|
|
| Linia 1: |
Linia 1: |
| {{Język
| | WYPIERDALAJ W CZELUŚCIE PRĄDORUINY |
| |nazwa=kul
| |
| |nazwa własna=kul
| |
| |twórca f=[[User:Artaxes|Artaxes]]
| |
| |rok f=2011
| |
| |wersja f=1.0
| |
| |klasyfikacja f= języki sztuczne artystyczne a priori
| |
| |conlanger3 f=nn.ku.art
| |
| |regulowany=[[User:Artaxes|Kulevitak]]
| |
| }}
| |
| | |
| '''Kul''' -ęzyk a priori wykreowany przez Artaxesa 18 stycznia 2011. Jego nazwa, wymawiana [kyl̴], znaczy po prostu "język".
| |
| | |
| ==Fonologia==
| |
| | |
| ===Samogłoski===
| |
| | |
| {| class="wikitable"
| |
| ! Pisownia
| |
| ! IPA
| |
| ! Komentarz
| |
| |-
| |
| | a
| |
| | æ ɑ
| |
| | wymowa ɑ występuje w sąsiedztwie spółgłoski uwularnej
| |
| |-
| |
| | e
| |
| | i ɪ j
| |
| | j występuje po samogłosce, natomiast wymowa ɪ po spółgłoskach nasalnych i sybilantach, przed j obowiązuje wymowa e.
| |
| |-
| |
| | i
| |
| | ɪ j
| |
| | wymowa j występuje po samogłosce
| |
| |-
| |
| | o
| |
| | u
| |
| |
| |
| |-
| |
| | u
| |
| | u y ʊ
| |
| | wymowa y występuje w sąsiedztwie spółgłosek płynnych, natomiast wymowa ʊ występuje w sylabie nagłosowej (nie licząc otoczenia spółgłosek płynnych)
| |
| |}
| |
| | |
| <p>Wszystkie samogłoski posiadają warianty nosowe rozwinięte z połączeń V + spółgłoska nosowa, jednak ortografia ich nie zaznacza.</p>
| |
| | |
| ===Spółgłoski===
| |
| | |
| {| class="wikitable"
| |
| ! Pisownia
| |
| ! IPA
| |
| ! Komentarz
| |
| |-
| |
| | p
| |
| | p
| |
| |
| |
| |-
| |
| | t
| |
| | t
| |
| |
| |
| |-
| |
| | k
| |
| | k h
| |
| | h przed spółgłoskami zwartymi
| |
| |-
| |
| | b
| |
| | b
| |
| |
| |
| |-
| |
| | d
| |
| | d
| |
| |
| |
| |-
| |
| | g
| |
| | ɣ
| |
| |
| |
| |-
| |
| | v
| |
| | ʋ
| |
| |
| |
| |-
| |
| | s
| |
| | s z
| |
| | z między samogłoskami nienasalnymi oraz na początku nagłosu przed samogłoską
| |
| |-
| |
| | z
| |
| | ts
| |
| |
| |
| |-
| |
| | ş
| |
| | ʃ
| |
| |
| |
| |-
| |
| | j
| |
| | ʒ
| |
| |
| |
| |-
| |
| | y
| |
| | ʝ ~ ʑ
| |
| |
| |
| |-
| |
| | ç
| |
| | ç ~ ɕ
| |
| |
| |
| |-
| |
| | l
| |
| | l̴ ʎ
| |
| | ʎ przed samogłoskami przednimi
| |
| |-
| |
| | m
| |
| | m
| |
| |
| |
| |-
| |
| | n
| |
| | n ɲ ŋ
| |
| | ɲ przed samogłoskami przednimi, ŋ przed spółgłoskami welarnymi
| |
| |-
| |
| | h
| |
| |
| |
| | nieme, wydłuża wartość poprzedzającej samogłoski
| |
| |-
| |
| | r
| |
| | ʁ
| |
| |
| |
| |}
| |
| | |
| ===Zjawiska fonetyczne===
| |
| | |
| ====Delecja====
| |
| | |
| <p>Delecja jest procesem łączącym dwie identyczne sylaby otwarte w jedną, pod warunkiem, iż pierwsza z nich nie znajduje się w nagłosie wyrazu.</p>
| |
| | |
| ====Geminacja r====
| |
| | |
| <p>Spółgłoska /ʁ/ może jako jedyna spółgłoska ulegać geminacji w dwóch przypadkach:</p>
| |
| | |
| # jeśli pomiędzy dwoma /ʁ/ ulega zanikowi samogłoska;
| |
| # jeśli towarzysząca bezpośrednio /ʁ/ spółgłoska /ɣ/ ulega asymilacji do /ʁ/.
