Albärt Kvumores: Różnice pomiędzy wersjami

Z Conlanger
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
m
m
 
(Nie pokazano 30 pośrednich wersji utworzonych przez tego samego użytkownika)
Linia 1: Linia 1:
 
{{Artysta
 
{{Artysta
 
|Artysta = Albärt Kvumores
 
|Artysta = Albärt Kvumores
|Zdjęcie = [[Plik:Albärt Kvumores.jpg|250px]]</br> ''Portret z 1748 r.''
+
|Zdjęcie = [[Plik:Albärt Kvumores.png|250px]]</br> ''Portret z 1760 r.''
|Imię/Imiona, nazwisko = Albärt Kurvrich Chvumores
+
|Imię/Imiona, nazwisko = Albärt Kurvrich Kvumores
 
|Data i miejsce urodzenia = 18.07.1713 r., Chumelltar (duń. Hasle), Dania
 
|Data i miejsce urodzenia = 18.07.1713 r., Chumelltar (duń. Hasle), Dania
 
|Data i miejsce śmierci = 3.01.1769 r., Feisesvum (duń. Nexø), Dania
 
|Data i miejsce śmierci = 3.01.1769 r., Feisesvum (duń. Nexø), Dania
Linia 10: Linia 10:
 
}}
 
}}
  
'''Albärt Kurvrich Chvumores''' /'al.bɛɾt 'kʉrv.ɾiχ 'χvʉ.mo.rɛs/ ''(ur. 18.07.1713. w Chumelltar (duń. Hasle), zm. 3.01.1769. w Feisesvum (duń. Nexø))''  - bornholmski poeta, krzewiciel kultury bornholmskiej, autor tekstu hymnu bornholmskiego.
+
'''Albärt Kurvrich Kvumores''' /'al.bɛɾt 'kʉɾv.ɾiχ 'kvʉ.mo.res/ ''(ur. 18.07.1713. w Chumelltar (duń. Hasle), zm. 3.01.1769. w Feisesvum (duń. Nexø))''  - bornholmski poeta, krzewiciel kultury bornholmskiej, autor tekstu hymnu bornholmskiego.
 
 
''Uwaga, fikcja.''
 
  
  
 
=Życiorys=
 
=Życiorys=
 
==Młodość==
 
==Młodość==
 +
[[Plik:Albart.png |280px|left|thumb|4-letni Albärt Kvumores, obraz malowany na podst. wspomnień oraz domowych szkiców, 1743.]]
 
Albärt Kurvrich Kvumores urodził się 18 lipca 1713 roku w rodzinnym domu jako piąty z sześciorga dzieci Adeli i Unveia Kvumoresów. Był jednym z trójki dzieci, które dożyły życia dorosłego. Kvumoresowie nie byli bardzo bogatą rodziną, jednak żyli na poziomie. Albärt został ochrzczony niedzieli 3 września 1713 r. Chodził do szkoły w Arojin, położonym ok. 10 km od rodzinnego Chumelltaru. Albärt był od małego zainteresowany literaturą. W 1728 matka przyszłego pisarza, Adela Kvumores<ref> sprzedawczyni (1685-1731), wówczas 42-letnia </ref>, zachorowała najprawdopodobniej na raka, zaledwie kilka miesięcy później zmarła, co odbiło się na przyszłym poecie, bo to właśnie po śmierci matki zaczął pisać. Z początku powiastki o jego uczuciach, ale później zmienił rodzaj literacki na lirykę.<ref>Anegdota mówi, jakoby Kvumores kiedyś zapytany "Czemu akurat poezja?", odpowiedział: "Nie chce mi się pisać powieści, zbyt to długie i mozolne dla mnie."</ref>
 
