Język śląski: Różnice pomiędzy wersjami

Z Conlanger
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
(Fonologia)
Linia 1: Linia 1:
 
{{język
 
{{język
 
| kolor = #0000cc
 
| kolor = #0000cc
| nazwa = <span style="color:white">Umıde</span>
+
| nazwa = <span style="color:white">Sunh</span>
 
| nazwa własna =  
 
| nazwa własna =  
 
| twórca = Spiritus
 
| twórca = Spiritus
 
| rok = 2014
 
| rok = 2014
| państwa = Śląsk, Polska, Czechy, Niemcy
+
| państwa = Śląsk, Polska, Czechy, Niemcy, USA, Francja
 
| mówiący = 7 000 000
 
| mówiący = 7 000 000
 
| alfabet = łaciński
 
| alfabet = łaciński
Linia 22: Linia 22:
 
}}
 
}}
  
'''Język śląski''' (śl. ''Lenche Umıde'' /ˈlə̃x yˈmit/) - język północnoramański, spokrewniony z językiem czeskim.
+
'''Język śląski''' (śl. ''Lym Sunh'' /lɪ̃ ɕʏ̃x/ - język północnoromański, spokrewniony z językiem czeskim.
  
 
== Fonologia ==
 
== Fonologia ==
Linia 91: Linia 91:
 
|}
 
|}
  
== Rzeczownik ==
+
== Gramatyka ==
  
 +
Język śląski jest aglutynacyjnym językiem inkorporującym. Ma bardzo dużą liczbę prefiksów, sufiksów, infiksów i cyrkumfiksów "doklejanych" do rdzenia, co pozwala na tworzenie często bardzo długich słów. Jedno słowo może oznaczać całe zdania, łącząc w sobie nawet podmiot, orzeczenie, dopełnienie bliższe, przydawkę i okolicznik. Przykładowo:
  
=== Delinacja I ===
+
'''Yayarmanwytocayanadi'''
  
Deklinacja mocna, rzeczowniki kończące się na -a, głównie rodzaju żeńskiego.
+
/jajaχmanwitukajaˈnadi/
  
{|class=wikitable style="background: #f9f9f9; border: 1px #aaaaaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" border="1" cellpadding="4" cellspacing="0"
+
Ya-yar-man-wyt-o-cay-a-nad-i
|-
 
!
 
!<small>Singularis</small>
 
!<small>Pluralis</small>
 
|-
 
!<small>Nominativus</small>
 
|<center>stell'''a'''</center>
 
|<center>stel'''e'''</center>
 
|-
 
!<small>Genetivus</small>
 
|<center>stel'''e'''</center>
 
|<center>stel'''a'''</center>
 
|-
 
!<small>Dativus</small>
 
|<center>stel'''e'''</center>
 
|<center>stel'''ı'''</center>
 
|-
 
!<small>Accusativus</small>
 
|<center>stel'''am'''</center>
 
|<center>stel'''e'''</center>
 
|}
 
 
 
=== Deklinacja II ===
 
 
 
Deklinacja mocna, rzeczowniki kończące się na -ı -ıa, wyłącznie rodzaju żeńskiego.
 
 
 
{|class=wikitable style="background: #f9f9f9; border: 1px #aaaaaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" border="1" cellpadding="4" cellspacing="0"
 
|-
 
!
 
!<small>Singularis</small>
 
!<small>Pluralis</small>
 
|-
 
!<small>Nominativus</small>
 
|<center>mat'''ı'''</center>
 
|<center>mat'''e'''</center>
 
|-
 
!<small>Genetivus</small>
 
|<center>mat'''e'''</center>
 
|<center>mat'''ı'''</center>
 
|-
 
!<small>Dativus</small>
 
|<center>mat'''e'''</center>
 
|<center>mat'''ı'''</center>
 
|-
 
!<small>Accusativus</small>
 
|<center>mat'''ı'''</center>
 
|<center>mat'''e'''</center>
 
|}
 
 
 
=== Deklinacja III ===
 
 
 
Deklinacja mocna, rzeczowniki kończące się się na -o, głównie rodzaju męskiego.
 
 
 
{|class=wikitable style="background: #f9f9f9; border: 1px #aaaaaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" border="1" cellpadding="4" cellspacing="0"
 
|-
 
!
 
!<small>Singularis</small>
 
!<small>Pluralis</small>
 
|-
 
!<small>Nominativus</small>
 
|<center>mur'''o'''</center>
 
|<center>mur'''ı'''</center>
 
|-
 
!<small>Genetivus</small>
 
|<center>mur'''ı'''</center>
 
|<center>mur'''o'''</center>
 
|-
 
!<small>Dativus</small>
 
|<center>mur'''o'''</center>
 
|<center>mur'''ı'''</center>
 
|-
 
!<small>Accusativus</small>
 
|<center>mur'''o'''</center>
 
|<center>mur'''ı'''</center>
 
|}
 
 
 
=== Deklinacja IV ===
 
 
 
Deklinacja mocna, rzeczowniki kończące się na -e, -ı, -ıo, -u, wyłącznie rodzaju męskiego.
 
