|
|
| Linia 1: |
Linia 1: |
| {{Język
| | '''Język rodzki''' (''rodzku jezuk'') to zachodniosłowiański język sztuczny, charakteryzujący się silnymi wpływami języka szwedzkiego na fonologię, słownictwo i gramatykę. Obecnie przygotowywana jest jego [[Język rodzki/v3|nowa, czwarta wersja]]. |
| |kolor=lawngreen
| |
| |nazwa=język rodzki
| |
| |nazwa własna=rodzku jezuk
| |
| |twórca=[[User:Vilén|Vilén]]
| |
| |rok=2008
| |
| |wersja=3.0
| |
| |alfabet=alfabet łaciński
| |
| |klasyfikacja=języki indoeuropejskie
| |
| :języki słowiańskie
| |
| ::języki północnosłowiańskie (fikcyjne)
| |
| :::'''język rodzki'''
| |
| |tekst=Veše lyde jeso sårödzeni slobögni i rövni vå dostöjnösti i pravom. Öni jeso nadani så rozumu i sömeni i vinni spolu jednät vå duchu bratrestva.
| |
| }}
| |
|
| |
|
| '''Język rodzki''' (''rodzku jezuk'') to fikcyjny północnosłowiański język sztuczny. Charakteryzuje się on silnymi wpływami języka szwedzkiego na fonologię, słownictwo i gramatykę; a także w małym stopniu [[język szlawski|języka szlawskiego]] (słownictwo, końcówka dop. l.m. ''-u'') oraz fryzyjskiego i średniowysokoniemieckiego.
| |
|
| |
| Pewne aspekty rodzkiego inspirowane są [[język sweński|językiem sweńskim]] (główna inspiracja do powstania języka), [[język rański|rańskim]], [[język wozgijski|wozgijskim]], [[język zimny|zimnym]] oraz [[język gardneński|gardneńskim]].
| |
|
| |
| ----
| |
|
| |
| '''Nom dans les autres langues:'''
| |
| {| class="wikitable sortable"
| |
| ! Langue
| |
| ! Nom
| |
| |-
| |
| | [[Język bałtycki|Bałthyckí]]
| |
| | jązyk rodzkí
| |
| |-
| |
| | Deutsch
| |
| | rotzische Sprache
| |
| |-
| |
| | Ελληνικά
| |
| | Ροδρική γλóσσα
| |
| |-
| |
| | English
| |
| | rothish language
| |
| |-
| |
| | Español
| |
| | idioma rodraco
| |
| |-
| |
| | [[Feldzki|Fielniska]]
| |
| | Rodziska tunga
| |
| |-
| |
| | Français
| |
| | langue rodraise
| |
| |-
| |
| | Latina
| |
| | lingua Rodrica
| |
| |-
| |
| | [[Język marski|Maro]]
| |
| | rosky
| |
| |-
| |
| | [[Olżycki|Olgittine]]
| |
| | rodtine, rece rodtic
| |
| |-
| |
| | [[język ęmucki|Ral-ęmyt]]
| |
| | Rotrajzęmut sur'atkan
| |
| |-
| |
| | Svenska
| |
| | rodska språk
| |
| |}
| |
|
| |
| ==Alfabet i fonologia==
| |
| {| cellspacing="10" style="text-align: center;"
| |
| |- style="font-size: 1.5em;"
| |
| | a || ä || å || b || c || ch || d || e || g || i || j || k || l || m
| |
| |-
| |
| | [a] || [æ] || [ɒ] || [b] || [ɕ] || [x] || [d] || [ɛ] || [ɡ] || [i] || [j] || [k] || [l] || [m]
| |
| |- style="font-size: 1.5em;"
| |
| | n || o || ö || p || r || s || š || t || u || v || y || z || (ts) || (dz)
| |
| |-
| |
| | [n] || [ɔ] || [œ] || [p] || [r] || [s] || [ʃ] || [t] || [u] || [v] || [y] || [z] || [θ] || [ð]
| |
| |}
| |
|
| |
| * '''ts dz''' w niektórych wyrazach mogą być wymawiane jako [ts dz].
| |
| * '''g''' wymawiane jest w końcówce ''-eg'' i niektórych wyrazach jako [j].
| |
|
| |
| ===Mutacje===
| |
| Przed niektórymi końcówkami mogą zachodzić następujące mutacje samo- i spółgłoskowe:
| |
|
| |
| ====Przegłos (umlaut)====
| |
| Polega na zmianie najbliższej samogłoski poprzedzającej końcówkę w następujący sposób:
| |
|
| |
| * '''a''' → ä
| |
| * '''o''' → ö
| |
| * '''u''' → y
| |
|
| |
| Przy końcówkach oznaczany jest za pomocą gwiazdki '''*'''.
