Język śląski: Różnice pomiędzy wersjami

Z Conlanger
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
(Czasowniki — odmiana)
 
(Nie pokazano 27 pośrednich wersji utworzonych przez tego samego użytkownika)
Linia 1: Linia 1:
{{język
+
'''Język śląski''' (śl. ''lo slengés'' [lo slẽˈʒes], ''la liba slengés'' [la ˈliba slẽˈʒes] — język północnoromański używany na Śląsku.
| kolor = #0000cc
+
==Fonologia==
| nazwa = <span style="color:white">Senche</span>
+
===Spółgłoski===
| nazwa własna =
+
{| class=wikitable style=text-align:center
| twórca = Spiritus
+
|-
| rok = 2014
+
!
| państwa = Śląsk, Polska, Czechy, Niemcy
+
!<small>Wargowe</small>
| mówiący = 7 000 000
+
!<small>Dziąsłowe</small>
| alfabet = łaciński
+
!<small>Zadziąsłowe</small>
| typologia = SVO, w pytaniach VSO
+
!<small>Miękkopodniebienne</small>
| klasyfikacja =  Języki indoeuropejskie
+
!<small>Krtaniowe</small>
* Języki italskie
+
|-
** Języki romańskie
+
!<small>Nosowe</small>
*** Języki północnoromańskie
+
|m
**** '''Język śląski'''
+
|n
| kraje = Śląsk
+
| pomocniczy = Czechy, Niemcy
+
|
| regulowany = ALS
+
|
| conlanger3 = nat.sls.spr
 
| tekst jaki = {{{tekst jaki}}}
 
| tekst = {{{tekst}}}
 
}}
 
 
 
'''Język śląski''' (śl. ''Lenche Senche'' /lə̃x θə̃x/) - język północnoramański, spokrewniony z językiem czeskim.
 
 
 
== Fonologia ==
 
 
 
{|class=wikitable style="background: #f9f9f9; border: 1px #aaaaaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" border="1" cellpadding="4" cellspacing="0"
 
 
|-
 
|-
!rowspan="2"|<small>Samogłoski</small>
+
!<small>Zwarte</small>
!colspan=2|<small>Przednie</small>
+
|p b
!rowspan="2"|<small>Centralne</small>
+
|t d
!rowspan="2"|<small>Tylne</small>
+
|
 +
|k g
 +
|
 
|-
 
|-
!<small>Niezaok.</small>
+
!<small>Szczelinowe</small>
!<small>Zaok.</small>
+
|f v
 +
|s z
 +
|ʃ ʒ
 +
|
 +
|h
 
|-
 
|-
!<small>Przymknięte</small>
+
!<small>Aproksymanty</small>
|<center>i</center>
+
|w
|<center>y</center>
+
|l
 +
|j
 +
|
 
|
 
|
|<center>u</center>
 
 
|-
 
|-
!<small>Środkowe</small>
+
!<small>Drżące</small>
 
|
 
|
 +
|r
 
|
 
|
|<center>ə</center>
 
 
|
 
|
 +
|
 +
|}
 +
===Samogłoski===
 +
====Monoftongi====
 +
{| class=wikitable style=text-align:center
 +
|-
 +
!
 +
!<small>Przednie</small>
 +
!<small>Centralne</small>
 +
!<small>Tylne</small>
 
