Język aczmacki

aczmacki Ačmåta Kålba
Utworzenie:	Pruthenia w 2009 - dziś
Cel utworzenia:	na potrzeby konłorldu
Używany w :	Republika Aczmatu, Warhat
Liczba użytkowników	96 780 000(2030)
Sposoby zapisu:	runy aczmackie; zastępczo łacinka
Klasyfikacja:	języki indoeuropejskie języki aczmackie języki południowoaczmackie język aczmacki
Status urzędowy
Oficjalna regulacja:	Rada Języka Aczmackiego (Vīt Ačmåci Kålbi)
Lista conlangów

Język aczmacki (acz. ačmåta kålba) język indoeuropejski z rodziny aczmackiej; oficjalny język Republiki Aczmatu i język aczmackiej mniejszości narodowej w Królestwie Warhatu. Posługuje się nim około 95 mln ludzi. Spokrewniony z językami: warhackim, kjeszjowskim i poliskim. Wraz z nimi wywodzi się z języka praaczmackiego.

Alfabet i wymowa

Zapis	IPA	Uwagi
a	[a]
ā	[a:]
å	[o]
b	[b]
c	[ʦ]
č	[ʧ]
d	[d]
e	[ɛ]
ē	[ɛ:]
ę	[ɛ̃]
ė	[e]	palatalizuje poprzedzające spółgłoski
g	[g]
h	[x]	przed "v" wymawiane jako [ɣ]
i	[i]	palatalizuje poprzedzające spółgłoski
ī	[i:]	palatalizuje poprzedzające spółgłoski
į	[ĩ]	palatalizuje poprzedzające spółgłoski
j	[j]	pomiędzi dwoma spółgłoskami czytane jako [i]
k	[k]
l	[l]
m	[m]
n	[n]
o	[ɔ]
ō	[ɔ:]
ǫ	[ɔ̃]
p	[p]
r	[r]
s	[s]
š	[ʃ]
t	[t]
u	[u]
ū	[u:]
ų	[ũ]
ů	[ɤ]
v	[v]
y	[ɯ]
z	[z]
ž	[ʒ]

Rzeczownik

Rodzaj

Rzeczowniki w języku aczmackim posiadają trzy rodzaje:

• męski - wyrazy kończące się spógłoskami, np. cešimas 'dzieciństwo'
• żeński - wyrazy kończące się samogłoską "a", np. ceka 'dziewczynka'
• nijaki - wyrazy kończące się na "-is", np. cešis 'dziecko'

Dejkinacja

Język aczmacki rozróżnia cztery deklinacje:

• I deklinacja – wyrazy zakończone na samogłoskę "a"

Przypadek	Liczba Poj.	Liczba Pdw.	Liczba Mnoga
Mianownik	sōma napój	sōmav	sōm
Dopełniacz	sōmi	sōmiv	sōmot
Celownik	sōmen	sōmęv	sōmy
Biernik	sōmie	sōmyv	sōmus
Narzędnik	sōmu	sōmov	sōmaen
Miejscownik	sōme	sōmėv	sōmoj
Ablatyw	sōmo	sōmovi	sōmar
Allativus	sōmė	sōmėvi	sōmik
Wołacz	sōmå	sōmes	sōmikas

• II deklinacja – wyrazy zakończone spółgłoską zmiękczaną

Przypadek	Liczba Poj.	Liczba Pdw.	Liczba Mnoga
Mianownik	nåsevekt plecak	nåsevektav	nåsevekci
Dopełniacz	nåsevekten	nåsevekciv	nåsevektot
Celownik	nåsevekcie	nåsevektę	nåsevekty
Biernik	nåsevektu	nåsevektyv	nåsevektus
Narzędnik	nåsevekte	nåsevektozv	nåsevektan
Miejscownik	nåsevekto	nåsevekcėv	nåsevektoj
Ablatyw	nåsevektǫ	nåsevektov	nåsevektar
Allativus	nåsevekcė	nåsevekcėvi	nåsevekcik
Wołacz	nåsevekctå	nåsevektes	nåsevektas

• III deklinacja – wyrazy zakończone spółgłoską niezmiękczaną

Przypadek	Liczba Poj.	Liczba Pdw.	Liczba Mnoga
Mianownik	suniz pies	sunizav	sunizi
Dopełniacz	sunizi	suniziv	sunizot
Celownik	sunizyn	sunizę	sunizy
Biernik	sunizi	sunizy	sunizus
Narzędnik	sunizu	sunizo	sunizan
Miejscownik	sunize	sunizėv	sunizoj
Ablatyw	sunizǫ	sunizov	suniza
Allativus	sunizė	sunizėvi	sunizik
Wołacz	sunizå	sunizes	sunizas