 
 
{|class=wikitable style="background: #f9f9f9; border: 1px #aaaaaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" border="1" cellpadding="4" cellspacing="0"
 
|-
 
!
 
!<small>Singularis</small>
 
!<small>Pluralis</small>
 
|-
 
!<small>Nominativus</small>
 
|<center>chen'''ı'''</center>
 
|<center>chen'''e'''</center>
 
|-
 
!<small>Genetivus</small>
 
|<center>chen'''ı'''</center>
 
|<center>chen'''u'''</center>
 
|-
 
!<small>Dativus</small>
 
|<center>chen'''u'''</center>
 
|<center>chen'''ı'''</center>
 
|-
 
!<small>Accusativus</small>
 
|<center>chen'''ı'''</center>
 
|<center>chen'''e'''</center>
 
|}
 
 
 
=== Deklinacja V ===
 
 
 
Deklinacja słaba, rzeczowniki kończące się na -a, głównie rodzaju żeńskiego.
 
 
 
{|class=wikitable style="background: #f9f9f9; border: 1px #aaaaaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" border="1" cellpadding="4" cellspacing="0"
 
|-
 
!
 
!<small>Singularis</small>
 
!<small>Pluralis</small>
 
|-
 
!<small>Directivus</small>
 
|<center>stel'''a'''</center>
 
|<center>stel'''e'''</center>
 
|-
 
!<small>Obliquus</small>
 
|<center>stel'''e'''</center>
 
|<center>stel'''a'''</center>
 
|}
 
  
=== Deklinacja VI ===
+
Ja-wczoraj-sufiks przysłówka-starość-interfiks łączący-mięso-do-jeść-sufiks przeszły
  
Deklinacja słaba, rzeczowniki kończące się na -o, głównie rodzaju męskiego.
+
"Wczoraj zjadłem stare mięso"
  
{|class=wikitable style="background: #f9f9f9; border: 1px #aaaaaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" border="1" cellpadding="4" cellspacing="0"
+
=== Rzeczownik ===
|-
 
!
 
!<small>Singularis</small>
 
!<small>Pluralis</small>
 
|-
 
!<small>Directivus</small>
 
|<center>mur'''o'''</center>
 
|<center>mur'''ı'''</center>
 
|-
 
!<small>Obliquus</small>
 
|<center>mur'''ı'''</center>
 
|<center>mur'''o'''</center>
 
|}
 
  
=== Deklinacja VII ===
+
Odmiana rzeczownika w śląskim została mocno zubożona względem łaciny. Podobnie, jak większość języków zatracił deklinację. Uproszczeniu uległ również rodzaj - obecnie w śląskim są dwa: rodzaj ożywiony (powstały  głownie z rzeczowników rodzaju męskiego i żenskiego), nazywany  też wspólnym oraz nieożywiony (powstały głównie z rzeczowników rodzaju nijakiego oraz rzeczowników abstrakcyjnych i niepoliczalnych), nazywany też nijakim. Warto jednak zauważyć, iż nie wszystkie rzeczowniki rodzaju ożywionego, rzeczywiście są ożywione, np. ożywione są takie rzeczowniki jak "bah" (góra), czy "sya" (gwiazda). Odmiana przez liczbę występuje jedynie w rodzaju ożywionym. Nowatorskie stało się natomiast podejście do rodzajnika określonego. Gdy śląski zaczął ewoluować w stronę polisyntetyczności, rodzajnik ów zaczął stawać się w nich zbędny i ostatecznie został całkiem "wyrzucony" ze słów wielordzeniowych. Jednak, kiedy deklinacja całkiem zanikła (wcześniej, dość długo utrzymywały się 2 przypadki: Directivus i Obliquus), zaczął on nabierać znaczenia "sufiksu absolutywnego" i wkrótce taka funkcja stała się jedyną, a funkcja oznaczania określoności zanikła (i tak śląski wymagał użycia rodzajnika zdecydowanie rzadziej, niż inne romańskie). Oczywiście, rodzajnik określony nie zdominował wszystkich rzeczowników, oto kilka najczęściej pojawiających  się sufiksów absolutywnych: -l (< łac. le), -tl/-dl (< łac. id le), -t/-d (< łac. id) -(a)c (< łac hoc), -(i)s (< łac. ipse). Rzeczownik odmienia się także przez dzierżawczość, za pomocą specjalnych prefiksów.
  
