Wersja z 18:57, 22 mar 2013

Język litelicki Nithiel tellar

Utworzenie:	kebikebij w 2013
Cel utworzenia:	na potrzeby conworldu, do codziennego używania
Używany w (Altaria):	Ziemie Zachodnie, Nedelor, Wyspy Dain
Liczba użytkowników (Altaria)	62 500 000
Liczba użytkowników (faktyczna)	1
Sposoby zapisu:	łaciński zmodyfikowany, artar
Typologia:	OSV
Klasyfikacja:	języki narijskie --> języki elfickie --> język litelicki
Status urzędowy
Język urzędowy (Altaria):	Nedelor
Język pomocniczy (Altaria):	Ziemie Zachodnie
Język mniejszości (Altaria):	Ziemie Zachodnie, Wyspy Dain
Oficjalna regulacja:	Królewska Rada Języków Nedeloru
Kody
Conlanger–1	`ltl`
Lista conlangów

Język litelicki, nithiel (litel. Nithiel tellar) - sztuczny język kebikebija stworzony na potrzeby rozwijającego się conworldu Altaria. Jest językiem apriorycznym o typologii OSV. W pytaniach często stosuje się szyk OVS, czasem jednak wystarczy zmienić intonację wypowiedzi. Określenie "litelicki" pochodzi od narijskiego słowa "litel", oznaczającego elfa.

Alfabet i fonologia

Do zapisu języka litelickiego może służyć alfabet łaciński lub nedelorskie runy artar.

a [a], ä [a:], b [b], g [g], d [d], dh [t], e [ε], ë [e:], i [i], î [ɪ], p [p], c [k], f [f], y [j], l [l], th [θ], h [x], s [s], o [ɔ], ö [ɔ:], r [ɹ], m [m], n [n], ń [ŋ], u [ʊ], ü [ʊ:], v [v], w [w]

Zjawiska fonetyczne

ae czytamy jako [aɪ]
eä zwykle jako [a], czasami [a:]
dh na końcu wyrazu ulega udźwięcznieniu do [d]
y ze spółgłoską daje z reguły [ɪ]

Gramatyka

Gramatyka języka litelickiego została rozszerzona w stosunku do wcześniejszych wersji języka.

Czasowniki

Czasowniki odmieniają się przez osoby, czasy, strony, tryby oraz aspekty.

Aspekty: dokonany i niedokonany - Aspekt dokonany oznacza się zakończeniem -etta. Czasownik bez takiej końcówki jest niedokonany (w słowniku czasowników należy szukać w formie niedokonanej).

Tryby: oznajmujący, rozkazujący i przypuszczający - Tryb oznajmujący nie zmienia czasownika (pozostawia formę podstawową). Wydłużenie pierwszej samogłoski w czasowniku powoduje utworzenie trybu rozkazującego (np. arnor - prowadzić, ärnor - prowadź). Tryb przypuszczający wymaga zmiany ostatniej samogłoski według tzw. reguły Althariona (np. aimë - nazywać się, aimä - nazywałby się).

Strony: czynna i bierna - Stronę bierną tworzy się przez wrostek -tär- po pierwszej sylabie czasownika (np. nurin- chłodzić, nutärin - jest chłodzony [przez coś/kogoś]). Czynna strona czasownika pozostawia formę podstawową.

Przeczenia - Przeczenie odbywa się dzięki dodaniu po pierwszej sylabie głoski a (jeśli się podwaja, zmieniamy w długą) i po drugiej sylabie wrostka nor (np. waewe - mieszkać,wäewenor - nie mieszkać).

Czasowniki odrzeczownikowe - Czasowniki odrzeczownikowe można tworzyć zmieniając pierwszą głoskę na dźwięczną (jeśli to niemożliwe, drugą itd., w szczególnych przypadkach dodaje się -ith na końcu wyrazu), np. idîl - świecić, od ithîl - światło.

