Język średniowertyński: Różnice pomiędzy wersjami

Wersja z 03:30, 13 wrz 2025

Język średniowertyński

Typologia:	VSO
Utworzenie:	Wirczę w 2025
Najnowsza wersja:	1.0
Kody
Conlanger–1	`sdw.`
W Kyon
Używany w :	Wertynia (urzędowy)
Klasyfikacja:	Języki wertyńskie
Lista conlangów

Język średniowertyński (sdw. XYZ XYZ [XYZ]) —

Głosownia

Samogłoski

W języku średniowertyńskim występuje 9 samogłosek, w tym 7 krótkich i 2 długie.

	Przednie		Środkowe		Tylne
	Krótkie	Długie	Krótkie	Długie	Krótkie	Długie
Przymknięte	i <i>	yː <ū>	ʉ <u>
Półprzymknięte			ə <è>		ɤ <oè>	oː <ō>
Półotwarte	ɛ <e>				ɔ <o>
Otwarte			ɑ <a>

Głoski /ɛ ɔ/ po spółgłoskach miękkich, czyli /ɲ t͡ɬ t͡ʃ ʃ ɬ j ʎ/, wymawiane są jako [e o].
Głoska /oː/ poprzedzana /w/, wymawiana jest jako [uː], np. Wōme [wuːˈmɛ] - (Matka). Tak samo sprawa wygląda w przypadku uwargowienia, np. Kōth [ˈkuːtʰ] - (Osada, wieś).

Dwugłoski

W języku średniowertyńskim występują jedyne trzy dwugłoski.

ia - [iɑ̯] jak w Wōlcia [wuːlˈt͡ʃiɑ̯] - (Wertyńczycy)
ie - [ie̯] jak w Hieme [hie̯ˈmɛ] - (Człowiek)
io - [iɔ̯] jak w Ŋūľwio [ŋyːˈʎʷiɔ̯] - (Obaj mówimy)

Spółgłoski

W języku średniowertyńskim występuje 25 spółgłosek.

		Wargowe	Zębowo-dziąsłowe	Podnieb.	Tylnojęz.	Krtaniowe
Nosowe		m <m>	n <n>	ɲ <ñ>	ŋ <ŋ>
Zwarte	Bezdźwięczne	p <p>	t <t>		k <k> • ɡ <g>	ʔ <'>
Zwarte	Przydechowe	pʰ <ph>	tʰ <th>		kʰ <kh>
Zwarto-szczelinowe			t͡ɬ <tl>	t͡ʃ <c>
Szczelinowe		f <f>		ʃ <s>	χ <ḫ>	h <h>
Drżące		ʙ <b>	r <r>
Półotwarte			l <l> • ɬ <ll>	j <j> • ʎ <ľ>	w <w>

Głoska /w/ upraszcza się do /ʷ/, kiedy stoi po innej spółgłosce, np. Ŋūľwa [ŋyːˈʎʷɑ] - (Mówić).
/k/ podlega uwargowieniu, kiedy stoi przed samogłoskami /ɔ oː/, np. Mō'ko [moːʔˈkʷɔ] - (Jezioro).

Mownia

Szyk zdania

Rzeczowniki

Określność

Liczba	Przykłady
Liczba	Nieokreślony	Określony, (Zwykły)	Określony, (Bliski)	Określony, (Odległy)	Zerowy
Pojedyncza	-XYZ HiemeXYZ (Jakiś człowiek)	-aľie Wiñeľie (Jakiś mężczyzna)
Podwójna	-XYZ HiemuXYZ (Jacyś ludzie)	-wōl Wimwōl (Jacyś mężczyzni)
Mnoga	-XYZ HieñiaXYZ (Jacyś ludzie)	-aru Wiñeru (Jacyś mężczyzni)

Liczba

W języku średniowertyńskim występują trzy liczby: liczba pojedyncza, podwójna oraz mnoga.

