Język średniowertyński: Różnice pomiędzy wersjami

Wersja z 18:34, 16 wrz 2025

Język średniowertyński

Typologia:	VSO
Utworzenie:	Wirczę w 2025
Najnowsza wersja:	1.0
Kody
Conlanger–1	`sdw.`
W Kyon
Używany w :	Wertynia (urzędowy)
Klasyfikacja:	Języki wertyńskie
Lista conlangów

Język średniowertyński (sdw. XYZ XYZ [XYZ]) —

Głosownia

Samogłoski

W języku średniowertyńskim występuje 9 samogłosek, w tym 7 krótkich i 2 długie.

	Przednie		Środkowe		Tylne
	Krótkie	Długie	Krótkie	Długie	Krótkie	Długie
Przymknięte	i <i>	yː <ū>	ʉ <u>
Półprzymknięte			ə <è>		ɤ <oè>	oː <ō>
Półotwarte	ɛ <e>				ɔ <o>
Otwarte			ɑ <a>

Głoski /ɛ ɔ/ po spółgłoskach miękkich, czyli /ɲ t͡ɬ t͡ʃ ʃ ɬ j ʎ/, wymawiane są jako [e o].
Głoska /oː/ poprzedzana /w/, wymawiana jest jako [uː], np. Wōme [wuːˈmɛ] - (Matka). Kiedy głoski poprzedzane są inną spółgłoską i dochodzi do uwargowienia, wtedy wymowa upraszcza się do [uː], jak w np. Ŋūľwō [ŋyːˈʎuː] - (Mówię).

Dwugłoski

W języku średniowertyńskim występują jedyne trzy dwugłoski.

ia - [iɑ̯] jak w Wōlcia [wuːlˈt͡ʃiɑ̯] - (Wertyńczycy)
ie - [ie̯] jak w Hieme [hie̯ˈmɛ] - (Człowiek)
io - [iɔ̯] jak w Ŋūľwio [ŋyːˈʎʷiɔ̯] - (Obaj mówimy)

Spółgłoski

W języku średniowertyńskim występuje 25 spółgłosek.

		Wargowe	Zębowo-dziąsłowe	Podnieb.	Tylnojęz.	Krtaniowe
Nosowe		m <m>	n <n>	ɲ <ñ>	ŋ <ŋ>
Zwarte	Bezdźwięczne	p <p>	t <t>		k <k> • ɡ <g>	ʔ <'>
Zwarte	Przydechowe	pʰ <ph>	tʰ <th>		kʰ <kh>
Zwarto-szczelinowe			t͡ɬ <tl>	t͡ʃ <c>
Szczelinowe		f <f>		ʃ <s>	χ <ḫ>	h <h>
Drżące		ʙ <b>	r <r>
Półotwarte			l <l> • ɬ <ll>	j <j> • ʎ <ľ>	w <w>

Głoska /w/ upraszcza się do /ʷ/, uwargawiając stojącą przed nią inną spółgłoskę, np. Ŋūľwa [ŋyːˈʎʷɑ] - (Mówić). Natomiast kiedy stoi po /oː/, zanika, jak w np. Wōwko [wuːˈkʷɔ] - (Rzeka).
Gloska /k/ podlega uwargowieniu, kiedy stoi przed samogłoskami /ɔ oː/, np. Mō'ko [moːʔˈkʷɔ] - (Jezioro).

Mownia

Szyk zdania

Rzeczowniki

Określność

Rzeczownik w języku średniowertyńskim występuje w dwóch postaciach: określonej i nieokreślonej, tworzonych poprzez dodanie do rzeczownika odpowiednich przyrostków, które zależą od odległości, jaka dzieli podmiot od mówiącego. Potocznie zanika rozróżnienie odległości i używany jest tylko określnik zwykły. Określników nie stawia się jedynie przy nazwach własnych, w innych wypadkach używane są zawsze.

