Budinos 2009: Różnice pomiędzy wersjami

Z Conlanger
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
(Strategie przyswajania głosek)
(Spółgłoski)
Linia 68: Linia 68:
 
|sh (shj) zh (zhj)
 
|sh (shj) zh (zhj)
 
|
 
|
|colspan=2|h
+
|colspan=2|h (hj)
 
|- align=center
 
|- align=center
 
!colspan=2|drżące
 
!colspan=2|drżące

Wersja z 22:17, 16 cze 2013

Budinos - język sztuczny utworzony przez A. A. Arzamazowa. Budinos 2009 to poprawiona wersja wcześniejszego wydania z roku 2007. Z założenia język ten ma pełnić funkcję ugrofińskiego koine.

Nazwa

W oryginalnych pismach Arzamazowa nazwa języka Budinos zapisywana jest zawsze z wielkiej litery i prawie zawsze w cudzysłowie, najczęściej łacinką, rzadziej cyrylicą («Budinos», «Будинос»). Nazwa pochodzi od wzmiankowanego u Herodota ludu Budynów (oryginalnie Βουδίνος, w liczbie mnogiej Βουδίνοι) i wiąże się ze współczesnymi udmurckimi paranaukowymi teoriami o udmurcko-greckim pokrewieństwie językowym.

Alfabet

A B C Ch D E F G H I J K L M N O P R S Sh T U V Z Zh

Transkrypcja cyrylicą

А Б Ц Ч Д Е Ф Г Х И Й/Ь К Л М Н О П Р С Ш Т У В З Ж

Fonetyka i fonotaktyki

Samogłoski

Prawdopodobna wymowa samogłosek (zapis ortograficzny):

  Przednie Tylne
Przymknięte i u
Średnie e o
Otwarte a

Spółgłoski

Prawdopodobna wymowa spółgłosek (zapis ortograficzny):

  Dwuwargowe Wargowo-zębowe Dziąsłowe Zadziąsłowe Podniebienne Welarne Krtaniowe
Nosowe m (mj) n (nj)
Zwarte p (pj) b (bj) t (tj) d (dj) k (kj) g (gj)
Afrykaty c ch (dzh)
szczelinowe f v (vj) s (sj) z (zj) sh (shj) zh (zhj) h (hj)
drżące r (rj)
boczne l (lj)
płynne j

Fonemy umieszczone w okrągłym nawiasie nie należą do oficjalnego alfabetu języka Budinos (patrz niżej).

Kwestie sporne

Spółgłoski palatalne

Obecna w alfabecie języka Budinos litera j ma dwie funkcje - może oznaczać zarówno spółgłoskę [j] jak i zmiękczenie poprzedzającej ją spółgłoski. Arzamazow nie wyjaśnia, kiedy mamy do czynienia ze spółgłoskowym, a kiedy ze zmiękczającym j, niemniej w ustaleniu tego można posłużyć się kontekstem fonetycznym oraz etymologią słów.
Jednym z kontekstów, w których połączenie spółgłoska+j ma wartość spółgłoski palatalizowanej lub palatalnej, jest nagłos. Większość języków ugrofińskich źle znosi zbitki spółgłoskowe w nagłosie, najczęstszą zaś rozpoczynającą słowo sekwencją w języku Budinos mogącą sugerować zbitkę jest połączenie spółgłoska+j, np. djujti 'zbierać', kjusimusa 'pytanie', kjulma 'zimny, zimno, zimna pogoda', ljukai 'zbierać, zrywać', pjato 'młody', rjagi 'rozmawiać', sjudi 'karmić', shjeshjo 'mięsożerny, dziki', vjuggi 'zależeć', zhjuza 'ławka'. Logicznie byłoby przyjąć, że w wyrazach tego typu mamy do czynienia ze zmiękczonymi lub miękkimi spółgłoskami, nie zaś ze zbitkami, w przeciwnym bowiem wypadku fonotaktyki języka Budinos kłóciłyby się poważnie z fonotaktykami języków ugrofińskich. Dla porównania inne nagłosowe zbitki nie tylko pojawiają się znacznie rzadziej, ale też zwykle dotyczą międzynarodowego słownictwa, np. sporta 'sport', proekta 'projekt', frutta 'owoc'. Takiej interpretacji sprzyja też etymologia niektórych słów, np. węgierskie gyűjt => djuti, udmurckie сюдыны (śudyny) => sjudi, сьӧсь (śöś) => shjeshjo, ӟус (us) => zhjuza.
Drugim takim kontekstem są wewnątrzwyrazowe sekwencje spółgłoska+j+spółgłoska, w których wymowa [j] byłaby praktycznie niemożliwa, np. erjma 'skarb', azhjmiesa~azhjemiesa 'prezydent', poljka 'kropla', kadjma 'cebula', setjmo 'cichy', sezjga 'sroka'. Tu również taką interpretację uprawdopodobnia etymologia, np. węg. hagyma => kadjma, udm. азьмурт (aźmurt) + fin. mies => azhjmiesa.
Gdyby wszystkie połączenia spółgłoska+j odczytywać jako spółgłoski palatalizowane, system spółgłosek języka Budinos rozrósłby się o następujące głoski: bj, dj, gj, hj, kj, lj, mj, nj, pj, rj, sj, shj, tj, vj, zj, zhj.
Możliwe, że palatalizację poprzedzających spółgłosek wywołuje też samogłoska i, ale nie ma na to żadnych wskazówek w pismach Arzamazowa.