Deklinacja słaba, rzeczowniki kończące się na -e, -ı, -ıa, -ıo, -u, ogólnorodzajowa.
+
'''Cal'''
  
{|class=wikitable style="background: #f9f9f9; border: 1px #aaaaaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" border="1" cellpadding="4" cellspacing="0"
+
/kal/
|-
 
!
 
!<small>Singularis</small>
 
!<small>Pluralis</small>
 
|-
 
!<small>Directivus</small>
 
|<center>mur'''ı'''</center>
 
|<center>mur'''e'''</center>
 
|-
 
!<small>Obliquus</small>
 
|<center>mur'''e'''</center>
 
|<center>mur'''ı'''</center>
 
|}
 
  
== Rodzajnik ==
+
ca-l
 
 
{|class=wikitable style="background: #f9f9f9; border: 1px #aaaaaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" border="1" cellpadding="4" cellspacing="0"
 
|-
 
!rowspan="2"|
 
!colspan=2|<small>Singularis</small>
 
!rowspan="2"|<small>Pluralis/small>
 
|-
 
!<small>Masculinus</small>
 
!<small>Femininus</small>
 
|-
 
!<small>Nominativus</small>
 
|<center>l'''e'''</center>
 
|<center>l'''a'''</center>
 
|<center>l'''ı'''</center>
 
|-
 
!<small>Genetivus</small>
 
|<center>l'''u'''</center>
 
|<center>l'''e'''</center>
 
|<center>l'''o'''</center>
 
|-
 
!<small>Dativus</small>
 
|<center>l'''ı'''</center>
 
|<center>l'''e'''</center>
 
|<center>l'''ı'''</center>
 
|-
 
!<small>Accusativus</small>
 
|<center>l'''e'''</center>
 
|<center>l'''am'''</center>
 
|<center>l'''ı'''</center>
 
|}
 
 
 
== Odmiana czasownika ==
 
 
 
{|class=wikitable style="background: #f9f9f9; border: 1px #aaaaaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" border="1" cellpadding="4" cellspacing="0"
 
|-
 
!rowspan="2"|
 
!colspan=3|<small>Singularis</small>
 
!colspan=3|<small>Pluralis</small>
 
|-
 
!<small>I</small>
 
!<small>II</small>
 
!<small>III</small>
 
!<small>I</small>
 
!<small>II</small>
 
!<small>III</small>
 
|-
 
!<small>Praesentum</small>
 
|<center>am'''o'''</center>
 
|<center>am'''a'''</center>
 
|<center>am'''au'''</center>
 
|<center>am'''am'''</center>
 
|<center>am'''aı'''</center>
 
|<center>am'''on'''</center>
 
|-
 
!<small>Perfectum</small>
 
|<center>am'''fo'''</center>
 
|<center>am'''fa'''</center>
 
|<center>am'''fau'''</center>
 
|<center>am'''fam'''</center>
 
|<center>am'''faı'''</center>
 
|<center>am'''fon'''</center>
 
|-
 
!<small>Futurum</small>
 
|<center>'''so''' am</center>
 
|<center>'''eu''' am</center>
 
|<center>'''e''' am</center>
 
|<center>'''sam''' am</center>
 
|<center>'''tı''' am</center>
 
|<center>'''son '''am'''</center>
 
|}
 
 
 
{|class=wikitable style="background: #f9f9f9; border: 1px #aaaaaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" border="1" cellpadding="4" cellspacing="0"
 
|-
 
!rowspan="2"|
 
!colspan=3|<small>Singularis</small>
 
!colspan=3|<small>Pluralis</small>
 
|-
 
!<small>I</small>
 
!<small>II</small>
 
!<small>III</small>
 
!<small>I</small>
 
!<small>II</small>
 
!<small>III</small>
 
|-
 
!<small>Praesentum</small>
 
|<center>ud'''u'''</center>
 
|<center>ud'''ı'''</center>
 
|<center> ud'''uı'''</center>
 
|<center>ud'''ım'''</center>
 
|<center>ud'''ıa'''</center>
 
|<center>ud'''un'''</center>
 
|-
 
!<small>Perfectum</small>
 
|<center>u'''fu'''</center>
 
|<center>u'''fı'''</center>
 
|<center>u'''fuı'''</center>
 
|<center>u'''fım'''</center>
 
|<center>u'''fıa'''</center>
 
|<center>u'''fun'''</center>
 
|-
 
!<small>Futurum</small>
 
|<center>'''so''' udı</center>
 
|<center>'''eu''' udı</center>
 
|<center>'''e''' udı</center>
 
|<center>'''sam''' udı</center>
 
|<center>'''tı''' udı</center>
 
|<center>'''son '''udı'''</center>
 
|}
 
 
 
== Przegłos ==
 
 
 
{|class=wikitable style="background: #f9f9f9; border: 1px #aaaaaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" border="1" cellpadding="4" cellspacing="0"
 
|-
 
!
 