Liczba	Przykłady
Liczba	Nieokreślony	Określony, (Zwykły)	Określony, (Bliski)	Określony, (Odległy)	Zerowy
Pojedyncza	-(i)mo Mō'komo (Jakieś jezioro)	-(a)go Hiemego (Ten człowiek)	-(o)po Khō'po (To państwo)	-(i)tho Winitho (Ten mężczyzna)	-(i)ľia Wifmeľia (Żaden żeglarz)
Podwójna	-(i)ñie Mō'kōninie (Jakieś jeziora)	-(a)gie Hiemugie (Ci ludzie)	-(o)pie Khuciepie (Te państwa)	-(i)thie Wimuthie (Ci mężczyźni)	-(i)ľie Wifmu'ľie (Żadni żeglarze)
Mnoga	-(Ø)m Mō'knum (Jakieś jeziora)	-(Ø)g Hieniag (Ci ludzie)	-(Ø)p Khutūp (Te państwa)	-(Ø)th Wiñeth (Ci mężczyźni)	-(Ø)l Wifnial (Żadni żeglarze)

Liczba

W języku średniowertyńskim występują trzy liczby: liczba pojedyncza, podwójna oraz mnoga, które tworzy się poprzez dodanie odpowiedniego przyrostków.

Liczba	Przykłady
Liczba	Odmiana I	Odmiana II	Odmiana III	Odmiana IV
Pojedyncza	-o Mō'ko (Jezioro)	-e Hieme (Człowiek)	-Ø Khōt (Państwo, kraj)	-Ø Wiñ (Mężczyzna)
Podwójna	-ōn Mō'kōn (Dwa jeziora)	-u Hiemu (Dwóch ludzi)	-ie Khucie (Dwa państwa/kraje)	-u Wimu (Dwaj mężczyźni)
Mnoga	-nu Mō'knu (Jeziora)	-ia 'Hienia (Ludzie)	-ū Khutū (Państwa/kraje)	-e Wiñe (Mężczyźni)

Przypadki

Język średniowertyński ograniczył się do trzech przypadków, pozbywając się dopełniacza i narzędnika.

Przypadek		Zrostki	Znaczenie	Przykład
I.	Mianownik	—	kto? co? Ogólny podmiot	Wōwko (Rzeka)
II.	Biernik	a- / -t	kogo? co? Wyraża dopełnienie bliższe	Awōwkot (Rzekę)
III.	Celownik	je- / -k	komu? czemu? Wyraża dopełnienie dalsze	Jewōwkok (Rzece)

Czasowniki

Bezokolicznik

Odmiana przez osoby

W języku średniowertyńskim odmiana przez osoby w liczbie mnogiej zlała się do jednej postaci: Ŋūľwōk [ŋyːˈʎuːk], a poszczególne osoby rozróżniane są poprzez zaimek. Tam samo stało się w przypadku liczby podwójnej, a także drugiej i trzeciej osoby liczby pojedynczej. Odmiana czasowników następuje poprzez dodanie do rdzenia czasownika odpowiedniego przyrostka.

Odmiana
Osoba		Przyrostek	Przykład
Liczba pojedyncza
I.	Wō (Ja)	-ō	Ŋūľwō (Mówię)
II.-III.	Ľie (Ty)	-co	Ŋūľco (Mówisz)
Liczba podwójna
I.-III.	Cie (My dwoje)	-io	Ŋūľwio (Mówimy)
Liczba mnoga
I.-III.	Tō (My)	-ōk	Ŋūľwōk (Mówimy)