| |
|
| |
| ====Palatalizacja====
| |
| Polega na zmianie spółgłoski występującej tuż przed końcówką w następujący sposób:
| |
|
| |
| * '''k''' → c
| |
| * '''g, ch''' → š
| |
| * '''sk''' → št
| |
| * '''sg''' → šd
| |
|
| |
| Przy końcówkach oznaczana jest za pomocą krzyża '''†'''.
| |
|
| |
| ====Jotacja====
| |
| Polega na zmianie spółgłoski występującej tuż przed końcówką w następujący sposób:
| |
|
| |
| * '''t''' → ts
| |
| * '''d''' → dz
| |
| * '''k''' → c
| |
| * '''s, z, g, ch''' → š
| |
| * '''sk''' → št
| |
| * '''sg''' → šd
| |
| * '''st, sd''' → ss
| |
|
| |
| Przy końcówkach oznaczana jest za pomocą podwójnego krzyża '''‡'''.
| |
|
| |
| ====Udźwięcznienie====
| |
| Technicznie, nie jest to mutacja, a jedynie osobliwość ortograficzna w pisowni języka rodzkiego. Polega ona na zmianie znaku spółgłoskowego na jego odpowiednik dźwięczny, jeżeli znajdzie się on w pozycji pomiędzy samogłoskami.
| |
|
| |
| Na występowanie tej „mutacji” nie ma żadnej reguły, jako że występuje ona jedynie w niektórych słowach zależnie od ich etymologii. Słowa w których zachodzi, powinny być odpowiednio oznaczone w słowniku.
| |
|
| |
| ===Procesy fonetyczne zaszłe od języka prasłowiańskiego===
| |
| ====Samogłoski====
| |
| * y → u / i (na końcu wyrazu)
| |
| * a e ę ě [na początku wyrazu] → ja je ję jě
| |
| * ę ǫ → e o
| |
| * a o u [przed C*(ь e ě i j)] → ä ö y
| |
| * ъ, ь →
| |
| ** → å, e (w pozycjach mocnych, w akcentowanej sylabie wyrazu, w wyrazach jednosylabowych, w przedrostkach, czasem epentetycznie)
| |
| ** → Ø (w innych przypadkach)
| |
| * ě → i
| |
| * VjV ulega kontrakcji w niektórych przypadkach, dając różne wyniki [TODO: do szczegółowego opracowania]
| |
|
| |
| ====Spółgłoski====
| |
| * tj dj sj zj stj sdj → ts dz š ž ss ss
| |
| * Cj → C
| |
| * č ž šč ždž → c š št šd
| |
| * tl dl tn dn → kl gl kn gn
| |
| * chl chr chv [na początku wyrazu] → l r v
| |
| * ъl ьl ъr ьr → å å år er
| |
| * ol el or er → lo le ro re ('ol or' dają czasem na początku wyrazu 'la ra')
| |
|
| |
| ====Istniejące nieregularności====
| |
| * Uproszczenie końcówek typu ''-ego, -emu'' do ''-eg, -em'' z powodu częstości użycia.
| |
| * W zaimkach typu ''moja, tvoja'', zrównanie analogiczne do ''möja, tvöja'', itp., pod wpływem zaimków typu ''möj, möje, möji'', itp.
| |
| * Czasownik posiłkowy ''mäm, mäš'', itd.: skrócenie z powodu częstości użycia z czasownika ''jemät'' w przypadkach użycia posiłkowego, a także nieregularna odmiana na wzór odmiany czasównika ''dät''.
| |
|
| |
| ==Gramatyka==
| |
| ===Rzeczownik===
| |
| W języku rodzkim, rzeczowniki odmieniają się przez liczby oraz przypadki, i mają przyporządkowany jeden z trzech rodzajów (męski, żeński, nijaki), oraz jeden z sześciu wzorców deklinacji (I, II, III, IV, V, VI). W niektórych rzeczownikach, po dodaniu końcówki niezerowej, zanika ostatnie '''e''' bądź '''å''', najczęściej w wyrazach zakończonych na ''-åk'', ''-åv'' i ''-ec'', np. ''cånåk'' → ''cånki''. Wyrazy takie są odpowiednio oznaczone w słowniku.
| |
|
| |
| ====Odmiana====
| |
| {| class="wikitable"
| |
| ! rowspan="2" | nieokreślona
| |
| ! colspan="2" | I
| |
| ! colspan="2" | II
| |
| ! colspan="2" | III
| |
| ! colspan="2" | IV
| |
| |-
| |
| ! l. poj. || l. mn.
