Język średniowertyński
| Język średniowertyński | |
|---|---|
| Typologia: | VSO |
| Utworzenie: | Wirczę w 2025 |
| Najnowsza wersja: | 1.0 |
| Kody | |
| Conlanger–1 | sdw. |
| W Kyon | |
| Używany w : | Wertynia (urzędowy) |
| Klasyfikacja: | Języki wertyńskie |
| Lista conlangów | |
|
Zobacz też słownik tego języka. |
Język średniowertyński (sdw. XYZ XYZ [XYZ]) —
Głosownia
Samogłoski
W języku średniowertyńskim występuje 9 samogłosek, w tym 7 krótkich i 2 długie.
| Przednie | Środkowe | Tylne | ||||
|---|---|---|---|---|---|---|
| Krótkie | Długie | Krótkie | Długie | Krótkie | Długie | |
| Przymknięte | i <i> | yː <ū> | ʉ <u> | |||
| Półprzymknięte | ə <è> | ɤ <oè> | oː <ō> | |||
| Półotwarte | ɛ <e> | ɔ <o> | ||||
| Otwarte | ɑ <a> | |||||
- Głoski /ɛ ɔ/ po spółgłoskach miękkich, czyli /ɲ t͡ɬ t͡ʃ ʃ ɬ j ʎ/, wymawiane są jako [e o].
- Głoska /oː/ poprzedzana /w/, wymawiana jest jako [uː], np. Wōme [wuːˈmɛ] - (Matka). Kiedy głoski poprzedzane są inną spółgłoską i dochodzi do uwargowienia, wtedy wymowa upraszcza się do [uː], jak w np. Ŋūľwō [ŋyːˈʎuː] - (Mówię).
Dwugłoski
W języku średniowertyńskim występują jedyne trzy dwugłoski.
- ia - [iɑ̯] jak w Wōlcia [wuːlˈt͡ʃiɑ̯] - (Wertyńczycy)
- ie - [ie̯] jak w Hieme [hie̯ˈmɛ] - (Człowiek)
- io - [iɔ̯] jak w Ŋūľwio [ŋyːˈʎʷiɔ̯] - (Obaj mówimy)
Spółgłoski
W języku średniowertyńskim występuje 25 spółgłosek.
| Wargowe | Zębowo-dziąsłowe | Podnieb. | Tylnojęz. | Krtaniowe | |||
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Nosowe | m <m> | n <n> | ɲ <ñ> | ŋ <ŋ> | |||
| Zwarte | Bezdźwięczne | p <p> | t <t> | k <k> • ɡ <g> | ʔ <'> | ||
| Przydechowe | pʰ <ph> | tʰ <th> | kʰ <kh> | ||||
| Zwarto-szczelinowe | t͡ɬ <tl> | t͡ʃ <c> | |||||
| Szczelinowe | f <f> | ʃ <s> | χ <ḫ> | h <h> | |||
| Drżące | ʙ <b> | r <r> | |||||
| Półotwarte | l <l> • ɬ <ll> | j <j> • ʎ <ľ> | w <w> | ||||
- Głoska /w/ upraszcza się do /ʷ/, uwargawiając stojącą przed nią inną spółgłoskę, np. Ŋūľwa [ŋyːˈʎʷɑ] - (Mówić). Natomiast kiedy stoi po /oː/, zanika, jak w np. Wōwko [wuːˈkʷɔ] - (Rzeka).
- Gloska /k/ podlega uwargowieniu, kiedy stoi przed samogłoskami /ɔ oː/, np. Mō'ko [moːʔˈkʷɔ] - (Jezioro).
