Gramatyka języka ahtialańskiego

Z Conlanger
Wersja z dnia 12:58, 26 cze 2011 autorstwa Canis (dyskusja | edycje) (Utworzył nową stronę „{{Główny artykuł|Język ahtialański}} {{sp}}'''Gramatyka języka ahtialańskiego''' zajmuje się badaniem struktur gramatycznych tego języka. Uzna...”)
(różn.) ← poprzednia wersja | przejdź do aktualnej wersji (różn.) | następna wersja → (różn.)
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Lupa2.gif
Główny artykuł: Język ahtialański

        Gramatyka języka ahtialańskiego zajmuje się badaniem struktur gramatycznych tego języka. Uznaje się, że oficjalny dialekt (aŝtíalidai kínau) jest językiem aglutynacyjnym, składniowo reprezentuje strategię biernikową (ang. nominative-accusative alignment, ros. аккузативная стратегия). Stosuje stały, prawie nietykalny szyk zdania podmiot-orzeczenie-dopełnienie (SVO), który ulega zmianie tylko dla nacisku w języku potocznym. Nie używa się żadnych rodzajników. Nie występuje strona bierna. Akcent nie ma prawie żadnego znaczenia (z wyjątkiem koniugacji) w gramatyce.

Ogólnie uznaje się, że gramatyka aylláwai jest raczej łatwa.

Szyk zdania

Szyk zdania jest stały: SVO.

Cytat:
Kaidae ðãreŝ. Buduję dom. Kene ẽreneðie vare. On czeka na mnie. Trĩspeneri iwunalde. Łapiesz rybę.

Składnia

Ogólne

        Język ahtialański stosuje znaczniki składniowe dla podstawowych trzech funkcji: wykonawcy (podmiot), biorcy czynności (dopełnienie bliższe) i biorcy biorcy czynności (dopełnienie dalsze). Odpowiada to trzem podstawowym przypadkom rzeczownika: mianownikowi, biernikowi i celownikowi. Mianownik nie znakuje końcówki, biernik stosuje przyrostek -e-, a celownik przedrostek an-. W razie konfliktów, za spółgłoskę rozdzielającą uznaje się zwarcie krtaniowe (jak w polskim nie-e!, też zapisywane myślnikiem).

Cytat:
Taíta alin-ik çene anNẽlu. Taita da serce Nẽlu.

        Nie rozróżnia się użycia atrybutywnego i predykatywnego przymiotnika - w obu funkcjach przymiotnik, tak jak w języku polskim (stary dom - dom stary), a inaczej niż w rosyjskim (старый дом - дом стар), ma tą samą formę.

Cytat:
Kadrai adikuv. Czerwony ołówek. Adikuv kadrai. Ołówek czerwony.

Pytania

        Pytania tworzone są przez partykułę «şa·» (pisane z kropką środkową), wstawianą na początku wypowiedzi. Partykuła ta musi rozpocząć wypowiedź, by powstało pytanie, i obejmuje swoim zasięgiem tak daleko, na ile daleko stosuje się intonację pytającą (samogłoska akcentowana ostatniego słowa ma wyraźny opadająco-rosnący kontur i jest dłuższa).
        Szyk zdania ahtialańskiego jest praktycznie nienaruszalny, ale w pytaniach ważne jest to, o co pytamy. Jeśli więc zdanie ma konstrukcję "şa· + konstrukcja oznajmiająca", musiały powstać rozwiązania inne niż pozycyjne czy intonacyjne dla wskazania, o co pytamy. Jest rozwiązanie morfologiczne: stosuje się cząstkę «ni», która doklejana jest do słowa, które interesuje nas najbardziej.

Cytat:
Şa· kadrai·ni adikuv? Czy ten ołówek jest czerwony?
Cytat:
Şa· kadrai adikuv·ni? Czy czerwony jest ołówek?

«Şa·» jest mocne w mowie i wpływa na wymowę niektórych dźwięków, np. cofając [k] do [q], zmieniając "a" w "á".

Przeczenia

        Przeczenia wprowadza się identycznie, jak w przypadku pytań: służą do tego partykuły «ne·» oraz «ne». De facto obie mają to samo ścisłe znaczenie - przeczą obiektowi później, ale różnica leży w tym, że «ne·» jest pierwsze w wypowiedzi i neguje ją całą, podczas gdy «ne» ma prawo być wszędzie poza początkiem i neguje tylko następujący element (np. rzeczownik, jak "dom", czy wyrażenie rzeczownikowe, takie jak "biały dom"). Dopuszcza się «ne» na początku jako zaprzeczenie jednego elementu, ale tylko, gdy po tym elemencie wystąpi też «·ni».

Cytat:
Ne· luri vah leikki kaida. To nie jest zielony dom. (przeczy, że jest dom)
Cytat:
Luri vah ne leikki kaida. Dom nie jest zielony. (przeczy tylko, że jest zielony)
Cytat:
Ne luri vah ·ni leikki kaida. Nie jest to zielony dom. (tylko coś innego - zaprzeczony został zwrot luri vah, czyli "oto")

Warto zwrócić uwagę na zwrot "luri vah", którym wskazujemy na nowo wspomniane obiekty, i który bywa krótko zastępowany przez końcówkę «-saw», np. «Leikki kaidasaw.» (Oto zielony dom.).

Zdania złożone równoważne

        Zdania równoważne tworzy się przez dwie wypowiedzi o podstawowym układzie (SVO, z partykułami modyfikującymi typu «şa·» czy «ne·» lub bez nich) i łącznika, na zasadzie:

ZDANIE¹ + łącznik + ZDANIE²

Istnieje jeden łącznik bez dodatkowych funkcji, jest to pauza, na piśmie oznaczana przecinkiem lub średnikiem (w zależności od tego jak mocno oba zdania składowe zależą od siebie).

Cytat:
Varna ir kaidae, ne· nesiaŝ naynap[1]. Mam dom, nie myślę o deszczu.

Stosuje się także takie łączniki jak «se» lub «set» (końcowe -t nie jest obowiązkowe), co dosłownie znaczy "i" czy «ẽt», co znaczy "z", "wraz z".

Zdania podrzędnie złożone

        Zdania podrzędnie złożone składają się z jednego domyślnego oraz przynajmniej jednego, który od niego zależy (może być ich więcej). W ahtialańskim konstrukcja jest podobna, ale inne są łączniki.

Cytat:
Varna ir art·ni kaidae,                         Miałem dom,
Cytat:
kir ãrras dragnovstaran (ki).                         ale zniszczyła mi (go) burza.
Cytat:
Taita na nya Nẽlue·ni,                         Taita kocha Nẽlu,
Cytat:
pnu senatukuvstaak.                         więc za niego wyjdzie.

Przypisy

  1. Skrócenie od nak| naynap, końcowe -p jest od przypadka przyimkowego. Tutaj zostawiono przypadek przyimkowy, a usunięto sam przyimek (kontekst sprawia, że staje się oczywiste jaki to był przyimek).