Język ajdyniriański: Różnice pomiędzy wersjami

Z Conlanger
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
 
(Nie pokazano 453 wersji utworzonych przez 4 użytkowników)
Linia 1: Linia 1:
'''Język ajdyniriański''' (ajd. ''cabhar aydīniru'' [ʦabʱaɾ ajdɨɲiɾu] lub ''Aydīnôhirya'' [ajdɨno̞xiɾja]) — język stworzony przez [[Użytkownik:Borlach|Borlacha]], jako jego pierwszy konlang. Mimo, że ''a propri'', zainspirowany został wieloma prawdziwymi językami, głównie starożytnymi indo-irańskimi (sanskryt, awestyjski, staro-perski), językami kaukaskimi (gruziński, czeczeński), łaciną, ormiańskim i kilkoma indiańskimi. 
+
{{Ajdynir Intro}}
  
W świecie [[Kyon|Kyonu]] jest językiem urzędowym Wielkiego Imperium Ajdyniriańskiego i świętym językiem [[Dżarizm|Dżarizmu]]. Od języków okolicznych ludów wyróżnia go przede wszystkim rozbudowana fleksja, spora liczba przypadków, obecność obwiatywu i podział 1 osoby liczby mnogiej na "my" inkluzywne, ekskluzywne i podwójne. Wywodzi się z wymarłego języka ayńadhańskiego.  
+
{{ język
==Dźwięki==
+
| kolor = #CE2029
Język ajdyniriański posiada bogaty zestaw spółgłosek i samogłosek, w tym 3 spółgłoski ejektywne. 
+
| nazwa = Język ajdyniriański
===Samogłoski===
+
| nazwa własna = Aydīnôhirya
 
+
| twórca = [[User:Borlach|Borlach]] w 2016
* '''a''' - /a/
+
| nazwa conworldu = [[Kyon]]
* '''ā''' - /a:/
+
| państwa = [[Wielkie Imperium Ajdyniriańskie|Ajdynir]] (urzędowy)<br />
* '''ą''' - /ɔ̃/
+
Kraje ościenne (pomocniczy i komunikacja międzynar.)
* '''e''' - /ɛ/
+
| regiony = [[Ajdyniriana]] (lingua franca), południowe wybrzeża Morza Słonego
* '''é''' - /ɛɪ/
+
| mówiący = ''do ustalenia''
* '''ę''' - /ɛ̃/
+
| alfabet = pismo ajdyniriańskie (r̄agul), alfabet łaciński
* '''i''' - /i/
+
| typologia = fleksyjny, fleksyjnoaglutynacyjny <br />SOV
* '''ī''' - /ɨ/
+
| klasyfikacja =
* '''o''' - /ɔ/
+
[[Języki sefrarmańskie]] (''proponowane'')
* '''ô''' - /o̞/
+
: [[Język ajniadański|Języki ajniadańskie]]
* '''u''' - /u/
+
:: Języki północno-ajniadańskie
* '''ū''' - /u:/
+
::: [[Język staroajdyniriański]]
* '''û''' - /ʉ/
+
:::: '''Język ajdyniriański'''
 +
| tekst jaki = The Dawn Will Come (Dragon Age Inkwizycja)
 +
| tekst u = Afrahąm queśafrīdro ag aŝaegi iranonīdro<br>Hrid dāryono, lalair sannāśťo<br>Cir̄as essani'yuŝ ag frahimani sharwan'uŝ<br>Eo anyoa kailino eńara rhāvani<br>Lilair sannāśťo<br><br/>Zhizdaraz ṕarondīyą ag orse néva omani<br>Śaetrās arzanno, lilair sannāśťo<br>Cir̄as essani'yuŝ ag frahimani sharwan'uŝ<br>Eo anyoa kailino eńara rhāvani<br>Lilair sannāśťo<br><br/>Orse zaoghar zūrvano ag issani bądhiro<br>Pacvarqārtaro, lilair sannāśťo<br>Cir̄as essani'yuŝ ag frahimani sharwan'uŝ<br>Eo anyoa kailino eńara rhāvani<br>Lilair sannāśťo
  
===Spółgłoski===
+
}}
* '''b''' - /b/
+
{{słownik}}
* '''bh''' - /bʱ/
 
* '''ch''' - /ʧ/
 
* '''c''' - /ʦ/
 
* '''ć''' - /t͡ɕ/
 
* '''d''' - /d̪/
 
* '''dh''' - /d̪ʱ/
 
* '''f''' - /f/
 
* '''g''' - /g/
 
* '''gh''' - /gʱ/
 
* '''h''' - /x/
 
* '''hw''' - /xʷ/
 
* '''kh''' - /χ/
 
* '''y''' - /j/
 
* '''q''' - /q/
 
* '''k''' - /k/
 
* '''ḱ''' - /kʼ/
 
* '''l''' - /l/
 
* '''m''' - /m/
 
* '''n''' - /n/
 
* '''ń''' - /ɲ/
 
* '''p''' - /p/
 
* '''ṕ''' - /pʼ/
 
* '''r''' - /ɾ/
 
* '''r̄''' - /r/ (/ʀ/)
 
* '''rh''' - /ʁ/
 
* '''s''' - /s/
 
* '''ś''' - /ɕ/
 
* '''sh''' - /ʃ/
 
* '''ŝ''' - /ɬ/
 
* '''t''' - /t/
 
* '''ť''' - /tʼ/
 
* '''v''' - /v/
 
* '''z''' - /z/
 
* '''zh''' - /ʐ/
 
* '''ź''' - /ʑ/
 
* '''j''' - /dʒ/
 
* '''dj''' - /d͡ʑ/
 
* '''dz''' - /d͡z/
 
* '''w''' - /w/
 
* '''x''' - /ks/
 
  
Często występują również dźwięki /gʷ/ i /kʷ/.
+
'''Język ajdyniriański''', alternatywnie również '''język ajdynirski''' (ajd. [[Plik:Cabhar.png|150px]] ''cabhar aydīnirani'' [{{IPA|t͡sa'bʱaɾ ajdɨɲi'ɾʲaɲi}}] lub [[Plik:Ajdynohirya.png|100px]] ''Aydīnôhirya'' [{{IPA|ajdɨnɤxiɾ'ja}}]) — język stworzony przez [[Użytkownik:Borlach|Borlacha]], jako jego pierwszy i flagowy conlang. Inspirowany między innymi językami indoirańskimi, językami kaukaskimi, a także językami Indian Ameryki Północnej.  
  
==Pismo==
+
W świecie [[Kyon|Kyonu]] jest językiem urzędowym [[Wielkie Imperium Ajdyniriańskie|Imperium Ajdyniriańskiego]] i rdzennym językiem [[Ajdyniriańczycy|Ajdyniriańczyków]], będącym nośnikiem imperialnych wpływów i wysokiej kultury. Pełni także rolę lingua franca całej [[Ajdyniriana|Ajdyniriany]], używany jako język handlu i dyplomacji na ogromnych obszarach środkowej części kontynentu. Jest to język fleksyjny z silnymi elementami aglutynacyjnymi, charakteryzujący się między innymi rozbudowaną kategorią osoby gramatycznej, wyróżniając obwiatyw i dzieląc 1 os. lm na formę inkluzywną, ekskluzywną i podwójną. Ajdyniriański wywodzi się z wymarłego [[Język ajniadański|języka ajniadańskiego]], ramach proponowanej rodziny [[Języki seframańskie|języków seframańskich]], jest również jedynym znanym i żyjącym obecnie przedstawicielem grupy północno-ajdniadańskiej.  
===R̄agul===
+
==Fonologia== 
Ajdyniriański zapisywany jest pismem alfabetycznym, który jest tak naprawdę mocno zmodyfikowanym alfabetem awestyjskim. Jego nazwa to '''r̄agul''', co znaczy po prostu pismo. R̄agul składa się z 58 znaków, w tym 13 samogłosek, 41 spółgłosek i 4 znaków interpunkcyjnych. Zazwyczaj jeden znak odpowiada jednemu dźwiękowi. Niektóre litery mogą być wymawiane inaczej w standardowym języku (używanym na rdzennych ziemiach [[Ajdyniriańczycy|Ajdyniriańczyków]]) i inaczej w jednym z kilku dialektów regionalnych. W r̄agulu czyta i piszę się od lewej do prawej, nie ma również rozróżnienia między małymi i wielkimi literami.
+
===Samogłoski===
 +
{|class=wikitable style="text-align:center"
 +
|-
 +
!
 +
!Przednie
 +
!Centralne
 +
!Tylne
 +
|-
 +
!Przymknięte
 +
|{{IPA|i}}~{{IPA|ɪ}}
 +
|{{IPA|ɨ}}~{{IPA|ɘ}} &bull; {{IPA|ʉ}}
 +
|{{IPA|u}} &bull; {{IPA|uː}}
 +
|-
 +
!Środkowe
 +
|{{IPA|ɛ}} &bull; {{IPA|ɛj}} &bull; {{IPA|ɛ̃}}
 +
|
 +
|{{IPA|ɔ}} &bull; {{IPA|ɤ}}
 +
|-
 +
!Otwarte
 +
|
 +
|{{IPA|a}} &bull; {{IPA|aː}} &bull; {{IPA|ã}}
 +
|
 +
|}
  
Nie da się jednoznacznie stwierdzić gdzie powstał ten rodzaj pisma, lecz najstarsze znane inskrypcje zapisane za pomocą r̄agulu (w staro-ajdyniriańskim) pochodzą sprzed ponad 3.500 lat ziemskich, i są inskrypcjami koronacyjnymi kilku pierwszych władców [[Djyazhoar|Djyazhoaru]]. Prawdopodobnie jednak jego historia jest znacznie starsza, może bowiem pochodzić z mitycznej praojczyzny Ajdyniriańczyków, [[Ayńadhanaz Vaedjorxa]], znajdującej się najprawdopodobniej w wysokogórskich, zachodnich rubieżach dzisiejszego Państwa Oleskiego.   
+
===Dyftongi===
[[Plik:Ragul.png|center|1200px]]
+
W języku ajdyniriańskim występuje 10 dyftongów:
[[Plik:Ragul_liczby.png|600px]]
+
<div style="column-count:5;-moz-column-count:5;-webkit-column-count:3">
<center>''Napis po prawej: Éxan Khshāyarvan Aydīniru. Hwadāmi, varīśdāmi ag dzaraman - Wielkie Imperium Ajdyniriańskie. Wiedza, siła i zwycięstwo.''</center>
+
*'''ae''' - [{{IPA|aɛ}}] jak w ''śaetra'' [{{IPA|ɕ}}<font color="darkred">{{IPA|aɛ}}</font>{{IPA|tra}}] (gwiazda)
 +
*'''ai''' - [{{IPA|aɪ}}] jak w ''dairaish'' [{{IPA|d}}<font color="darkred">{{IPA|aɪ}}</font>{{IPA|ɾ}}<font color="darkred">{{IPA|aɪ}}</font>{{IPA|ʂ}}] (kajdany, łańcuch)
 +
*'''aī''' - [{{IPA|aɘ}}] jak w ''mārgaīn'' [{{IPA|ma:rg}}<font color="darkred">{{IPA|aɘ}}</font>{{IPA|n}}] (bezpiecznemu)
 +
*'''ao''' - [{{IPA|aɔ}}] jak w ''ťaoma'' [{{IPA|t'}}<font color="darkred">{{IPA|aɔ}}</font>{{IPA|ma}}] (magia)
 +
*'''au''' - [{{IPA|au}}] jak w ''drauzh'' [{{IPA|dr}}<font color="darkred">{{IPA|au}}</font>{{IPA|ʐ}}] (kłamstwo)
 +
*'''ea''' - [{{IPA|ɛa}}] jak w ''lorheal'' [{{IPA|lɔʀ}}<font color="darkred">{{IPA|ɛa}}</font>{{IPA|l}}] (kruk)
 +
*'''eo''' - [{{IPA|ɛɔ}}] jak w ''eo'' [<font color="darkred">{{IPA|ɛɔ}}</font>] (w)
 +
*'''ia''' - [{{IPA|ɪa}}] jak w ''weŝaryia'' [{{IPA|wɛɬarj}}<font color="darkred">{{IPA|ɪa}}</font>] (szkło)
 +
*'''io''' - [{{IPA|ɪɔ}}] jak w ''annurios'' [{{IPA|an:uɾ}}<font color="darkred">{{IPA|ɪɔ}}</font>{{IPA|s}}] (pełny)
 +
*'''oa''' - [{{IPA|ɔa}}] jak w ''djyoaxar'' [{{IPA|d͡ʑj}}<font color="darkred">{{IPA|ɔa}}</font>{{IPA|ksar}}] (mit)
 +
</div>
 +
<br>
 +
Dyftongi [{{IPA|aɘ}}] oraz [{{IPA|ɪɔ}}] występują dość rzadko, pojawiając się praktycznie jedynie w odmianie słów, głównie przymiotników i imiesłowów. Z kolei niektórzy uznają często występujące [{{IPA|ɛj}}] za 11 dyftong.  
 +
*'''é''' - [{{IPA|ɛj}}] jak w ''éxan'' [<font color="darkred">{{IPA|ɛj}}</font>{{IPA|ksan}}] (wielki).
  