!<small>A przegłos</small>
 
!<small>I przegłos</small>
 
!<small>O przegłos</small>
 
|-
 
!<small>A</small>
 
|<center>a</center>
 
|<center>aı</center>
 
|<center>au</center>
 
|-
 
!<small>I</small>
 
|<center>e</center>
 
|<center>ı</center>
 
|<center>u</center>
 
|-
 
!<small>O</small>
 
|<center>e</center>
 
|<center>u</center>
 
|<center>o</center>
 

Wersja z 18:13, 25 sie 2014

Sunh
Utworzenie: Spiritus w 2014
Używany w : Śląsk, Polska, Czechy, Niemcy, USA, Francja
Ilość mówiących 7 000 000
Sposoby zapisu: łaciński
Typologia: SVO, w pytaniach VSO
Klasyfikacja: Języki indoeuropejskie
  • Języki italskie
    • Języki romańskie
      • Języki północnoromańskie
        • Język śląski
Status urzędowy
Język urzędowy : Śląsk
Język pomocniczy : Czechy, Niemcy
Oficjalna regulacja: ALS
Kody
Conlanger–3 nat.sls.spr
Przykład
{{{tekst jaki}}}
{{{tekst}}}
Lista conlangów


Język śląski (śl. Lym Sunh /lɪ̃ ɕʏ̃x/ - język północnoromański, spokrewniony z językiem czeskim.

Fonologia

Przednie P. zaok. Tylne
Przymknięte
i
y
u
Otwarte
a~æ

Dodatkowo każda samogłoska może być nosowa, przy czym nosowe samogłoski przymknięte "rozszerzają" się nieco, przez co oznaczane są jako samogłoski prawie przymknięte.

Spółgłoski Wargowe Zębowe Miękkie Podniebienne Języczkowe
Nosowe
m
n
ɲ
ŋ
Zwarte dźw.
b
d
d͡ʑ
g
Zwarte bezdźw.
p
t
t͡ɕ
k
Szczelinowe
f
s
ɕ
x
χ
Płynne
l
j
w

Gramatyka

Język śląski jest aglutynacyjnym językiem inkorporującym. Ma bardzo dużą liczbę prefiksów, sufiksów, infiksów i cyrkumfiksów "doklejanych" do rdzenia, co pozwala na tworzenie często bardzo długich słów. Jedno słowo może oznaczać całe zdania, łącząc w sobie nawet podmiot, orzeczenie, dopełnienie bliższe, przydawkę i okolicznik. Przykładowo:

Yayarmanwytocayanadi

/jajaχmanwitukajaˈnadi/

Ya-yar-man-wyt-o-cay-a-nad-i

Ja-wczoraj-sufiks przysłówka-starość-interfiks łączący-mięso-do-jeść-sufiks przeszły

"Wczoraj zjadłem stare mięso"

Rzeczownik

Odmiana rzeczownika w śląskim została mocno zubożona względem łaciny. Podobnie, jak większość języków zatracił deklinację. Uproszczeniu uległ również rodzaj - obecnie w śląskim są dwa: rodzaj ożywiony (powstały głownie z rzeczowników rodzaju męskiego i żenskiego), nazywany też wspólnym oraz nieożywiony (powstały głównie z rzeczowników rodzaju nijakiego oraz rzeczowników abstrakcyjnych i niepoliczalnych), nazywany też nijakim. Warto jednak zauważyć, iż nie wszystkie rzeczowniki rodzaju ożywionego, rzeczywiście są ożywione, np. ożywione są takie rzeczowniki jak "bah" (góra), czy "sya" (gwiazda). Odmiana przez liczbę występuje jedynie w rodzaju ożywionym. Nowatorskie stało się natomiast podejście do rodzajnika określonego. Gdy śląski zaczął ewoluować w stronę polisyntetyczności, rodzajnik ów zaczął stawać się w nich zbędny i ostatecznie został całkiem "wyrzucony" ze słów wielordzeniowych. Jednak, kiedy deklinacja całkiem zanikła (wcześniej, dość długo utrzymywały się 2 przypadki: Directivus i Obliquus), zaczął on nabierać znaczenia "sufiksu absolutywnego" i wkrótce taka funkcja stała się jedyną, a funkcja oznaczania określoności zanikła (i tak śląski wymagał użycia rodzajnika zdecydowanie rzadziej, niż inne romańskie). Oczywiście, rodzajnik określony nie zdominował wszystkich rzeczowników, oto kilka najczęściej pojawiających się sufiksów absolutywnych: -l (< łac. le), -tl/-dl (< łac. id le), -t/-d (< łac. id) -(a)c (< łac hoc), -(i)s (< łac. ipse). Rzeczownik odmienia się także przez dzierżawczość, za pomocą specjalnych prefiksów.

Cal

/kal/

ca-l