Albärt Kurvrich Kvumores urodził się 18 lipca 1713 roku w rodzinnym domu jako piąty z sześciorga dzieci Adeli i Unveia Kvumoresów. Był jednym z trójki dzieci, które dożyły życia dorosłego. Kvumoresowie nie byli bardzo bogatą rodziną, jednak żyli na poziomie. Albärt został ochrzczony niedzieli 3 września 1713 r. Chodził do szkoły w Arojin, położonym ok. 10 km od rodzinnego Chumelltaru. Albärt był od małego zainteresowany literaturą. W 1728 matka przyszłego pisarza, Adela Kvumores<ref> sprzedawczyni (1685-1731), wówczas 42-letnia </ref>, zachorowała najprawdopodobniej na raka, zaledwie kilka miesięcy później zmarła, co odbiło się na przyszłym poecie, bo to właśnie po śmierci matki zaczął pisać. Z początku powiastki o jego uczuciach, ale później zmienił rodzaj literacki na lirykę.<ref>Anegdota mówi, jakoby Kvumores kiedyś zapytany "Czemu akurat poezja?", odpowiedział: "Nie chce mi się pisać powieści, zbyt to długie i mozolne dla mnie."</ref>
W 1732 wypłynął do Kopenhagi na studia humanistyczne na Uniwersytecie Kopenhaskim, gdzie poznał miłość swojego życia, Dunkę Kirsten Olsen. W 1738 Kvumores wrócił na rok do rodzinnego Chumelltar, i właśnie wtedy zmarł jego ojciec<ref>garncarz Unvei Jon Chvumores (1683-1738)</ref>. Właśnie wtedy, podczas tego pobytu, gdy żył w rozłące z ukochaną Kristen, napisał znany wiersz ''Kochaj mnie''.
+
{{fikcja
 +
|przedmiot=Artysta
 +
|którym/której=którym
 +
|dod=jak i otoczka,
 +
|jest/są=są
 +
|y/a/e=e
 +
}}
 +
|}<noinclude>
 +
W 1732 wypłynął do Kopenhagi na studia humanistyczne na Uniwersytecie Kopenhaskim, gdzie poznał miłość swojego życia, Dunkę Kirsten Olsen. W 1738 Kvumores wrócił na rok do rodzinnego Chumelltar, i właśnie wtedy zmarł jego ojciec<ref>garncarz Unvei Jon Kvumores (1683-1738)</ref>. Właśnie wtedy, podczas tego pobytu, gdy żył w rozłące z ukochaną Kristen, napisał znany wiersz ''Kochaj mnie''.
 
==Emigracja==
 
==Emigracja==
W 1739 razem z narzeczoną Kristen wyemigrowali do Budapesztu, gdzie żyli 2 lata, tam też wzięli ślub. To w Budapeszcie, w Wielkanoc 1740 r. na świat przyszła pierwsza córka małżeństwa, Neisaves<ref>dosł. ''Dobra Nowina''</ref>. Zainspirowany tamtejszym dniem, Kvumores napisał kolejny znany wiersz "Wielkanoc". Od 1741 do 1744 roku rodzina żyła w Rzeczypospolitej Obojga Narodów, na Oliwie, później w Pucku. Tam urodziła im się dwójka dzieci, Jon<ref>Jon Chvumores, dentysta (1742-1825)</ref> i Adela<ref>Adela Savat (z d. Kvumores, ''primo voto'' Köller), malarka i tłumaczka, znała 9 języków (1743-1816)</ref>, nazwana po matce poety. Na polskim Pomorzu Albärt Kvumores napisał wiele wierszy opisujących tamtejsze życie i przyrodę, która go zachwycała. Tam też powstał tekst późniejszego hymnu Bornholmu ''Z Mierzeswumu'', w końcu legendarny Mierzeswum<ref>legendarny gród na Pomorzu, z którego miałaby się wywodzić bornholmska dynastia książęca Mierzeswumitów</ref> leżał na Pomorzu (tylko że bardziej na zachód).
+
[[Plik:Neisaves.png |270px|left|thumb|Córka Albärta i Kristen - Neisaves (1743).]]
 +
W 1739 razem z narzeczoną Kristen wyemigrowali do Budapesztu, gdzie żyli 2 lata, tam też wzięli ślub. To w Budapeszcie, w Wielkanoc 1740 r. na świat przyszła pierwsza córka małżeństwa, Neisaves<ref>dosł. ''Dobra Nowina''</ref>. Zainspirowany tamtejszym dniem, Kvumores napisał kolejny znany wiersz "Wielkanoc". Od 1741 do 1744 roku rodzina żyła w Rzeczypospolitej Obojga Narodów, na Oliwie, później w Pucku. Tam urodziła im się dwójka dzieci, Jon<ref>Jon Kvumores, dentysta (1742-1825)</ref> i Adela<ref>Adela Savat (z d. Kvumores, ''primo voto'' Köller), malarka i tłumaczka, znała 9 języków (1743-1816)</ref>, nazwana po matce poety. Na polskim Pomorzu Albärt Kvumores napisał wiele wierszy opisujących tamtejsze życie i przyrodę, która go zachwycała. Tam też powstał tekst późniejszego hymnu Bornholmu ''Z Mierzeswumu'', w końcu legendarny Mierzeswum<ref>legendarny gród na Pomorzu, z którego miałaby się wywodzić bornholmska dynastia książęca Mierzeswumitów</ref> leżał na Pomorzu (tylko że bardziej na zachód).
 