@@ Linia 74: / Linia 74: @@
 |}
 *Głoski /ɛ ɔ/ po spółgłoskach miękkich, czyli /ɲ t͡ɬ t͡ʃ ʃ ɬ j ʎ/, wymawiane są jako [e o].
-*Głoska /oː/ poprzedzana /w/, wymawiana jest jako [uː], np. '''''Wōme''' [wuːˈmɛ]'' - (Matka). Tak samo sprawa wygląda w przypadku uwargowienia, np. '''''Kōth''' [ˈkuːtʰ]'' - (Osada, wieś).
+*Głoska /oː/ poprzedzana /w/, wymawiana jest jako [uː], np. '''''Wōme''' [wuːˈmɛ]'' - (Matka). Kiedy głoski poprzedzane są inną spółgłoską i dochodzi do uwargowienia, wtedy wymowa upraszcza się do [uː], jak w np. '''''Ŋūľwō''' [ŋyːˈʎuː]'' - (Mówię).
 ====Dwugłoski====
@@ Linia 145: / Linia 145: @@
 |
 |}
-*Głoska /w/ upraszcza się do /ʷ/, kiedy stoi po innej spółgłosce, np. '''''Ŋūľwa''' [ŋyːˈʎʷɑ]'' - (Mówić).
+*Głoska /w/ upraszcza się do /ʷ/, uwargawiając stojącą przed nią inną spółgłoskę, np. '''''Ŋūľwa''' [ŋyːˈʎʷɑ]'' - (Mówić). Natomiast kiedy stoi po /oː/, zanika, jak w np. '''''Wōwko''' [wuːˈkʷɔ]'' - (Rzeka).
-*/k/ podlega uwargowieniu, kiedy stoi przed samogłoskami /ɔ oː/, np. '''''Mō'ko''' [moːʔˈkʷɔ]'' - (Jezioro).
+*Gloska /k/ podlega uwargowieniu, kiedy stoi przed samogłoskami /ɔ oː/, np. '''''Mō'ko''' [moːʔˈkʷɔ]'' - (Jezioro).
 ==Mownia==
@@ Linia 157: / Linia 157: @@
 ====Określność====
+Rzeczownik w języku średniowertyńskim występuje w dwóch postaciach: określonej i nieokreślonej, tworzonych poprzez dodanie do rzeczownika odpowiednich przyrostków, które zależą od odległości, jaka dzieli podmiot od mówiącego. Potocznie zanika rozróżnienie odległości i używany jest tylko określnik zwykły. Określników nie stawia się jedynie przy nazwach własnych, w innych wypadkach używane są zawsze.
 {| class="wikitable" border="1" style="text-align: center;"
 |-
@@ Linia 169: / Linia 170: @@
 |-
 ! Pojedyncza
-| -XYZ<br>''Hieme'''XYZ'''''<br><small>(''Jakiś człowiek'')</small>
+| -(i)mo<br>''Mō'ko'''mo'''''<br><small>(''Jakieś jezioro'')</small>
-| -aľie<br>''Wiñ'''eľie'''''<br><small>(''Jakiś mężczyzna'')</small>
+| -(a)go<br>''Hieme'''go'''''<br><small>(''Ten człowiek'')</small>
-|
+| -(o)po<br>''Khō''''po'''''<br><small>(''To państwo'')</small>
-|
+| -(i)tho<br>''Win'''itho'''''<br><small>(''Ten mężczyzna'')</small>
-|
+| -(i)ľia<br>''Wifme'''ľia'''''<br><small>(''Żaden żeglarz'')</small>
 |-
 ! Podwójna
-| -XYZ<br>''Hiemu'''XYZ'''''<br><small>(''Jacyś ludzie'')</small>
+| -(i)ñie<br>''Mō'kōn'''inie'''''<br><small>(''Jakieś jeziora'')</small>
-| -wōl<br>''Wim'''wōl'''''<br><small>(''Jacyś mężczyzni'')</small>
+| -(a)gie<br>''Hiemu'''gie'''''<br><small>(''Ci ludzie'')</small>
-|
+| -(o)pie<br>''Khucie'''pie'''''<br><small>(''Te państwa'')</small>
-|
+| -(i)thie<br>''Wimu'''thie'''''<br><small>(''Ci mężczyźni'')</small>
-|
+| -(i)ľie<br>''Wifmu''''ľie'''''<br><small>(''Żadni żeglarze'')</small>
 |-
 ! Mnoga
-| -XYZ<br>''Hieñia'''XYZ'''''<br><small>(''Jacyś ludzie'')</small>
+| -(Ø)m<br>''Mō'knu'''m'''''<br><small>(''Jakieś jeziora'')</small>
-| -aru<br>''Wiñ'''eru'''''<br><small>(''Jacyś mężczyzni'')</small>
+| -(Ø)g<br>''Hienia'''g'''''<br><small>(''Ci ludzie'')</small>
-|
+| -(Ø)p<br>''Khutū'''p'''''<br><small>(''Te państwa'')</small>
-|
+| -(Ø)th<br>''Wiñe'''th'''''<br><small>(''Ci mężczyźni'')</small>
-|
+| -(Ø)l<br>''Wifnia'''l'''''<br><small>(''Żadni żeglarze'')</small>
 |}
 ====Liczba====
-W języku średniowertyńskim występują trzy liczby: liczba pojedyncza, podwójna oraz mnoga.
