Język średniowertyński

Język średniowertyński Wōltuŋūwko

Typologia:	VSO
Utworzenie:	Wirczę w 2025
Najnowsza wersja:	1.0
Kody
Conlanger–1	`sdw.`
W Kyon
Używany w :	Wertynia (urzędowy)
Klasyfikacja:	Języki wertyńskie
Lista conlangów

Język średniowertyński (sdw. Wōltuŋūwko [woːlˈtʉ.ŋyːwˈkʷɔ]) —

Głosownia

Samogłoski

W języku średniowertyńskim występuje 9 samogłosek, w tym 7 krótkich i 2 długie.

	Przednie		Środkowe		Tylne
	Krótkie	Długie	Krótkie	Długie	Krótkie	Długie
Przymknięte	i <i>	yː <ū>	ʉ <u>
Półprzymknięte			ə <è>		ɤ <oè>	oː <ō>
Półotwarte	ɛ <e>				ɔ <o>
Otwarte			ɑ <a>

Głoski /ɛ ɔ/ po spółgłoskach miękkich, czyli /ɲ t͡ɬ t͡ʃ ʃ ɬ j ʎ/, wymawiane są jako [e o].
Głoska /oː/ poprzedzana /w/, wymawiana jest jako [uː], np. Wōme [wuːˈmɛ] - (Matka). Kiedy głoski poprzedzane są inną spółgłoską i dochodzi do uwargowienia, wtedy wymowa upraszcza się do [uː], jak w np. Ŋūľwō [ŋyːˈʎuː] - (Mówię).

Dwugłoski

W języku średniowertyńskim występują jedyne trzy dwugłoski.

ia - [iɑ̯] jak w Wōlcia [wuːlˈt͡ʃiɑ̯] - (Wertyńczycy)
ie - [ie̯] jak w Hieme [hie̯ˈmɛ] - (Człowiek)
io - [iɔ̯] jak w Ŋūľwio [ŋyːˈʎʷiɔ̯] - (Obaj mówimy)

Spółgłoski

W języku średniowertyńskim występuje 25 spółgłosek.

		Wargowe	Zębowo-dziąsłowe	Podnieb.	Tylnojęz.	Krtaniowe
Nosowe		m <m>	n <n>	ɲ <ñ>	ŋ <ŋ>
Zwarte	Bezdźwięczne	p <p>	t <t>		k <k> • ɡ <g>	ʔ <'>
Zwarte	Przydechowe	pʰ <ph>	tʰ <th>		kʰ <kh>
Zwarto-szczelinowe			t͡ɬ <tl>	t͡ʃ <c>
Szczelinowe		f <f>		ʃ <s>	χ <ḫ>	h <h>
Drżące		ʙ <b>	r <r>
Półotwarte			l <l> • ɬ <ll>	j <j> • ʎ <ľ>	w <w>

Głoska /w/ upraszcza się do /ʷ/, uwargawiając stojącą przed nią inną spółgłoskę, np. Ŋūľwa [ŋyːˈʎʷɑ] - (Mówić). Natomiast kiedy stoi po /oː/, zanika, jak w np. Wōwko [wuːˈkʷɔ] - (Rzeka).
Gloska /k/ podlega uwargowieniu, kiedy stoi przed samogłoskami /ɔ oː/, np. Mō'ko [moːʔˈkʷɔ] - (Jezioro).

Pismo

Zapis wertyński

Mownia

Szyk zdania

Rzeczowniki

Rodzaj

W języku średniowertyńskim występują dwa rodzaje: ożywiony oraz nieożywiony. Do rodzaju ożywionego zaliczamy ludzi, zwierzęta oraz istoty boskie, a także, co ciekawe, zjawiska przyrodnicze, takie jak np. burza, a także ogień. Części ciała są zazwyczaj w rodzaju nieożywionym z wyjątkami w postaci np. krwi i serca. Do rodzaju nieożywionego zaliczamy natomiast przedmioty, rośliny, czy też narzędzia.

Rzeczowniki odmiany I i III należą do rodzaju nieożywionego, natomiast te odmiany II i IV do ożywionego. Od każdego rdzenia można utworzyć słowo zarówno w rodzaju ożywionym, jak i nieożywionym.

Wōwko [wuːˈkʷɔ] (Rzeka) [nieoż.] → Wōľ [ˈwuːʎ] (Prąd wodny) [oż.]
Hiom [ˈhiɔ̯m] (Ciało; trup) [nieoż.] → Hieme [hie̯ˈmɛ] (Człowiek) [oż.]

Określność

Rzeczownik w języku średniowertyńskim występuje w dwóch postaciach: określonej i nieokreślonej, tworzonych poprzez dodanie do rzeczownika odpowiednich przyrostków, które zależą od odległości, jaka dzieli podmiot od mówiącego. Potocznie zanika rozróżnienie odległości i używany jest tylko określnik zwykły. Określników nie stawia się przy nazwach własnych.