| |
| | |
| ==Deklinacja==
| |
| | |
| {| class="wikitable"
| |
| ! Przypadek
| |
| ! Końcówka
| |
| ! Funkcja
| |
| |-
| |
| ! Dyrektyw (Nadrzędnik)
| |
| | -
| |
| | forma słownikowa, podmiot, agent, pacjens
| |
| |-
| |
| ! Konstruktyw
| |
| | -an, -n
| |
| | narzędzie, położenie, właściciel
| |
| |-
| |
| ! Latyw
| |
| | -uş, -ş
| |
| | kierunek, cel, bezwolny korzystający
| |
| |}
| |
| | |
| ==Liczba==
| |
| | |
| # '''Liczba zerowa''' służy do wyrażania czynności, której opisany nią podmiot nie może lub nie zdoła wykonać lub stać się jej obiektem.
| |
| # '''Liczba podwójna''' służy do opisywania naturalnych par rzeczownikowych.
| |
| # '''Liczba mnoga''' wyraża określoną ilość czegoś; rzeczowniki opisane sufiksem liczby mnogiej stosowaną są z liczebnikami powyżej 'jeden'.
| |
| # '''Liczba masowa''' służy do opisywania kolektywów, nieokreślonej ilości tych samych rzeczowników; Rzeczowniki w liczbie masowej przypisane są czasownikom liczby pojedynczej.
| |
| | |
| {| class="wikitable"
| |
| ! Liczba pojedyncza
| |
| ! Liczba zerowa
| |
| ! Liczba podwójna
| |
| ! Liczba mnoga
| |
| ! Liczba masowa
| |
| |-
| |
| | -
| |
| | -en, n
| |
| | -ar, -r
| |
| | -iş, -ş
| |
| | -at, -t
| |
| |-
| |
| | şut (strzała)
| |
| | şuten (żadna strzała)
| |
| | şutar (dwie strzały)
| |
| | şutiş (strzały)
| |
| | şutat (zbiór strzał)
| |
| |-
| |
| | arasa (praca)
| |
| | arasan (żadna praca)
| |
| | arasar (dwie prace)
| |
| | arasaş (prace)
| |
| | arasat (zawód)
| |
| |}
| |
| | |
| ==Aspekty==
| |
| | |
| {| class="wikitable"
| |
| !
| |
| ! 'być'
| |
| ! 'robić'
| |
| ! 'słyszeć'
| |
| ! 'mówić'
| |
| ! 'mieć powinność'
| |
| |-
| |
| ! Imperfektyw
| |
| | da-
| |
| | ara-
| |
| | usu-
| |
| | kul-
| |
| | solt-
| |
| |-
| |
| ! Perfektyw
| |
| | rada-
| |
| | arra-
| |
| | urasu-
| |
| | kural-
| |
| | soralt-
| |
| |-
| |
| ! Prospektyw
| |
| | moda-
| |
| | amora-
| |
| | umosu-
| |
| | kumol-
| |
| | somolt-
| |
| |-
| |
| ! Kontynuatyw
| |
| | sida-
| |
| | asira-
| |
| | usisu-
| |
| | kusil-
| |
| | sosilt-
| |
| |-
| |
| ! Iteratyw
| |
| | neda
| |
| | anera-
| |
| | unesu-
| |
| | kunel-
| |
| | sonelt
| |
| |-
| |
| ! Dezyderatyw
| |
| | lada-
| |
| | alara-
| |
| | ulasu-
| |
| | kulal-
| |
| | solalt-
| |
| |}
| |
| | |
| ==Strony==
| |
| | |
| {| class="wikitable"
| |
| ! Strona
| |
| ! Afiks
| |
| ! 'robić'
| |
| ! 'mówić'
| |
| ! 'myć'
| |
| |-
| |
| ! Czynna
| |
| | -
| |
| | ara-
| |
| | kul-
| |
| | vaş-
| |
| |-
| |
| ! Bierna
| |
| | -om-, -m-
| |
| | aram-
| |
| | kulom-
| |
| | vaşom-
| |
| |-
| |
| ! Zwrotna
| |
| | -ul-, -l-
| |
| | aral-
| |
| | kulul-
| |
| | vaşul-
| |
| |}
| |
| | |
| ==Osoby==
| |
| | |
| {| class="wikitable"
| |
| ! Osoba
| |
| ! liczba pojedyńcza
| |
| ! liczba mnoga
| |
| |-
| |
| ! 1.