===Ortografia===
+
W przypadku gdy ma pojawić się niedozwolony dyftong, pomiędzy samogłoskami najczęściej pojawia się [{{IPA|j}}], oddzielając je. Nie występują także długie dyftongi, nawet jeśli słowo zapisywane jest w sposób sugerujący jego występowanie. W takim wypadku słowo będzie wymawiane z krótkim dyftongiem.
<br>- /ɲ/ można zapisać również jako ''ni'', zwłaszcza na końcu słowa
+
*''pteān'' - [{{IPA|pt}}<font color="darkred">{{IPA|ɛa}}</font>{{IPA|n}}]
<br>- ''q'' wymawia się jako /q/, lecz ''qu'' odpowiada /kʷ/
+
*''ptoān'' - [{{IPA|pt}}<font color="darkred">{{IPA|ɔa}}</font>{{IPA|n}}]
<br>- ''gw'' odpowiada /gʷ/, tak samo jak ''hw'' to /xʷ/ (mimo, że nie posiada oddzielnego znaku w r̄agulu)
+
*''tôriāmi'' - [{{IPA|tɤɾ}}<font color="darkred">{{IPA|ɪa}}</font>{{IPA|mi}}]
<br>- ''ts'' zawsze wymawia się jak ''c''
 
  
==Gramatyka==
+
===Spółgłoski===
Ajdyniriański jest językiem wysoce fleksyjnym, czasowniki odmieniają się przez osoby, czasy i tryby. Podstawowym szykiem zdania jest SOV, ale bez problemu można używać także szyku dowolnego. Występują również różnego rodzaju zrostki. Co ciekawe, w ajdyniriańskim występuje obwiatyw.
+
{| class="wikitable" width="40%" min-width="350px"
===Osoby i odmiana czasowników przez osoby===
 
Czasowniki regularne odmienia się przez osoby poprzez dodanie doń odpowiedniej końcówki. Wszystkie czasowniki regularne w bezokoliczniku kończą się na '''-e'''.
 
{| class="wikitable"
 
 
|-
 
|-
!   osoba 
+
! rowspan="2" colspan="2" align=center |
!   końcówka 
+
! rowspan="2" align=center | Wargowe
!   mifne - jeść
+
! rowspan="2" align=center | Zębowe
!   rahete - żyć*
+
! rowspan="2" align=center | Dziąsłowe
!   shéwe - kochać
+
! rowspan="2" align=center | Retrofl.
 +
! rowspan="2" align=center | Miękkopod.
 +
! colspan="2" align=center | Twardopod.
 +
! rowspan="2" colspan="2" align=center | Języczkowe
 
|-
 
|-
| align="center" | ja - xé
+
! <small>zwykłe</small>
| align="center" | '''-ar'''
+
! <small>labial.</small>
| align="center" |  mifne'''ar''' - jem
 
| align="center" |  rahete'''ar''' - żyję
 
| align="center" |  shéwe'''ar''' - kocham
 
 
|-
 
|-
| align="center" | ty - mę
+
! colspan="2" align=center | Nosowe
| align="center" | '''-yt'''
+
| align=center | {{IPA|m}}
| align="center" | mifne'''yt''' - jesz
+
|
| align="center" | rahete'''yt''' - żyjesz
+
| align=center | {{IPA|n}}
| align="center" | shéwe'''yt''' - kochasz
+
|
 +
| align=center | {{IPA|ɲ}}
 +
|
 +
|
 +
|
 
|-
 
|-
| align="center" | on - źa
+
!style="text-align:left" rowspan=4|'''Zwarte'''
| align="center" | '''-ti'''
+
!style="text-align:left" |<small>bezdźwięczne</small>
| align="center" | mifn'''ti''' - on je
+
| align=center | {{IPA|p}}
| align="center" | rahe'''ti''' - on żyje
+
| align=center | {{IPA|t}}
| align="center" | shéw'''ti''' - on kocha
+
|
 +
|
 +
|
 +
| align=center | {{IPA|k}}
 +
| align=center | {{IPA|kʷ}}
 +
| align=center | {{IPA|q}}
 
|-
 
|-
| align="center" | ona - rha
+
!style="text-align:left" |<small>'''dźwięczne'''</small>
| align="center" | '''-ta'''
+
| align=center | {{IPA|b}}
| align="center" | mifn'''ta''' - ona je
+
| align=center | {{IPA|d}}
| align="center" | rahe'''ta''' - ona żyje
+
|
| align="center" | shéw'''ta''' - ona kocha
+
|
 +
|
 +
| align=center | {{IPA|g}}
 +
|
 +
|
 
|-
 
|-
| align="center" | ono - qa
+
!style="text-align:left" |<small>'''dźwięczne przydechowe'''</small>
| align="center" | '''-to'''
+
| align=center | {{IPA|bʰ}}
| align="center" | mifn'''to''' - ono je
+
| align=center | {{IPA|dʰ}}
| align="center" | rahe'''to''' - ono żyje
+
|
| align="center" | shéw'''to''' - ono kocha
+
|
 +
|
 +
| align=center | {{IPA|gʰ}}
 +
|
 +
|
 
|-
 
|-
| align="center" | my (inkluzywne) - ṕef
+
!style="text-align:left" |<small>'''ejektywne'''</small>
| align="center" | '''-z'''
+
| align=center | {{IPA|p'}}
| align="center" | mifne'''z''' - my(1) jemy
+
| align=center | {{IPA|t'}}
| align="center" | rahete'''z''' - my(1) żyjemy
+
|
| align="center" | shéwe'''z''' - my(1) kochamy
+
|
 +
|
 +
| align=center | {{IPA|k'}}
 +
|
 +
|
 +
|-
 +
!style="text-align:left" rowspan=2|'''Afrykaty'''
 +
!style="text-align:left" |<small>bezdźwięczne</small>
 +
|
 +
|
 +
| align=center | {{IPA|t͡s}}
 +
| align=center | {{IPA|ʈ͡ʂ}}
 +
| align=center | {{IPA|t͡ɕ}}
 +
|
 +
|
 +
|
 
|-
 
|-
| align="center" | my (podwójne) - ṕur
+
!style="text-align:left" |<small>'''dźwięczne'''</small>
| align="center" | ''''''
+
|
| align="center" | mifne'''ź''' - my(2) jemy
+
|
| align="center" | rahete'''ź''' - my(2) żyjemy
+
| align=center | {{IPA|d͡z}}
| align="center" | shéwe'''ź''' - my(2) kochamy
+
| align=center | {{IPA|d͡ʐ}}
 +
| align=center | {{IPA|d͡ʑ}}
 +
|
 +
|
 +
|
 
|-
 
|-
| align="center" | my (ekskluzywne) - ṕi
+
!style="text-align:left" rowspan=2|'''Szczelinowe'''
| align="center" | '''-zi'''  
+
!style="text-align:left" |<small>bezdźwięczne</small>
| align="center" | mifne'''zi''' - my(3) jemy
+
| align=center | {{IPA|f}}
| align="center" | rahete'''zi''' - my(3) żyjemy
+
|
| align="center" | shéwe'''zi''' - my(3) kochamy
+
| align=center | {{IPA|s}}
 +
| align=center | {{IPA|ʂ}}
 +
| align=center | {{IPA|ɕ}}
 +
| align=center | {{IPA|x}}
 +
| align=center | {{IPA|xʷ}}
 +
| rowspan=2 align=center | {{IPA|χ}}
 
|-
 
|-
| align="center" | wy - yôk
+
!style="text-align:left" |<small>'''dźwięczne'''</small>
| align="center" | '''-el'''  
+
| align=center | {{IPA|v}}
| align="center" | mifn'''el''' - jecie
+
|
| align="center" | rahet'''el''' - żyjecie
+
| align=center | {{IPA|z}}
| align="center" | shéw'''el''' - kochacie
+
| align=center | {{IPA|ʐ}}
 +
| align=center | {{IPA|ʑ}}
 +
|
 +
|
 
|-
 
|-
| align="center" | oni - ta
+
! colspan="2" align=center | Drżące
| align="center" | '''-rą'''
+
|
| align="center" | mifne'''rą''' - jedzą
+
| colspan=2 align=center | {{IPA|ɾ}} ~ {{IPA|r}} &bull; {{IPA|r:}}
| align="center" | rahete'''rą''' - żyją
+
|
| align="center" | shéwe'''rą''' - kochają
+
|
 +
|
 +
|
 +
| align=center | {{IPA|ʀ}}
 
|-
 
|-
| align="center" | obwiatyw
+
! colspan="2" align=center | Aproksymanty
| align="center" | '''-aite'''
+
|
| align="center" | mifn'''aite'''
+
| colspan=2 align=center | {{IPA|l}} &bull; {{IPA|ɬ}}
| align="center" | rahet'''aite'''
+
|
| align="center" | shéw'''aite'''
+
| align=center | {{IPA|j}}
 +
| align=center | {{IPA|w}}
 +
|
 +
|
 
|}
 
|}
* gdy w czasowniku regularnym przed końcowym e stoi t, ť, d lub dh, zwyczajnie opuszcza się dodanie kolejnego t i dodaje samo i, a lub o
+
* [{{IPA|ɾ}}] występuje jedynie pomiędzy samogłoskami i dyftongami
 +
 
 +
===Struktura sylaby===
 +
W ajdyniriańskim maksymalna dopuszczalna sylaba to '''CCCCVCC''', gdzie V oznacza samogłoskę lub dyftong a C spółgłoskę. Przykładem takiej sylaby jest np. ''khshryand'' [{{IPA|χʂrjand}}] (krawędź, straj). Taka budowa sylaby pojawia się jednak bardzo rzadko, rzadkie są również zbitki spółgłoskowe składające się z więcej niż 2 spółgłosek. Dominują proste sylaby, takie jak V, VC, CV i CVC. 
  