| |
| ! l. poj. || l. mn.
| |
| ! l. poj. || l. mn.
| |
| ! l. poj. || l. mn.
| |
| |-
| |
| | ''nom.''
| |
| | -Ø || -i
| |
| | -o, -e || -a
| |
| | -a || -i
| |
| | -Ø || -i
| |
| |-
| |
| | ''gen.''
| |
| | -a || -u
| |
| | -a || -u
| |
| | -i || -u
| |
| | -i || -i
| |
| |-
| |
| | ''dat.''
| |
| | -u || -om
| |
| | -u || -om
| |
| | -i * || -am
| |
| | -i || -em
| |
| |-
| |
| | ''acc.''
| |
| | -Ø || -i
| |
| | -o, -e || -a
| |
| | -o || -i
| |
| | -Ø || -i
| |
| |-
| |
| ! rowspan="2" | określona
| |
| ! colspan="2" | I
| |
| ! colspan="2" | II
| |
| ! colspan="2" | III
| |
| ! colspan="2" | IV
| |
| |-
| |
| ! l. poj. || l. mn.
| |
| ! l. poj. || l. mn.
| |
| ! l. poj. || l. mn.
| |
| ! l. poj. || l. mn.
| |
| |-
| |
| | ''nom.''
| |
| | -åt || -iti
| |
| | -oto, -eto || -ata
| |
| | -ata || -iti
| |
| | -åta || -iti
| |
| |-
| |
| | ''gen.''
| |
| | -ateg || -utich
| |
| | -ateg || -ytich
| |
| | -iti || -utich
| |
| | -iti || -itich
| |
| |-
| |
| | ''dat.''
| |
| | -utem || -otim
| |
| | -utem || -otim
| |
| | -ite * || -atim
| |
| | -ite || -etim
| |
| |-
| |
| | ''acc.''
| |
| | -åt || -iti
| |
| | -oto, -eto || -ata
| |
| | -öte || -iti
| |
| | -åte || -iti
| |
| |}
| |
|
| |
| W kilku utartych wyrażeniach znajdują się pozostałości dawnych narzędnika i wołacza, np. ''Böše!'' „Boże!”.
| |
|
| |
| ====Użycie====
| |
| '''Formy określonej''' używamy, gdy:
| |
|
| |
| * Wspomniano przedmiot po raz kolejny w tekście lub rozmowie.
| |
| * Z sytuacji lub kontekstu wiadomo o jaki przedmiot chodzi.
| |
| * Przedmiot jest jedyny w swoim rodzaju.
| |
| * Przedmiot wysuwa się na plan pierwszy jako przedstawiciel grupy pokrewnych przedmiotów, jest uważany za przedstawiciela rodzaju.
| |
| * Mówiący sygnalizuje, że chodzi mu o wszystkie elementy pewnego zbioru skończonego i wymiernego.
| |
|
| |
| '''Mianownik''' używany jest:
| |
|
| |
| * Jako podmiot zarówno zdań przechodnich, jak i nieprzechodnich.
| |
| * Jako forma słownikowa.
| |
|
| |
| '''Dopełniacz''' używany jest:
| |
|
| |
| * W funkcji posesywnej w relacjach przynależności.
| |
| * W funkcji partytywnej.
| |
| * Jako dopełnienie bliższe, gdy mowa jest o części.
| |
| * Przy uczestnictwie w czynności, zarówno jako agens, jak i pacjens.
| |
| * W funkcji opisowej, np. ''den <u>vytestva</u>'' „dzień zwycięstwa”.
| |
|
| |
| '''Celownik''' używany jest:
| |
|
| |
| * Jako dopełnienie dalsze.
| |
| * Po przyimkach oznaczających znajdowanie się w danym miejscu, np. ''vå domu'' „w domu”.
| |
|
| |
| '''Biernik''' używany jest:
| |
|
| |
| * Jako dopełnienie bliższe zdań przechodnich.
| |
| * Po przyimkach oznaczających ruch do danego miejsca, np. ''vå dom'' „do domu”.
| |
|
| |
| ===Przymiotnik===
| |
| Przymiotniki odmieniają się przez liczbę, rodzaj i przypadki. Przyjmują one końcówki:
| |
|
| |
| {| class="wikitable"
| |
| ! rowspan="2" |
| |
| ! colspan="3" | l. pojedyncza
| |
| ! rowspan="2" | l. mn.
| |
| |-
| |
| ! r.m.
| |
| ! r.n.
| |
| ! r.ż.
| |
| |-
| |
| | ''nom.''
| |
| | -u
| |
| | -e
| |
| | -a
| |
| | -i
| |
| |-
| |
| | ''gen.''