| |
| | -in, -n
| |
| | -ima, -ma
| |
| |-
| |
| ! 2.
| |
| | -eş, -ş
| |
| | -iva, -va
| |
| |-
| |
| ! 3.
| |
| | -ot, -t
| |
| | -uri, -ri
| |
| |}
| |
| | |
| ==Inne formy czasownika==
| |
| | |
| <p>'''Supinum''' służy do oznaczania celu czynności wyrażonej przez inny czasownik, np. ''kulate'' - 'żeby mówić'.</p>
| |
| | |
| {| class="wikitable"
| |
| !
| |
| ! Afiks
| |
| ! 'robić'
| |
| ! 'mówić'
| |
| |-
| |
| ! Imiesłów
| |
| | -anza, -nza
| |
| | aranza
| |
| | kulanza
| |
| |-
| |
| ! Supinum
| |
| | -ate, -te
| |
| | arate
| |
| | kulate
| |
| |-
| |
| ! Gerund
| |
| | -inka, -nka
| |
| | aranka
| |
| | kulinka
| |
| |}
| |
| | |
| ==Przymiotniki==
| |
| | |
| Przymiotniki ulegają deklinacji tak jak rzeczowniki i zaimki. Przymiotnik opisujący występuje za rzeczownikiem opisywanym, może też występować w zdaniu niezależnie w roli podmiotu lub obiektu. Sufiksem każdego przymiotnika jest ''-i'' lub ''-hi''.
| |
| | |
| ===Stopniowanie przymiotników===
| |
| | |
| {| class="wikitable"
| |
| ! Pozytyw
| |
| ! Komparatyw
| |
| ! Superlatyw
| |
| |-
| |
| | nadi
| |
| | nadaşi
| |
| | nadanti
| |
| |-
| |
| | mocny
| |
| | mocniejszy
| |
| | najmocniejszy
| |
| |-
| |
| | mahi
| |
| | maşahi
| |
| | mantahi
| |
| |-
| |
| | dobry
| |
| | lepszy
| |
| | najlepszy
| |
| |}
| |
| | |
| ==Przysłówek==
| |
| | |
| Przysłówek tworzony jest końcówką ''-u/-hu'' w miejsce końcówki przymiotnikowej. Ulega jedynie stopniowaniu.
| |
| | |
| {| class="wikitable"
| |
| ! Przymiotnik
| |
| !
| |
| ! Przysłówek
| |
| !
| |
| |-
| |
| | nadi
| |
| | 'mocny'
| |
| | nadu
| |
| | 'mocno'
| |
| |-
| |
| | mahi
| |
| | 'dobry'
| |
| | mahu
| |
| | 'dobrze'
| |
| |}
| |
| | |
| ===Stopniowanie przysłówków===
| |
| | |
| {| class="wikitable"
| |
| ! Pozytyw
| |
| ! Komparatyw
| |
| ! Superlatyw
| |
| |-
| |
| | nadu
| |
| | nadesu
| |
| | nadentu
| |
| |-
| |
| | mocno
| |
| | mocniej
| |
| | najmocniej
| |
| |-
| |
| | mahu
| |
| | masehu
| |
| | mantehu
| |
| |-
| |
| | dobrze
| |
| | lepiej
| |
| | najlepiej
| |
| |}
| |
| | |
| ==Liczebniki==
| |
| | |
| {| class="wikitable"
| |
| !
| |
| ! L. główny
| |
| ! L. porządkowy
| |
| ! L. mnożny
| |
| ! L. wielokrotny
| |
| ! L. przysłówkowy
| |
| |-
| |
| ! 1.
| |
| | ana
| |
| | anahi
| |
| | anatari
| |
| | anapetri
| |
| | anahu
| |
| |-
| |
| ! 2.
| |
| | dara
| |
| | darahi
| |
| | daratari
| |
| | darapetri
| |
| | darahu
| |
| |-
| |
| ! 3.
