża niepewność, warunkowość lub wyrażone pośrednio życzenie. Tworzony jest za pomocą czasownika posiłkowego „być (cond.)” + czasownika w czasie przeszłym I, np. ''ja bim kypach''.
| |
| | |
| ===Zaimki===
| |
| ====Osobowe i dzierżawcze====
| |
| {| class="wikitable"
| |
| ! colspan="2" rowspan="3" |
| |
| ! colspan="6" | osobowe
| |
| ! colspan="4" | dzierżawcze
| |
| |-
| |
| ! colspan="2" | nom.
| |
| ! colspan="2" | dat.
| |
| ! colspan="2" | acc.
| |
| ! colspan="3" | l. poj.
| |
| ! rowspan="2" | l. mn.
| |
| |-
| |
| ! || +C
| |
| ! dł. || kr.
| |
| ! dł. || kr.
| |
| ! r.m.
| |
| ! r.ż.
| |
| ! r.n.
| |
| |-
| |
| ! colspan="12" | liczba pojedyncza
| |
| |-
| |
| | colspan="2" | ''1.''
| |
| | jas || jam
| |
| | meni || mi
| |
| | mene || me
| |
| | möj
| |
| | möja
| |
| | möje
| |
| | möji
| |
| |-
| |
| | colspan="2" | ''2.''
| |
| | ti || tis
| |
| | töbi || ti
| |
| | tebe || te
| |
| | tvöj
| |
| | tvöja
| |
| | tvöje
| |
| | tvöji
| |
| |-
| |
| | rowspan="3" | ''3.''
| |
| | ''r.m.''
| |
| | colspan="2" | on
| |
| | nomu || mu
| |
| | nogo || go
| |
| | colspan="4" | onåg
| |
| |-
| |
| | ''r.ż.''
| |
| | colspan="2" | ona
| |
| | nöj || ji
| |
| | nöji || je
| |
| | colspan="4" | onöji
| |
| |-
| |
| | ''r.n.''
| |
| | colspan="2" | ono
| |
| | nomu || mu
| |
| | nogo || go
| |
| | colspan="4" | onåg
| |
| |-
| |
| ! colspan="12" | liczba mnoga
| |
| |-
| |
| | colspan="2" | ''1.''
| |
| | mi || misme
| |
| | colspan="2" | nam
| |
| | nas || ni
| |
| | näš
| |
| | näša
| |
| | näše
| |
| | näši
| |
| |-
| |
| | colspan="2" | ''2.''
| |
| | vi || viste
| |
| | colspan="2" | vam
| |
| | vas || vi
| |
| | väš
| |
| | väša
| |
| | väše
| |
| | väši
| |
| |-
| |
| | colspan="2" | ''3.''
| |
| | colspan="2" | öni
| |
| | nim || im
| |
| | nich || ich
| |
| | colspan="4" | önich
| |
| |-
| |
| ! colspan="12" | zaimki zwrotne
| |
| |-
| |
| | colspan="2" |
| |
| | colspan="2" | —
| |
| | söbi || si
| |
| | sebe || se
| |
| | svöj
| |
| | svöja
| |
| | svöje
| |
| | svöji
| |
| |}
| |
| | |
| * Forma oznaczona ''+C'' używana jest w zastępstwie wyrażeń z czasownikiem „być”.
| |
| * Forma krótka zaimków nie może być używana po przyimkach.
| |
| | |
| ====Pozostałe zaimki====
| |
| {| class="wikitable"
| |
| !
| |
| ! pytające
| |
| ! wskazujące
| |
| ! nieokreślone
| |
| ! upowszechniające
| |
| ! przeczące
| |
| |-
| |
| ! który?
| |
| | ''kotru''
| |
| | rowspan="3" | '''''si / tu'''''
| |
| | ''nekotru''
| |
| | ''kešgu''
| |
| | ''šadenu''
| |
| |-
| |
| ! kto?
| |
| | '''keto'''
| |
| | '''neko'''
| |
| | '''''veku'''''
| |
| | '''niko'''
| |
| |-
| |
| ! co?
| |
| | '''co'''
| |
| | '''neco'''
| |
| | rowspan="2" | '''vecho'''
| |
| | rowspan="2" | '''nic'''
| |
| |-
| |
| ! ile?
| |
| | kölik
| |
| | tölik
| |
| | nekölik
| |
| |-
| |
| ! czyj?
| |
| | ''cej''
| |
| | —
| |
| | ''necej''
| |
| | —
| |
| | ''nicej''
| |
| |-
| |
| ! jaki?
| |
| | ''kaku''
| |
| | ''taku''
| |
| | ''nekaku''
| |
| | —
| |
| | —
| |
| |-
| |
| ! jak?
| |
| | kak
| |
| | tak
| |
| | nekak
| |
| | —
| |
| | —
| |
| |-
| |
| ! kiedy?
| |
| | kega
| |
| | sega / tega
| |
| | nekega
| |
| | vega
| |
| | niga
| |
| |-
| |
| ! gdzie?