Występują również czasowniki nieregularne. Jest ich 9 - ''być'', ''mieć'', ''móc'', ''umieć''/''potrafić'', ''chcieć'', ''myśleć'', ''znać'', ''musieć'', ''mieć powinność''. Z tych 9, 3 odmieniają się bez żadnej jasno widocznej reguły (czasowniki ''być'', ''chcieć'', ''musieć''), pozostałe 5 natomiast odmienia się podobnie do czasowników regularnych, poprzez dodanie odpowiednich końcówek, a także skrócenie słowa.
+
===Zmiany fonologiczne===
<br>- dla wszystkich osób oprócz 'ta', 'yôk' i obwiatywu nowa forma powstaje poprzez zachowanie 3 pierwszych liter bezokolicznika i dodaniu do tego odpowiedniej końcówki
+
<small>Zmiany fonologiczne ze staroajdyniriańskiego do ajdyniriańskiego:</small>
<br>- dla obwiatywu zachowuje się 2 pierwsze litery i dodaje odpowiednią końcówkę
+
:_a: → _ax
<br>- dla 'ta' zostawia się jedynie 3-4 pierwsze litery, nie dodając niczego
+
:_aje → _ai
<br>- dla 'yôk' zostawia się 2 pierwsze litery i dodaje końcówkę
+
:e → ɛj
 +
:i: → ɨ~ɘ
 +
:ɔ: → ɤ
 +
:ɔ:Ca  ɔ:Cɛ → ɔa ɔɛ
 +
:u:χ → ʉx
 +
:u:v u:ʃ u:ʐ → ʉv ʉʃ ʉʐ
 +
:u:rʱ u:sʱ u:zʱ u:dʒʱ → ʉr ʉs ʉz ʉdʒ
 +
:u:w → au
 +
:tʲ → t͡s
 +
:ʈ͡ʂʲ → t͡ɕ
 +
:ʃʲ → ɕ
 +
:ʐʲ → ʑ
 +
:dʒʱ → d͡z
 +
:ʈ͡ʂʱ kʱ pʱ sʱ tʱ zʱ → ʈ͡ʂ k p s t z
 +
:rʱ → [ʀ]~[ʁ]
 +
:rʱC→ r:
 +
:nCʱ lCʱ sCʱ → n: l: s:
 +
:nʲɛ ne → ɲi
 +
:Cʲai → Ca:ja
 +
:gʲ kʲ mʲ nʲ pʲ rʲ sʲ zʲ dʒʲ d͡ʑʲ → gj kj mj nj pj rj sj zj dʒj d͡ʑj
 +
:qʷ → q
 +
:qʷ → kʷ
 +
:ɣ → ks
  
{| class="wikitable"
+
==Pismo==
 +
Do zapisu języka ajdyniriańskiego używa się rodzimego pisma ajdyniriańskiego, zwanego R̄agul, będącego podstawową formą zapisu języka w konworldzie. Oprócz r̄agulu używa się również zapis alfabetem łacińskim, gdzie występują 43 litery oraz 12 dwuznaków. 
 +
===Zapis łaciński===
 +
{| cellspacing="10" style="text-align: center;"
 +
|- style="font-size: 2.0em;"
 +
|  a  ||  ā ||  ą  ||  b  ||  bh  ||  ch  ||  c  || ć  ||  d  ||  dh 
 +
|-
 +
| [{{IPA|a}}] || [{{IPA|aː}}] || [{{IPA|ã}}] || [{{IPA|b}}] || [{{IPA|bʰ}}] || [{{IPA|ʈ͡ʂ}}] || [{{IPA|t͡s}}] || [{{IPA|t͡ɕ}}] || [{{IPA|d}}] || [{{IPA|dʰ}}]
 +
|- style="font-size: 2.0em;"
 +
|  e  ||  é ||  ę  ||  f  ||  g  ||  gh  ||  h  || kh  ||  hw  ||  i 
 +
|-
 +
| [{{IPA|ɛ}}] || [{{IPA|ɛj}}] || [{{IPA|ɛ̃}}] || [{{IPA|f}}] || [{{IPA|g}}] || [{{IPA|gʰ}}] || [{{IPA|x}}] || [{{IPA|χ}}] || [{{IPA|xʷ}}] || [{{IPA|i~ɪ}}]
 +
|- style="font-size: 2.0em;"
 +
|  ī  ||  y  ||  q  ||  k  ||  ḱ  ||  l  ||  m ||  n  ||  ń  ||  o 
 
|-
 
|-
!  osoba 
+
| [{{IPA|ɨ~ɘ}}] || [{{IPA|j}}] || [{{IPA|q}}] || [{{IPA|k}}] || [{{IPA|kʼ}}] || [{{IPA|l}}] || [{{IPA|m}}] || [{{IPA|n}}] || [{{IPA|ɲ}}] || [{{IPA|ɔ}}]
!  końcówka 
+
|- style="font-size: 2.0em;"
!  darād - mieć
+
|  ô  ||  p  ||  ṕ  ||  r  ||  r̄  ||  rh  ||  s ||  ś  ||  sh  ||  ŝ  
!  nagham - móc
 
!  sąrhal - umieć/potrafić
 
!  avriť - myśleć
 
!  gāchana - znać  
 
!  ŝarwīshi - mieć powinność
 
 
|-
 
|-
| align="center" |
+
| [{{IPA|ɤ}}] || [{{IPA|p}}] || [{{IPA|p'}}] || [{{IPA|ɾ~r}}] || [{{IPA|r:}}] || [{{IPA|ʀ}}] || [{{IPA|s}}] || [{{IPA|ɕ}}] || [{{IPA|ʂ}}] || [{{IPA|ɬ}}]
| align="center" | '''-āyn'''
+
|- style="font-size: 2.0em;"
| align="center" | dar'''āyn'''
+
|  t  || ť  ||  u  ||  ū  ||  û  || || z || zh  || ź  ||
| align="center" | nagh'''āyn'''
 
| align="center" | sąrh'''āyn'''
 
| align="center" | avr'''āyn'''
 
| align="center" | gāch'''āyn'''
 
| align="center" | ŝar'''āyn'''
 
 
|-
 
|-
| align="center" |
+
| [{{IPA|t}}] || [{{IPA|t'}}] || [{{IPA|u}}] || [{{IPA|u:}}] || [{{IPA|ʉ}}] || [{{IPA|v}}] || [{{IPA|z}}] || [{{IPA|ʐ}}] || [{{IPA|ʑ}}] || [{{IPA|d͡ʐ}}]
| align="center" | '''-ūn'''
+
|- style="font-size: 2.0em;"
| align="center" | dar'''ūn'''
+
| dj  || dz  || || || qu 
| align="center" | nagh'''ūn'''
 
| align="center" | sąrh'''ūn'''
 
| align="center" | avr'''ūn'''
 
| align="center" | gāch'''ūn'''
 
| align="center" | ŝar'''ūn'''
 
 
|-
 
|-
| align="center" | źa/rha/qa
+
| [{{IPA|d͡ʑ}}] || [{{IPA|d͡z}}] || [{{IPA|w}}] || [{{IPA|ks}}] || [{{IPA|kʷ}}]
| align="center" | '''-aem'''
+
|}
| align="center" | dar'''aem'''
+
 
| align="center" | nagh'''aem'''
+
===R̄agul===
| align="center" | sąrh'''aem'''
+
 
| align="center" | avr'''aem'''
+
'''R̄agul''' (ajd. ''r̄agul'' [{{IPA|r:agul}}] pismo) to ajdyniriańskie pismo głoskowe (alfabetyczne)<ref>Zainspirowane i wzorowane na alfabecie awestyjskim: https://pl.wikipedia.org/wiki/Alfabet_awestyjski</ref>, używane do zapisu języka ajdyniriańskiego, [[Język staroajdyniriański|staroajdyniriańskiego]], oraz wielu innych języków [[Ajdyniriana|Ajdyniriany]], jak choćby [[Język rikkadański|rikkadańskiego]] czy [[Język tahareński|tahareńskiego]]. Jest to pełny alfabet, zawierający zarówno spółgłoski jak i samogłoski. Do zapisu języka ajdyniriańskiego stosuje się 59 znaków - 41 spółgłosek, 13 samogłosek oraz 5 znaków interpunkcyjnych, chociaż liczba znaków r̄agulu może różnić się w przypadku zapisu innych języków. Z reguły jeden znak odpowiada jednemu dźwiękowi, słowa są natomiast zapisywane od lewej do prawej. Nie wyróżnia się również wielkich i małych liter.
| align="center" | gāch'''aem'''
+
 
| align="center" | ŝar'''aem'''
+
R̄agul posiada trzy kroje pisma, dość różniące się od siebie. Są to:
 +
:'''Favwarani''' (ajd. [{{IPA|favwaɾaɲi}}] "użytkowy") - typ pisma stosowany na co dzień w powszechnym użytku, a także pismo odręczne. Krój pisma oparty na stylu ''Khshāyarani''.     
 +
:'''Khshāyarani''' (ajd. [{{IPA|χʂa:jaɾaɲi}}] "cesarski" lub "imperialny") - styl powstały około roku DATA (kalendarz wspólny) na potrzeby ważnych dokumentów państwowych. W zamierzeniu styl ten odwołuje się oraz stara się naśladować najwcześniejsze ajdyniriańskie, oraz najprawdopodobniej ajniadańskie inskrypcje, być swego rodzaju powrotem do korzeni. ''Khshāyarani'' używany jest jako de facto standardowa czcionka. Nazwa wywodzi się również od powszechnego użycia w imperialnej propagandzie, na inskrypcjach, pomnikach oraz dokumentach.   
 +
:'''Léwevani''' lub '''Léwenaqeni''' (ajd. [{{IPA|lɛjwɛvaɲi}}] / [{{IPA|lɛjwɛnaqɛɲi}}] "poetycki") - najstarszy oraz najbardziej ozdobny rodzaj r̄agulu, używany przede wszystkim do zapisu wszelkiego rodzaju poezji. Styl kaligraficzny, różniący się znacznie zarówno od użytkowego ''Favwarani'' jak i imperialnego ''Khshāyarani''.   
 +
 
 +
Ciężko jest jednoznacznie stwierdzić gdzie powstało pismo ajdyniriańskie, lecz najstarsze znane inskrypcje zapisane za pomocą r̄agulu (w archaicznej odmianie staroajdyniriańskiego) pochodzą prawdopodobnie z okolic roku 300 Czwartej Ery (roku 3881 kalendarza wspólnego)<ref>Około 1900 lat ziemskich temu</ref>. Są to krótkie fragmenty znacznie starszych i niestety niezachowanych do naszych czasów tekstów religijnych oraz psalmów, będących najprawdopodobniej ajniadańską spuścizną.<br>
 +
Pierwsze pełne znalezione inskrypcje pochodzą natomiast z okresu o kilka wieków późniejszego - są inskrypcje koronacyjne oraz propagandowe [[Aŝamānish I Wielki|Aŝamānisha Wielkiego]], pierwszego Imperatora Ajdyniru, spisane w roku 828 Czwartej Ery (4441 kalendarza wspólnego)<ref>Około 1700 lat ziemskich temu</ref>.
 +
 
 +
Historia r̄agulu sięga jednak znacznie dalej, pismo to pochodzi bowiem ze Starożytnego Wschodu, a dokładniej owianej legendami praojczyzny Ajdyniriańczyków, [[Ainıadnıeresťa|Pierwszego Królestwa]], znajdującej się na równinach nad brzegami rzeki [[XXXrzeka|Yitryazhir]], które obecnie zamieszkują [[Kauradowie]], oraz obszarach wyżynnych u podnóży Gór Pochodzenia, położonych na granicy dzisiejszej [[Państwo Olsów|Monarchii Olsów]]. R̄agul jest kontynuacją ewolucji wielu znacznie starszych pism ajniadańskich, zaczynając od pierwotnego pisma obrazkowego, kończąc na pełnym alfabecie funkcjonującym na kilkaset lat przed upadkiem Pierwszego Królestwa.
 +
 