• IV deklinacja – wyrazy kończące się cząstką -is

Przypadek	Liczba Poj.	Liczba Pdw.	Liczba Mnoga
Mianownik	cešis dziecko	cekav	ceken
Dopełniacz	ceši	cešiv	cekot
Celownik	cešin	cekę	ceky
Biernik	ceši	ceky	ceku
Narzędnik	ceku	ceko	cekun
Miejscownik	ceše	cešėv	cekoj
Ablatyw	cekǫ	cekov	ceka
Allativus	cešė	cešėvi	cešik
Wołacz	cekå	cekes	cekas

Niektóre spógłoski wymieniają się przed ė, i, ī oraz į :

• t > c
• k > š
• d > č
• g > ž
• h > š

Przymiotnik

Podobnie jak w języku polskim, przymiotnik odmienia się przez rodzaje i liczby. Podlega także stopniowaniu. Tworzy się go dodając do rzeczownika końcówkę -isk.

Rodzaje

W języku czmackim występują trzy rodzaje:

• męski - podstawowa forma przymiotnika; np. gor - wielki
• żeński - podstawowa forma przymiotnika z sufiksem "-a"; np. gora - wielka
• nijaki - podstawowa forma przymiotnika z sufiksem "-is"; np. goris - wielkie

Odmiana przez przypadki i stopniowanie

• Stopień równy

Przypadek	Liczba Pojedyncza			Liczba Podwójna	Liczba Mnoga
	Rodzaj męski	Rodzaj żeński	Rodzaj nijaki
Mianownik	gor	gora	goris	gorav	gori
Dopełniacz	gori	gori	gori	goriv	gorot
Celownik	goryn	goren	gorin	gorę	gory
Biernik	gori	gorie	gori	gory	gorus
Narzędnik	goru	goru	goru	goro	goran
Miejscownik	gore	gore	gore	gorėv	goroj
Ablatyw	gorǫ	goro	gorǫ	gorov	gora
Allativus	gorė	gorė	gorė	gorėvi	gorik
Wołacz	gorå	gorås	gorå	gores	goras

• Stopień wyższy

Przypadek	Liczba Pojedyncza			Liczba Podwójna	Liczba Mnoga
	Rodzaj męski	Rodzaj żeński	Rodzaj nijaki
Mianownik	gorījas	gorjasa	gorjasis	gorjasav	gorjasi
Dopełniacz	gorjasi	gorjasi	gorjasi	gorjasiv	gorjasot
Celownik	gorjasyn	gorjasen	gorjasin	gorjasę	gorjasy
Biernik	gorjasi	gorjasie	gorjasi	gorjasy	gorjasus
Narzędnik	gorjasu	gorjasu	gorjasu	gorjaso	gorjasan
Miejscownik	gorjase	gorjase	gorjase	gorjasėv	gorjasoj
Ablatyw	gorjasǫ	gorjaso	gorjasǫ	gorjasov	gorjasa
Allativus	gorjasė	gorjasė	gorjasė	gorjasėvi	gorjasik
Wołacz	gorjaså	gorjasås	gorjaså	gorjases	gorjasas

• Stopień najwyższy

Przypadek	Liczba Pojedyncza			Liczba Podwójna	Liczba Mnoga
	Rodzaj męski	Rodzaj żeński	Rodzaj nijaki
Mianownik	lojgor	lojgora	lojgoris	lojgorav	lojgori
Dopełniacz	lojgori	lojgori	lojgori	lojgoriv	lojgorot
Celownik	lojgoryn	lojgoren	lojgorin	lojgorę	lojgory
Biernik	lojgori	lojgorie	lojgori	lojgory	lojgorus
Narzędnik	lojgoru	lojgoru	lojgoru	lojgoro	lojgoran
Miejscownik	lojgore	lojgore	lojgore	lojgorėv	lojgoroj
Ablatyw	lojgorǫ	lojgoro	lojgorǫ	lojgorov	lojgora
Allativus	lojgorė	lojgorė	lojgorė	lojgorėvi	lojgorik
Wołacz	lojgorå	lojgorås	lojgorå	lojgores	lojgoras

Przysłówek

Przysłówek tworzy się dodając końcówke -ci do przymiotnika lub rzeczownika. Część przysłówków odmienia się przez przypadki.

Stopniowanie przysłówka

Stopień	Przykład w aczmackim
Przymiotnik w formie podstawowej	gor
Równy	gorci
Wyższy	goreci
Najwyższy	lojgorci

Czasownik

Bezokolicznik

W języku aczmackim wszystkie czasownik posiadają bezokolicznik kończący się na "-evi".