==Powrót na Bornholm==
 
==Powrót na Bornholm==
 +
Jesienią 1844 rodzina Kvumoresów wróciła na Bornholm, do Feisesvum<ref>duń. Nexø</ref>, i tam też poeta z żoną mieszkali do końca swoich żyć. Kristen, wysoko wykształcona matematyczka, została nauczycielką w miejscowej szkole, podobno była ona najlepszą nauczycielką na całej wyspie. Nauczyła się od męża [[język średniobornholmski|j. bornholmskiego]], więc rozumiała i mogła rozmawiać rownież z uczniami nie znającymi dobrze duńskiego.
 +
 +
Albärt w domu nauczał [[język średniobornholmski|j. bornholmskiego]], prowadził szkółkę. Ponadto dorywczo pracował jako rybak, co też inspirowało go do tworzenia wierszy. Albärt od dziecka był wierzącym katolikiem, jednak właśnie po powrocie z emigracji spobożniał i się bardziej uduchowił. Opowiadał ludziom, dlaczego katolicyzm jest lepszy od luteranizmu - nawracał miejscowych protestantów. W niedziele spędzał w kościele po kilka godzin. Zaczął rozdawać różne rzeczy, pieniądze uboższym, chociaż nie oddawał tak wiele, jak średniowieczni asceci. Oddawał tę nadwyżkę, która sprawiała, że był bogaty, by nie był bogaty a był zwykłym człowiekiem. Twórczość z ostatnich 15 lat jego życia nabrała bardzo religijnego wydźwięku, pisał również pieśni kościelne.
 
==Ostatnie lata życia==
 
==Ostatnie lata życia==
 +
 +
Około 1757 roku Albärt przestał pracować jako rybak, a w 1763 roku zamknął szkółkę, z powodu stanu zdrowia, albowiem rok wcześniej zachorował na raka, prawdopodobnie było to uwarunkowane genetycznie, skoro jego matka również zmarła prawdopodobnie na tę chorobę. W ostatnich latach życia był bardzo słaby, nawet pod sam koniec nie wstawał z łóżka. Zmarł we swoim domu, namaszczony, wyspowiadany, po przyjętej Komunii Św. około 11:00, 3 stycznia 1769 r.
 
=Twórczość=
 
=Twórczość=
 +
Albärt Kvumores napisał w sumie ok. 900 utworów, z czego ok. 890 należy do liryki. Do dzisiejszych czasów przetrwało ok. 800 utworów.
 
==Wiersze==
 
==Wiersze==
==Hymn Bornholmu==
+
Najbardziej znanymi utworami są '''Kochaj mnie''' (ok. 1735), '''Wielkanoc''' (1740) oraz '''[[Albärt_Kvumores#Hymn_Bornholmu|Z Mierzeswumu]]''' (1743), chociaż popularność zdobyły również takie wiersze jak ''Płytko'' (1742), ''Konie jadą'' (1758), ''Lód'' (1753), ''Franciszek'' (1759), ''Wrota piekieł'' (1765), czy też ''Włodku mój'' (1749).
 +
===Hymn Bornholmu===
 
==Działalność kulturowo-etnologiczna==
 
==Działalność kulturowo-etnologiczna==
 +
Kvumores w wielu utworach poruszał tematy Księstwa Bornholmskiego i wiwaryjskiego Bornholmu. Warto dodać, że znaczna większość jego twórczości była tworzona w [[język średniobornholmski|j. bornholmskim]]. Albärt badał kulturę i historię wiwaryjską, zbierał od miejscowych ludzi opowieści, historie, przyśpiewki, pieśni ludowe oraz powiedzenia. Spisał je w swoich "Tomach Bornholmskich"<ref>''Tomy Bornholmskie'', A. Kvumores, 1760</ref>.
 +
Poeta również badał kaszubską kulturę i język, ale na mniejszą skalę.
 