| |
| | kede
| |
| | tut / tam
| |
| | nekede
| |
| | vede
| |
| | nide
| |
| |-
| |
| ! dokąd?
| |
| | koda
| |
| | soda
| |
| | nekoda
| |
| | vekoda
| |
| | nikoda
| |
| |-
| |
| ! dlaczego?
| |
| | påcem
| |
| | påtom
| |
| | —
| |
| | —
| |
| | —
| |
| |}
| |
| | |
| Zaimki pochylone odmieniają się przez liczbę i rodzaj, zaś pogrubione odmieniają się dodatkowo przez przypadki. Jeżeli podano dwie formy oddzielone ukośnikiem, pierwsza to forma bliższa, zaś druga to forma dalsza.
| |
| | |
| =====Odmieniające się przez liczbę i rodzaj=====
| |
| {| class="wikitable"
| |
| ! colspan="3" | l. pojedyncza
| |
| ! rowspan="2" | l. mn.
| |
| |-
| |
| ! r.m.
| |
| ! r.ż.
| |
| ! r.n.
| |
| |-
| |
| | kotru
| |
| | kotra
| |
| | kotre
| |
| | kotri
| |
| |-
| |
| | nekotru
| |
| | nekotra
| |
| | nekotre
| |
| | nekotri
| |
| |-
| |
| | kešgu
| |
| | kešga
| |
| | kešge
| |
| | kešgi
| |
| |-
| |
| | šadenu
| |
| | šadena
| |
| | šadene
| |
| | šadeni
| |
| |-
| |
| | cej
| |
| | ceja
| |
| | ceje
| |
| | ceji
| |
| |-
| |
| | necej
| |
| | neceja
| |
| | neceje
| |
| | neceji
| |
| |-
| |
| | nicej
| |
| | niceja
| |
| | niceje
| |
| | niceji
| |
| |-
| |
| | kaku
| |
| | kaka
| |
| | kake
| |
| | käki
| |
| |-
| |
| | taku
| |
| | taka
| |
| | take
| |
| | täki
| |
| |-
| |
| | nekaku
| |
| | nekaka
| |
| | nekake
| |
| | nekäki
| |
| |}
| |
| | |
| =====Odmieniające się przez przypadki=====
| |
| {| class="wikitable"
| |
| !
| |
| ! keto
| |
| ! co
| |
| ! neko
| |
| ! neco
| |
| ! vecho
| |
| ! niko
| |
| ! nic
| |
| |-
| |
| | ''nom.''
| |
| | keto
| |
| | co
| |
| | neko
| |
| | neco
| |
| | vecho
| |
| | niko
| |
| | nic
| |
| |-
| |
| | ''gen.''
| |
| | kogo
| |
| | cego
| |
| | nekåg
| |
| | neceg
| |
| | vechåg
| |
| | nikåg
| |
| | niceg
| |
| |-
| |
| | ''dat.''
| |
| | komu
| |
| | cemu
| |
| | nekåm
| |
| | necem
| |
| | vechåm
| |
| | nikåm
| |
| | nicem
| |
| |-
| |
| | ''acc.''
| |
| | kogo
| |
| | co
| |
| | nekåg
| |
| | neco
| |
| | vecho
| |
| | nikåg
| |
| | nic
| |
| |}
| |
| | |
| =====Odmieniające się przez liczbę, rodzaj i przypadki=====
| |
| {| class="wikitable"
| |
| ! rowspan="3" |
| |
| ! colspan="4" | si
| |
| ! colspan="4" | tu
| |
| ! colspan="4" | veku
| |
| |-
| |
| ! colspan="3" | l. pojedyncza
| |
| ! rowspan="2" | l. mn.
| |
| ! colspan="3" | l. pojedyncza
| |
| ! rowspan="2" | l. mn.
| |
| ! colspan="3" | l. pojedyncza
| |
| ! rowspan="2" | l. mn.
| |
| |-
| |
| ! r.m. || r.ż. || r.n.
| |
| ! r.m. || r.ż. || r.n.
| |
| ! r.m. || r.ż. || r.n.
| |
| |-
| |
| | ''nom.''
| |
| | colspan="2" | si || se || si
| |
| | tu || ta || to || ti
| |
| | veku || veka || veke || veki
| |
| |-
| |
| | ''gen.''
| |
| | sego || rowspan="2" | sej || sego || sich
| |
| | togo || rowspan="2" | töj || togo || tich
| |
| | vekåg || rowspan="2" | veköj || vekåg || vekich
| |
| |-
| |
| | ''dat.''
| |
| | semu || semu || sim
| |
| | tomu || tomu || tim
| |
| | vekåm || vekåm || vekim
| |
| |-
| |
| | ''acc.''
| |
| | si, sego || colspan="2" | so || si
| |
| | tu, togo || te || to || ti
| |
| | vekåg || veko || veke || vekich
| |
| |}
| |
| | |
| ==Zobacz też==
| |
| * [[Słownik języka rodzkiego]]
| |
| * [[Język_rodzki/Przykładowe_teksty|Przykładowe teksty]]
| |
| | |
| [[Kategoria:Język rodzki]]
| |