|-
 
|-
!<small>Środkowe Nosowe</small>
+
!<small>Przymknięte</small>
 +
|i
 
|
 
|
 +
|u
 +
|-
 +
!<small>Półprzymknięte</small>
 +
|e
 
|
 
|
|<center>ə̃ </center>
+
|o
 +
|-
 +
!<small>Półotwarte</small>
 +
 
|
 
|
 +
 
|-
 
|-
 
!<small>Otwarte</small>
 
!<small>Otwarte</small>
 
|
 
|
 +
|a
 
|
 
|
|<center>a</center>
+
|}
|
+
Samogłoski półotwarte /ɛ, ɔ/ występują wyłącznie w sylabach akcentowanych.
 +
====Dyftongi i tryftongi====
 +
{| class=wikitable style=text-align:center
 +
!colspan=2|<small>Wstępujące</small>
 +
!colspan=2|<small>Zstępujące</small>
 +
|-
 +
!<small>Dźwięk</small>
 +
!<small>Przykład</small>
 +
!<small>Dźwięk</small>
 +
!<small>Przykład</small>
 +
|-
 +
|ja
 +
|peadra
 +
[ˈpjadra]
 +
|aj
 +
|ogai
 +
[oˈgaj]
 +
|-
 +
|wa
 +
|doabra
 +
|[ˈdwabra]
 +
|dao
 +
[daw]
 +
|-
 +
|jɛ
 +
|...
 +
|ɛj
 +
|...
 +
|}
 +
==Morfologia==
 +
===Rodzajniki===
 +
{|class=wikitable style=text-align:center
 +
!<small>m</small>
 +
!<small>f</small>
 +
|-
 +
|u
 +
|ua /wa/
 
|}
 
|}
  
{|class=wikitable style="background: #f9f9f9; border: 1px #aaaaaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" border="1" cellpadding="4" cellspacing="0"
+
{|class=wikitable style=text-align:center
 +
!
 +
!<small>m</small>
 +
!<small>f</small>
 +
|-width=300
 +
!<small>sg</small>
 +
|lo
 +
|la
 +
|- width=120
 +
!<small>pl<small>
 +
|colspan=2|li
 +
|}
 +
====Ściągnięcia====
 +
Rodzajniki ściągają się z przyimkami.
 +
{|class=wikitable style=text-align:center
 +
|-
 +
!
 +
 +
<small>(GEN.)</small>
 +
!de
 +
!ei
 +
!tra
 +
|-
 +
!u
 +
|amu
 +
|du
 +
|mu
 +
|tras u
 +
|-
 +
!ua
 +
|amua
 +
|dua
 +
|mua
 +
|tras ua
 +
|-
 +
!lo
 +
|ao
 +
|dao
 +
|nao
 +
|tras-o
 +
|-
 +
!la
 +
|à la
 +
|da
 +
|na
 +
|tras-a
 +
|-
 +
!li
 +
|ai
 +
|di
 +
|ni
 +
|tras-i
 +
|}
 +
===Zaimki wskazujące===
 +
====Bliskie====
 +
{|class=wikitable style=text-align:center
 +
!
 +
!<small>m</small>
 +
!<small>f</small>
 +
|-width=300
 +
!<small>sg</small>
 +
|es
 +
|easta
 +
|- width=120
 +
!<small>pl<small>
 +
|colspan=2|esti
 +
|}
 +
====Odległe====
 +
{|class=wikitable style=text-align:center
 +
!
 +
!<small>m</small>
 +
!<small>f</small>
 +
|-width=300
 +
!<small>sg</small>
 +
|çao
 +
|ceala
 +
|- width=120
 +
!<small>pl<small>
 +
|colspan=2|cei
 +
|}
 +
====Ściągnięcia====
 +
Podobnie jak rodzajniki, zaimki wskazujące ściągają się z przyimkami.
 +
{|class=wikitable style=text-align:center
 +
|-
 +
!
 +
 +
<small>(GEN.)</small>
 +
!de
 +
!ei
 +
|-
 +
!es
 +
|as
 +
|des
 +
|nes
 +
|-
 +
!easta
 +
|asta
 +
|deasta
 +
|neasta
 +
|-
 +
!esti
 +
|asti
 +
|desti
 +
|nesti
 +
|-
 +
!çao
 +
|à çao
 +
|daçao
 +
|naçao
 +
|-
 +
!ceala
 +
|à ceala
 +
|daceala
 +
|naceala
 +
|-
 +
!cei
 +
|à cei
 +
|dacei
 +
|nacei
 +
|}
 +
===Zaimki osobowe===
 +
{| class=wikitable style=text-align:center
 +
|-
 +
!colspan=3 rowspan=2|
 +
!rowspan=2|Podmiot
 +
!colspan=2|Dopełnienie
 +
!rowspan=2|Po przyimku
 +
|-
 +
!bliższe
 +
!dalsze
 +
|-
 +
!rowspan=5|Sing.
 +
!colspan=2|1.os.
 +
|jo, j-
 +
|colspan=2|me, m-
 +
|mei
 +
|-
 +
!colspan=2|2.os.
 +
|tu, t-
 +
|colspan=2|te, t-
 +
|tei
 +
|-
 +
!rowspan=3|3.os.
 +
!m
 +
|eo, el
 +
|lo, l-
 +
|rowspan=2|le, lei
 +
|elo
 +
|-
 +
!f
 +
|eala, eal-
 +
|la, l-
 +
|eala
 