 +
Starożytne pismo ajniadańskie zostało przewiezione nad Jezioro Szmaragdowe w skutek osiedlenia się tam Ajniadanów po zagładzie Pierwszego Królestwa. Tam powoli przekształciło się w r̄agul - pismo ajdyniriańskie, podczas epoki Wojujących Królestw, a następnie w czasach Starego Państwa, doszło bowiem do naturalnej ewolucji alfabetu - pismo z tamtego okresu różni się wyglądem znacząco zarówno od pisma ajniadańskiego (oraz najwcześniejszych inskrypcji w r̄agulu), jak i od współczesnej formy tego pisma. Podczas okresu przejściowego, trwającego od upadku Starego Państwa do początku Nowego Państwa, zwanego Czasem Pustego Tronu, dokonano radykalnej reformy alfabetu, starając nadać mu wygląd jak najbardziej zbliżony do pierwotnego r̄agulu. Ze względów kulturowych, religijnych oraz z powodu działania wszechobecnej propagandy państwowej, współczesny r̄agul niewiele zmienił się od czasu tych reform, styl Khshāyarani bazuje właśnie na owych reformach. Wyjątkiem jest tutaj styl Léwevani, który pochodzi od r̄agul czasów Starego Państwa.             
 +
 
 +
==== Alfabet ====
 +
[[Plik:Mottoragajd.png|thumb|right|1000px|<center>Przykład tekstu zapisanego za pomocą r̄agulu - na górze w stylu Favwarani, poniżej w Khshāyarani. Motto Ajdyniru oraz jedno ze zwyczajowych powitań:</center><br><br/><center>''Éxan Khshāyarvan Aydīnirani. Hwadāmi, er̄atāmi akhé dzaraman. Aťeaji Khshāyar raheto! Rahetarto!''<br>''Wielkie Imperium Ajdyniriańskie. Wiedza, siła i zwycięstwo. Niech żyje Imperator! Oby żył!''</center>]]
 +
 
 +
<br/>
 +
 
 +
{| class="wikitable" style="text-align: center;"
 +
! colspan=3 | Litera
 +
! colspan=2| Nazwa
 +
! rowspan=2| Wymowa
 +
! rowspan=2| Transkrypcja
 +
! rowspan=2| Wartość numeryczna
 +
|-
 +
! ''Favwarani''
 +
! ''Khshāyarani''
 +
! ''Léwevani''
 +
! Zapis
 +
! Wymowa
 +
|-
 +
| align="center" |[[Plik:A.rag.stary.png]]
 +
| align="center" |[[Plik:A.png]]
 +
| align="center" |
 +
| align="center" | ''a''
 +
| align="center" | /a/
 +
| align="center" | /a/
 +
| align="center" | ''a''
 +
| align="center" | 1
 
|-
 
|-
| align="center" | ṕef/ṕur/ṕi
+
| align="center" |[[Plik:Aa.rag.stary.png]]
| align="center" | '''-sur'''
+
| align="center" |[[Plik:Aa.png]]
| align="center" | dar'''sur'''
+
| align="center" |
| align="center" | nagh'''sur'''
+
| align="center" | ''āsha''
| align="center" | sąrh'''sur'''
+
| align="center" | /a:ʂa/
| align="center" | avr'''sur'''
+
| align="center" | /a:/
| align="center" | gāch'''sur'''
+
| align="center" | ''ā''
| align="center" | ŝar'''sur'''
+
| align="center" | 2
 
|-
 
|-
| align="center" | yôk
+
| align="center" |[[Plik:Ą.rag.stary.png]]
| align="center" | '''-(h)rish'''
+
| align="center" |[[Plik:Ą.png]]
| align="center" | da'''hrish'''
+
| align="center" |
| align="center" | na'''hrish'''
+
| align="center" | ''ą''
| align="center" | są'''rish'''
+
| align="center" | /ã/
| align="center" | av'''rish'''
+
| align="center" | /ã/
| align="center" | gāch'''rish'''
+
| align="center" | ''ą''
| align="center" | ŝar'''hrish'''*
+
| align="center" | 3
 +
|-
 +
| align="center" |[[Plik:B.rag.stary.png]]
 +
| align="center" |[[Plik:B.png]]
 +
| align="center" |
 +
| align="center" | ''ba''
 +
| align="center" | /ba/
 +
| align="center" | /b/
 +
| align="center" | ''b''
 +
| align="center" | 4
 
|-
 
|-
| align="center" | ta
+
| align="center" |[[Plik:Bh.rag.stary.png]]
| align="center" | -
+
| align="center" |[[Plik:Bh.png]]
| align="center" | dar
+
| align="center" |
| align="center" | nagh
+
| align="center" | ''bhar''
| align="center" | sąrha
+
| align="center" | /bʰar/
| align="center" | avri
+
| align="center" | /bʰ/
| align="center" | gācha
+
| align="center" | ''bh''
| align="center" | ŝarwī
+
| align="center" | 5
 
|-
 
|-
| align="center" | obwiatyw
+
| align="center" |[[Plik:Ch.rag.stary.png]]
| align="center" | '''-rā'''
+
| align="center" |[[Plik:Ch.png]]
| align="center" | da'''rā'''
+
| align="center" |
| align="center" | na'''rā'''
+
| align="center" | ''chir''
| align="center" | są'''rā'''
+
| align="center" | /ʈ͡ʂir/
| align="center" | av'''rā'''
+
| align="center" | /ʈ͡ʂ/
| align="center" | '''rā'''
+
| align="center" | ''ch''
| align="center" | ŝa'''rā'''
+
| align="center" | 6
|}
 
* /ɾ/ zamieniło się w /ʁ/ (r --> rh)
 
{| class="wikitable"
 
 
|-
 
|-
!  osoba   
+
| align="center" |[[Plik:C.rag.stary.png]]
!  nezyu - być
+
| align="center" |[[Plik:C.png]]
!  caiva - chcieć
+
| align="center" |
!  ḱalshu - musieć
+
| align="center" | ''ciri''
 +
| align="center" | /t͡siɾi/
 +
| align="center" | /t͡s/
 +
| align="center" | ''c''
 +
| align="center" | 7
 
|-
 
|-
| align="center" |
+
| align="center" |[[Plik:Ć.rag.stary.png]]
| align="center" | nazyin - jestem
+
| align="center" |[[Plik:Ć.png]]
| align="center" | cafirya - chcę
+
| align="center" |
| align="center" | ḱaishi - muszę
+
| align="center" | ''ćarim''
 +
| align="center" | /t͡ɕaɾim/
 +
| align="center" | /t͡ɕ/
 +
| align="center" | ''ć''
 +
| align="center" | 8
 +
|-
 +
| align="center" |[[Plik:D.rag.stary.png]]
 +
| align="center" |[[Plik:D.png]]
 +
| align="center" |
 +
| align="center" | ''da''
 +
| align="center" | /da/
 +
| align="center" | /d/
 +
| align="center" | ''d''
 +
| align="center" | 9
 
|-
 
|-
| align="center" |
+
| align="center" |[[Plik:Dh.rag.stary.png]]
| align="center" | newef - jesteś
+
| align="center" |[[Plik:Dh.png]]
| align="center" | cuvrad - chcesz
+
| align="center" |
| align="center" | ḱazhis - musisz
+
| align="center" | ''dhar''
 +
| align="center" | /dʰar/
 +
| align="center" | /dʰ/
 +
| align="center" | ''dh''
 +
| align="center" | 10
 
|-
 
|-
| align="center" | źa
+
| align="center" |[[Plik:E.rag.stary.png]]
| align="center" | ŝog - on jest
+
| align="center" |[[Plik:E.png]]
| align="center" | ṕrah - on chce
+
| align="center" |
| align="center" | ekré - on musi
+
| align="center" | ''e''
 +
| align="center" | /ɛ/
 +
| align="center" | /ɛ/
 +
| align="center" | ''e''
 +
| align="center" | 20
 
|-
 
|-
| align="center" | rha
+
| align="center" |[[Plik:Ej.rag.stary.png]]
| align="center" | ŝaw - ona jest
+
| align="center" |[[Plik:Ej.png]]
| align="center" | ṕray - ona chce
+
| align="center" |
| align="center" | ekya - ona musi
+
| align="center" | ''énar''
 +
| align="center" | /ɛjnar/
 +
| align="center" | /ɛj/
 +
| align="center" | ''é''
 +
| align="center" | 30
 
|-
 
|-
| align="center" | qa
+
| align="center" |[[Plik:Ę.rag.stary.png]]
| align="center" | ŝum - ono jest
+
| align="center" |[[Plik:Ę.png]]
| align="center" | ṕrid - ono chce
+
| align="center" |
| align="center" | ekās - ono musi
+
| align="center" | ''ę''
 +
| align="center" | /ɛ̃/
 +
| align="center" | /ɛ̃/
 +
| align="center" | ''ę''
 +
| align="center" | 40
 
|-
 
|-
| align="center" | ṕef
+
| align="center" |[[Plik:F.rag.stary.png]]
| align="center" | djva - my(1) jesteśmy
+
| align="center" |[[Plik:F.png]]
| align="center" | dzar - my(1) chcemy
+
| align="center" |
| align="center" | bhaha - my(1) musimy
+
| align="center" | ''far''
 +
| align="center" | /far/
 +
| align="center" | /f/
 +
| align="center" | ''f''
 +
| align="center" | 50
 
|-
 
|-
| align="center" | ṕur
+
| align="center" |[[Plik:G.rag.stary.png]]
| align="center" | djri - my(2) jesteśmy
+
| align="center" |[[Plik:G.png]]
| align="center" | dzôr - my(2) chcemy
+
| align="center" |
| align="center" | bhena - my(2) musimy
+
| align="center" | ''ga''
 +
| align="center" | /ga/
 +
| align="center" | /g/
 +
| align="center" | ''g''
 +
| align="center" | 60
 
|-
 
|-
| align="center" | ṕi
+
| align="center" |[[Plik:Gh.rag.stary.png]]
| align="center" | djhu - my(3) jesteśmy
+
| align="center" |[[Plik:Gh.png]]
| align="center" | dzae - my(3) chcemy
+
| align="center" |
| align="center" | bhiza - my(3) musimy
+
| align="center" | ''ghar''
 +
| align="center" | /gʰar/
 +
| align="center" | /gʰ/
 +
| align="center" | ''gh''
 +
| align="center" | 70
 +
|-
 +
| align="center" |[[Plik:H.rag.stary.png]]
 +
| align="center" |[[Plik:H.png]]
 +
| align="center" |
 +
| align="center" | ''ahir''
 +
| align="center" | /axir/
 +
| align="center" | /x/
 +
| align="center" | ''h''
 +
| align="center" | 80
 
|-
 
|-
| align="center" | yôk
+
| align="center" |[[Plik:Kh.rag.stary.png]]
| align="center" | izil - jesteście
+
| align="center" |[[Plik:Kh.png]]
| align="center" | dhaźa - chcecie
+
| align="center" |
| align="center" | xanę - musicie 
+
| align="center" | ''khair''
 +
| align="center" | /χaɪr/
 +
| align="center" | /χ/
 +
| align="center" | ''kh''
 +
| align="center" | 90
 
|-
 
|-
| align="center" | ta
+
| align="center" |[[Plik:Hw.rag.stary.png]]
| align="center" | shart - są
+
| align="center" |[[Plik:Hw.png]]
| align="center" | mexa - chcą
+
| align="center" |
| align="center" | tas - muszą
+
| align="center" | ''ahwir''
 +
| align="center" | /axʷir/
 +
| align="center" | /xʷ/
 +
| align="center" | ''hw''
 +
| align="center" | 100
 
|-
 
|-
| align="center" | obwiatyw
+
| align="center" |[[Plik:I.rag.stary.png]]
| align="center" | ŝape
+
| align="center" |[[Plik:I.png]]
| align="center" | ṕwene
+
| align="center" |
| align="center" | egīne
+
| align="center" | ''ini''
|}
+
| align="center" | /iɲi/
Jedyne zależności jakie tu występują to podzielenie odmian słowa na pewne grupy. Podobne do siebie są formy dla bezokolicznika, xé i mę; dla 3 osoby liczby pojedynczej i obwiatywu; i dla rodzai ''my''. Formy dla yôk i ta różnia się od wszystkich innych.
+
| align="center" | /i~ɪ/
 
+
| align="center" | ''i''
===Aspekty===
+
| align="center" | 200
W ajdyniriańskim występują 4 aspekty, tworzy się je poprzez dodanie odpowiedniego prefiksu do czasownika.
 
