Język inflancki: Różnice pomiędzy wersjami
| Linia 257: | Linia 257: | ||
== Przykładowy tekst - Deklaracja Praw Człowieka == | == Przykładowy tekst - Deklaracja Praw Człowieka == | ||
All human beings are born free and equal in dignity and rights. They are endowed with reason and conscience and should act towards one another in a spirit of brotherhood. | |||
''Rexenen i dosdonnejen bez i ravna innimal purn. Rasumam ed suvasdam apvaldikann i vendoxej garsin rikudadruksalann.'' | ''Rexenen i dosdonnejen bez i ravna innimal purn. Rasumam ed suvasdam apvaldikann i vendoxej garsin rikudadruksalann.'' | ||
Wersja z 13:19, 25 sie 2014
Język inflancki (takka valuda [tʰakʲə walutə]) - język przez większość językoznawców uznawany za indoeuropejski, którym posługują się potomkowie niemieckich osadników przybyłych na Inflanty między XIV a XVI wiekiem. Przez lata uległ on znacznemu wpływowi języka estońskiego, łotewskiego i rosyjskiego, a w mniejszym stopniu także szwedzkiego, fińskiego i polskiego. To sprawiło, że dzisiejszy język inflancki przejął wiele cech gramatycznych języków ugrofińskich, stąd też dywagacje na temat jego przynależności do grup językowych w obliczu jego obecnej postaci. Dzisiaj język inflancki przetrwał jedynie w kilku wioskach na granicy Łotwy i Estonii, ściśle związanych ze sobą w ostatnich latach w celu podtrzymania oryginalnej kultury i języka "Takka" (jak sami siebie nazywają ci ludzie). Ze względu na to już w latach 60-tych, za czasów ZSRR, opracowano standardową wersję języka, a dzisiaj de facto tylko ta wersja jest w użyciu, co eliminuje głębokie różnice dialektalne.
Fonetyka
Język inflancki zapisywany jest alfabetem łacińskim, a jego zapis jest niemalże dokładnie fonetyczny.
Spółgłoski
b [p] bb [b] p [pʰ] pp [pʲ] d [t] dd [d] t [tʰ] tt [c] g [k] gg [g] k [kʰ] kk [kʲ] j [j] jj [ç] l [l] ll [ʎ] r [ɾ] m [m] n [n] nn [ɲ] s [ʃ] z [ʒ] c [tʃ] v [w] x [x] h [h]
Samogłoski
a [a]/[ə] aa [a:] e [ɛ]/[ə] ee [ɛ:] i [i] ii [i:] o [ø] oo [ø:] u [u] uu [u:]
Morfologia
Deklinacja
Język inflancki posiada bogatą, lecz zawsze regularną odmianę przez przypadki. Końcówki przypadków różnią się w zależności od harmonii samogłoskowej. Samogłoski w języku inflanckim należą do grupy pierwszej (grupa iluja) - samogłoski: a,i,u oraz aa,ii,uu albo grupy drugiej (grupa ejo) - samogłoski: e,o oraz ee,oo. Współczesny język inflancki nie posiada rozróżnienia na rodzaje, ani nie posiada rodzajników, z wyjątkiem używanego bardzo rzadko i tylko w określonych sytuacjach rodzajnika określonego "-r" (jeśli słowo kończy się na samogłoskę), "-ar"/"-er" (jeśli słowo kończy się na spółgłoskę). W praktyce odmiana przez przypadki wygląda następująco:
| valuda (język) | mes (mężczyzna) | |||
|---|---|---|---|---|
| l. poj. | l. mn. | l. poj. | l. mn. | |
| Nomenedev | valuda | valudan | mes | mesen |
| Ggenedev | valudaj | valudajn | mesej | mesejn |
| Datov | valudum | valudaum | mesom | meseom |
| Akkusad | valudat | valudant | meset | mesent |
| Insdrum | valudam | valudanam | mesem | mesenem |
| Illadiv | valuduna | valutunan | mesone | mesonen |
| Inisiv | valudin | valudanin | mesen | mesenen |
| Elediv | valudavra | valudavran | mesevre | mesevren |
| Allativ | valudala | valudalan | mesele | meselen |