Liczba	Przykłady
Liczba	Odmiana I	Odmiana II	Odmiana III	Odmiana IV
Pojedyncza	-o Mō'ko (Jezioro)	-e Hieme (Człowiek)	-Ø Khōt (Państwo, kraj)	-Ø Efreñ (Twierdza)
Podwójna	-ōn Mō'kōn (Dwa jeziora)	-u Hiemu (Dwóch ludzi)	-ie Khucie (Dwa państwa/kraje)	-u Efrenu (Dwie twierdze)
Mnoga	-nu Mō'knu (Jeziora)	-ia 'Hieñia (Ludzie)	-ū Khu'ū (Państwa/kraje)	-e Efreñe (Twierdze)

Czasowniki

W języku średniowertyńskim w przypadku, kiedy po odmienionym czasowniku występowałby bezokolicznik, np. "lubię mówić", drugi czasownik jest odmieniany przez osobę i stawiana jest pomiędzy nimi partykuła "a".

Phialwō-a-ŋūľwō wō [pʰiɑ̯ˈluː‿ʔɑ‿ŋyːˈʎuː ˈwuː] - (Ja lubię mówić)

Kiedy w zdaniu znajduje się więcej bezokoliczników, jak w np. "lubię mówić, dowodzić i żeglować", pomiędzy każdym następnym czasownikiem stawiana jest partykuła "mu".

Phialwō-a-ŋūľwō-mu-kufō-mu-wifwō wō [pʰiɑ̯ˈluː‿ʔɑ‿ŋyːˈʎuː‿mʉ‿kʉˈfoː‿mʉ‿wiˈfuː ˈwuː] - (Ja lubię mówić, dowodzić i żeglować)

Odmiana przez osoby

W języku średniowertyńskim odmiana przez osoby w liczbie mnogiej zlała się do jednej postaci: Ŋūľwōk [ŋyːˈʎuːk], z poszczególne osoby rozróżniane są poprzez zaimek. Tam samo stało się w przypadku liczby podwójnej, a także drugiej i trzeciej osoby liczby pojedynczej. Odmiana czasowników następuje poprzez dodanie do rdzenia czasownika odpowiedniego przyrostka.

Odmiana
Osoba		Przyrostek	Przykład
Liczba pojedyncza
I.	Wō (Ja)	-ō	Ŋūľwō (Mówię)
II.-III.	Ľie (Ty)	-co	Ŋūľco (Mówisz)
Liczba podwójna
I.-III.	Cie (My dwoje)	-io	Ŋūľwio (Mówimy)
Liczba mnoga
I.-III.	Tō (My)	-ōk	Ŋūľwōk (Mówimy)