| |
| | salar
| |
| | salari
| |
| | salartari
| |
| | salapetri
| |
| | salaru
| |
| |-
| |
| ! 4.
| |
| | berat
| |
| | berati
| |
| | beratari
| |
| | berapetri
| |
| | beratu
| |
| |-
| |
| ! 5.
| |
| | nagal
| |
| | nagali
| |
| | nagaltari
| |
| | nagalpetri
| |
| | nagalu
| |
| |-
| |
| ! 6.
| |
| | samat
| |
| | samati
| |
| | samatari
| |
| | samapetri
| |
| | samatu
| |
| |-
| |
| ! 7.
| |
| | madun
| |
| | maduni
| |
| | maduntari
| |
| | madunpetri
| |
| | madunu
| |
| |-
| |
| ! 8.
| |
| | aktat
| |
| | aktati
| |
| | aktatari
| |
| | aktapetri
| |
| | aktahu
| |
| |-
| |
| ! 9.
| |
| | yasan
| |
| | yasani
| |
| | yasantari
| |
| | yasanpetri
| |
| | yasanu
| |
| |-
| |
| ! 10.
| |
| | zahur
| |
| | zahuri
| |
| | zahurtari
| |
| | zahurpetri
| |
| | zahuru
| |
| |-
| |
| ! 11.
| |
| | zahur anaka
| |
| | zahuri anahika
| |
| | zahur anatarika
| |
| | zahur anapetrika
| |
| | zahuru anahuka
| |
| |-
| |
| ! 20.
| |
| | darzahur
| |
| | darzahuri
| |
| | darzahurtari
| |
| | darzahurpetri
| |
| | darzahauru
| |
| |-
| |
| ! 21.
| |
| | darzahur anaka
| |
| | darzahuri anahika
| |
| | darzahur anatarika
| |
| | darzahur anapetrika
| |
| | darzahuru anahuka
| |
| |-
| |
| ! 100.
| |
| | katan
| |
| | katani
| |
| | katantari
| |
| | katanpetri
| |
| | katanu
| |
| |-
| |
| ! 121.
| |
| | katan darzahur anaka
| |
| | katani darzahuri anahika
| |
| | katan darzahur anatarika
| |
| | katan darzahur anapetrika
| |
| | katanu darzahuru anahuka
| |
| |-
| |
| ! 1000.
| |
| | togon
| |
| | togoni
| |
| | togontari
| |
| | togonpetri
| |
| | togonu
| |
| |-
| |
| ! 10.000.
| |
| | dandan
| |
| | dandani
| |
| | dandantari
| |
| | dandanpetri
| |
| | dandanu
| |
| |-
| |
| ! 100.000.
| |
| | zahur dandanan
| |
| | zahuri dandani
| |
| | zahur dandantari
| |
| | zahur dandanpetri
| |
| | zahuru dandanu
| |
| |-
| |
| ! 1.000.000.
| |
| | katan dandanan
| |
| | katani dandani
| |
| | katan dandantari
| |
| | katan dandanpetri
| |
| | katanu dandanu
| |
| |}
| |
| | |
| ==Zaimki==
| |
| | |
| ===Zaimki osobowe===
| |
| | |
| {| class="wikitable"
| |
| ! Osoba
| |
| ! Liczba pojedyńcza
| |
| ! Liczba mnoga
| |
| |-
| |
| ! 1.
| |
| | e
| |
| | meş
| |
| |-
| |
| ! 2.
| |
| | sun
| |
| | veş
| |
| |-
| |
| ! 3.
| |
| | al
| |
| | leş
| |
| |}
| |
| | |
| ===Sufiksy dzierżawcze===
| |
| | |
| {| class="wikitable"
| |
| ! Osoba
| |
| ! Jeden posiadacz
| |
| ! Wielu posiadaczy
| |
| |-
| |
| ! 1.
| |
| | -ey, -y
| |
| | -am, -m
| |
| |-
| |
| ! 2.
| |
| | -es, -s
| |
| | -av, -v
| |
| |-
| |
| ! 3.
| |
| | -ok, -k
| |
| | -al, -l
| |
| |}
| |
| | |
| ===Sufiksy zwrotne===
| |
| | |
| Sufiksy zwrotne służą do tworzenia strony zwrotnej.
