Gradacja spółgłoskowa w językach bałtyckofińskich: Różnice pomiędzy wersjami

Z Conlanger
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Linia 62: Linia 62:
  
 
Ponieważ w fińskim systemie gradacja dalej zależy od tego, czy sylaba jest zamknięta, czy otwarta, krótkie refleksy dawnych spółgłosek półdługich mogą tworzyć pozorne wyjątki od tej reguły. Dobrym przykładem jest końcówka bezokolicznika czasowników IV grupy - ''-tA'' (< ''*-t̆tAk''). Poprzedzająca tą końcówkę spółgłoska jest osłabiana, mimo że jej sylaba wydaje się otwarta:
 
Ponieważ w fińskim systemie gradacja dalej zależy od tego, czy sylaba jest zamknięta, czy otwarta, krótkie refleksy dawnych spółgłosek półdługich mogą tworzyć pozorne wyjątki od tej reguły. Dobrym przykładem jest końcówka bezokolicznika czasowników IV grupy - ''-tA'' (< ''*-t̆tAk''). Poprzedzająca tą końcówkę spółgłoska jest osłabiana, mimo że jej sylaba wydaje się otwarta:
* ''ta'''v'''ata'' (< *''ta'''b'''at̆tak'') "spotykać" - ''ta'''p'''aan'' (< *''ta'''p'''a(d)an'')
+
* ''ta'''v'''ata'' (< *''ta'''b'''at̆tak'') "spotykać" - ''ta'''p'''aan'' (< *''ta'''p'''adan'')
  
 
= Estoński =
 
= Estoński =

Wersja z 23:28, 25 sie 2020

Prabałtyckofiński

Język prabałtyckofiński posiadał dwie serie spółgłosek zwartych: zwykłe /p/, /t/, /k/ i geminowane /pː/, /tː/, /kː/. Już w prajęzyku rozwinęła się alofonia, według której te głoski były wymawiane "słabiej" w nagłosie sylaby zamkniętej: geminowane spółgłoski stawały się półdługie, a pojedyncze były udźwięczniane, a być może nawet spirantyzowane.

/pː/ /tː/ /kː/ /p/ /t/ /k/
stopa mocna pp [pː] tt [tː] kk [kː] p [p] t [t] k [k]
stopa słaba p̆p [pˑ] t̆t [tˑ] k̆k [kˑ] b [b~β] d [d~ð] g [g~ɣ]

Np. pbf. loppu /lɔpːu/ "koniec, N. Sg." odpowiadała forma liczby mnogiej lop̆put /lɔpˑut/.

Fiński

W porównaniu do systemu w prajęzyku, w fińskim zaszły następujące uproszczenia:

  • zlanie się spółgłosek półdługich i krótkich: /pˑ/, /tˑ/, /kˑ/ > /p/, /t/, /k/
  • dalsze osłabienie spógłosek dźwięcznych: /b/, /d/, /g/ > /ʋ/, /d/, ∅

Ponadto zbitki nd, ld, rd zostały zasymilowane do nn, ll, rr.

stopa mocna pp tt kk p t k
stopa słaba p t k v d

W odróżnieniu od prajęzyka, nie mamy tu już do czynienia z alofonią - głoski /p/, /t/, /k/ oraz /ʋ/ mogą występować zarówno w sylabach otwartych, jak i zamkniętych (/ʋ/ w sylabach otwartych kontynuuje *v z prajęzyka).

Fiński

W porównaniu do systemu w prajęzyku, w fińskim zaszły następujące uproszczenia:

  • zlanie się spółgłosek półdługich i krótkich: /pˑ/, /tˑ/, /kˑ/ > /p/, /t/, /k/
  • dalsze osłabienie spógłosek dźwięcznych: /b/, /d/, /g/ > /ʋ/, /d/, ∅

Ponadto zbitki nd, ld, rd zostały zasymilowane do nn, ll, rr.

stopa mocna pp tt kk p t k
stopa słaba p t k v d

W odróżnieniu od prajęzyka, nie mamy tu już do czynienia z alofonią - głoski /p/, /t/, /k/ oraz /ʋ/ mogą występować zarówno w sylabach otwartych, jak i zamkniętych (/ʋ/ w sylabach otwartych kontynuuje *v z prajęzyka).

Status fonemu /d/

Utrzymanie fonemu /d/ jako jedynej spółgłoski zwartej dźwięcznej może dziwić. W istocie ta głoska została sztucznie wprowadzona do języka literackiego: gdy zaczęto zapisywać fiński w czasach Reformacji, literą <d> oznaczano głoskę /ð/. Wymowa /d/ pojawiła się, gdy na fali przebudzenia narodowego szwedzkojęzyczni Finowie zaczęli masowo uczyć się fińskiego.

Tymczasem w dialektach mówionego fińskiego głoska /ð/ przeszła następujące zmiany:

  • zachodnie dialekty: /r/, rzadziej /l/
  • wschodnie dialekty: /j/, /ʋ/ lub ∅ (zależnie od otaczających samogłosek)

Ślady spółgłosek półdługich

Ponieważ w fińskim systemie gradacja dalej zależy od tego, czy sylaba jest zamknięta, czy otwarta, krótkie refleksy dawnych spółgłosek półdługich mogą tworzyć pozorne wyjątki od tej reguły. Dobrym przykładem jest końcówka bezokolicznika czasowników IV grupy - -tA (< *-t̆tAk). Poprzedzająca tą końcówkę spółgłoska jest osłabiana, mimo że jej sylaba wydaje się otwarta:

  • tavata (< *tabat̆tak) "spotykać" - tapaan (< *tapadan)

Estoński

Literatura