| |
| | colspan="2" | -eg
| |
| | rowspan="2" | -ej
| |
| | -ich
| |
| |-
| |
| | ''dat.''
| |
| | colspan="2" | -em
| |
| | -im
| |
| |-
| |
| | ''acc.''
| |
| | -u
| |
| | -e
| |
| | -o
| |
| | -i
| |
| |}
| |
|
| |
| Stopień wyższy tworzy się przez wstawienie przed końcówką przymiotnika wrostka ''-š- *†'' (po zbitkach spółgłoskowych: ''-eš- *†''), zaś stopień najwyższy – przez dostawnienie do formy stopnia wyższego przedrostka ''nä-'', np. '''staru ~ stäršu ~ nästäršu''' „stary ~ starszy ~ najstarszy”.
| |
|
| |
| W wyrazach zakończonych na ''-k-'' i ''-ok-'', końcówki te przy stopniowaniu zanikają, np. '''slodku ~ slödšu ~ näslödšu'''.
| |
|
| |
| Niektóre przymiotniki posiadają nieregularną formę stopnia wyższego i najwyższego:
| |
|
| |
| {| class="wikitable"
| |
| ! Przymiotnik
| |
| ! Stopień wyższy
| |
| ! Stopień najwyższy
| |
| |-
| |
| | '''dobru''' (''dobry'')
| |
| | lipšu
| |
| | nälipšu
| |
| |-
| |
| | '''malu''' (''mały'')
| |
| | menšu
| |
| | nämenšu
| |
| |-
| |
| | '''velku''' (''duży'')
| |
| | vetšu
| |
| | nävetšu
| |
| |-
| |
| | '''zålu''' (''zły'')
| |
| | göršu
| |
| | nägöršu
| |
| |}
| |
|
| |
| ===Czasownik===
| |
| ====Odmiana regularna====
| |
| {| class="wikitable"
| |
| !
| |
| ! colspan="2" | Ia
| |
| ! colspan="2" | Ib
| |
| ! colspan="2" | IIa
| |
| ! colspan="2" | IIb
| |
| ! colspan="2" | III
| |
| ! colspan="2" | IVa
| |
| ! colspan="2" | IVb
| |
| ! colspan="2" | IVc
| |
| |-
| |
| |''inf.''
| |
| | colspan="2" | -ät
| |
| | colspan="2" | -t, -öt
| |
| | colspan="2" | -ät
| |
| | colspan="2" | -it
| |
| | colspan="2" | -it
| |
| | colspan="2" | -it
| |
| | colspan="2" | -yt
| |
| | colspan="2" | -et
| |
| |-
| |
| ! colspan="19" | imiesłowy
| |
| |-
| |
| |''czynny''
| |
| | colspan="2" | -ötsu *‡
| |
| | colspan="2" | -ötsu
| |
| | colspan="2" | -ätsu
| |
| | colspan="2" | -etsu
| |
| | colspan="2" | -ötsu ‡
| |
| | colspan="2" | -ejötsu
| |
| | colspan="2" | -ujötsu
| |
| | colspan="2" | -mötsu
| |
| |-
| |
| |''bierny''
| |
| | colspan="2" | -anu
| |
| | colspan="2" | -enu *†
| |
| | colspan="2" | -anu
| |
| | colspan="2" | -inu
| |
| | colspan="2" | -enu ‡
| |
| | colspan="2" | -itu
| |
| | colspan="2" | -utu
| |
| | colspan="2" | -etu
| |
| |-
| |
| ! colspan="19" | czas teraźniejszy
| |
| |-
| |
| ! ''osoba''
| |
| ! l.p. || l.m.
| |
| ! l.p. || l.m.
| |
| ! l.p. || l.m.
| |
| ! l.p. || l.m.
| |
| ! l.p. || l.m.
| |
| ! l.p. || l.m.
| |
| ! l.p. || l.m.
| |
| ! l.p. || l.m.
| |
| |-
| |
| | ''1.''
| |
| | -om *‡ || -eme *‡
| |
| | -om || -eme *†
| |
| | -am || -ame
| |
| | -em || -eme
| |
| | -om ‡ || -ime
| |
| | -ejom || -ejeme
| |
| | -ujom || -yjeme
| |
| | -mom || -meme
| |
| |-
| |
| | ''2.''
| |
| | -eŝ *‡ || -ete *‡
| |
| | -eš *† || -ete *†
| |
| | -äš || -äte
| |
| | -eš || -ete
| |
| | -iš || -ite
| |
| | -eješ || -ejete
| |
| | -yješ || -yjete
| |
| | -meš || -mete
| |
| |-
| |
| | ''3.''