|-
 
|-
!<small>Spółgłoski</small>
+
!refl.
!<small>Wargowe</small>
+
|—
!<small>Zębowe</small>
+
|colspan=2|se, s-
!<small>Podniebienne</small>
+
|sei
!<small>Języczkowe</small>
+
|-
 +
!rowspan=3|Plur.
 +
!colspan=2|1.os.
 +
|colspan=4|ni
 +
|-
 +
!colspan=2|2.os.
 +
|colspan=4|vi
 +
|-
 +
!colspan=2|3.os.
 +
|eli
 +
|li
 +
|lor
 +
|eli
 +
|}
 +
===Zaimki przysłówkowe===
 +
{| class=wikitable style=text-align:center
 +
|-
 +
!<small>Lokatyw</small>
 +
!<small>Genetyw</small>
 +
|-
 +
|cheo, chel
 +
|ne, n-
 +
|}
 +
===Czasowniki — odmiana===
 +
Ta sekcja poświęcona jest syntetycznym formom czasownika.
 +
====I koniugacja====
 +
{| class=wikitable style=text-align:center
 +
|-
 +
!<small>Bezokolicznik</small>
 +
|colspan=6|negà
 +
/neˈga/
 +
|-
 +
!<small>Imiesłów bierny</small>
 +
|colspan=6|negà
 +
/neˈga/
 +
|-
 +
!rowspan=2|
 +
!colspan=3|<small>SG</small>
 +
!colspan=3|<small>PL</small>
 +
|-
 +
!<small>I</small>
 +
!<small>II</small>
 +
!<small>III</small>
 +
!<small>I</small>
 +
!<small>II</small>
 +
!<small>III</small>
 +
|-
 +
!colspan=7|<small>Tryb oznajmujący</small>
 +
|-
 +
!<small>Czas
 +
teraźniejszy</small>
 +
|nego
 +
/ˈnɛgo/
 +
|neaga
 +
/ˈɲaga/
 +
|neaga
 +
/ˈɲaga/
 +
|neaga
 +
/ˈɲaga/
 +
|neaga
 +
/ˈɲaga/
 +
|neaga
 +
/ˈɲaga/
 +
|-
 +
!<small>Imperfekt</small>
 +
|negoua
 +
/neˈgwa/
 +
|negoua
 +
/neˈgwa/
 +
|negoua
 +
/neˈgwa/
 +
|negoua
 +
/neˈgwa/
 +
|negoua
 +
/neˈgwa/
 +
|negoua
 +
/neˈgwa/
 +
|-
 +
!colspan=7|<small>Tryb łączący</small>
 +
|-
 +
!<small>Czas
 +
teraźniejszy</small>
 +
|nej
 +
/ˈnɛʒ/
 +
|nej
 +
/ˈnɛʒ/
 +
|nej
 +
/ˈnɛʒ/
 +
|negi
 +
/ˈnɛʒi/
 +
|negi
 +
/ˈnɛʒi/
 +
|negi
 +
/ˈnɛʒi/
 +
|-
 +
!<small>Imperfekt</small>
 +
|negas
 +
/neˈgas/
 +
|negas
 +
/neˈgas/
 +
|negas
 +
/neˈgas/
 +
|negasi
 +
/neˈgasi/
 +
|negasi
 +
/neˈgasi/
 +
|negasi
 +
/neˈgasi/
 +
|-
 +
!colspan=7|<small>Tryb rozkazujący</small>
 +
|-
 +
!—
 +
|—
 +
|neaga
 +
/ˈɲaga/
 +
|—
 +
|—
 +
|—
 +
|—
 +
|}
 +
====III koniugacja====
 +
====krótka====
 +
{| class=wikitable style=text-align:center
 +
|-
 +
!<small>Bezokolicznik</small>
 +
|colspan=6|domí
 +
/doˈmi/