+W języku średniowertyńskim występują trzy liczby: liczba pojedyncza, podwójna oraz mnoga, które tworzy się poprzez dodanie odpowiedniego przyrostków.
 {| class="wikitable" border="1" style="text-align: center;"
 |-
@@ Linia 206: / Linia 207: @@
 | -e<br>''Hiem'''e'''''<br><small>(''Człowiek'')</small>
 | -Ø<br>''Khōt''<br><small>(''Państwo, kraj'')</small>
-| -Ø<br>''Efreñ''<br><small>(''Twierdza'')</small>
+| -Ø<br>''Wiñ''<br><small>(''Mężczyzna'')</small>
 |-
 ! Podwójna
@@ Linia 212: / Linia 213: @@
 | -u<br>''Hiem'''u'''''<br><small>(''Dwóch ludzi'')</small>
 | -ie<br>''Khuc'''ie'''''<br><small>(''Dwa państwa/kraje'')</small>
-| -u<br>''Efren'''u'''''<br><small>(''Dwie twierdze'')</small>
+| -u<br>''Wim'''u'''''<br><small>(''Dwaj mężczyźni'')</small>
 |-
 ! Mnoga
 | -nu<br>''Mō'k'''nu'''''<br><small>(''Jeziora'')</small>
-| -ia<br>'''Hieñ'''ia'''''<br><small>(''Ludzie'')</small>
+| -ia<br>'''Hien'''ia'''''<br><small>(''Ludzie'')</small>
-| -ū<br>''Khu''''ū'''''<br><small>(''Państwa/kraje'')</small>
+| -ū<br>''Khut'''ū'''''<br><small>(''Państwa/kraje'')</small>
-| -e<br>''Efreñ'''e'''''<br><small>(''Twierdze'')</small>
+| -e<br>''Wiñ'''e'''''<br><small>(''Mężczyźni'')</small>
+|}
+====Przypadki====
+Język średniowertyński ograniczył się do trzech przypadków, pozbywając się dopełniacza i narzędnika.
+{| class="wikitable" width="40%" style="text-align:center"
+|-
+! colspan=2 | Przypadek
+! Zrostki
+! Znaczenie
+! Przykład
+|-
+! I.
+| Mianownik
+| —
+| kto? co?<br><small>''Ogólny podmiot''</small>
+| ''Wōwko''<br><small>(''Rzeka'')</small>
+|-
+! II.
+| Biernik
+| a- / -t
+| kogo? co?<br><small>''Wyraża dopełnienie bliższe''</small>
+| '''''A'''wōwko'''t'''''<br><small>(''Rzekę'')</small>
+|-
+! III.
+| Celownik
+| je- / -k
+| komu? czemu?<br><small>''Wyraża dopełnienie dalsze''</small>
+| '''''Je'''wōwko'''k'''''<br><small>(''Rzece'')</small>
 |}
 ===Czasowniki===
 <hr>
-W języku średniowertyńskim w przypadku, kiedy po odmienionym czasowniku występowałby bezokolicznik, np. "lubię mówić", drugi czasownik jest odmieniany przez osobę i stawiana jest pomiędzy nimi partykuła "'''a'''".
-*'''''Phialwō-a-ŋūľwō wō''' [pʰiɑ̯ˈluː‿ʔɑ‿ŋyːˈʎuː ˈwuː]'' - (Ja lubię mówić)
-Kiedy w zdaniu znajduje się więcej bezokoliczników, jak w np. "lubię mówić, dowodzić i żeglować", pomiędzy każdym następnym czasownikiem stawiana jest partykuła "'''mu'''".
-*'''''Phialwō-a-ŋūľwō-mu-kufō-mu-wifwō wō''' [pʰiɑ̯ˈluː‿ʔɑ‿ŋyːˈʎuː‿mʉ‿kʉˈfoː‿mʉ‿wiˈfuː ˈwuː]'' - (Ja lubię mówić, dowodzić i żeglować)
+====Bezokolicznik====
 ====Odmiana przez osoby====
-W języku średniowertyńskim odmiana przez osoby w liczbie mnogiej zlała się do jednej postaci: '''''Ŋūľwōk''' [ŋyːˈʎuːk]'', z poszczególne osoby rozróżniane są poprzez zaimek. Tam samo stało się w przypadku liczby podwójnej, a także drugiej i trzeciej osoby liczby pojedynczej. Odmiana czasowników następuje poprzez dodanie do rdzenia czasownika odpowiedniego przyrostka.
+W języku średniowertyńskim odmiana przez osoby w liczbie mnogiej zlała się do jednej postaci: '''''Ŋūľwōk''' [ŋyːˈʎuːk]'', a poszczególne osoby rozróżniane są poprzez zaimek. Tam samo stało się w przypadku liczby podwójnej, a także drugiej i trzeciej osoby liczby pojedynczej. Odmiana czasowników następuje poprzez dodanie do rdzenia czasownika odpowiedniego przyrostka.
 {| class="wikitable" style="text-align:center"
 |-