{| class="wikitable" border="1"
 
 
|-
 
|-
! Aspekt
+
| align="center" |[[Plik:Y.rag.stary.png]]
! Prefiks
+
| align="center" |[[Plik:Y.png]]
! Przykład 
+
| align="center" |
 +
| align="center" | ''yin''
 +
| align="center" | /jin/
 +
| align="center" | /j/
 +
| align="center" | ''y''
 +
| align="center" | 300
 
|-
 
|-
| Aspekt niedokonany
+
| align="center" |[[Plik:Ii.rag.stary.png]]
| -brak-
+
| align="center" |[[Plik:ii.png]]
| mifne (''jeść'')
+
| align="center" |
sanne (''iść, chodzić'')
+
| align="center" | ''īndar''
 +
| align="center" | /ɨndar/
 +
| align="center" | /ɨ~ɘ/
 +
| align="center" | ''ī''
 +
| align="center" | 400
 
|-
 
|-
| Aspekt trwający
+
| align="center" |[[Plik:Q.rag.stary.png]]
| ash-
+
| align="center" |[[Plik:Q.png]]
| ashmifne (''jeść'')
+
| align="center" |
ashsanne (''nadchodzić'')
+
| align="center" | ''qan''
 +
| align="center" | /qan/
 +
| align="center" | /q/
 +
| align="center" | ''q''
 +
| align="center" | 500
 
|-
 
|-
| Aspekt dokonany
+
| align="center" |[[Plik:K.rag.stary.png]]
| j(i)-
+
| align="center" |[[Plik:K.png]]
| jimifne (''zjeść'')
+
| align="center" |
jisanne (''dojść'')
+
| align="center" | ''kida''
 +
| align="center" | /kida/
 +
| align="center" | /k/
 +
| align="center" | ''k''
 +
| align="center" | 600
 
|-
 
|-
| Aspekt powtarzający
+
| align="center" |[[Plik:K'.rag.stary.png]]
| g(i)-
+
| align="center" |[[Plik:K'.png]]
| gimifne (''jadać, jeść regularnie'')
+
| align="center" |
gisanne (''chadzać, chodzić regularnie'')
+
| align="center" | ''ḱera''
 +
| align="center" | /k'ɛɾa/
 +
| align="center" | /k'/
 +
| align="center" | ''''
 +
| align="center" | 700
 
|-
 
|-
|}
+
| align="center" |[[Plik:L.rag.stary.png]]
 
+
| align="center" |[[Plik:L.png]]
===Rodzaj, liczba i kategoria rzeczownika===
+
| align="center" |
Język ajdyniriański posiada 4 liczby - liczbę pojedynczą, podwójną, mnogą i absolutną. Dodatkowo rzeczowniki podzielone są na 3 kategorie. Kategorie posiadają inną odmianę przez przypadki i liczby, a rzeczowniki z II i III kategorii są ponad to podzielone na podkategorie, w zależności od rdzenia występującego w końcówce słowa.  
+
| align="center" | ''ilin''
* I kategoria - istoty żywe i rozumne.
+
| align="center" | /ilin/
 
+
| align="center" | /l/
* II kategoria - przedmioty, rośliny
+
| align="center" | ''l''
** IIa - rdzeń '''a/o'''
+
| align="center" | 800
** IIb - rdzeń '''i/ī'''
+
|-
** IIc - rdzeń '''e'''
+
| align="center" |[[Plik:M.rag.stary.png]]
* III kategoria - pojęcia, abstrakcje, rzeczy niematerialne
+
| align="center" |[[Plik:M.png]]
** IIIa - rdzeń '''a/o'''
+
| align="center" |
** IIIb - rdzeń '''u'''
+
| align="center" | ''aman''
** IIIc - rdzeń '''i'''
+
| align="center" | /aman/
** IIId - rdzeń '''e'''   
+
| align="center" | /m/
 
+
| align="center" | ''m''
W ajdyniriańskim występują 3 rodzaje - męski, żeński i neutralny. Rzeczowniki z II i III kategorii sa zawsze rodzaju neutralnego, inaczej jednak sprawa ma się w przypadku rzeczowników I kategorii. W podstawowej formie są one zawsze neutralne, nie określają bowiem płci. Wskazują jedynie na fakt istnienia przedmiotu, a płeć jest nieznana lub nieistotna. Można jednak za pomocą innej końcówki zaznaczyć płeć istoty, zmieniając jednocześnie jej rodzaj. Końcówki różnią się od siebie w zależności od liczby i przypadku.
+
| align="center" | 900
 
 
Słowo I kategorii - orzeł
 
{| class="wikitable"
 
 
|-
 
|-
! Liczba pojedyncza
+
| align="center" |[[Plik:N.rag.stary.png]]
! Liczba podwójna
+
| align="center" |[[Plik:N.png]]
! Liczba mnoga
+
| align="center" |
! Liczba absolutna
+
| align="center" | ''nar''
 +
| align="center" | /nar/
 +
| align="center" | /n/
 +
| align="center" | ''n''
 +
| align="center" | 1000
 
|-
 
|-
| align="center" | ńarmad
+
| align="center" |[[Plik:Ń.rag.stary.png]]
(orzeł)
+
| align="center" |[[Plik:Ń.png]]
| align="center" | ńarmad'''nam'''  
+
| align="center" |
(dwa orły)*
+
| align="center" | ''ńori''
| align="center" | ńarmad'''aya'''
+
| align="center" | /ɲɔɾi/
(orły)*
+
| align="center" | /ɲ/
| align="center" | ńarmad'''aur̄'''  
+
| align="center" | ''ń''
(wszystkie orły)*
+
| align="center" | 2000
 
|-
 
|-
| align="center" | ńarmad'''i'''  
+
| align="center" |[[Plik:O.rag.stary.png]]
(samiec orła)
+
| align="center" |[[Plik:O.png]]
| align="center" | ńarmad'''anę'''  
+
| align="center" |
(dwa samce orła)
+
| align="center" | ''o''
| align="center" | ńarmad'''aysi'''  
+
| align="center" | /ɔ/
(samce orłów)
+
| align="center" | /ɔ/
| align="center" | ńarmad'''aur̄i'''  
+
| align="center" | ''o''
(wszystkie samce orła)
+
| align="center" | 3000
 +
|-
 +
| align="center" |[[Plik:Oo.rag.stary.png]]
 +
| align="center" |[[Plik:Oo.png]]
 +
| align="center" |
 +
| align="center" | ''zôr''
 +
| align="center" | /zɤr/
 +
| align="center" | /ɤ/
 +
| align="center" | ''ô''
 +
| align="center" | 4000
 
|-
 
|-
| align="center" | ńarmad'''a'''
+
| align="center" |[[Plik:P.rag.stary.png]]
(samica orła)
+
| align="center" |[[Plik:P.png]]
| align="center" | ńarmad'''aną'''
+
| align="center" |
(dwie samice orłów)
+
| align="center" | ''pira''
| align="center" | ńarmad'''aysa'''  
+
| align="center" | /piɾa/
(samice orłów)
+
| align="center" | /p/
| align="center" | ńarmad'''aur̄a'''
+
| align="center" | ''p''
(wszystkie samice orłów)
+
| align="center" | 5000
|}
 
* również gdy jest to samiec i samica
 
* również gdy jest to grupa mieszana
 
 
 
===Przedrostki===
 
[nobbc]<work in progress>[/nobbc]
 
{| class="wikitable" border="1"
 
 
|-
 
|-
! Prefiks
+
| align="center" |[[Plik:P'.rag.stary.png]]
! Znaczenie
+
| align="center" |[[Plik:P'.png]]
! Przykład
+
| align="center" |
 +
| align="center" | ''ṕera''
 +
| align="center" | /p'ɛɾa/
 +
| align="center" | /p'/
 +
| align="center" | ''ṕ''
 +
| align="center" | 6000
 
|-
 
|-
| pat- || nie, tworzy przeczenia (również zdań)* || patjakerśani (''nieskończony'')
+
| align="center" |[[Plik:R.rag.stary.png]]
 +
| align="center" |[[Plik:R.png]]
 +
| align="center" |
 +
| align="center" | ''ara''
 +
| align="center" | /aɾa/
 +
| align="center" | /ɾ~r/
 +
| align="center" | ''r''
 +
| align="center" | 7000
 
|-
 
|-
| yās- || przeciw, kontra ||
+
| align="center" |[[Plik:Rr.rag.stary.png]]
 +
| align="center" |[[Plik:Rr.png]]
 +
| align="center" |
 +
| align="center" | ''r̄in''
 +
| align="center" | /r:in/
 +
| align="center" | /r:/
 +
| align="center" | ''r̄''
 +
| align="center" | 8000
 
|-
 
|-
| sam- || razem ||
+
| align="center" |[[Plik:Rh.rag.stary.png]]
 +
| align="center" |[[Plik:rh.png]]
 +
| align="center" |
 +
| align="center" | ''arhi''
 +
| align="center" | /aʀi/
 +
| align="center" | /ʀ/
 +
| align="center" | ''rh''
 +
| align="center" | 9000
 
|-
 
|-
| ari- || za czymś, być pro ||
+
| align="center" |[[Plik:S.rag.stary.png]]
 +
| align="center" |[[Plik:S.png]]
 +
| align="center" |
 +
| align="center" | ''sian''
 +
| align="center" | /sɪan/
 +
| align="center" | /s/
 +
| align="center" | ''s''
 +
| align="center" | 10.000
 
|-
 
|-
| vwa- || działać przeciw ||
+
| align="center" |[[Plik:Ś.rag.stary.png]]
 +
| align="center" |[[Plik:Ś.png]]
 +
| align="center" |
 +
| align="center" | ''śavi''
 +
| align="center" | /ɕavi/
 +
| align="center" | /ɕ/
 +
| align="center" | ''ś''
 +
| align="center" | 20.000
 
|-
 
|-
| eḱa- || mało, bez ||
+
| align="center" |[[Plik:Sh.rag.stary.png]]
 +
| align="center" |[[Plik:Sh.png]]
 +
| align="center" |
 +
| align="center" | ''shin''
 +
| align="center" | /ʂin/
 +
| align="center" | /ʂ/
 +
| align="center" | ''sh''
 +
| align="center" | 30.000
 