 +
|-
 +
!<small>Imiesłów bierny</small>
 +
|colspan=6|domí
 +
/doˈmi/
 +
|-
 +
!rowspan=2|
 +
!colspan=3|<small>SG</small>
 +
!colspan=3|<small>PL</small>
 +
|-
 +
!<small>I</small>
 +
!<small>II</small>
 +
!<small>III</small>
 +
!<small>I</small>
 +
!<small>II</small>
 +
!<small>III</small>
 +
|-
 +
!colspan=7|<small>Tryb oznajmujący</small>
 +
|-
 +
!<small>Czas
 +
teraźniejszy</small>
 +
|domjo
 +
/ˈdɔ̃ʒo/
 +
|domi
 +
/ˈdɔmi/
 +
|domi, dome
 +
/ˈdɔmi/, /ˈdɔme/
 +
|domi
 +
/ˈdɔmi/
 +
|domi
 +
/ˈdɔmi/
 +
|domi
 +
/ˈdɔmi/
 +
|-
 +
!<small>Imperfekt</small>
 +
|domeia
 +
/doˈmja/
 +
|domeia
 +
/doˈmja/
 +
|domeia
 +
/doˈmja/
 +
|domeia
 +
/doˈmja/
 +
|domeia
 +
/doˈmja/
 +
|domeia
 +
/doˈmja/
 +
|-
 +
!colspan=7|<small>Tryb łączący</small>
 +
|-
 +
!<small>Czas
 +
teraźniejszy</small>
 +
|doama
 +
/ˈdwama/
 +
|doama
 +
/ˈdwama/
 +
|doama
 +
/ˈdwama/
 +
|doama
 +
/ˈdwama/
 +
|doama
 +
/ˈdwama/
 +
|doama
 +
/ˈdwama/
 +
|-
 +
!<small>Imperfekt</small>
 +
|domis
 +
/doˈmis/
 +
|domis
 +
/doˈmis/
 +
|domis
 +
/doˈmis/
 +
|domisi
 +
/doˈmisi/
 +
|domisi
 +
/doˈmisi/
 +
|domisi
 +
/doˈmisi/
 +
|-
 +
!colspan=7|<small>Tryb rozkazujący</small>
 +
|-
 +
!—
 +
|—
 +
|domi
 +
/ˈdɔmi/
 +
|—
 +
|—
 +
|—
 +
|—
 +
|}
 +
====długa====
 +
{| class=wikitable style=text-align:center
 +
|-
 +
!<small>Bezokolicznik</small>
 +
|colspan=6|hiní
 +
/ʃiˈɲi/
 +
|-
 +
!<small>Imiesłów bierny</small>
 +
|colspan=6|hiní
 +
/ʃiˈɲi/
 +
|-
 +
!rowspan=2|
 +
!colspan=3|<small>SG</small>
 +
!colspan=3|<small>PL</small>
 +
|-
 +
!<small>I</small>
 +
!<small>II</small>
 +
!<small>III</small>
 +
!<small>I</small>
 +
!<small>II</small>
 +
!<small>III</small>
 +
|-
 +
!colspan=7|<small>Tryb oznajmujący</small>
 +
|-
 +
!<small>Czas
 +
teraźniejszy</small>
 +
|hinix
 +
/ʃiˈɲiʃ/
 +
|hinix
 +
/ʃiˈɲiʃ/
 +
|hinix
 +
/ʃiˈɲiʃ/
 +
|hinixi
 +
/ʃiˈɲiʃi/
 +
|hinixi
 +
/ʃiˈɲiʃi/
 +
|hinixi
 +
/ʃiˈɲiʃi/
 +
|-
 +
!<small>Imperfekt</small>
 +
|hineia
 +
/ʃiˈɲa/
 +
|hineia
 +
/ʃiˈɲa/
 +
|hineia
 +
/ʃiˈɲa/
 +
|hineia
 +
/ʃiˈɲa/
 +
|hineia
 +
/ʃiˈɲa/
 +
|hineia
 +
/ʃiˈɲa/
 +
|-
 +
!colspan=7|<small>Tryb łączący</small>
 