@@ Linia 4: / Linia 4: @@
 | nazwa własna =
 | alfabet u =
-| typologia u =
+| typologia u = VSO
 | faktycznie =
 | twórca f = [[Użytkownik:F1req|Wirczę]]
@@ Linia 12: / Linia 12: @@
 | fikcyjnie = tak
 | conworld Msc = [[Kyon]]
-| państwa = [[Wertynia]]
+| państwa = [[Wertynia]] (urzędowy)
 | klasyfikacja =
 [[Języki wertyńskie]]
@@ Linia 20: / Linia 20: @@
 {{słownik}}
-'''Język średniowertyński''' —
+'''Język średniowertyński''' (sdw. XYZ ''XYZ'' [XYZ]) —
 ==Głosownia==
@@ Linia 50: / Linia 50: @@
 |-
 !Półprzymknięte
-|{{IPA|e}} <''é''>
+|
 |
 |{{IPA|ə}} <''è''>
 |
-|
+|{{IPA|ɤ}} <''oè''>
 |{{IPA|oː}} <''ō''>
 |-
@@ Linia 73: / Linia 73: @@
 |
 |}
+*Głoski /ɛ ɔ/ po spółgłoskach miękkich, czyli /ɲ t͡ɬ t͡ʃ ʃ ɬ j ʎ/, wymawiane są jako [e o].
+*Głoska /oː/ poprzedzana /w/, wymawiana jest jako [uː], np. '''''Wōme''' [wuːˈmɛ]'' - (Matka). Tak samo sprawa wygląda w przypadku uwargowienia, np. '''''Kōth''' [ˈkuːtʰ]'' - (Osada, wieś).
 ====Dwugłoski====
+W języku średniowertyńskim występują jedyne trzy dwugłoski.
 <div style="column-count:3;-moz-column-count:3;-webkit-column-count:3">
-*'''ia''' - [{{IPA|iɑ̯}}] jak w...
+*'''ia''' - [{{IPA|iɑ̯}}] jak w  '''''Wōlcia''' [{{IPA|wuːlˈt͡ʃ}}<font color="darkred">{{IPA|iɑ̯}}</font>]'' - (Wertyńczycy)
-*'''ie''' - [{{IPA|ie̯}}] jak w...
+*'''ie''' - [{{IPA|ie̯}}] jak w '''''Hieme''' [{{IPA|h}}<font color="darkred">{{IPA|ie̯}}</font>{{IPA|ˈmɛ}}]'' - (Człowiek)
-*'''io''' - [{{IPA|iɔ̯}}] jak w...
+*'''io''' - [{{IPA|iɔ̯}}] jak w '''''Ŋūľwio''' [{{IPA|ŋyːˈʎʷ}}<font color="darkred">{{IPA|iɔ̯}}</font>]'' - (Obaj mówimy)
 </div>
@@ Linia 100: / Linia 103: @@
 |- align="center"
 ! rowspan="2" | Zwarte
-!<small>bezdźwięczne</small>
+!<small>Bezdźwięczne</small>
 |{{IPA|p}} <''p''>
 | colspan=2 align=center |{{IPA|t}} <''t''>
 |
 |{{IPA|k}} <''k''> &bull; {{IPA|ɡ}} <''g''>
-|
+|{{IPA|ʔ}} <'>
 |-
-!<small>przydechowe</small>
+!<small>Przydechowe</small>
 |{{IPA|pʰ}} <''ph''>
 | colspan=2 align=center |{{IPA|tʰ}} <''th''>
 |
 |{{IPA|kʰ}} <''kh''>
-|{{IPA|ʔ}} <'>
+|
 |- align="center"
 ! colspan="2" | Zwarto-szczelinowe
@@ Linia 122: / Linia 125: @@
 |- align="center"
 ! colspan="2" | Szczelinowe
-|{{IPA|f}} <''f''> &bull; {{IPA|fː}} <''ff''>
+|{{IPA|f}} <''f''>
 | colspan=2 align=center |
 |{{IPA|ʃ}} <''s''>
@@ Linia 138: / Linia 141: @@
 |
 | colspan=2 align=center |{{IPA|l}} <''l''> &bull; {{IPA|ɬ}} <''ll''>
-|{{IPA|j}} <''y''>
+|{{IPA|j}} <''j''> &bull; {{IPA|ʎ}} <''ľ''>
 |{{IPA|w}} <''w''>
 |
+|}
+*Głoska /w/ upraszcza się do /ʷ/, kiedy stoi po innej spółgłosce, np. '''''Ŋūľwa''' [ŋyːˈʎʷɑ]'' - (Mówić).
+*/k/ podlega uwargowieniu, kiedy stoi przed samogłoskami /ɔ oː/, np. '''''Mō'ko''' [moːʔˈkʷɔ]'' - (Jezioro).
+==Mownia==
+===Szyk zdania===
+<hr>
+===Rzeczowniki===
+<hr>
+====Określność====
+{| class="wikitable" border="1" style="text-align: center;"
+|-
+! rowspan="2" | Liczba
+! colspan="5" | Przykłady
+|-
+! Nieokreślony
+! Określony,<br><small>(Zwykły)</small>
+! Określony,<br><small>(Bliski)</small>
+! Określony,<br><small>(Odległy)</small>
+! Zerowy
+|-
+! Pojedyncza
+| -XYZ<br>''Hieme'''XYZ'''''<br><small>(''Jakiś człowiek'')</small>
+| -aľie<br>''Wiñ'''eľie'''''<br><small>(''Jakiś mężczyzna'')</small>
+|