=Ciekawostki=
 
=Ciekawostki=
 +
* Albärt Kvumores znał 6 języków - [[język średniobornholmski|bornholmski]], duński, francuski, oraz w mniejszym, lecz komunikatywnym stopniu kaszubski oraz węgierski. Uczył się także łaciny.
 +
* Albärt Kvumores jest powszechnie na Bornholmie szanowany w podobnym stopniu, co Adam Mickiewicz w Polsce.
 +
* Albärt Kvumores rzekomo na Oliwie porozumiewał się z Niemcami i Holendrami po duńsku.
 +
* Albärt Kvumores nie lubił mieszkać w Kopenhadze podczas studiów z powodów historycznych. W 1660 podpisano tam pokój, który ostatecznie rozstrzygnął kwestię podległości Bornholmu Królestwu Duńskiemu.
 +
=Przypisy=
 
[[Kategoria:Znani Bornholmczycy]]
 
[[Kategoria:Znani Bornholmczycy]]

Aktualna wersja na dzień 12:12, 15 mar 2021

Albärt Kvumores

Albärt Kvumores.png
Portret z 1760 r.

Pełne imię i nazwisko: Albärt Kurvrich Kvumores
Data i miejsce urodzenia: 18.07.1713 r., Chumelltar (duń. Hasle), Dania
Data i miejsce śmierci: 3.01.1769 r., Feisesvum (duń. Nexø), Dania
Dziedzina sztuki: Literatura piękna
Najbardziej znane dzieła Z Mierzeswumu, Wielkanoc, Kochaj mnie
Wykształcenie: Uniwersytet Kopenhaski

Albärt Kurvrich Kvumores /'al.bɛɾt 'kʉɾv.ɾiχ 'kvʉ.mo.res/ (ur. 18.07.1713. w Chumelltar (duń. Hasle), zm. 3.01.1769. w Feisesvum (duń. Nexø)) - bornholmski poeta, krzewiciel kultury bornholmskiej, autor tekstu hymnu bornholmskiego.


Życiorys

Młodość

4-letni Albärt Kvumores, obraz malowany na podst. wspomnień oraz domowych szkiców, 1743.

Albärt Kurvrich Kvumores urodził się 18 lipca 1713 roku w rodzinnym domu jako piąty z sześciorga dzieci Adeli i Unveia Kvumoresów. Był jednym z trójki dzieci, które dożyły życia dorosłego. Kvumoresowie nie byli bardzo bogatą rodziną, jednak żyli na poziomie. Albärt został ochrzczony niedzieli 3 września 1713 r. Chodził do szkoły w Arojin, położonym ok. 10 km od rodzinnego Chumelltaru. Albärt był od małego zainteresowany literaturą. W 1728 matka przyszłego pisarza, Adela Kvumores[1], zachorowała najprawdopodobniej na raka, zaledwie kilka miesięcy później zmarła, co odbiło się na przyszłym poecie, bo to właśnie po śmierci matki zaczął pisać. Z początku powiastki o jego uczuciach, ale później zmienił rodzaj literacki na lirykę.[2]

Mózg ikona.png Ten artykuł to fikcja. Artysta, o którym tutaj mowa, jak i otoczka, są fikcyjne, choć artykuł może wplątywać elementy prawdziwe.

W 1732 wypłynął do Kopenhagi na studia humanistyczne na Uniwersytecie Kopenhaskim, gdzie poznał miłość swojego życia, Dunkę Kirsten Olsen. W 1738 Kvumores wrócił na rok do rodzinnego Chumelltar, i właśnie wtedy zmarł jego ojciec[3]. Właśnie wtedy, podczas tego pobytu, gdy żył w rozłące z ukochaną Kristen, napisał znany wiersz Kochaj mnie.

Emigracja

Córka Albärta i Kristen - Neisaves (1743).

W 1739 razem z narzeczoną Kristen wyemigrowali do Budapesztu, gdzie żyli 2 lata, tam też wzięli ślub. To w Budapeszcie, w Wielkanoc 1740 r. na świat przyszła pierwsza córka małżeństwa, Neisaves[4]. Zainspirowany tamtejszym dniem, Kvumores napisał kolejny znany wiersz "Wielkanoc". Od 1741 do 1744 roku rodzina żyła w Rzeczypospolitej Obojga Narodów, na Oliwie, później w Pucku. Tam urodziła im się dwójka dzieci, Jon[5] i Adela[6], nazwana po matce poety. Na polskim Pomorzu Albärt Kvumores napisał wiele wierszy opisujących tamtejsze życie i przyrodę, która go zachwycała. Tam też powstał tekst późniejszego hymnu Bornholmu Z Mierzeswumu, w końcu legendarny Mierzeswum[7] leżał na Pomorzu (tylko że bardziej na zachód).