Odmiana - Przykładowa odmiana czasownika robić (lendën) w czasie przeszłym, teraźniejszym i przyszłym przez osoby (ciekawostka: w poematach i pieśniach czasowniki często nie są odmieniane, jeśli o osobie wiadomo z kontekstu):

- En lendëlen
- Amë lendëlam
- Ëdil/Ëdriel lendae
- Enith lendden
- Amith lenddam
- Ërdith lendä

- En lenden
- Amë lendam
- Ëdil/Ëdriel lendë
- Enith lendaen
- Amith lendaem
- Ërdith lendië

- En lendësen
- Amë lendësam
- Ëdil/Ëdriel lendän
- Enith lendënen
- Amith lendënam
- Ërdith lendîn

Niektóre czasowniki odmieniają się nieregularnie, ich lista jest w fazie tworzenia.

Przykładowa odmiana nieregularnego czasownika "być" (igil) w czasie teraźniejszym:

- En igen
- Amë igän
- Ëdil/Ëdriel igîl
- Enith igileth
- Amith igilath
- Ërdith igës

Rzeczowniki

Rzeczowniki mają rodzaj męski lub żeński.

Pluralizacja - Rzeczowniki pluralizuje je się przez zamianę ostatniej samogłoski wedle reguły Althariona.

Rzeczowniki odczasownikowe - Tworzy się je zmieniając ostatnią głoskę na bezdźwięczną (jeśli to niemożliwe, przedostatnią itd., w szczególnych przypadkach dodaje się -oth na końcu wyrazu), np. aearoth - śpiew, od aearön - śpiew.

'Dzierżawienie - Niegdyś dzierżawienie odbywało się przy pomocy imiesłowu dzierżawczego z przedrostkiem tenn. W nowym języku litelickim, dzierżawienie odbywa się przez przyrostek -da, np. icil enda - moje drzewo.

Odmiana - Rzeczowniki odmieniają się przez 9 przypadków (przykładowa odmiana słowa "dom"):

- Mianownik:  lathîn
- Dopełniacz:  lathînn
- Celownik:  lethîn
- Biernik: lethînan
- Narzędnik:  lethînn
- Elativus: lathîst
- Illativus: lethîst
- Miejscownik:  lathîr
- Wołacz: lathîn

Przymiotniki i przysłówki

Przymiotniki i przysłówki kończą się zwykle na -os, -is i -s, choć nie jest to regułą. Można tworzyć je od rzeczowników dodając końcówkę -is.

Historia tworzenia

Inspiracją do stworzenia języka litelickiego stały się pod koniec 2012 roku słynne powieści Johna Ronalda Reuela Tolkiena: "Władca Pierścieni" oraz "Silmarillion". Powstający już w tym czasie conworld Altaria oraz jego prekursor Narya były dobrym miejscem na rozwinięcie fikcyjnej historii języka. Po wstępnych pracach stwierdzono, że świat Naryi za bardzo przypomina Tolkienowski Númenor i Śródziemie, a język staje się klonem quenyi. Tak oto przebudowano conworld i nadano mu nową nazwę. Litelicki przeszedł kilka zmian, które oddaliły go od Ardy. Jednocześnie starano się zachować Tolkienowski charakter języka (pisarz niejako wyznaczył pewne granice, w których język może być uznany za elficki). W lutym 2013 roku litelicki przybrał ostateczną formę. Po dokonaniu prezentacji na forum Conlanger i otrzymaniu porad i pomocy postanowiono przebudować gramatykę języka.

Fikcyjna historia języka

W Altarii język jest używany zamiennie z altaryckim jako lingua franca. W roku 1861 Ery Pisma dokonano kodyfikacji reguł gramatycznych i słownictwa. W 83 roku Ery Wypraw litelicki stał się językiem poetyckim. Układano w nim pieśni, wiersze i opowieści. Posługiwano się nim podczas ważnych ceremonii państwowych i religijnych. W latach 489 - 490 Ery Wypraw przeprowadzono gruntowną reformę języka. Starsza odmiana przestała być używana i do dziś spotyka się ją tylko w dawnych pismach. Nowy język litelicki został przez króla Estadrila ustanowiony jako uniwersalny (obok altaryckiego) na terenie państw Sojuszu Królestw Zachodnich, aczkolwiek nie przyjął się w Enesji.