Czas zaprzeszły dokonany

Czas przeszły dokonany wyraża czynność, którą dokonano jednokrotnie w przeszłości, przed innnym wydarzeniem. Nie jest używany w mowie potocznej.

Tabela przedstawiająca odmianę czasownika ėtevi - jeść:

Osoba	Liczba Pojedyncza	Liczba Podwójna	Liczba Mnoga
1	sivėtlų	sivėtlā	sivėtlę
2	sivėtlasi	sivėtlůš	sivėtlmy
3	sivėtl

Czas zaprzeszły niedokonany

Czas zaprzeszły niedokonany wyraża czynność, którą wykonywano kiedyś w przeszłości przez dłuższy czas, ale doszło do niej przed inną czynnością. Nie jest używany w mowie potocznej.

Tabela przedstawiająca odmianę czasownika ėtevi - jeść:

Osoba	Liczba Pojedyncza	Liczba Podwójna	Liczba Mnoga
1	šėtlų	šėtlā	šėtlę
2	šėtlasi	šėtlůš	šėtlmy
3	šėtl

Czas przeszły dokonany

Czas przeszły dokonany wyraża czynność, którą dokonano jednokrotnie kiedyś w przeszłości

Tabela przedstawiająca odmianę czasownika ėtevi - jeść:

Osoba	Liczba Pojedyncza	Liczba Podwójna	Liczba Mnoga
1	vėtlų	vėtlā	vėtlę
2	vėtlasi	vėtlůš	vėtlmy
3	vėtl

Czas przeszły niedokonany

Czas przeszły niedokonany wyraża czynność, którą wykonywano kiedyś w przeszłości przez dłuższy czas.

Tabela przedstawiająca odmianę czasownika ėtevi - jeść:

Osoba	Liczba Pojedyncza	Liczba Podwójna	Liczba Mnoga
1	ėtlų	ėtlā	ėtlę
2	ėtlasi	ėtlůš	ėtlmy
3	ėtl

Czas teraźniejszy uniwersalny

Wyraża czynność, która odbywa się regularnie, bądź jest uniwersalna, np. "W poniedziałki chodzę do szkoły" czy "Słońce wschodzi i zachodzi".

Tabela przedstawiająca odmianę czasownika ėtevi - jeść:

Osoba	Liczba Pojedyncza	Liczba Podwójna	Liczba Mnoga
1	ėta	ėtev	ėtes
2	ėteš	ėtešvi	ėtam
3	ėt

Czas teraźniejszy nieuniwersalny

Wyraża czynnoścci, które odbywają się "w chwili mówienia", bądź, które się napewno odbędą w niedalekiej przyszłości:

Tabela przedstawiająca odmianę czasownika ėtevi - jeść:

Osoba	Liczba Pojedyncza	Liczba Podwójna	Liczba Mnoga
1	ėcim	ėcėv	ėcės
2	ėcėš	ėcėšvi	ėtom
3	ėci

Czas przyszły dokonany

Oznacza czynność, którą ma się zamiar dokonać w przyszłości. Aby go stworzyć, używamy czasownika posiłkowego "štåcevi" 'stać się' w odpowiedniej osobie i imiesłowu przymiotnikowego czynnego przyszłego w odpowiednim rodzaju (!) Na przykład:

Oš štåcim štåcųs buju - Ja (facet) zostanę chłopcem.

Oš štåcim štåcųsa vębu - Ja (kobieta) zostanę dziewczyną.

Czas przyszły niedokonany

Oznacza czynność, którą będziemy wykonywać w przyszłości przez dłuższy czas

- używamy czasownika posiłkowego 'być' w odpowiedniej osobie i imiesłowu przymiotnikowego czynnego przyszłego w odpowiednim rodzaju. Na przykład:

Vevmim vemjųs - Będę (mówi facet). ale

Vevmim vemjųsa - Będę (mówi kobieta).

Tryb przypuszczający

Wyraża czynność, które nie odbyła/nie odbywa/nie odbędzie się. Tworzy się go dodając po odmienionym czasowniku partykułę vy.

Tryb Nieświadka

Jego użycie podkreśla nieobecność mówiącego przy opisywanych wydarzeniach. Tworzy się dodając po odmienionym w jednym z czasów czasowniku partykułę inė.