+|
+|
+|-
+! Podwójna
+| -XYZ<br>''Hiemu'''XYZ'''''<br><small>(''Jacyś ludzie'')</small>
+| -wōl<br>''Wim'''wōl'''''<br><small>(''Jacyś mężczyzni'')</small>
+|
+|
+|
+|-
+! Mnoga
+| -XYZ<br>''Hieñia'''XYZ'''''<br><small>(''Jacyś ludzie'')</small>
+| -aru<br>''Wiñ'''eru'''''<br><small>(''Jacyś mężczyzni'')</small>
+|
+|
+|
+|}
+====Liczba====
+W języku średniowertyńskim występują trzy liczby: liczba pojedyncza, podwójna oraz mnoga.
+{| class="wikitable" border="1" style="text-align: center;"
+|-
+! rowspan="2" | Liczba
+! colspan="4" | Przykłady
+|-
+! Odmiana I
+! Odmiana II
+! Odmiana III
+! Odmiana IV
+|-
+! Pojedyncza
+| -o<br>''Mō'k'''o'''''<br><small>(''Jezioro'')</small>
+| -e<br>''Hiem'''e'''''<br><small>(''Człowiek'')</small>
+| -Ø<br>''Khōt''<br><small>(''Państwo, kraj'')</small>
+| -Ø<br>''Efreñ''<br><small>(''Twierdza'')</small>
+|-
+! Podwójna
+| -ōn<br>''Mō'k'''ōn'''''<br><small>(''Dwa jeziora'')</small>
+| -u<br>''Hiem'''u'''''<br><small>(''Dwóch ludzi'')</small>
+| -ie<br>''Khuc'''ie'''''<br><small>(''Dwa państwa/kraje'')</small>
+| -u<br>''Efren'''u'''''<br><small>(''Dwie twierdze'')</small>
+|-
+! Mnoga
+| -nu<br>''Mō'k'''nu'''''<br><small>(''Jeziora'')</small>
+| -ia<br>'''Hieñ'''ia'''''<br><small>(''Ludzie'')</small>
+| -ū<br>''Khu''''ū'''''<br><small>(''Państwa/kraje'')</small>
+| -e<br>''Efreñ'''e'''''<br><small>(''Twierdze'')</small>
+|}
+===Czasowniki===
+<hr>
+W języku średniowertyńskim w przypadku, kiedy po odmienionym czasowniku występowałby bezokolicznik, np. "lubię mówić", drugi czasownik jest odmieniany przez osobę i stawiana jest pomiędzy nimi partykuła "'''a'''".
+*'''''Phialwō-a-ŋūľwō wō''' [pʰiɑ̯ˈluː‿ʔɑ‿ŋyːˈʎuː ˈwuː]'' - (Ja lubię mówić)
+Kiedy w zdaniu znajduje się więcej bezokoliczników, jak w np. "lubię mówić, dowodzić i żeglować", pomiędzy każdym następnym czasownikiem stawiana jest partykuła "'''mu'''".
+*'''''Phialwō-a-ŋūľwō-mu-kufō-mu-wifwō wō''' [pʰiɑ̯ˈluː‿ʔɑ‿ŋyːˈʎuː‿mʉ‿kʉˈfoː‿mʉ‿wiˈfuː ˈwuː]'' - (Ja lubię mówić, dowodzić i żeglować)
+====Odmiana przez osoby====
+W języku średniowertyńskim odmiana przez osoby w liczbie mnogiej zlała się do jednej postaci: '''''Ŋūľwōk''' [ŋyːˈʎuːk]'', z poszczególne osoby rozróżniane są poprzez zaimek. Tam samo stało się w przypadku liczby podwójnej, a także drugiej i trzeciej osoby liczby pojedynczej. Odmiana czasowników następuje poprzez dodanie do rdzenia czasownika odpowiedniego przyrostka.
+{| class="wikitable" style="text-align:center"
+|-
+! colspan="5" | ''Odmiana''
+|-
+! colspan=3 | Osoba
+!Przyrostek
+!Przykład
+|-
+! colspan="5" | Liczba pojedyncza
+|-
+! colspan=2 | I.
+| ''Wō''<br><small>(''Ja'')</small>
+| -ō
+| ''Ŋūľw'''ō'''''<br><small>(''Mówię'')</small>
+|-
+! colspan=2 | II.-III.
+| ''Ľie''<br><small>(''Ty'')</small>
+| -co
+| ''Ŋūľ'''co'''''<br><small>(''Mówisz'')</small>
+|-
+! colspan="5" | Liczba podwójna
+|-
+! colspan=2 | I.-III.
+| ''Cie''<br><small>(''My dwoje'')</small>
+| -io
+| ''Ŋūľw'''io'''''<br><small>(''Mówimy'')</small>
+|-
+! colspan="5" | Liczba mnoga
+|-
+! colspan=2| I.-III.
+| ''Tō''<br><small>(''My'')</small>
+| -ōk
+| ''Ŋūľw'''ōk'''''<br><small>(''Mówimy'')</small>
 |}
 [[Kategoria:Języki sztuczne]] [[Kategoria:Języki wertyńskie]]