| |
| | -e *‡ || -o *‡
| |
| | -e *† || -o
| |
| | -a || -ajo
| |
| | -e || -ejo
| |
| | -i || -e
| |
| | -eje || -ejo
| |
| | -yje || -ujo
| |
| | -me || -mo
| |
| |-
| |
| ! colspan="19" | czas przeszły I
| |
| |-
| |
| | ''1.''
| |
| | -ach || -achom
| |
| | -ach *‡ || -achom *‡
| |
| | -ach || -achom
| |
| | -ach ‡ || -achom ‡
| |
| | -ach ‡ || -achom ‡
| |
| | -ejech || -ejechom
| |
| | -yjech || -yjechom
| |
| | -mech || -mechom
| |
| |-
| |
| | ''2.''
| |
| | -äše || -äste
| |
| | -äše *‡ || -äste *‡
| |
| | -äše || -äste
| |
| | -äše ‡ || -äste ‡
| |
| | -äše ‡ || -äste ‡
| |
| | -eješe || -ejeste
| |
| | -yješe || -yjeste
| |
| | -meše || -meste
| |
| |-
| |
| | ''3.''
| |
| | -ǎše || -acho
| |
| | -ǎše *‡ || -acho *‡
| |
| | -ǎše || -acho
| |
| | -ǎše ‡ || -acho ‡
| |
| | -ǎše ‡ || -acho ‡
| |
| | -eješe || -ejecho
| |
| | -yješe || -yjecho
| |
| | -meše || -mecho
| |
| |-
| |
| ! colspan="19" | tryb rozkazujący
| |
| |-
| |
| |
| |
| | -i *‡ || -ite *‡
| |
| | -i *† || -ite *†
| |
| | -äj || -äjte
| |
| | -ej || -ejte
| |
| | -i || -ite
| |
| | -ej || -ejte
| |
| | -yj || -yjte
| |
| | -mi || -mite
| |
| |}
| |
|
| |
| Niektóre czasowniki posiadają odmienny rdzeń w formach bezokolicznika i imiesłowu biernego, a odmienny w pozostałych formach, np.:
| |
|
| |
| * '''brät''' ('''bera-''') ''vb. Ia'' — np. ''branu'', ''berom'', ''bereš'', ''berach'', ''beri''.
| |
| * '''mökt''' ('''mog-''') ''vb. IIb(v)'' — np. ''mogom'', ''möšeš'', ''mogoch'', ''möši''.
| |
|
| |
| ====Czasowniki nieregularne====
| |
| {| class="wikitable"
| |
| !
| |
| ! colspan="2" | być
| |
| ! colspan="2" | dawać
| |
| ! colspan="2" | jeść
| |
| |-
| |
| |''inf.''
| |
| | colspan="2" | byt
| |
| | colspan="2" | dät
| |
| | colspan="2" | jitt
| |
| |-
| |
| ! colspan="15" | imiesłowy
| |
| |-
| |
| |''czynny''
| |
| | colspan="2" | bodötsu
| |
| | colspan="2" | dajötsu
| |
| | colspan="2" | jidötsu
| |
| |-
| |
| |''bierny''
| |
| | colspan="2" | —
| |
| | colspan="2" | danu
| |
| | colspan="2" | jidenu
| |
| |-
| |
| ! colspan="15" | czas teraźniejszy
| |
| |-
| |
| ! ''osoba''
| |
| ! l.p. || l.m.
| |
| ! l.p. || l.m.
| |
| ! l.p. || l.m.
| |
| |-
| |
| | ''1.''
| |
| | jem || jesme
| |
| | däm || dame
| |
| | jim || jime
| |
| |-
| |
| | ''2.''
| |
| | ješ || jeste
| |
| | däš || däte
| |
| | jiš || jite
| |
| |-
| |
| | ''3.''
| |
| | je || jeso
| |
| | da || däje
| |
| | ji || jide
| |
| |-
| |
| ! colspan="15" | czas przeszły I
| |
| |-
| |
| | ''1.''
| |
| | bich || bichom
| |
| | dädzach || dädzachom
| |
| | jidzach || jidzachom
| |
| |-
| |
| | ''2.''
| |
| | biše || biste
| |
| | dädzäše || dädzäste
| |
| | jidzäše || jidzäste
| |
| |-
| |
| | ''3.''
| |
| | biše || bicho
| |
| | dädzäše || dädzacho
| |
| | jidzäše || jidzacho
| |
| |-
| |
| ! colspan="15" | tryb rozkazujący
| |
| |-
| |
| |
| |
| | bödi || bödite
| |
| | dädz || dädite
| |
| | jidz || jidite
| |
| |}
| |
|
| |
| ====Czasowniki posiłkowe====
| |
| {| class="wikitable"
| |
| !