|-
 
|-
| eli- || za mało ||
+
| align="center" |[[Plik:Ss.rag.stary.png]]
 +
| align="center" |[[Plik:Ss.png]]
 +
| align="center" |
 +
| align="center" | ''ŝarde''
 +
| align="center" | /ɬardɛ/
 +
| align="center" | /ɬ/
 +
| align="center" | ''ŝ''
 +
| align="center" | 40.000
 
|-
 
|-
| śha- || wiele ||
+
| align="center" |[[Plik:T.rag.stary.png]]
 +
| align="center" |[[Plik:T.png]]
 +
| align="center" |
 +
| align="center" | ''tis''
 +
| align="center" | /tis/
 +
| align="center" | /t/
 +
| align="center" | ''t''
 +
| align="center" | 50.000
 
|-
 
|-
| ar- || naj ||  
+
| align="center" |[[Plik:T'.rag.stary.png]]
 +
| align="center" |[[Plik:T'.png]]
 +
| align="center" |
 +
| align="center" | ''ťesu''
 +
| align="center" | /t'ɛsu/
 +
| align="center" | /t'/
 +
| align="center" | ''ť''
 +
| align="center" | 60.000
 
|-
 
|-
| an- || bardzo, ponad ||  
+
| align="center" |[[Plik:U.rag.stary.png]]
 +
| align="center" |[[Plik:U.png]]
 +
| align="center" |
 +
| align="center" | ''u''
 +
| align="center" | /u/
 +
| align="center" | /u/
 +
| align="center" | ''u''
 +
| align="center" | 70.000
 
|-
 
|-
| ao- || za dużo ||  
+
| align="center" |[[Plik:Uu.rag.stary.png]]
 +
| align="center" |[[Plik:Uu.png]]
 +
| align="center" |
 +
| align="center" | ''ūnu''
 +
| align="center" | /u:nu/
 +
| align="center" | /u:/
 +
| align="center" | ''ū''
 +
| align="center" | 80.000
 
|-
 
|-
| xor- || były ||  
+
| align="center" |[[Plik:Uuu.rag.stary.png]]
 +
| align="center" |[[Plik:Uuu.png]]
 +
| align="center" |
 +
| align="center" | ''dûr''
 +
| align="center" | /dʉr/
 +
| align="center" | /ʉ/
 +
| align="center" | ''û''
 +
| align="center" | 90.000
 
|-
 
|-
| fa- || dawny ||  
+
| align="center" |[[Plik:V.rag.stary.png]]
 +
| align="center" |[[Plik:V.png]]
 +
| align="center" |
 +
| align="center" | ''vin''
 +
| align="center" | /vin/
 +
| align="center" | /v/
 +
| align="center" | ''v''
 +
| align="center" | 100.000
 
|-
 
|-
| beh- || ||
+
| align="center" |[[Plik:Z.rag.stary.png]]
 +
| align="center" |[[Plik:Z.png]]
 +
| align="center" |
 +
| align="center" | ''zin''
 +
| align="center" | /zin/
 +
| align="center" | /z/
 +
| align="center" | ''z''
 +
| align="center" | 500.000
 
|-
 
|-
| cka- || samo ||
+
| align="center" |[[Plik:Zh.rag.stary.png]]
 +
| align="center" |[[Plik:Zh.png]]
 +
| align="center" |
 +
| align="center" | ''zhin''
 +
| align="center" | /ʐin/
 +
| align="center" | /ʐ/
 +
| align="center" | ''zh''
 +
| align="center" | -
 
|-
 
|-
| annu- || ||
+
| align="center" |[[Plik:Ź.rag.stary.png]]
 +
| align="center" |[[Plik:Ź.png]]
 +
| align="center" |
 +
| align="center" | ''źanu''
 +
| align="center" | /ʑanu/
 +
| align="center" | /ʑ/
 +
| align="center" | ''ź''
 +
| align="center" | -
 
|-
 
|-
| ti- || się ||
+
| align="center" |[[Plik:J.rag.stary.png]]
 +
| align="center" |[[Plik:J.png]]
 +
| align="center" |
 +
| align="center" | ''jin''
 +
| align="center" | /d͡ʐin/
 +
| align="center" | /d͡ʐ/
 +
| align="center" | ''j''
 +
| align="center" | 1000.000
 
|-
 
|-
| dûs- || wszech || dûshwadāmi (''wszechwiedza'')
+
| align="center" |[[Plik:Dj.rag.stary.png]]
 +
| align="center" |[[Plik:Dj.png]]
 +
| align="center" |
 +
| align="center" | ''edjan''
 +
| align="center" | /ɛd͡ʑan/
 +
| align="center" | /d͡ʑ/
 +
| align="center" | ''dj''
 +
| align="center" | -
 
|-
 
|-
| qua- || ||
+
| align="center" |[[Plik:Dz.rag.stary.png]]
 +
| align="center" |[[Plik:Dz.png]]
 +
| align="center" |
 +
| align="center" | ''dzan''
 +
| align="center" | /d͡zan/
 +
| align="center" | /d͡z/
 +
| align="center" | ''dz''
 +
| align="center" | -
 
|-
 
|-
| qe- || ||
+
| align="center" |[[Plik:W.rag.stary.png]]
 +
| align="center" |[[Plik:W.png]]
 +
| align="center" |
 +
| align="center" | ''war''
 +
| align="center" | /war/
 +
| align="center" | /w/
 +
| align="center" | ''w''
 +
| align="center" | wiele, dużo
 
|-
 
|-
 +
| align="center" |[[Plik:X.rag.stary.png]]
 +
| align="center" |[[Plik:X.png]]
 +
| align="center" |
 +
| align="center" | ''axar''
 +
| align="center" | /aksar/
 +
| align="center" | /ks/
 +
| align="center" | ''x''
 +
| align="center" | bardzo wiele, miliard
 
|}
 
|}
* jeden z dwóch sposobów
 
  
===Przymiotniki===
+
==== Znaki interpunkcyjne ====
Przymiotniki charakteryzują się tym, w większości zakończone są końcówką -'''ni'''. Aby utworzyć przymiotnik od rzeczownika dodaje się odpowiednia końcówkę, w zależności od liczby i przypadku. Nieliczne wyjątki zdarzają się w przypadku rzeczowników III kategorii.  
+
*<big style="font-size:133%;line-height:normal">[ [[Plik:Kropkanienawiści.png]] ]</big> - ''Ćaqanar'' stosowany jest dokładnie jak kropka w alfabecie łacińskim, stawiany na końcu zdania. ''Ćaqanar'' nie pełni jednak tej funkcji w ajdyniriańskiej poezji, lub pojawia się niezwykle rzadko - zamiast tego używany jest niekiedy dla zaznaczania pierwszych wersów lub zwrotek utworu. Stawiany jest w lekkim odstępie od ostatniej litery wyrazu. 
{| class="wikitable"
+
*<big style="font-size:133%;line-height:normal">[ [[Plik:Przecineknienawiści.png]] ] </big> - ''Puro'' pełni rolę przecinka, używanego dokładnie jak w języku polskim. Podobnie jak ''ćaqanar'' stawiany jest w lekkim odstępie, pomiędzy wyrazami. 
 +
*<big style="font-size:133%;line-height:normal">[ [[Plik:Pytajniknadziei.png]] ]</big> - ''Vāllear'' to odpowiednik znaku zapytania, umieszczany na końcu zdania, jednak w przeciwieństwie do ''puro'' i ''ćaqanar'' bezpośrednio przy słowie, bez żadnego odstępu.  
 +
*<big style="font-size:133%;line-height:normal">[ [[Plik:Wykrzyknikpogardy.png]] ]</big> - ''Ézraezon'' pełni funkcję wykrzyknika, który podobnie jak ''vāllear'' stawia się na końcu zdania, bezpośrednio przy ostatnim słowie. 
 +
*<big style="font-size:133%;line-height:normal">[«  »]</big> - ''Myihrāban'' pełni rolę cudzysłowu oraz nawiasu, często stosuje się go także dla podkreślenia danego słowa lub części zdania, na przykład tytułu lub obwieszczenia.
 +
 
 +
==== System liczbowy ====
 +
Ajdyniriańczycy posługują się dwoma systemami liczbowymi. Pierwszym jest tak zwany ''system tradycyjny'', w którym poszczególnym literom r̄agulu przypisano konkretne wartości liczbowe. Jest ich 50, z czego dwie oznaczają "wiele, dużo" oraz "bardzo wiele, miliard", niesprecyzowane ogromne liczby, nie występuje jednak zero. System ten stosowany był od czasów głębokiej starożytności i najpewniej podobnie jak i sam r̄agulu wywodzi się od starożytnych Ajniadów.
 +
Współcześnie jednak system tradycyjny znacząco stracił na popularności, używa się go przede wszystkim w sztuce i rytuałach, a także numerologii.
 +
 
 +
Drugim systemem liczbowym są ''cyfry ajdyniriańskie''. Jest to dziesiętny system pozycyjny, w którym występuje dziesięć samodzielnych cyfr - 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9 oraz 0. System ten został opracowany w już końcowym okresie Starego Państwa, cyfry weszły jednak do powszechnego użytku znacznie później, a ich propagatorem był ajdyniriański matematyk warsakiego pochodzenia, [[Ariysūdrish Nayparnitorhanaxa]] który zastosował je do badań nad algebrą i trygonometrią.
 +
 
 +
{| class="wikitable" style="text-align:center"
 
|-
 
|-
! rzeczownik
+
!Cyfry ajdyniriańskie
! przymiotnik
+
![[Plik:1ragul.png]]
|-
+
![[Plik:2ragul.png]]
| shār
+
![[Plik:3ragul.png]]
(światło)
+
![[Plik:4ragul.png]]
| shār'''ani'''
+
![[Plik:5ragul.png]]
(świetlisty, świetlany)
+
![[Plik:6ragul.png]]
 +
![[Plik:7ragul.png]]
 +
![[Plik:8ragul.png]]
 +
![[Plik:9ragul.png]]
 +
![[Plik:0ragul.png]]
 
|-
 
|-
| dhrāya
+
! Cyfry arabsko-indyjskie 
(morze)
+
| <big>1</big>
| dhrāya'''ni'''
+
| <big>2</big>
(morski)
+
| <big>3</big>
|-
+
| <big>4</big>
| ezjon
+
| <big>5</big>
(wschód)
+
| <big>6</big>
| ezjon'''i'''
+
| <big>7</big>
(wschodni)
+
| <big>8</big>
 +
| <big>9</big>
 +
| <big>0</big>
 
|}
 
|}
  
Przymiotniki stopniuje się poprzez dodanie odpowiedniego przedrostka. Istnieją 3 stopnie - równym wyższy i najwyższy. Tworzy się je zawsze poprzez dodanie odpowiedniego przedrostka.
+
==Gramatyka==
 +
Ajdyniriański jest językiem wysoce fleksyjnym, czasowniki odmieniają się przez osoby, czasy i tryby. Podstawowym szykiem zdania jest SOV, ale bez problemu można użyć praktycznie dowolnego innego szyku. Występują również różnego rodzaju zrostki. Co ciekawe, w ajdyniriańskim występuje obwiatyw.
 +
===Czasowniki===
 +
====Osoby i odmiana czasowników przez osoby====
 +
Czasowniki regularne odmienia się przez osoby poprzez dodanie doń odpowiedniej końcówki. Wszystkie czasowniki regularne w bezokoliczniku kończą się na '''-e'''.
 