|-
 
|-
!<small>Zwarte dźw.</small>
+
!<small>Czas
|<center>b</center>
+
teraźniejszy</small>
|<center>d</center>
+
|hinixa
|<center>g</center>
+
/ʃiˈɲiʃa/
|
+
|hinixa
 +
/ʃiˈɲiʃa/
 +
|hinixa
 +
/ʃiˈɲiʃa/
 +
|hinixa
 +
/ʃiˈɲiʃa/
 +
|hinixa
 +
/ʃiˈɲiʃa/
 +
|hinixa
 +
/ʃiˈɲiʃa/
 
|-
 
|-
!<small>Zwarte bezdźw.</small>
+
!<small>Imperfekt</small>
|<center>p</center>
+
|hinis
|<center>t</center>
+
/ʃiˈɲis/
|<center>k</center>
+
|hinis
|
+
/ʃiˈɲis/
 +
|hinis
 +
/ʃiˈɲis/
 +
|hinisi
 +
/ʃiˈɲisi/
 +
|hinisi
 +
/ʃiˈɲisi/
 +
|hinisi
 +
/ʃiˈɲisi/
 
|-
 
|-
!<small>Szczelinowe</small>
+
!colspan=7|<small>Tryb rozkazujący</small>
|<center>f</center>
 
|<center>θ</center>
 
|<center>x</center>
 
|<center>χ</center>
 
 
|-
 
|-
!<small>Płynne</small>
+
!
|<center>w</center>
+
|—
|<center>l</center>
+
|hinix
|<center>j</center>
+
/ʃiˈɲiʃ/
|
+
|
 +
|
 +
|
 +
|
 
|}
 
|}

Aktualna wersja na dzień 01:09, 6 lis 2017

Język śląski (śl. lo slengés [lo slẽˈʒes], la liba slengés [la ˈliba slẽˈʒes] — język północnoromański używany na Śląsku.

Fonologia

Spółgłoski

Wargowe Dziąsłowe Zadziąsłowe Miękkopodniebienne Krtaniowe
Nosowe m n ɲ
Zwarte p b t d k g
Szczelinowe f v s z ʃ ʒ h
Aproksymanty w l j
Drżące r

Samogłoski

Monoftongi

Przednie Centralne Tylne
Przymknięte i u
Półprzymknięte e o
Półotwarte ɛ ɔ
Otwarte a

Samogłoski półotwarte /ɛ, ɔ/ występują wyłącznie w sylabach akcentowanych.

Dyftongi i tryftongi

Wstępujące Zstępujące
Dźwięk Przykład Dźwięk Przykład
ja peadra

[ˈpjadra]

aj ogai

[oˈgaj]

wa doabra [ˈdwabra] dao

[daw]

... ɛj ...

Morfologia

Rodzajniki

m f
u ua /wa/
m f
sg lo la
pl li

Ściągnięcia

Rodzajniki ściągają się z przyimkami.

à

(GEN.)

de ei tra
u amu du mu tras u
ua amua dua mua tras ua
lo ao dao nao tras-o
la à la da na tras-a
li ai di ni tras-i

Zaimki wskazujące

Bliskie

m f
sg es easta
pl esti

Odległe

m f
sg çao ceala
pl cei

Ściągnięcia

Podobnie jak rodzajniki, zaimki wskazujące ściągają się z przyimkami.

à

(GEN.)

de ei
es as des nes
easta asta deasta neasta
esti asti desti nesti
çao à çao daçao naçao
ceala à ceala daceala naceala
cei à cei dacei nacei

Zaimki osobowe

Podmiot Dopełnienie Po przyimku
bliższe dalsze
Sing. 1.os. jo, j- me, m- mei
2.os. tu, t- te, t- tei
3.os. m eo, el lo, l- le, lei elo
f eala, eal- la, l- eala
refl. se, s- sei
Plur. 1.os. ni
2.os. vi
3.os. eli li lor eli

Zaimki przysłówkowe

Lokatyw Genetyw
cheo, chel ne, n-

Czasowniki — odmiana

Ta sekcja poświęcona jest syntetycznym formom czasownika.