| |
| ! colspan="2" | mäm
| |
| ! colspan="2" | mach
| |
| ! colspan="2" | tso
| |
| ! colspan="2" | bim
| |
| |-
| |
| ! ''osoba''
| |
| ! l.p. || l.m.
| |
| ! l.p. || l.m.
| |
| ! l.p. || l.m.
| |
| ! l.p. || l.m.
| |
| |-
| |
| | ''1.''
| |
| | mäm || mame
| |
| | mach || machom
| |
| | tsom || tseme
| |
| | bim || bime
| |
| |-
| |
| | ''2.''
| |
| | mäš || mäte
| |
| | mäše || mäste
| |
| | tseš || tsete
| |
| | bi || bite
| |
| |-
| |
| | ''3.''
| |
| | ma || majo
| |
| | mäše || macho
| |
| | tse || tso
| |
| | bi || bo
| |
| |}
| |
|
| |
| ====Czasy====
| |
| =====Czas teraźniejszy=====
| |
| Może służyć także do wyrażania przyszłości w przypadku czynności dokładnie umiejscowionych w czasie, np. ''Jedeme vå dom zutra.'' „Jutro idziemy do domu”.
| |
|
| |
| =====Czas przeszły I (imperfectum)=====
| |
| Używamy go gdy coś stało się w przeszłości w określonym czasie. Jeśli czas czynności jest znany, nie ma potrzeby jego podawania.
| |
|
| |
| =====Czas przeszły II (perfectum)=====
| |
| Tworzony jest za pomocą czasownika posiłkowego ''mäm'' + imiesłowu biernego w rodzaju nijakim (w przypadku czasowników nieprzechodnich – bezokolicznika + końcówki ''-e''), np. ''ja mäm kypene''. Używamy go w następujących sytuacjach:
| |
|
| |
| * Gdy czynność nie jest określona w czasie, jej czas jest nieznany bądź nieistotny dla przekazu, np. ''Ona ma byte vå Botstadu.'' „Ona była w Botstadzie”.
| |
| * Gdy czynność, która odbyła się i zakończyła w przeszłości ma następstwa w chwili obecnej, np. ''Ludomila ma såpite prevšeg mångo.'' „Ludmiła wypiła za dużo” – wskutek czego np. nie może teraz prowadzić auta.
| |
| * Gdy odcinek czasu zdefiniowany w zdaniu jeszcze się nie skończył, co wcale nie oznacza, że czynność musi trwać właśnie w tej chwili.
| |
|
| |
| =====Czas zaprzeszły=====
| |
| Tworzony jest za pomocą czasownika posiłkowego ''mach'' + imiesłowu biernego w rodzaju nijakim (w przypadku czasowników nieprzechodnich – bezokolicznika + końcówki ''-e''). Używamy go, gdy mówimy o dwóch zdarzeniach, które miały miejsce w przeszłości, przy czym jedno zdarzyło się wcześniej od drugiego.
| |
|
| |
| Np. ''Kådi Jeleg mäše vrötsene zå mista, såzvönäše sestri.'' „Gdy Oleg wrócił z miasta, zadzwonił do siostry”.
| |
|
| |
| =====Czas przyszły I=====
| |
| Tworzony jest za pomocą czasownika posiłkowego ''tso'' + bezokolicznika. Używamy go, jeżeli mówimy o planach, zamiarach, postanowieniach, np. ''Ja tso sycit me rodzkeg.'' „Nauczę się rodzkiego”. Czas ten może być używany jedynie dla czasowników w aspekcie dokonanym.
| |
|
| |
| =====Czas przyszły II=====
| |
| Tworzony jest za pomocą czasownika ''jett'' + bezokolicznika. Używamy go, jeżeli mówimy o zdarzeniach, na które nie mamy wpływu, np. ''Jedet dåšdit.'' „Będzie padać”.
| |
|
| |
| ====Tryby====
| |
| =====Tryb rozkazujący=====
| |
| Służy do wyrażania rozkazów, życzeń lub próśb.
| |
|
| |
| =====Tryb przypuszczający=====
| |
| Wyraża niepewność, warunkowość lub wyrażone pośrednio życzenie. Tworzony jest za pomocą czasownika posiłkowego ''bim'' + czasownika w czasie przeszłym I, np. ''ja bim kypach''.