Mownia
Szyk zdania
Rzeczowniki
Określność
Rzeczownik w języku średniowertyńskim występuje w dwóch postaciach: określonej i nieokreślonej, tworzonych poprzez dodanie do rzeczownika odpowiednich przyrostków, które zależą od odległości, jaka dzieli podmiot od mówiącego. Potocznie zanika rozróżnienie odległości i używany jest tylko określnik zwykły. Określników nie stawia się jedynie przy nazwach własnych, w innych wypadkach używane są zawsze.
| Liczba | Przykłady | ||||
|---|---|---|---|---|---|
| Nieokreślony | Określony, (Zwykły) |
Określony, (Bliski) |
Określony, (Odległy) |
Zerowy | |
| Pojedyncza | -(i)mo Mō'komo (Jakieś jezioro) |
-(a)go Hiemego (Ten człowiek) |
-(o)po Khō'po (To państwo) |
-(i)tho Winitho (Ten mężczyzna) |
-(i)ľia Wifmeľia (Żaden żeglarz) |
| Podwójna | -(i)ñie Mō'kōninie (Jakieś jeziora) |
-(a)gie Hiemugie (Ci ludzie) |
-(o)pie Khuciepie (Te państwa) |
-(i)thie Wimuthie (Ci mężczyźni) |
-(i)ľie Wifmu'ľie (Żadni żeglarze) |
| Mnoga | -(Ø)m Mō'knum (Jakieś jeziora) |
-(Ø)g Hieniag (Ci ludzie) |
-(Ø)p Khutūp (Te państwa) |
-(Ø)th Wiñeth (Ci mężczyźni) |
-(Ø)l Wifnial (Żadni żeglarze) |
Liczba
W języku średniowertyńskim występują trzy liczby: liczba pojedyncza, podwójna oraz mnoga, które tworzy się poprzez dodanie odpowiedniego przyrostków.
| Liczba | Przykłady | |||
|---|---|---|---|---|
| Odmiana I | Odmiana II | Odmiana III | Odmiana IV | |
| Pojedyncza | -o Mō'ko (Jezioro) |
-e Hieme (Człowiek) |
-Ø Khōt (Państwo, kraj) |
-Ø Wiñ (Mężczyzna) |
| Podwójna | -ōn Mō'kōn (Dwa jeziora) |
-u Hiemu (Dwóch ludzi) |
-ie Khucie (Dwa państwa/kraje) |
-u Wimu (Dwaj mężczyźni) |
| Mnoga | -nu Mō'knu (Jeziora) |
-ia 'Hienia (Ludzie) |
-ū Khutū (Państwa/kraje) |
-e Wiñe (Mężczyźni) |
Przypadki
Język średniowertyński ograniczył się do trzech przypadków, pozbywając się dopełniacza i narzędnika.
| Przypadek | Zrostki | Znaczenie | Przykład | |
|---|---|---|---|---|
| I. | Mianownik | — | kto? co? Ogólny podmiot |
Wōwko (Rzeka) |
| II. | Biernik | a- / -t | kogo? co? Wyraża dopełnienie bliższe |
Awōwkot (Rzekę) |
| III. | Celownik | je- / -k | komu? czemu? Wyraża dopełnienie dalsze |
Jewōwkok (Rzece) |
Czasowniki
Bezokolicznik
Odmiana przez osoby
W języku średniowertyńskim odmiana przez osoby w liczbie mnogiej zlała się do jednej postaci: Ŋūľwōk [ŋyːˈʎuːk], a poszczególne osoby rozróżniane są poprzez zaimek. Tam samo stało się w przypadku liczby podwójnej, a także drugiej i trzeciej osoby liczby pojedynczej. Odmiana czasowników następuje poprzez dodanie do rdzenia czasownika odpowiedniego przyrostka.
| Odmiana | ||||
|---|---|---|---|---|
| Osoba | Przyrostek | Przykład | ||
| Liczba pojedyncza | ||||
| I. | Wō (Ja) |
-ō | Ŋūľwō (Mówię) | |
| II.-III. | Ľie (Ty) |
-co | Ŋūľco (Mówisz) | |
| Liczba podwójna | ||||
| I.-III. | Cie (My dwoje) |
-io | Ŋūľwio (Mówimy) | |
| Liczba mnoga | ||||
| I.-III. | Tō (My) |
-ōk | Ŋūľwōk (Mówimy) | |