Liczba	Przykłady
Liczba	Nieokreślony	Określony, (Zwykły)	Określony, (Bliski)	Określony, (Odległy)	Zerowy
Pojedyncza	-(i)mo Mō'komo (Jakieś jezioro)	-(a)go Hiemego (Ten człowiek)	-(o)po Khō'po (To państwo)	-(i)tho Winitho (Ten mężczyzna)	-(i)ľia Wifmeľia (Żaden żeglarz)
Podwójna	-(i)ñie Mō'kōninie (Jakieś jeziora)	-(a)gie Hiemugie (Ci ludzie)	-(o)pie Khuciepie (Te państwa)	-(i)thie Wimuthie (Ci mężczyźni)	-(i)ľie Wifmu'ľie (Żadni żeglarze)
Mnoga	-(Ø)m Mō'knum (Jakieś jeziora)	-(Ø)g Hieniag (Ci ludzie)	-(Ø)p Khutūp (Te państwa)	-(Ø)th Wiñeth (Ci mężczyźni)	-(Ø)l Wifnial (Żadni żeglarze)

Liczba

W języku średniowertyńskim występują trzy liczby: liczba pojedyncza, podwójna oraz mnoga, które tworzy się poprzez dodanie odpowiedniego przyrostków.

Liczba	Przykłady
Liczba	Odmiana I	Odmiana II	Odmiana III	Odmiana IV
Pojedyncza	-o Mō'ko (Jezioro)	-e Hieme (Człowiek)	-Ø Khōt (Państwo, kraj)	-Ø Wiñ (Mężczyzna)
Podwójna	-ōn Mō'kōn (Dwa jeziora)	-u Hiemu (Dwóch ludzi)	-ie Khucie (Dwa państwa/kraje)	-u Wimu (Dwaj mężczyźni)
Mnoga	-nu Mō'knu (Jeziora)	-ia 'Hienia (Ludzie)	-ū Khutū (Państwa/kraje)	-e Wiñe (Mężczyźni)

Przypadki

Język średniowertyński ograniczył się do trzech przypadków, pozbywając się dopełniacza i narzędnika.

Przypadek		Zrostki	Znaczenie	Przykład
I.	Mianownik	—	kto? co? Ogólny podmiot	Wōwko (Rzeka)
II.	Biernik	a- / -t	kogo? co? Wyraża dopełnienie bliższe	Awōwkot (Rzekę)
III.	Celownik	je- / -k	komu? czemu? Wyraża dopełnienie dalsze	Jewōwkok (Rzece)

Czasowniki

Bezokolicznik

Bezokolicznik w języku średniowertyńskim tworzy się poprzez dodanie przyrostka <-wa> do rdzenia czasownika, choć czasami też z przyrostkiem <-o>, przez co pokrywają się z rzeczownikami. W przypadku, kiedy po odmienionym czasowniku występowałby bezokolicznik, np. Lubię mówić, drugi czasownik jest odmieniany przez osobę, a pomiędzy dwoma czasownikami stawiane jest <a>.

Phialwō-a-ŋūľwō-w [pʰiɑ̯ˈluː‿ʔɑ‿ŋyːˈʎuː] - (Ja lubię mówić)

Odmiana przez osoby

W języku średniowertyńskim odmiana przez osoby w liczbie mnogiej zlała się do jednej postaci: Ŋūľwōk [ŋyːˈʎuːk], a poszczególne osoby rozróżniane są poprzez zaimek. Tam samo stało się w przypadku liczby podwójnej, a także drugiej i trzeciej osoby liczby pojedynczej. Odmiana czasowników następuje poprzez dodanie do rdzenia czasownika odpowiedniego przyrostka.

Odmiana
Osoba		Przyrostek	Przykład
Liczba pojedyncza
I.	Wō (Ja)	-ō	Ŋūľwō (Mówię)
II.-III.	Ľie (Ty)	-co	Ŋūľco (Mówisz)
Liczba podwójna
I.-III.	Cie (My dwoje)	-io	Ŋūľwio (Mówimy)
Liczba mnoga
I.-III.	Tō (My)	-ōk	Ŋūľwōk (Mówimy)

Zaimki

Zaimki osobowe

Przypadek	Liczba pojedyncza			Liczba podwójna			Liczba mnoga
Przypadek	I. os.	II. os.	III. os.	I. os.	II. os.	III. os.	I. os.	II. os.	III. os.
Mianownik	Wō (Ja)	Ľie (Ty)	Mō (On)	Cie (My dwoje)	X (Wy dwoje)	X (Oni dwoje)	Tō (My)	X (Wy)	X (Oni)
Biernik	Wonat (Mnie/Mię)	Ľiefat (Ciebie/Cię)	Moret (Jego/Go/Niego)	X (Nas dwóch)	X (Was dwóch)	X (Ich/Nich)	X (Nas)	X (Was)	X (Ich/Nich)
Celownik	Wōnka (Mnie/Mi)	Ľiefka (Tobie/Ci)	Mōnka (Jemu/Mu/Niemu)	X (Nam dwóm)	X (Wam dwóm)	X (Im/Nim)	X (Nam)	X (Wam)	X (Im/Nim)