| |
| | |
| {| class="wikitable"
| |
| ! Osoba
| |
| ! Liczba pojedyńcza
| |
| ! Liczba mnoga
| |
| |-
| |
| ! 1.
| |
| | -iç-, -ç-
| |
| | -aj-, -j-
| |
| |-
| |
| ! 2.
| |
| | -ez-, -z-
| |
| | -og-, -g-
| |
| |-
| |
| ! 3.
| |
| | -ul-, -l-
| |
| | -or-, -r-
| |
| |}
| |
| | |
| <p>Osobnym sufiksem zwrotnym dla liczby zerowej jest ''-uh-/-h''.</p>
| |
| | |
| ===Zaimki liczebne===
| |
| | |
| {| class="wikitable"
| |
| ! mavah
| |
| | wiele
| |
| |-
| |
| ! neşah
| |
| | mało
| |
| |-
| |
| ! saluş
| |
| | ile
| |
| |-
| |
| ! daluş
| |
| | tyle
| |
| |}
| |
| | |
| ==Przyimki==
| |
| | |
| {| class="wikitable"
| |
| ! ir
| |
| | w
| |
| | Konstruktyw
| |
| |-
| |
| ! uç
| |
| | z
| |
| | Konstruktyw
| |
| |-
| |
| ! ah
| |
| | bez
| |
| | Konstruktyw
| |
| |-
| |
| ! vo
| |
| | od
| |
| | Latyw
| |
| |-
| |
| ! on
| |
| | do, ku
| |
| | Latyw
| |
| |-
| |
| ! ay
| |
| | dla, w obronie, w imieniu
| |
| | Latyw
| |
| |-
| |
| ! it
| |
| | w (coś)
| |
| | Latyw
| |
| |-
| |
| ! zin
| |
| | przez (instrument)
| |
| | Konstruktyw
| |
| |-
| |
| ! ke
| |
| | przez (powierzchnię)
| |
| | Latyw
| |
| |-
| |
| ! reş
| |
| | przez (na wylot)
| |
| | Latyw
| |
| |-
| |
| ! tuh
| |
| | przy, obok, wobec
| |
| | Konstruktyw
| |
| |-
| |
| ! tag
| |
| | naprzeciwko
| |
| | Konstruktyw
| |
| |-
| |
| ! votag
| |
| | z naprzeciwka
| |
| | Latyw
| |
| |-
| |
| ! nah
| |
| | po (kolejność czasowa)
| |
| | Konstruktyw
| |
| |-
| |
| ! se
| |
| | za (lokacja przestrzenna)
| |
| | Konstruktyw
| |
| |-
| |
| ! ney
| |
| | przed (kolejność czasowa)
| |
| | Konstruktyw
| |
| |-
| |
| ! per
| |
| | przed (lokacja przestrzenna)
| |
| | Konstruktyw
| |
| |-
| |
| ! la
| |
| | na
| |
| | Konstruktyw
| |
| |-
| |
| ! tut
| |
| | pod
| |
| | Konstruktyw
| |
| |-
| |
| ! sela
| |
| | nad, ponad
| |
| | Konstruktyw
| |
| |-
| |
| ! sah
| |
| | poza
| |
| | Konstruktyw
| |
| |-
| |
| ! vosah
| |
| | spoza
| |
| | Latyw
| |
| |-
| |
| ! vogolu*
| |
| | wokoło, dookoła
| |
| | Konstruktyw
| |
| |-
| |
| ! tel
| |
| | z powodu
| |
| | Konstruktyw
| |
| |-
| |
| ! irzan
| |
| | w czasie (trwania)
| |
| | Konstruktyw
| |
| |-
| |
| ! kenun
| |
| | w zamian za
| |
| | Konstruktyw
| |
| |-
| |
| ! gon
| |
| | razem z
| |
| | Konstruktyw
| |
| |-
| |
| ! olyun
| |
| | według
| |
| | Konstruktyw
| |
| |-
| |
| ! lalyun
| |
| | wzdłuż
| |
| | Latyw (ruch), Konstruktyw (podłużne położenie)
| |
| |-
| |
| ! joh
| |
| | jak
| |
| | Dyrektyw
| |
| |-
| |
| ! johu
| |
| | jako
| |
| | Dyrektyw
| |
| |}
| |
| | |
| <p>*gol - koło, vogolu - 'dokólnie'</p>
| |
| | |
| ==Partykuły==
| |
| | |
| {| class="wikitable"
| |
| ! dah
| |
| | twierdząca
| |
| |-
| |
| ! şuh
| |
| | wynikowa
| |
| |-
| |
| ! ge
| |
| | wprowadzająca zdanie podrzędne
| |
| |-
| |
| ! vah
| |