@@ Linia 23: / Linia 23: @@
 '''Język litelicki''', '''nithiel''' (litel. ''Nithiel tellar'') - sztuczny język [[Użytkownik:kebikebij|kebikebija]] stworzony na potrzeby rozwijającego się conworldu [[Altaria]]. Jest językiem apriorycznym o typologii OSV. W pytaniach często stosuje się szyk OVS, czasem jednak wystarczy zmienić intonację wypowiedzi. Określenie "litelicki" pochodzi od narijskiego słowa "litel", oznaczającego elfa.
-W [[Altaria|Altarii]] język jest używany zamiennie z [[Język_altarycki|altaryckim]] jako ''lingua franca''. W roku 1861 Ery Pisma dokonano kodyfikacji reguł gramatycznych i słownictwa. W 83 roku Ery Wypraw litelicki stał się językiem poetyckim. Układano w nim pieśni, wiersze i opowieści. Posługiwano się nim podczas ważnych ceremonii państwowych i religijnych. W latach 489 - 490 Ery Wypraw przeprowadzono gruntowną reformę języka. Starsza odmiana przestała być używana i do dziś spotyka się ją tylko w dawnych pismach. Nowy język litelicki został przez króla [[Menor-Estadril|Estadrila]] ustanowiony jako uniwersalny (obok [[Język_altarycki|altaryckiego]]) na terenie państw Sojuszu Królestw Zachodnich, aczkolwiek nie przyjął się w [[Enesja|Enesji]].
+= Alfabet i fonologia =
-== Alfabet i fonologia ==
 Do zapisu języka litelickiego może służyć alfabet łaciński lub [[Nedelor|nedelorskie]] runy [[Artar|artar]].
@@ Linia 31: / Linia 29: @@
 '''a [a], ä [a:], b [b], g [g], d [d], dh [t], e [ε], ë [e:], i [i], î [ɪ], p [p], c [k], f [f], y [j], l [l], th [θ], h [x], s [s], o [ɔ], ö [ɔ:], r [ɹ], m [m], n [n], ń [ŋ], u [ʊ], ü [ʊ:], v [v], w [w]'''
-Zjawiska fonetyczne:
+== Zjawiska fonetyczne ==
   ''ae'' czytamy jako [aɪ]
@@ Linia 38: / Linia 36: @@
   ''y'' ze spółgłoską daje z reguły [ɪ]
-== Gramatyka ==
+= Gramatyka =
 Gramatyka języka litelickiego została rozszerzona w stosunku do wcześniejszych wersji języka.
-'''Czasowniki''' odmieniają się przez osoby, czasy, strony, tryby oraz aspekty. Aspekt dokonany oznacza się zakończeniem ''-etta''. Tryb oznajmujący nie zmienia formy wyrazu, tryb rozkazujący powoduje wydłużenie pierwszej samogłoski (np. ''arnor'' - prowadzić, '''''ä'''rnor'' - prowadź), a tryb przypuszczający ostatniej (np. ''aimë'' - nazywać się, ''aim'''ä''''' - nazywałby się [zamiana głoski ''e'' na ''a'' według reguły poniżej]). Stronę bierną tworzy się przez wrostek ''-tär-'' po pierwszej sylabie czasownika (np. ''nurin'' - chłodzić, ''nu'''tär'''in'' - jest chłodzony). Przeczenie odbywa się dzięki dodaniu po pierwszej sylabie głoski ''a'' (jeśli się podwaja zmieniamy w długą) i po drugiej sylabie wrostka ''nor'' (np. ''waewe'' - mieszkać, ''w'''äe'''we'''nor'''''). Czasowniki odrzeczownikowe można tworzyć zmieniając pierwszą głoskę na dźwięczną (jeśli to niemożliwe, drugą itd., w szczególnych przypadkach dodaje się ith), np. ''idîl'' - świecić, ''ithîl'' - światło. Przykładowa odmiana czasownika robić (''lendën'') w czasie przeszłym, teraźniejszym i przyszłym przez osoby (ciekawostka: w poematach i pieśniach czasowniki często nie są odmieniane, jeśli o osobie wiadomo z kontekstu):
+== Czasowniki ==
+Czasowniki odmieniają się przez osoby, czasy, strony, tryby oraz aspekty.
+'''Aspekty: dokonany i niedokonany''' - Aspekt dokonany oznacza się zakończeniem ''-etta''. Czasownik bez takiej końcówki jest niedokonany (w słowniku czasowników należy szukać w formie niedokonanej).