| |
|
| |
| <!-- ===Zaimki===
| |
| Niektóre (odpowiednio oznaczone) zaimki odmieniają się wg odmiany zaimkowej, i przyjmują końcówki:
| |
|
| |
| {| class="wikitable"
| |
| ! rowspan="2" |
| |
| ! colspan="3" | l. pojedyncza
| |
| ! rowspan="2" | l. mn.
| |
| |-
| |
| ! r.m.
| |
| ! r.n.
| |
| ! r.ż.
| |
| |-
| |
| | ''nom.''
| |
| | -Ø
| |
| | -e
| |
| | -a
| |
| | -i
| |
| |-
| |
| | ''gen.''
| |
| | colspan="2" | -ej
| |
| | rowspan="2" | -ej
| |
| | -ich
| |
| |-
| |
| | ''dat.''
| |
| | colspan="2" | -em
| |
| | -im
| |
| |-
| |
| | ''acc.''
| |
| | -Ø
| |
| | -e
| |
| | -o
| |
| | -i
| |
| |}
| |
|
| |
| ====Osobowe i dzierżawcze====
| |
| {| class="wikitable"
| |
| ! colspan="2" rowspan="3" |
| |
| ! colspan="5" | osobowe
| |
| ! rowspan="3" | dzierżawcze
| |
| |-
| |
| ! rowspan="2" | nom.
| |
| ! colspan="2" | dat.
| |
| ! colspan="2" | acc.
| |
| |-
| |
| ! dł. || kr.
| |
| ! dł. || kr.
| |
| |-
| |
| ! colspan="12" | liczba pojedyncza
| |
| |-
| |
| | colspan="2" | ''1.''
| |
| | jas
| |
| | meni || mi
| |
| | mene || me
| |
| | <u>möj</u>
| |
| |-
| |
| | colspan="2" | ''2.''
| |
| | ti
| |
| | töbi || ti
| |
| | tebe || te
| |
| | <u>tvöj</u>
| |
| |-
| |
| | rowspan="3" | ''3.''
| |
| | ''r.ż.''
| |
| | ona
| |
| | nej || je
| |
| | nejo || jo
| |
| | nen
| |
| |-
| |
| | ''r.m.''
| |
| | on
| |
| | rowspan="2" | nemu || rowspan="2" | mu
| |
| | rowspan="2" | nego || rowspan="2" | go
| |
| | rowspan="2" | nev
| |
| |-
| |
| | ''r.n.''
| |
| | ono
| |
| |-
| |
| ! colspan="12" | liczba mnoga
| |
| |-
| |
| | colspan="2" | ''1.''
| |
| | mi
| |
| | colspan="2" | nam
| |
| | colspan="2" | nas
| |
| | <u>näš</u>
| |
| |-
| |
| | colspan="2" | ''2.''
| |
| | vi
| |
| | colspan="2" | vam
| |
| | colspan="2" | vas
| |
| | <u>väš</u>
| |
| |-
| |
| | colspan="2" | ''3.''
| |
| | öni
| |
| | colspan="2" | nim
| |
| | colspan="2" | nich
| |
| | nichov
| |
| |-
| |
| ! colspan="12" | zaimki zwrotne
| |
| |-
| |
| | colspan="2" |
| |
| | —
| |
| | söbi || si
| |
| | sebe || se
| |
| | <u>svöj</u>
| |
| |}
| |
|
| |
| * Podkreślone zaimki dzierżawcze odmieniają się przez przypadki, liczbę i rodzaj wg odmiany zaimkowej.
| |
| * Istnieje także zaimek nieokreślony '''jön''', występujący jedynie w mianowniku i używany w zdaniach typu ''Jön ne möšet kyrit'' „Nie można palić”.
| |
| * Forma krótka zaimków nie może być używana po przyimkach.
| |
| * Zaimki zwrotne używane są jedynie w trzeciej osobie. W pozostałych przypadkach, używa się zaimków odpowiednich dla danej osoby, np. ''mujo me, myješ te, myjet se'' „myję się, myjesz się, myje się”.
| |
|
| |
| ====Pozostałe zaimki====
| |
| {| class="wikitable"
| |
| !
| |
| ! pytające
| |
| ! wskazujące
| |
| ! nieokreślone
| |
| ! upowszechniające
| |
| ! przeczące
| |
| |-
| |
| ! który?
| |
| | <u>kotru</u>
| |
| | rowspan="3" | tut / tamåt
| |
| | <u>nekotru</u>
| |
| | <u>kåšgu</u>
| |
| | <u>šignu</u>
| |
| |-
| |
| ! kto?
| |
| | ''kåto''
| |
| | ''neko''
| |
| | <u>veku</u>
| |
| | ''niko''
| |
| |-
| |
| ! co?