Zaimki

Zaimki Osobowe

Ja

Przypadek	Liczba Poj.	Liczba Pdw.	Liczba Mnoga
Mianownik	oš	vē	ųsmå
Dopełniacz	mnē	vē	ųserǫ
Celownik	mežę	vę	ųsmę
Biernik	mevǫ	vo	nǫ
Narzędnik	mů	vů	nosvis
Miejscownik	mę	mvę	ųsmi
Ablatyw	met	vet	ųsmet
Allativus	mečė	večė	ųsmečė
Wołacz	--	--	--

Ty

Przypadek	Liczba Poj.	Liczba Pdw.	Liczba Mnoga
Mianownik	cu	jy	juve
Dopełniacz	tvē	jyvō	vesrǫ
Celownik	tevę	jyvę	jusmę
Biernik	tevǫ	jyvǫ	vǫs
Narzędnik	ců	jyvů	vosvis
Miejscownik	tvę	ivę	vosi
Ablatyw	tet	jyvet	jusmot
Allativus	tečė	jyvečė	jusmočė
Wołacz	--	--	--

On

Przypadek	Liczba Poj.	Liczba Pdw.	Liczba Mnoga
Mianownik	von	vni	vone
Dopełniacz	vonē	vnivō	vnjǫ
Celownik	vonę	vnivę	vnję
Biernik	vonǫ	vnivǫ	vnjǫs
Narzędnik	vonů	vnivů	vnis
Miejscownik	vnę	vnivę	vni
Ablatyw	vonet	vnivet	vnjot
Allativus	vonečė	vnivečė	vnjočė
Wołacz	--	--	--

Ona

Przypadek	Liczba Poj.	Liczba Pdw.	Liczba Mnoga
Mianownik	vona	sāv	juve
Dopełniacz	sē	sāvō	vesrǫ
Celownik	sēvę	sāvę	jusmę
Biernik	sēvǫ	sāvǫ	vǫs
Narzędnik	sů	sāvů	vosvis
Miejscownik	sēvę	sāvę	vosi
Ablatyw	sēt	sāvet	jusmot
Allativus	sēčė	sāvečė	jusmočė
Wołacz	--	--	--

Ono

Przypadek	Liczba Poj.	Liczba Pdw.	Liczba Mnoga
Mianownik	ton	tni	tone
Dopełniacz	tonē	tnivō	tnjǫ
Celownik	tonę	tnivę	tnję
Biernik	tonǫ	tnivǫ	tnjǫs
Narzędnik	tonů	tnivů	tnis
Miejscownik	tnę	tnivę	tni
Ablatyw	tonet	tnivet	tnjot
Allativus	tonečė	tnivečė	tnjočė
Wołacz	--	--	--

Imiesłowy

Imiesłów przymiotnikowy czynny przyszły

Imiesłów oznaczający mniej więcej "robiący coś w przyszłości". Tworzymy go od bezokolicznika zamieniając końcówkę bezokolicznika (-evi) na końcówkę:

• - vųs, gdy temat czasownika (bezokolicznik bez końcówki) kończy się samogłoską.
• - ųs, gdy temat kończy się spółgłoską.

Jeżeli ostatnią spógłoska tematu czasownika (bezokolicznik bez -evi) jest spółgłoska "s", to przechodzi ona w "t".

Liczebnik

Liczebniki Głowne

Liczba	Rodzaj męski i nijaki	Rodzaj żeński
1	semos	seta
2	bės	bjav
3	cris	trō
4	šybyres	šybyresa
5	pęšis	pęša
6	zveh	zveha
7	septym	septyma
8	okcės	oš
9	nevac	nevā
10	dekym	dekyma
11	semymt	semymca
12	bičyůs	bičy
13	crisymt	crisymca
14	šybyresymt	šybyresymca
15	pęščymt	pęščymca
16	zvehymt	zvehymca
17	septymymt	septymymca
18	okcėsymt	okcėsymca
19	nevacymt	nevacymca
20	bėzdekym	bėsdekyma
21	bėzdekym semos	bėsdekyma seta
30	crizdekym	crisdekyma
40	šybyrezdekym	šybyresdekyma
50	pęšizdekym	pęšisdekyma
60	zvehdekym	zvehadekyma
70	septymdekym	septymdekyma
80	okcėsdekym	okcėsdekyma
90	nevacdekym	nevacdekyma
100	syntom	synta
1000	tūtk	tytka

Djalekty

W języku aczmackim wyróżnia się trzy djalekty:

Djalekt zachodni

Jest to najbardziej archaiczny z djalektów. Nadal rozróżnia [β] i [v], tak jak to się działo w języku praaczmackim. Jest to także jedyny djalekt języka aczmackiego, w którym doszło do mazurzenia.

Djalekt środkowy

Na nim została oparta oficjalna wersją języka aczmackiego. W niektórych gwarach występuje zanik rozróżniania liczby podwójnej i mnogiej.

Djalekt południowy

Nie rozróżnia czasów teraźniejszych. Duże wpływy na słownictwo mają języki warhacki i tliaspiertyjski. Doszło do zlania się å, o oraz ů w å. Występuje także prelabializacja przed u.