| | ponaglająca
| |
| |-
| |
| ! jo
| |
| | wzmacniająca
| |
| |-
| |
| ! ma
| |
| | przecząca zależna
| |
| |-
| |
| ! mah
| |
| | przecząca niezależna
| |
| |-
| |
| ! ba
| |
| | warunkowa
| |
| |-
| |
| ! rah
| |
| | rozkazująca
| |
| |-
| |
| ! aya
| |
| | modyfikująca (tylko)
| |
| |-
| |
| ! muşum
| |
| | modyfikująca (jeszcze)
| |
| |}
| |
| | |
| ===Partykuły spójnikowe===
| |
| | |
| {| class="wikitable"
| |
| ! -ka
| |
| | łącznikowa (i, oraz)
| |
| |-
| |
| ! -kan
| |
| | przecząca sufiksowalna (ani)
| |
| |-
| |
| ! vi
| |
| | wyjątkująca (ale)
| |
| |-
| |
| ! ola
| |
| | alternatywna (lub)
| |
| |}
| |
| | |
| ==Słowotwórstwo==
| |
| | |
| {| class="wikitable"
| |
| !
| |
| ! Afiks
| |
| ! Przykład
| |
| |-
| |
| ! Wykonawca
| |
| | -ak, -k
| |
| | kul 'mówić' > kulak 'mówca'
| |
| |-
| |
| ! Odbiorca
| |
| | -omak, -mak
| |
| | larom 'być uczonym' > laromak 'uczeń'
| |
| |-
| |
| ! Rzeczownik > przymiotnik posesywny
| |
| | -avi, -vi
| |
| | puç 'syn' > puçavi 'synowy, będący własnością syna'
| |
| |-
| |
| ! Język, mowa (rzeczownik)
| |
| | -alya, -lya
| |
| | Aglit 'Anglicy' > Aglitalya 'angielski'
| |
| |-
| |
| ! Religia, ideologia, filozofia
| |
| | -ast, -st
| |
| | eşlam 'islam' > eşlamast 'islamizm'
| |
| |-
| |
| ! Zwolennik
| |
| | -astak, -stak
| |
| | eşlamast 'islamizm' > eşlamastak 'islamista'
| |
| |-
| |
| ! Wiedza, znawstwo
| |
| | -arya, -rya
| |
| | eşlam 'islam' > eşlamarya 'wiedza islamu, o islamie'
| |
| |-
| |
| ! Centrum, środek, główne miejsce
| |
| | -esan, -san
| |
| | daça 'ziemia' > daçasan 'środek ziemi'
| |
| |-
| |
| ! Cecha niepełna
| |
| | -ara, -ra-
| |
| | mahi 'dobry' > marahi 'prawie, trochę dobry'
| |
| |-
| |
| ! Cecha przesycona (negatywnie)
| |
| | zu-
| |
| | mahi 'dobry' > zumahi 'za dobry'
| |
| |-
| |
| ! Cecha komplementywnie intensyfikująca
| |
| | sah- (przyimek lokatywny 'za' jako prefiks)
| |
| | mahi 'dobry' > sahmahi 'przedobry'
| |
| |-
| |
| ! Przymiotnik jakościowy
| |
| | bar- (barşi 'wysoki')
| |
| | mahi 'dobry' > barmahi 'bardzo dobry'
| |
| |-
| |
| ! Narzędzie
| |
| | -ame, -me
| |
| | gab 'brać' > gabame 'biernik'
| |
| |-
| |
| ! Miejsce
| |
| | -ada, -da
| |
| | kul 'mówić' > kulada 'mównica'
| |
| |-
| |
| ! Zdrobnienie (rzeczownik)
| |
| | -elo, -lo
| |
| | kova 'góra' > kovalo 'górka'
| |
| |-
| |
| ! Zgrubienie (tylko rzeczownik)
| |
| | -ega, -ga
| |
| | kova 'góra' > kovaga 'górzysko'
| |
| |-
| |
| ! Zdrobnienie (przymiotnik)
| |
| | -el-, -le-
| |
| | mahi 'dobry' > malehi 'dobrutki'
| |
| |-
| |
| ! Grupa, oddział, organizacja
| |
| | -ator, -tor
| |
| | kani 'stary' > kanator 'rada starszych'
| |
| |-
| |
| ! Zamiłowanie
| |
| | -işka, -şka
| |
| | kul 'mówić' > kulişka 'gadulstwo'
| |
| |-
| |
| ! Przymiotnik podobieństwa
| |
| | -azi, -zi