| |
| | ''co''
| |
| | ''neco''
| |
| | rowspan="2" | ''vecho''
| |
| | rowspan="2" | ''nic''
| |
| |-
| |
| ! ile?
| |
| | kölik
| |
| | tölik
| |
| | nekölik
| |
| |-
| |
| ! czyj?
| |
| | '''cej'''
| |
| | —
| |
| | '''necej'''
| |
| | —
| |
| | '''nicej'''
| |
| |-
| |
| ! jaki?
| |
| | <u>kaku</u>
| |
| | <u>taku</u>
| |
| | <u>nekaku</u>
| |
| | —
| |
| | —
| |
| |-
| |
| ! jak?
| |
| | kak
| |
| | tak
| |
| | nekak
| |
| | —
| |
| | —
| |
| |-
| |
| ! kiedy?
| |
| | kåga
| |
| | sega / tåga
| |
| | nekåga
| |
| | vega
| |
| | niga
| |
| |-
| |
| ! gdzie?
| |
| | kåde
| |
| | tude / tam
| |
| | nekåde
| |
| | vede
| |
| | nide
| |
| |-
| |
| ! dokąd?
| |
| | koda
| |
| | soda
| |
| | nekoda
| |
| | vekoda
| |
| | nikoda
| |
| |-
| |
| ! dlaczego?
| |
| | pocem
| |
| | potom
| |
| | —
| |
| | —
| |
| | —
| |
| |}
| |
|
| |
| Zaimki pochylone odmieniają się przez przypadki. Zaimki podkreślone odmieniają się przez liczbę, rodzaj i przypadki tak jak przymiotniki, zaś pogrubione – wg odmiany zaimkowej. Zaimki '''tut''' i '''tamåt''' odmieniają się nieregularnie.
| |
|
| |
| Jeżeli podano dwie formy oddzielone ukośnikiem, pierwsza to forma bliższa, zaś druga to forma dalsza.
| |
|
| |
| =====Odmieniające się przez przypadki=====
| |
| {| class="wikitable"
| |
| !
| |
| ! kåto
| |
| ! co
| |
| ! neko
| |
| ! neco
| |
| ! vecho
| |
| ! niko
| |
| ! nic
| |
| |-
| |
| | ''nom.''
| |
| | kåto
| |
| | co
| |
| | neko
| |
| | neco
| |
| | vecho
| |
| | niko
| |
| | nic
| |
| |-
| |
| | ''gen.''
| |
| | kågo
| |
| | cego
| |
| | nekoj
| |
| | necej
| |
| | vechoj
| |
| | nikoj
| |
| | nicej
| |
| |-
| |
| | ''dat.''
| |
| | kåmu
| |
| | cemu
| |
| | nekom
| |
| | necem
| |
| | vechom
| |
| | nikom
| |
| | nicem
| |
| |-
| |
| | ''acc.''
| |
| | kågo
| |
| | co
| |
| | nekoj
| |
| | neco
| |
| | vecho
| |
| | nikoj
| |
| | nic
| |
| |}
| |
|
| |
| =====Odmiana zaimków ''tut'' i ''tamåt''=====
| |
| {| class="wikitable"
| |
| ! rowspan="3" |
| |
| ! colspan="4" | tut
| |
| ! colspan="4" | tamåt
| |
| |-
| |
| ! colspan="3" | l. pojedyncza
| |
| ! rowspan="2" | l. mn.
| |
| ! colspan="3" | l. pojedyncza
| |
| ! rowspan="2" | l. mn.
| |
| |-
| |
| ! r.m. || r.n. || r.ż.
| |
| ! r.m. || r.n. || r.ż.
| |
| |-
| |
| | ''nom.''
| |
| | tut || tuto || tuta || tuti
| |
| | tamåt || tamto || tamta || tamti
| |
| |-
| |
| | ''gen.''
| |
| | colspan="2" | tutoj || rowspan="2" | tutöj || tutich
| |
| | colspan="2" | tamtoj || rowspan="2" | tamtöj || tamtich
| |
| |-
| |
| | ''dat.''
| |
| | colspan="2" | tutom || tutim
| |
| | colspan="2" | tamtom || tamtim
| |
| |-
| |
| | ''acc.''
| |
| | tut || colspan="2" | tuto || tuti
| |
| | tamåt || colspan="2" | tamto || tamti
| |
| |}
| |
|
| |
| ==Zobacz też==
| |
| * [[Słownik języka rodzkiego]]
| |
| * [[Język_rodzki/Przykładowe_teksty|Przykładowe teksty]]
| |
|
| |
| -->
| |
| [[Kategoria:Język rodzki]] | | [[Kategoria:Język rodzki]] |