Powrót na Bornholm

Jesienią 1844 rodzina Kvumoresów wróciła na Bornholm, do Feisesvum[8], i tam też poeta z żoną mieszkali do końca swoich żyć. Kristen, wysoko wykształcona matematyczka, została nauczycielką w miejscowej szkole, podobno była ona najlepszą nauczycielką na całej wyspie. Nauczyła się od męża j. bornholmskiego, więc rozumiała i mogła rozmawiać rownież z uczniami nie znającymi dobrze duńskiego.

Albärt w domu nauczał j. bornholmskiego, prowadził szkółkę. Ponadto dorywczo pracował jako rybak, co też inspirowało go do tworzenia wierszy. Albärt od dziecka był wierzącym katolikiem, jednak właśnie po powrocie z emigracji spobożniał i się bardziej uduchowił. Opowiadał ludziom, dlaczego katolicyzm jest lepszy od luteranizmu - nawracał miejscowych protestantów. W niedziele spędzał w kościele po kilka godzin. Zaczął rozdawać różne rzeczy, pieniądze uboższym, chociaż nie oddawał tak wiele, jak średniowieczni asceci. Oddawał tę nadwyżkę, która sprawiała, że był bogaty, by nie był bogaty a był zwykłym człowiekiem. Twórczość z ostatnich 15 lat jego życia nabrała bardzo religijnego wydźwięku, pisał również pieśni kościelne.

Ostatnie lata życia

Około 1757 roku Albärt przestał pracować jako rybak, a w 1763 roku zamknął szkółkę, z powodu stanu zdrowia, albowiem rok wcześniej zachorował na raka, prawdopodobnie było to uwarunkowane genetycznie, skoro jego matka również zmarła prawdopodobnie na tę chorobę. W ostatnich latach życia był bardzo słaby, nawet pod sam koniec nie wstawał z łóżka. Zmarł we swoim domu, namaszczony, wyspowiadany, po przyjętej Komunii Św. około 11:00, 3 stycznia 1769 r.

Twórczość

Albärt Kvumores napisał w sumie ok. 900 utworów, z czego ok. 890 należy do liryki. Do dzisiejszych czasów przetrwało ok. 800 utworów.

Wiersze

Najbardziej znanymi utworami są Kochaj mnie (ok. 1735), Wielkanoc (1740) oraz Z Mierzeswumu (1743), chociaż popularność zdobyły również takie wiersze jak Płytko (1742), Konie jadą (1758), Lód (1753), Franciszek (1759), Wrota piekieł (1765), czy też Włodku mój (1749).

Hymn Bornholmu

Działalność kulturowo-etnologiczna

Kvumores w wielu utworach poruszał tematy Księstwa Bornholmskiego i wiwaryjskiego Bornholmu. Warto dodać, że znaczna większość jego twórczości była tworzona w j. bornholmskim. Albärt badał kulturę i historię wiwaryjską, zbierał od miejscowych ludzi opowieści, historie, przyśpiewki, pieśni ludowe oraz powiedzenia. Spisał je w swoich "Tomach Bornholmskich"[9]. Poeta również badał kaszubską kulturę i język, ale na mniejszą skalę.

Ciekawostki

  • Albärt Kvumores znał 6 języków - bornholmski, duński, francuski, oraz w mniejszym, lecz komunikatywnym stopniu kaszubski oraz węgierski. Uczył się także łaciny.
  • Albärt Kvumores jest powszechnie na Bornholmie szanowany w podobnym stopniu, co Adam Mickiewicz w Polsce.
  • Albärt Kvumores rzekomo na Oliwie porozumiewał się z Niemcami i Holendrami po duńsku.
  • Albärt Kvumores nie lubił mieszkać w Kopenhadze podczas studiów z powodów historycznych. W 1660 podpisano tam pokój, który ostatecznie rozstrzygnął kwestię podległości Bornholmu Królestwu Duńskiemu.

Przypisy

  1. sprzedawczyni (1685-1731), wówczas 42-letnia
  2. Anegdota mówi, jakoby Kvumores kiedyś zapytany "Czemu akurat poezja?", odpowiedział: "Nie chce mi się pisać powieści, zbyt to długie i mozolne dla mnie."
  3. garncarz Unvei Jon Kvumores (1683-1738)
  4. dosł. Dobra Nowina
  5. Jon Kvumores, dentysta (1742-1825)
  6. Adela Savat (z d. Kvumores, primo voto Köller), malarka i tłumaczka, znała 9 języków (1743-1816)
  7. legendarny gród na Pomorzu, z którego miałaby się wywodzić bornholmska dynastia książęca Mierzeswumitów
  8. duń. Nexø
  9. Tomy Bornholmskie, A. Kvumores, 1760