| |
| | kahra 'człowiek, osoba' > kahrazi 'człowiekowaty, podobny do człowieka'
| |
| |-
| |
| ! Zdolność, umiejętność
| |
| | -anta, -nta
| |
| | mul 'kochać' > mulanta 'zdolność do miłości'
| |
| |-
| |
| ! Narodowość
| |
| | -aliş, -liş
| |
| | Irak > Irakaliş 'Irakijczyk'
| |
| |-
| |
| ! Abstrakcja (odczasownikowa)
| |
| | -usa, -sa
| |
| | mul 'kochać' > mulusa 'miłość'
| |
| |-
| |
| ! Abstrakcja (odprzymiotnikowa)
| |
| | -şah
| |
| | jahi 'mądry' > jahişah 'mądrość'
| |
| |-
| |
| ! Cecha (rzeczownik)
| |
| | -ika, -ka
| |
| | ven 'patrzeć, oglądać' > venika 'wzrok'
| |
| |-
| |
| ! Czynność współdzielona (czasownik)
| |
| | gon-
| |
| | ara 'robić' > gonara 'współpracować'
| |
| |-
| |
| ! Czynność wykonywana wstecz
| |
| | ava-, avah-
| |
| | man 'myśleć' > avaman 'mylić się, błądzić w myślach'
| |
| |-
| |
| ! Czynność sama na sobie
| |
| | ene-
| |
| | sihd 'zabijać' > enesihd 'dokonywać samobójstwa'
| |
| |-
| |
| ! Obserwowalny stan wynikowy
| |
| | aspekt dokonany + -eza
| |
| | sirahd 'zabić' > sirahdeza 'zabójstwo'
| |
| |-
| |
| ! Prawo, reguła, zasada
| |
| | -ahta, -hta
| |
| | aşa 'koń' > aşahta 'obrzęd konia'
| |
| |-
| |
| ! Terytorium, ziemia, kraj, siedziba
| |
| | -alyat, -lyat
| |
| | Aglit 'Anglicy' > Aglitalyat 'Anglia'
| |
| |-
| |
| ! Własność, majątek
| |
| | -avat, -vat
| |
| | ata 'ojciec' > atavat 'majątek ojca, ojcowizna'
| |
| |-
| |
| ! Całkowitość
| |
| | vara-
| |
| | nadi 'mocny > varanadi 'wszechmocny'
| |
| |-
| |
| ! Rzeczownik odczasownikowy pokrewny (archaiczny)
| |
| | -ah, -h
| |
| | get 'prowadzić' > getah 'droga, szlak, prowadnica'
| |
| |}
| |
| | |
| ===Złożenia===
| |
| | |
| <p>Wyrazy złożone z co najmniej dwóch wyrazów składowych powstają przy użyciu interfiksu ''-e-/-he-/-eh-''. Pomiędzy wyrazami zakończonymi samogłoską a następnym wyrazem rozpoczynającym się nią wstawiane jest samo -h-, ponieważ samogłoska interfiksu ulega delecji.</p>
| |
| | |
| <p>''kul'' (język, mowa) + ''vitak'' (władca) > ''kulevitak'' ('moworządca')</p>
| |
| <p>''lag'' (mleko) + ''getah'' (droga) > ''lagetah'' (Droga Mleczna)</p>
| |
| <p>''urga'' (wilk) + ''ahta'' (prawo) > ''urganehahta'' (prawo natury, dosł. 'wilcze prawo')</p>
| |
| | |
| ==Składnia==
| |
| | |
| ===Szyk zdania===
| |
| | |
| <p>Podstawowym szykiem zdania jest '''VSO''' (orzeczenie-podmiot-dopełnienie).</p>
| |
| | |
| ===Role przypadków w składni===
| |
| | |
| ====Stosunek podmiotu do obiektu====
| |
| | |
| <p>Podmiot jak i obiekt przybierają postać tego samego przypadku nadrzędnego (Dyrektyw). W celu ich odróżnienia podmiot zawsze występuje przed obiektem, np.:</p>
| |
| | |
| <p>''Larot larak laromak.'' - 'Nauczyciel uczy ucznia'</p>
| |
| <p>''Larot laromak larak.'' - 'Uczeń uczy nauczyciela.'</p>
| |
| | |