| Addasiv | valuduv | valuduvn | mesov | mesovn |
| Abbladiv | valudalda | valudaldan | meselde | meselden |
| Tarmanadiv | valudin | valudinin | meseen | meseenen |
| Esesev 1 | valudiza | valudizan | meseze | mesezen |
| Esesev 2 | valudajja | valudajjan | mesejje | mesejjen |
| Absasiv | valudabba | valudabban | mesebbe | mesebben |
| Kumidadiv | valudasa | valudasan | mesese | mesesen |
| Ddisdribb | valudabru | valudabrun | mesebro | mesebron |
| Termenet | valudaks | valudaksan | meseks | meseksen |
| Ddeledtevs | valudu | valudun | meso | meson |
| Vukadiv | valudi! | valudin! | mese! | mesen! |
Odmiana dzierżawcza
W języku inflanckim istnieją zaimki dzierżawcze, lecz używa się ich tylko wtedy, gdy chcemy zaakcentować to do kogo należy dana rzecz. We wszystkich normalnych sytuacjach używa się końcówek dzierżawczych:
mój -> -j/-aj/-ej
twój -> -dd/-add/-edd
jego/jej -> -v/-av/-ev
nasz -> -x/-ax/-ex
wasz -> -kk/-akk/-ekk
ich -> -nn/-ann/-enn
Przymiotnik
Przymiotnik stoi zawsze przed rzeczownikiem, który określa. W takiej sytuacji przymiotnik nie odmienia się przez przypadki. Natomiast gdy przymiotnik występuje w zdaniu sam, bez rzeczownika, który opisuje, wtedy odmienia się on przez przypadki tak jak rzeczownik. Według Wspólnoty Językowej Języka Inflanckiego (mającej siedzibę w wiosce Llakku w Estonii) dopuszczalne jest dowolne umiejscowienie przymiotnika w zdaniu (tj. możliwe jest zdanie: "Mój piękny pies goni brzydkiego kota" np. w formie "Piękny kot pies-mój brzydki goni"), jednakże wtedy przymiotnik musi być odmieniony przez przypadek, w którym jest rzeczownik przez niego określony i według standardowej odmiany rzeczownikowej.
Czasownik
W języku inflanckim czasownik odmienia się tylko przez osoby i tryby, nie istnieje natomiast odmiana przez czasy. Istnieją cztery tryby: oznajmujący, przypuszczający, pytający i negujący. Kompletna odmiana inflanckiego regularnego czasownika robić (tutt) wygląda następująco:
| Tryb oznajmujący | Tryb negujący | Tryb pytający | Tryb przypuszczający | |
|---|---|---|---|---|
| 1sg | tuj | tunaj | tucaj | tuluj |
| 2sg | tudd | tunadd | tucadd | tuludd |
| 3sg | tuv | tunav | tucav | tuluv |
| 1pl | tux | tunax | tucax | tulux |
| 2pl | tukk | tunakk | tucakk | tulukk |
| 3pl | tunn | tunann | tucann | tulunn |
Jednakże bardzo dużo czasowników inflanckich, zarówno powszechnych, jak i rzadkich, jest odmieniana nieregularnie. Nieregularność ta polega tylko na zmianach fonetycznych w temacie czasownika, końcówki zawsze pozostają te same, muszą być jedynie uzgodnione według reguł harmonii samogłoskowej.
Składnia
Podstawowy szyk zdania w języku inflanckim to OSV, jednakże taki szyk obowiązuje jedynie w piśmie. W języku mówionym dopuszczalny jest każdy szyk zdania; jedyną obowiązującą zasadą jest to, że orzeczenie musi znajdować się koniecznie na początku lub na końcu zdania.
Przykładowy tekst - Deklaracja Praw Człowieka
All human beings are born free and equal in dignity and rights. They are endowed with reason and conscience and should act towards one another in a spirit of brotherhood.
Rexenen i dosdonnejen bez i ravna innimal purn. Rasumam ed suvasdam apvaldikann i vendoxej garsin rikudadruksalann.