Spółgłoska dzh

W języku Budinos istnieją dwa słowa, w których prawdopodobnie pojawia się fonem dzh: dzhirja 'brama' i kolledzha 'college'. W pierwszym przypadku świadczyć o tym może otoczenie fonetyczne (w przeciwnym wypadku mielibyśmy nagłosową zbitkę d+zh), w drugim etymologia. Sekwencja dzh (a nawet dzhj!) pojawia się jeszcze e jednym słowie - kudzhi, kudzhji 'chleje, upija się' - ale w tym przypadku etymologicznie głoska d była niezależnym dźwiękiem: udmurckie кудӟыны (kuddźyny) => kudzhji.

Rzadkie spółgłoski

Obecne w oficjalnym alfabecie języka Budinos f, h oraz c występują jedynie w kilku słowach, najczęściej internacjonalizmach. Najrzadsze z nich jest h, które pojawia się tylko w czterech słowach, z czego trzy to internacjonalizmy: jahta 'jacht', arheologa 'archeologia', tehnika 'technika', arhjaste 'przed'. W innych wyrazach głoska ta jest zastępowana przez k, np. węg. hazudik => kazudi 'kłamać', hagyma => kadjma 'cebula', fin. hetki => ketkia 'chwila', hallitus => kallita 'rząd'. Fonemy f oraz c prócz internacjonalizmów i rusycyzmów pojawiają się tylko w trzech słowach przejętych z węgierskiego: fok 'stopień' => foka 'temperatura', fokhagyma => fokakadjma 'czosnek', cím => cima 'adres'. Warto zauważyć, że żaden z trzech rzadkich fonemów języka Budinos nie jest obecny w języku udmurckim.

Strategie przyswajania głosek

W języku Budinos brak jest jasno określonych strategii przyswajania głosek, jedna głoska języka-dawcy może być zapożyczana na kilka sposobów, znowuż inne głoski zlewają się ze sobą. Poniżej tabela ilustrująca niektóre wymiany głosek.

Oryginalnie Budinos Przykłady
udm. č, ć ch черектыны (ćerektyny) => cherekti krzyczeć, ӵын (čyn) => chena 'smog', чур (ćur) => chura 'wrzeciono', ӵужатай (čužataj) => chuzhaja 'babcia'
udm. ś shj, sj басьтыны (baśtyny) => bashjti 'brać, łapać', сюдыны (śudyny) => sjudi 'karmić', сю (śu) => sju '100'
udm. š sh пашпу (pašpu) => peshpua 'leszczyna, orzech leszczynowy', шӧй (šӧj) => sheja 'zwłoki, trup'
udm. ź zh, zhj изьы (iźy) => izhia 'czapka', лэзьыны (leźyny) => lezhji 'pozwolić, dać spokój, wysłać', пызь (pyź) => pezhja 'mąka', пӧзьы (pӧźy) => pezhia 'rękawica jednopalcowa, rękawica', азьмурт (aźmurt) + fin. mies => azhjmiesa 'prezydent'
udm. ž zh ӵужатай (čužataj) => chuzhaja, ӝож (džož) => zhozha 'alarm'
udm. dź zh, zhj ӟеп (dźep) => zhepa 'kieszeń', ӟус (dźus) => zhjuza 'ławka'
udm. dž zh ӝӧк (džӧk) => zheka 'stół', ӝож (džož) => zhozha
udm. y e, u, i ӵын (čyn) => chena, быж (byž) => buzha 'ogon', чылкыт (ćylkyt) => chilko 'czysty'
węg. ü, ű
fin. y
u, i, ju fin. kysymys => kjusimusa (sic!) 'pytanie', węg. kosztüm => kostjuma 'garnitur', küld => kuldi 'słać, wysłać', gyűjt => djujti 'zbierać, zrywać'
węg. ö u költ => kulti 'wydać'
węg. é i, e érdek => irdeko 'ciekawy', épít => epiti 'budować'.

Akcent

Zawsze pada na pierwszą sylabę.