+'''Tryby: oznajmujący, rozkazujący i przypuszczający''' - Tryb oznajmujący nie zmienia czasownika (pozostawia formę podstawową). Wydłużenie pierwszej samogłoski w czasowniku powoduje utworzenie trybu rozkazującego (np. ''arnor'' - prowadzić, '''''ä'''rnor'' - prowadź). Tryb przypuszczający wymaga zmiany ostatniej samogłoski według tzw. ''[[Reguła_Althariona|reguły Althariona]]'' (np. ''aimë'' - nazywać się, ''aim'''ä''''' - nazywałby się).
+'''Strony: czynna i bierna''' - Stronę bierną tworzy się przez wrostek ''-tär-'' po pierwszej sylabie czasownika (np. ''nurin''-  chłodzić, ''nu'''tär'''in'' - jest chłodzony [przez coś/kogoś]). Czynna strona czasownika pozostawia formę podstawową.
+'''Przeczenia''' - Przeczenie odbywa się dzięki dodaniu po pierwszej sylabie głoski ''a'' (jeśli się podwaja, zmieniamy w długą) i po drugiej sylabie wrostka ''nor'' (np. ''waewe'' - mieszkać,''w'''äe'''we'''nor''''' - nie mieszkać).
+'''Czasowniki odrzeczownikowe''' - Czasowniki odrzeczownikowe można tworzyć zmieniając pierwszą głoskę na dźwięczną (jeśli to niemożliwe, drugą itd., w szczególnych przypadkach dodaje się ''-ith'' na końcu wyrazu), np. ''i'''d'''îl'' - świecić, od ''i'''th'''îl'' - światło.
+'''Odmiana''' - Przykładowa odmiana czasownika robić (''lendën'') w czasie przeszłym, teraźniejszym i przyszłym przez osoby (ciekawostka: w poematach i pieśniach czasowniki często nie są odmieniane, jeśli o osobie wiadomo z kontekstu):
   - En lendë'''len'''
@@ Linia 67: / Linia 79: @@
 Niektóre czasowniki odmieniają się nieregularnie, ich lista jest w fazie tworzenia.
-Przykładowa odmiana czasownika "być" (''igil'') w czasie teraźniejszym:
+Przykładowa odmiana nieregularnego czasownika "być" (''igil'') w czasie teraźniejszym:
   - En igen
@@ Linia 76: / Linia 88: @@
   - Ërdith igës
-'''Rzeczowniki''' mają rodzaj męski lub żeński. Pluralizuje je się przez zamianę ostatniej samogłoski wedle reguły '''a = e, e = a, i = î, î = i, u = o, o = u, y = i''' (reguła ta odnosi się do każdego przypadku zamiany samogłosek, analogicznie zamienia się samogłoski długie). Rzeczowniki odczasownikowe tworzy się zmieniając ostatnią głoskę na bezdźwięczną (jeśli to niemożliwe, przedostatnią itd., w szczególnych przypadkach dodaje się oth), np. ''aeäroth'' - śpiew. Dzierżawienie odbywa się przez przyrostek ''-da''. Rzeczowniki odmieniają się przez przypadki (przykładowa odmiana słowa "dom"):
+== Rzeczowniki ==
+Rzeczowniki mają rodzaj męski lub żeński.
- - M  lathîn
+'''Pluralizacja''' - Rzeczowniki pluralizuje je się przez zamianę ostatniej samogłoski wedle [[Reguła_Althariona|reguły Althariona]].
- - D  lathîn'''n'''
- - C  l'''e'''thîn
- - B  lath'''i'''n'''n'''
- - N  l'''e'''thîn'''n'''
- - Msc  lathîn'''n'''
- - W  l'''e'''th'''i'''n
-'''Przymiotniki''' i '''przysłówki''' kończą się zwykle na ''os'', ''is'' i ''s'', choć nie jest to regułą. Można tworzyć je od rzeczowników dodając końcówkę ''is''.
+'''Rzeczowniki odczasownikowe''' - Tworzy się je zmieniając ostatnią głoskę na bezdźwięczną (jeśli to niemożliwe, przedostatnią itd., w szczególnych przypadkach dodaje się ''-oth'' na końcu wyrazu), np. ''aear'''oth''''' - śpiew, od ''aearön'' - śpiew.
-== Historia tworzenia ==
