Język praurnański

Język praurnański ― niezaświadczony, rekonstruowany przodek języków urnańskich.

Fonologia

W języku występowała harmonia samogłosek względem pozycji języka — w jednym morfemie mogły występować wyłącznie samogłoski tylne lub przednie, a afiksy przyjmowały dwie formy. Akcent najprawdopodniej padał na pierwszą sylabę słowa.

Samogłoski

Przednie	Tylne
*i	*u
*e	*a

Spółgłoski

	Wargowe	Dziąsłowe	Podniebienne	Tylnojęzykowe	Gardłowe
Nosowe	*m	*n		*ng //ŋ/
Zwarte	*p *b	*t *d		*k *g	*q /ʔ/
Szczelinowe		*s			*h
Płynne	*w	*r /ɾ?/	*y /j/

Fonotaktyka

Sylaba miała strukturę CV(N), gdzie:

• C to dowolna spółgłoska lub zbitka n/ng/t/d/k/g + sp. płynna,
• V to dowolna samogłoska,
• N to dowolna sp. płynna lub nosowa, dostosowująca się do miejsca artykulacji.

Wewnątrz morfemów dopuszczalne były też geminaty.

Zaimek

	Pojedyncza	Mnoga
1.os	*ngey	*ye-ngey
2.os</small.	*sun(nu)	*ya-sun(nu)
3.os.ż.	*ta	*ya
3.os.nż	*wa

Czasownik

Czasownik był nieodmienny. Czas aspekt i tryb wyrażało się poprzez czasowniki posiłkowe, jednak różne języki używają potomków różnych praurnańskich czasowników w różnych celach. Poniżej lista rekonstruowanych czasowników, które najczęściej w językach urnańskich pełnią funkcje modalne:

• *tra kończyć
• *ben zaczynać
• *ngrasa przychodzić
• *nar iść, odchodzić
• *yunga stawać się
• *maga leżeć
• *qipi siedzieć
• *ngew stać

Rzeczownik

Rzeczowniki odmieniały się przez następujące przypadki:

Przypadek	Końcówka	Przykład
Mianownik	―	*meki rzeka
Narzędnik /Biernik	*kra/e	*meki-kre rzeką/ę
Ablatyw	*ga/e	*meki-ge z rzeki
Allatyw	*bu/i	*meki-bi do rzeki
Miejscownik	*pa/en	*meki-pen w rzece

Języki dżungli stosują drugi przypadek jako biernik, języki półwyspu jako narzędnik. Najprawdopodobniej to drugie znaczenie jest bardziej pierwotne, a nieoznaczenie dopełnienia bliższego języki półwyspu zrekompensowały sobie zmianą szyku z SOV na SVO, czego języki dżungli (przynajmniej początkowo) nie uczyniły.

Rzeczowniki nieożywione nieodmieniały się przez liczbę. Pluralizacja ożywionych była nieobowiązkowa; dokonywano jej za pomocą przedrostka ya/e-.

Składnia

Język izolujący, konsekwentnie prawogłowy. Zdanie miało szyk SOV:

*Kama taqatuqu rawba.
mężczyzna dziecko widzieć
Mężczyzna widzi dziecko.

Przymiotniki były traktowane jak zwykłe czasowniki:

*Qumu tyewne.
człowiek stary
Człowiek jest stary.

*Hassa kwakwa.
wyspa wielki
Wyspa jest wielka.

Jednak często stosowane przymiotniki mogły ulec inkorporacji i, przesunięte przed rzeczownik, uzgadniać się pod względem harmonii z głową:

*Tyawna-qumu
stary-człowiek
Starzec

*Kwakwa-hassa
wielki-wyspa
Wielka wyspa

Złożenie było sposobem wyrażania posiadania niezbywalnego. Języki dżungli w tym przypadku harmonizują posiadacza do głowy, podczas gdy języki półwyspu tego nie robią. Trudno rozstrzygnąć, która z tych reguł jest pierwotna:

*Wumpu-ukwa lub *Wimpi ukwa
kobieta(-)ręka
Ręka kobiety

Porównanie kognatów

	Języki półwyspu		Języki dżungli
	murski	piri	1	2	3
*qumu człowiek	umu	om	omu krewny
*nguhuma mięsień(?)	ngauma język	ngum język	ufuma mięso
*taqa małpa	tā	to	toa
*barku zbiornik wodny(?)	barku woda	bark woda	boku jezioro, staw
*qipi siedzieć	ipi	ep	epi
*rawba widzieć	rauba	rob	loba
*tyewne stary	cēne	sin	chine mądry