| ====Zmiana stanu====
| |
| | |
| <p>Zmiana stanu wyrażana jest obiektem w przypadku nadrzędnym wraz z odmienioną formą czasownika ''tan'' o znaczeniu 'zmieniać, przemieniać, zamieniać', np.:</p>
| |
| | |
| <p>''Tarant per larak.'' - 'Brat został nauczycielem.'</p>
| |
| <p>''Taranult vitak sagakok.'' - 'Władca zamienił go w jego sługę.'</p>
| |
| | |
| ====Orzeczenie====
| |
| | |
| <p>Rzeczownik w roli orzeczenia występuje pod postacią przypadka nadrzędnego wraz z odmienioną formą czasownika ''ov'' - 'być, istnieć', np.:</p>
| |
| | |
| <p>''Ovot per zutak.'' - 'Brat jest lekarzem.'</p>
| |
| <p>''Oravot sar zutak.'' - 'Siostra była lekarką.'</p>
| |
| | |
| ===Inkorporacja dopełnienia do czasownika===
| |
| | |
| <p>Inkorporacja dopełnienia do czasownika przejawia się dodawaniem osobowych sufiksów zwrotnych do rdzenia. Sufiks zwrotny może powodować podwojenie obiektu w zdaniu (jednak konstrukcja ta nie jest obowiązkowa).</p>
| |
| | |
| <p>''Ihtot suk lak. / Iht'''ul'''ot suk lak.'' - 'Pies je kość.'</p>
| |
| | |
| ===Konstrukcja niesprawcza===
| |
| | |
| <p>Konstrukcja niesprawcza służy do oznaczania czynności, gdy przyczyny jej zaistnienia nie są znane. Tworzona jest poprzez dodanie prefiksu czasownikowego ''ene-'', oznaczającego działanie na sobie, do strony czynnej.</p>
| |
| | |
| <p>''Enetarakt lasa.'' - 'Szkło stłukło się.'</p>
| |
| <p>''Mak ovot mahu.'' - 'Zaczyna być dobrze.'</p>
| |
| | |
| ===3. osoba liczby pojedyńczej===
| |
| | |
| <p>W dłuższych czasownikach złożonych z wielu afiksów niekiedy zachodzi wypadanie końcówki 3. osoby liczby pojedynczej, pod warunkiem, że czasownik nie koliduje z rzeczownikiem tego samego rdzenia lub nie zmienia to kontekstu zdania. Przed spółgłoskami płynnymi oraz po [k g m n ŋ] może zachodzić upraszczanie sufiksu ''-ot'' do formy występującej zwykle po samogłosce (''-t'').</p>
| |
| | |
| ===Konstrukcja czasownika modalnego===
| |
| | |
| <p>Czasownik modalny zawsze stoi przed głównym czasownikiem. Nie przyjmuje końcówki osobowej, ponieważ osoba niesiona jest w czasowniku głównym.</p>
| |
| | |
| <p>'''''Kar''' ganot mahu ganak.'' - 'Wojownik umie dobrze walczyć.'</p>
| |
| | |
| ===Rodzaje zdań===
| |
| | |
| ====Zdania przeczące====
| |
| | |
| <p>Zdania przeczące tworzone są poprzez dodanie partykuły przeczącej w formie zależnej (''ma'') po czasowniku.</p>
| |
| | |
| ==Słownictwo==
| |
| | |
| {{główny artykuł|Słownik języka Kul}}
| |
| | |
| ==Akcent==
| |
| | |
| <p>Akcent jest dynamiczny, stały pod względem fonetycznym, padający na drugą sylabę wyrazu. Wyrazy jednosylabowe zakończone spółgłoską płynną (ewentualnie jeśli następny wyraz zaczyna się taką spółgłoską) tworzą akcentową jedność z następnym wyrazem.</p>
| |
| | |
| [[Kategoria:Użytkownik:Artaxes]]
| |