+'''Dzierżawienie''' - Niegdyś dzierżawienie odbywało się przy pomocy imiesłowu dzierżawczego z przedrostkiem ''tenn'''. W nowym języku litelickim, dzierżawienie odbywa się przez przyrostek ''-da'', np. ''icil en'''da''''' - moje drzewo.
-Inspiracją do stworzenia języka litelickiego stały się pod koniec 2012 roku słynne powieści Johna Ronalda Reuela Tolkiena: "Władca Pierścieni" oraz "Silmarillion". Powstający już w tym czasie conworld [[Altaria]] oraz jego prekursor Narya były dobrym miejscem na rozwinięcie fikcyjnej historii języka. Po wstępnych pracach stwierdzono, że świat Naryi za bardzo przypomina Tolkienowski Númenor i Śródziemie, a język staje się klonem quenyi. Tak oto przebudowano conworld i nadano mu nową nazwę. Litelicki przeszedł kilka zmian, które oddaliły go od Ardy. Jednocześnie starano się zachować Tolkienowski charakter języka (pisarz niejako wyznaczył pewne granice, w których język może być uznany za elficki). W lutym 2013 roku litelicki przybrał ostateczną formę. Po dokonaniu prezentacji na forum Conlanger i otrzymaniu porad postanowiono przebudować gramatykę języka.
+'''Odmiana''' - Rzeczowniki odmieniają się przez 9 przypadków (przykładowa odmiana słowa "dom"):
+ - Mianownik:  lathîn
+ - Dopełniacz:  lathîn'''n'''
+ - Celownik:  l'''e'''thîn
+ - Biernik: l'''e'''thîn'''an'''
+ - Narzędnik:  l'''e'''thîn'''n'''
+ - Elativus: lathî'''st'''
+ - Illativus: l'''e'''thî'''st'''
+ - Miejscownik:  lathî'''r'''
+ - Wołacz: lathîn
+== Przymiotniki i przysłówki ==
+Przymiotniki i przysłówki kończą się zwykle na ''-os'', ''-is'' i ''-s'', choć nie jest to regułą. Można tworzyć je od rzeczowników dodając końcówkę ''-is''.
+= Historia tworzenia =
+Inspiracją do stworzenia języka litelickiego stały się pod koniec 2012 roku słynne powieści Johna Ronalda Reuela Tolkiena: "Władca Pierścieni" oraz "Silmarillion". Powstający już w tym czasie conworld [[Altaria]] oraz jego prekursor Narya były dobrym miejscem na rozwinięcie fikcyjnej historii języka. Po wstępnych pracach stwierdzono, że świat Naryi za bardzo przypomina Tolkienowski Númenor i Śródziemie, a język staje się klonem quenyi. Tak oto przebudowano conworld i nadano mu nową nazwę. Litelicki przeszedł kilka zmian, które oddaliły go od Ardy. Jednocześnie starano się zachować Tolkienowski charakter języka (pisarz niejako wyznaczył pewne granice, w których język może być uznany za elficki). W lutym 2013 roku litelicki przybrał ostateczną formę. Po dokonaniu prezentacji na forum Conlanger i otrzymaniu porad i pomocy postanowiono przebudować gramatykę języka.
+== Fikcyjna historia języka ==
+W [[Altaria|Altarii]] język jest używany zamiennie z [[Język_altarycki|altaryckim]] jako ''lingua franca''. W roku 1861 Ery Pisma dokonano kodyfikacji reguł gramatycznych i słownictwa. W 83 roku Ery Wypraw litelicki stał się językiem poetyckim. Układano w nim pieśni, wiersze i opowieści. Posługiwano się nim podczas ważnych ceremonii państwowych i religijnych. W latach 489 - 490 Ery Wypraw przeprowadzono gruntowną reformę języka. Starsza odmiana przestała być używana i do dziś spotyka się ją tylko w dawnych pismach. Nowy język litelicki został przez króla [[Menor-Estadril|Estadrila]] ustanowiony jako uniwersalny (obok [[Język_altarycki|altaryckiego]]) na terenie państw Sojuszu Królestw Zachodnich, aczkolwiek nie przyjął się w [[Enesja|Enesji]].