{| class="wikitable"
 
{| class="wikitable"
 
|-
 
|-
! stopień równy
+
!   osoba 
! stopień wyższy
+
!   końcówka 
! stopień najwyższy
+
!   mifene - jeść
|-  
+
!  rahete - żyć*
| shārani
+
!  shéwe - kochać**
(świetlisty, świetlany)
+
|-
| '''en'''shārani
+
| align="center" | ja - xé
(świetlistszy)  
+
| align="center" | '''-ar'''
| '''ar'''shārani
+
| align="center" |  mifene'''ar''' - jem
(najświetlistszy)
+
| align="center" | rahete'''ar''' - żyję
 +
| align="center" |  shéwe'''ar''' - kocham
 
|-
 
|-
| dhrāyani
+
| align="center" | ty - mę
(morski)
+
| align="center" | '''-yt'''
| '''en'''dhrāyani
+
| align="center" |  mifene'''yt''' - jesz
(bardziej morski)
+
| align="center" |  rahete'''yt''' - żyjesz
| '''ar'''dhrāyani
+
| align="center" |  shéwe'''yt''' - kochasz
(najbardziej morski)
 
 
|-
 
|-
| ezjoni
+
| align="center" | on - źa
(wschodni)
+
| align="center" | '''-ti'''
| '''en'''ezjoni
+
| align="center" |  mifen'''ti''' - on je
(bardziej wschodni)
+
| align="center" |  rahe'''ti''' - on żyje
| '''ar'''ezjoni
+
| align="center" |  shéwī'''ti''' - on kocha
(najbardziej wschodni)
 
|}
 
 
 
===Przypadki===
 
W ajdyniriańskim występuje 6 przypadków.
 
{| class="wikitable"
 
 
|-
 
|-
!
+
| align="center" | ona - rha
! Przypadek
+
| align="center" | '''-ta'''
! Pytanie
+
| align="center" |  mifen'''ta''' - ona je
 +
| align="center" |  rahe'''ta''' - ona żyje
 +
| align="center" |  shéwī'''ta''' - ona kocha
 
|-
 
|-
| I.
+
| align="center" | ono - qa
| Mianownik
+
| align="center" | '''-to'''
| kto?, co? / zé?, zan?
+
| align="center" |  mifen'''to''' - ono je
 +
| align="center" |  rahe'''to''' - ono żyje
 +
| align="center" |  shéwī'''to''' - ono kocha
 
|-
 
|-
| II.
+
| align="center" | my (inkluzywne) - ṕef
| Dopełniacz
+
| align="center" | '''-z'''
| kogo?, czego? / zétri?, zantra?
+
| align="center" |  mifene'''z''' - my(1) jemy
 +
| align="center" |  rahete'''z''' - my(1) żyjemy
 +
| align="center" |  shéwe'''z''' - my(1) kochamy
 
|-
 
|-
| III.
+
| align="center" | my (podwójne) - ṕur
| Celownik
+
| align="center" | '''-ź'''
| komu?, czemu? / zhe?, zhin? *
+
| align="center" |  mifene'''ź''' - my(2) jemy
 +
| align="center" |  rahete'''ź''' - my(2) żyjemy
 +
| align="center" |  shéwe'''ź''' - my(2) kochamy
 +
|-
 +
| align="center" | my (ekskluzywne) - ṕi
 +
| align="center" | '''-zi'''
 +
| align="center" |  mifene'''zi''' - my(3) jemy
 +
| align="center" |  rahete'''zi''' - my(3) żyjemy
 +
| align="center" |  shéwe'''zi''' - my(3) kochamy
 
|-
 
|-
| IV.
+
| align="center" | wy - yôk
Biernik
+
| align="center" | '''-el'''
| kogo?, co? / ize?, iza?
+
| align="center" mifen'''el''' - jecie
 +
| align="center" |  rahet'''el''' - żyjecie
 +
| align="center" |  shéw'''el''' - kochacie
 
|-
 
|-
| V.
+
| align="center" | oni - ta
| Ablatyw
+
| align="center" | '''-rą'''
| skąd?, od kogo?, od czego? / aḱao?, aḱās?, aḱāsh?
+
| align="center" |  mifene'''rą''' - jedzą
 +
| align="center" |  rahete'''rą''' - żyją
 +
| align="center" |  shéwe'''rą''' - kochają
 
|-
 
|-
| VI.
+
| align="center" | obwiatyw
Allatyw
+
| align="center" | '''-aite'''
| dokąd?, do kogo?, do czego? / ḱeto?, ḱeas?, ḱeash?
+
| align="center" mifen'''aite'''
 +
| align="center" |  rahet'''aite'''
 +
| align="center" |  shéw'''aite'''
 
|}
 
|}
*celownik może również spełniać rolę narzędnika i miejscownika, więc odpowiada też na dodatkowe pytania:
+
* gdy w czasowniku regularnym przed końcowym e stoi t, ť, d lub dh opuszcza się dodanie kolejnego t i dodaje samo i, a lub o
- z kim?, z czym? (eźe?, eźan?)  
+
** w przypadku 3 os. liczby mnogiej pojawia się ī, pochodzące od e z bezokolicznika 
<br>- o kim?, o czym? (aźe? aźan?)
+
 
<br>- kim?, czym? (źe?, źan?)
+
Występują również czasowniki nieregularne. Jest ich 9 - ''być'', ''mieć'', ''móc'', ''umieć''/''potrafić'', ''chcieć'', ''myśleć'', ''znać'', ''musieć'', ''mieć powinność''. Z tych 9, 3 odmieniają się bez żadnej jasno widocznej reguły (czasowniki ''być'', ''chcieć'', ''musieć''), pozostałe 5 natomiast odmienia się podobnie do czasowników regularnych, poprzez dodanie odpowiednich końcówek, a także skrócenie słowa.
====Odmiana przymiotników przez przypadki====
+
<br>- dla wszystkich osób oprócz 'ta', 'yôk' i obwiatywu nowa forma powstaje poprzez zachowanie 3 pierwszych liter bezokolicznika i dodaniu do tego odpowiedniej końcówki
 +
<br>- dla obwiatywu zachowuje się 2 pierwsze litery i dodaje odpowiednią końcówkę
 +
<br>- dla 'ta' zostawia się jedynie 3-4 pierwsze litery, nie dodając niczego
 +
<br>- dla 'yôk' zostawia się 2 pierwsze litery i dodaje końcówkę
 +
 
 
{| class="wikitable"
 
{| class="wikitable"
 
|-
 
|-
!
+
!   osoba 
! l.pojedyncza
+
!   końcówka 
! l.podwójna
+
!   darād - mieć
! l.mnoga
+
!   nagham - móc
! l.absolutna
+
!   sąrhal - umieć/potrafić
 +
!  avriť - myśleć
 +
!  gāchana - znać 
 +
!  ŝarwīshi - mieć powinność
 
|-
 
|-
| I.
+
| align="center" | xé
| -ni
+
| align="center" | '''-āyn'''
| -nąrh
+
| align="center" | dar'''āyn'''
| -nęri
+
| align="center" | nagh'''āyn'''
| -nôro
+
| align="center" | sąrh'''āyn'''
 +
| align="center" | avr'''āyn'''
 +
| align="center" | gāch'''āyn'''
 +
| align="center" | ŝar'''āyn'''
 
|-
 
|-
| II.
+
| align="center" | mę
| -ń
+
| align="center" | '''-ūn'''
| -naw
+
| align="center" | dar'''ūn'''
| -new
+
| align="center" | nagh'''ūn'''
| -nīvwe
+
| align="center" | sąrh'''ūn'''
 +
| align="center" | avr'''ūn'''
 +
| align="center" | gāch'''ūn'''
 +
| align="center" | ŝar'''ūn'''
 
|-
 
|-
| III.
+
| align="center" | źa/rha/qa
| -īn
+
| align="center" | '''-aem'''
| -nā
+
| align="center" | dar'''aem'''
| -né
+
| align="center" | nagh'''aem'''
| -nu
+
| align="center" | sąrh'''aem'''
 +
| align="center" | avr'''aem'''
 +
| align="center" | gāch'''aem'''
 +
| align="center" | ŝar'''aem'''
 
|-
 
|-
| IV.
+
| align="center" | ṕef/ṕur/ṕi
| -ni
+
| align="center" | '''-sur'''
| -ną
+
| align="center" | dar'''sur'''
| -nę
+
| align="center" | nagh'''sur'''
| -nôro
+
| align="center" | sąrh'''sur'''
 +
| align="center" | avr'''sur'''
 +
| align="center" | gāch'''sur'''
 +
| align="center" | ŝar'''sur'''
 
|-
 
|-
| V.
+
| align="center" | yôk
| -nīs
+
| align="center" | '''-(h)rish'''
| -nīvr̄
+
| align="center" | da'''hrish'''
| -niya
+
| align="center" | na'''hrish'''
| -nwa
+
| align="center" | są'''rish'''
 +
| align="center" | av'''rish'''
 +
| align="center" | gāch'''rish'''
 +
| align="center" | ŝa'''hrish'''
 
|-
 
|-
| VI.
+
| align="center" | ta
| -nīś
+
| align="center" | -
| -nīf
+
| align="center" | dar
| -niya
+
| align="center" | nagh
| -nwa
+
| align="center" | sąrha
 +
| align="center" | avri
 +
| align="center" | gācha
 +
| align="center" | ŝarwī
 +
|-
 +
| align="center" | obwiatyw
 +
| align="center" | '''-rā'''
 +
| align="center" | da'''rā'''
 +
| align="center" | na'''rā'''
 +
| align="center" | są'''rā'''
 +
| align="center" | av'''rā'''
 +
| align="center" | gā'''rā'''
 +
| align="center" | ŝa'''rā'''
 
|}
 
|}
  
====Odmiana rzeczowników przez przypadki====
 
'''I kategoria rzeczowników'''
 
 
{| class="wikitable"
 
{| class="wikitable"
 
|-
 
|-
!
+
!   osoba   
! l.pojedyńcza
+
!   nezyu - być
! l.podwójna
+
!   caiva - chcieć
! l.mnoga
+
!   ḱalshu - musieć
! l.absolutna
 
 
|-
 
|-
| I.
+
| align="center" | xé
| - / -i / -a
+
| align="center" |  nazyin - jestem
| -nam / -anę / -aną
+
| align="center" |  cafirya - chcę
| -aya / -aysi / -aysa
+
| align="center" | ḱaishi - muszę
| - aur̄ / -aur̄i / -aur̄a
 
 
|-
 
|-
| II.
+
| align="center" | mę
| -az / -azi / -aza
+
| align="center" |  newef - jesteś
| -ame / -ami / -ama
+
| align="center" |  cuvrad - chcesz
| -as / -asi / -asa
+
| align="center" | ḱazhis - musisz
| -r̄n / -r̄in / -r̄an
 
 
|-
 
|-
| III.
+
| align="center" | źa
| -at / -ati / -ata
+
| align="center" |  ŝog - on jest
| -(i)bhyām / -(i)bhyāmi / -(i)bhyāma
+
| align="center" |  ṕrah - on chce
| -(i)bhyāś / -(i)bhyāśi / -(i)bhyāśa
+
| align="center" | ekré - on musi
| -(i)bhi / -(i)bhai / -(i)bhé
 
 
|-
 
|-
| IV.
+
| align="center" | rha
| - / -i / -a
+
| align="center" | ŝaw - ona jest
| -(i)bhyām / -(i)bhyāmi / -(i)bhyāma
+
| align="center" |  ṕray - ona chce
| -(i)bhyāś / -(i)bhyāśi / -(i)bhyāśa
+
| align="center" | ekya - ona musi
| -(i)bhi / -(i)bhai / -(i)bhé
 
 
|-
 
|-
| V.
+
| align="center" | qa
| -xa / -xae / xaą
+
| align="center" |  ŝum - ono jest
| -axé / -axi / -axa
+
| align="center" |  ṕrid - ono chce
| -esyas / -esyasi / -esyasa
+
| align="center" | ekās - ono musi
| -xos / -xis / -xas
 
 
|-
 
|-
| VI.
+
| align="center" | ṕef
| -tar / -tari / -tara
+
| align="center" | djva - my(1) jesteśmy
| -aet / -aeti / -aeta
+
| align="center" | dzar - my(1) chcemy
| -aus / -ausi / -ausa
+
| align="center" |  bhaha - my(1) musimy
| -ťal / -ťel / -ťāl
 
|}
 
 
 