I koniugacja

Bezokolicznik negà

/neˈga/

Imiesłów bierny negà

/neˈga/

SG PL
I II III I II III
Tryb oznajmujący
Czas

teraźniejszy

nego

/ˈnɛgo/

neaga

/ˈɲaga/

neaga

/ˈɲaga/

neaga

/ˈɲaga/

neaga

/ˈɲaga/

neaga

/ˈɲaga/

Imperfekt negoua

/neˈgwa/

negoua

/neˈgwa/

negoua

/neˈgwa/

negoua

/neˈgwa/

negoua

/neˈgwa/

negoua

/neˈgwa/

Tryb łączący
Czas

teraźniejszy

nej

/ˈnɛʒ/

nej

/ˈnɛʒ/

nej

/ˈnɛʒ/

negi

/ˈnɛʒi/

negi

/ˈnɛʒi/

negi

/ˈnɛʒi/

Imperfekt negas

/neˈgas/

negas

/neˈgas/

negas

/neˈgas/

negasi

/neˈgasi/

negasi

/neˈgasi/

negasi

/neˈgasi/

Tryb rozkazujący
neaga

/ˈɲaga/

III koniugacja

krótka

Bezokolicznik domí

/doˈmi/

Imiesłów bierny domí

/doˈmi/

SG PL
I II III I II III
Tryb oznajmujący
Czas

teraźniejszy

domjo

/ˈdɔ̃ʒo/

domi

/ˈdɔmi/

domi, dome

/ˈdɔmi/, /ˈdɔme/

domi

/ˈdɔmi/

domi

/ˈdɔmi/

domi

/ˈdɔmi/

Imperfekt domeia

/doˈmja/

domeia

/doˈmja/

domeia

/doˈmja/

domeia

/doˈmja/

domeia

/doˈmja/

domeia

/doˈmja/

Tryb łączący
Czas

teraźniejszy

doama

/ˈdwama/

doama

/ˈdwama/

doama

/ˈdwama/

doama

/ˈdwama/

doama

/ˈdwama/

doama

/ˈdwama/

Imperfekt domis

/doˈmis/

domis

/doˈmis/

domis

/doˈmis/

domisi

/doˈmisi/

domisi

/doˈmisi/

domisi

/doˈmisi/

Tryb rozkazujący
domi

/ˈdɔmi/

długa

Bezokolicznik hiní

/ʃiˈɲi/

Imiesłów bierny hiní

/ʃiˈɲi/

SG PL
I II III I II III
Tryb oznajmujący
Czas

teraźniejszy

hinix

/ʃiˈɲiʃ/

hinix

/ʃiˈɲiʃ/

hinix

/ʃiˈɲiʃ/

hinixi

/ʃiˈɲiʃi/

hinixi

/ʃiˈɲiʃi/

hinixi

/ʃiˈɲiʃi/

Imperfekt hineia

/ʃiˈɲa/

hineia

/ʃiˈɲa/

hineia

/ʃiˈɲa/

hineia

/ʃiˈɲa/

hineia

/ʃiˈɲa/

hineia

/ʃiˈɲa/

Tryb łączący
Czas

teraźniejszy

hinixa

/ʃiˈɲiʃa/

hinixa

/ʃiˈɲiʃa/

hinixa

/ʃiˈɲiʃa/

hinixa

/ʃiˈɲiʃa/

hinixa

/ʃiˈɲiʃa/

hinixa

/ʃiˈɲiʃa/

Imperfekt hinis

/ʃiˈɲis/

hinis

/ʃiˈɲis/

hinis

/ʃiˈɲis/

hinisi

/ʃiˈɲisi/

hinisi

/ʃiˈɲisi/

hinisi

/ʃiˈɲisi/

Tryb rozkazujący
hinix

/ʃiˈɲiʃ/