'''II kategoria rzeczowników'''
 
{| class="wikitable"
 
 
|-
 
|-
!rowspan="2"|
+
| align="center" | ṕur
!colspan="4"| rdzeń 'a/o'
+
| align="center" | djri - my(2) jesteśmy
!colspan="4"| rdzeń 'i/ī'
+
| align="center" | dzôr - my(2) chcemy
!colspan="4"| rdzeń 'e'
+
| align="center" | bhena - my(2) musimy
 
|-
 
|-
! l.pojedyncza !! l.podwójna !! l.mnoga !! l.absolutna
+
| align="center" | ṕi
! l.pojedyncza !! l.podwójna !! l.mnoga !! l.absolutna
+
| align="center" |  djhu - my(3) jesteśmy
! l.pojedyncza !! l.podwójna !! l.mnoga !! l.absolutna
+
| align="center" |  dzae - my(3) chcemy
 +
| align="center" |  bhiza - my(3) musimy
 
|-
 
|-
! I.
+
| align="center" | yôk
| -końcówka || -ao || -aya || -avi
+
| align="center" | izil - jesteście
| -końcówka || -irh || -iya || -ôri
+
| align="center" | dhaźa - chcecie
| -końcówka || -ea || -ée || -evyo
+
| align="center" | xanę - musicie 
 
|-
 
|-
! II.
+
| align="center" | ta
| -az || -am || -as || -akyā
+
| align="center" | shart -
| -iz || -im || -is || -igra
+
| align="center" | mexa - chcą
| -esse || -em || -es || -ekyo
+
| align="center" | tas - muszą
 
|-
 
|-
! III.
+
| align="center" | obwiatyw
| -at || -abesh || -abīr || -abam
+
| align="center" | ŝape
| -it || -yaus || -yis || -yin
+
| align="center" | ṕwene
| -eť || -ebri || -ebrī || -eber
+
| align="center" | egīne
|-
 
! IV.
 
| -końcówka || -abesh || -abīr || -abam
 
| -końcówka || -yaus || yis || -yin
 
| -końcówka || -ebri || -ebrī || -eber
 
|-
 
! V.
 
| -(a)xa|| -ksha || -kshai || -awan
 
| -ishu || -ishé || -ish || -ishae
 
| -eśi || -eŝe || -eŝé || -eŝwe
 
|-
 
! VI.
 
| -atra || -aś || -auś || -aśa
 
| -itri || -iśa || -ici || -icū
 
| -etrę || -ecae || -ecé || -ecis
 
 
|}
 
|}
 +
Jedyne zależności jakie tu występują to podzielenie odmian słowa na pewne grupy. Podobne do siebie są formy dla bezokolicznika, xé i mę; dla 3 osoby liczby pojedynczej i obwiatywu; i dla rodzai ''my''. Formy dla yôk i ta różnia się od wszystkich innych.
  
 +
====Aspekty====
 +
W ajdyniriańskim występują 4 aspekty, tworzy się je poprzez dodanie odpowiedniego prefiksu do czasownika.
 +
*Aspekt niedokonany to podstawowa forma czasownika.
 +
*Aspekt trwający opisuje coś co dzieje się właśnie w opisywanej chwili, podobnie jak continous w języku angielskim.
 +
*Aspekt dokonany funkcjonuje na podobnej zasadzie jak w języku polskim - jeść a zjeść.
 +
*Aspekt powtarzający opisuje coś co albo dzieje się cyklicznie, albo jest jakimś zwyczajem i przyzwyczajeniem, coś co wielokrotnie już się zdarzyło albo coś co zawsze jest prawdziwe, np "słońce wschodzi rano".
  
'''III kategoria rzeczowników'''
+
W przypadku aspektu dokonanego i powtarzającego samogłoski w nawiasach dodaje się gdy czasownik rozpoczyna się na spółgłoskę, natomiast w przypadku aspektu trwającego występują 2 formy przedrostka, ''ac'' dodaje się gdy czasownik rozpoczyna się na s, c, lub z.
{| class="wikitable"
+
{| class="wikitable" border="1"
 
|-
 
|-
!rowspan="2"|
+
! Aspekt
!colspan="4"| rdzeń 'a/o'
+
! Prefiks
!colspan="4"| rdzeń 'u'
+
! Przykład (jeść, iść/chodzić) 
!colspan="4"| rdzeń 'i/ī'
 
!colspan="4"| rdzeń 'e'
 
 
|-
 
|-
! l.pojedyncza !! l.podwójna !! l.mnoga !! l.absolutna
+
| Aspekt niedokonany
! l.pojedyncza !! l.podwójna !! l.mnoga !! l.absolutna
+
| -brak-
! l.pojedyncza !! l.podwójna !! l.mnoga !! l.absolutna
+
| mifene
! l.pojedyncza !! l.podwójna !! l.mnoga !! l.absolutna
+
sanne
 
|-
 
|-
! I.
+
| Aspekt trwający
| -końcówka || -anya || -āshra || -akrę
+
| at/ac-
| -końcówka || -uni || -un || -ûrar
+
| atmifene
| -końcówka || -idhun || -idhę || -idho
+
acanne
| -końcówka || -én || -eshān || -etān
 
 
|-
 
|-
! II.
+
| Aspekt dokonany
| -azhi || -ań || -āsht || -aḱe
+
| v(e)-
| -u || -uwe || -uwan || -ûwari
+
| vemifene
| -idhis || -idhyam || -idhye || -idhyo
+
vesanne
| -epi || -eayn || -eshīn || -etīn
 
 
|-
 
|-
! III.
+
| Aspekt powtarzający
| -ast || -aval || -avallā || -avalûr
+
| g(e)-
| -usa || -ulve || -ulvā || -ūlur
+
| gemifene
| -idir || -idve || -idva || -idvid
+
gesanne
| -epsa || -épn || -épr̄ || -épar
 
 
|-
 
|-
! IV.
+
|}
| -końcówka || -aval || -avallā || -avalûr
+
 
| -końcówka || -ulve || -ulvā || -ūlur
+
====Obwiatyw====
| -końcówka || -idve || -idva || -idvir
+
 
| -końcówka || -épn || -épr̄ || -épar
+
Język ajdyniriański stosuje obwiatyw w poniższych przypadkach:
|-
+
* '''1.''' - w zdaniach generalnych lub banalnych, najczęściej w przysłowiach, powiedzeniach, stwierdzeniach, prawdach ogólnych nieodnoszący się do konkretnej osoby czy przedmiotu.
! V.
+
- ''Mifenīssi, vemifenīssi'' - "Kto jadł, ten zjadł" <br>
| -aji || -ajā || -ajai || -ajah
+
- ''Athafraite, atrahetaite'' - "Kto oddycha, ten żyje" <br>
| -uji || -ujā || -ujai || -ûjah
+
- ''Di ŝape'' - "Jest dobrze"
| -idhaf || -idhef || -idhai || -idhā
+
 
| -eťa || -eťé || -eťu || -eťi
+
* '''2.''' - w zdaniach opisujących pogodę, spostrzeżenie dotyczące występującego w danym momencie stanu pogody.
|-
+
- ''Kshāspaite'' - "Pada deszcz" <br>
! VI.
+
- ''Fāyr̄īssi'' - "Padał śnieg" <br>
| -atti || -acho || -achri || -achur
+
- ''Avahze ŝayla'' - "Będzie wiało"
| -utra || -une || -uri || -ura
+
 
| -idh || -idhae || -idhī || -idha
+
* '''3.''' - w zdaniach, w których pojawiają się 2 podmioty w 3.os. lp., gdzie czasownik przyjmuje (lub nie przyjmuje) formy obwiatywu, w celu odróżnienia jednego podmiotu od drugiego i wskazania który z nich jest wykonawcą czynności.
| -ekta || -ekté || -ektu || -ekti
+
- ''Rha erhi qata, ńa di hrid daraem'' - "'''Ona''' lubi ''ją'', bo '''ma''' dobre serce" <br>
|}
+
Użycie czasownika w 3 os. lp. oznacza, że dobre serce posiada ta osoba, która lubi tą drugą. Natomiast: <br>
 +
- ''Rha erhi qata, ńa di hrid darā'' - "''Ona'' lubi '''ją''', bo '''ma''' dobre serce" <br>
 +
Użycie czasownika w obwiatywie oznacza, że dobre serce posiada ta osoba, która jest lubiana przez tą pierwszą.
 +
 
 +
- ''Hezh bhazhidaz vakhīdri, eńara patmārgani ŝagri'' - "'''Pan''' zabił ''niewolnika'', ponieważ '''był''' niebezpieczny" <br>
 +
Użycie czasownika w 3 os. lp. oznacza, że Pan zabił niewolnika, ponieważ to Pan był osobą niebezpieczną. Natomiast: <br>
 +
- ''Hezh bhazhidaz vakhīdri, eńara patmārgani ŝehar̄'' - "''Pan'' zabił '''niewolnika''', ponieważ '''był''' niebezpieczny" <br>
 +
Użycie czasownika w obwiatywie oznacza, że Pan zabił niewolnika, ponieważ to niewolnik był niebezpieczny.
 +
 
 +
- ''Īsri vakhīdri, eńara yalar ŝagri'' - "'''Zabił''' ''go'', bo '''był''' tchórzem" <br>
 +
Użycie czasownika w 3 os. lp. oznacza, że niewolnik zginął, ponieważ to Pan był tchórzem. Natomiast: <br>
 +
- ''Īsri vakhīdri, eńara yalar ŝehar̄'' - "''Zabił'' '''go''', bo '''był''' tchórzem" <br>
 +
Użycie czasownika w obwiatywie oznacza, że to niewolnik był tchórzem i to dlatego zginął.
 +
 
 +
* '''4.''' - w zdaniach mających za cel podkreślenie i okazanie szacunku, dystansu między pozycją i statusem społecznym - zwłaszcza jeśli mówiący zwraca się do osoby o wyższej pozycji od siebie w imieniu innej osoby o wyższej pozycji, wskazanie na niebezpośredni rozkaz, życzenie lub inną czynność osoby ważniejszej wobec mniej ważnej przekazanej przez pośrednika, oraz jako część specjalnych zwrotów i konstrukcji urywanych w Wysokiej Mowie.
 +
- ''Sindorindaya Khshāyaraz ptoan aťeaji dzalāya Rozhati an Féxanat kshidzalaite'' - "Imperator, poprzez swoje sługi, przekazuje Królowi na Północy te oto dary" <br> 
 +
Dosłownie: "Słudzy Imperatora te oto dary Królowi na Północy przez.dawać.OBWIATYW".
  
O ile w rzeczownikach I kategorii nie wyróżnia się końcówki jako takiej, jest ona niezmienna a odmianę dokleja się do słowa, o tyle w przypadku rzeczowników z II i III kategorii podstawową końcówkę usuwa się i zastępuje się końcówką odmiany. Dla przykładu:
+
- ''Bhazhidati Shāriosāza Jasnahaza kshilôfrenaite Kshatrit dzaho névātra'' - "Oświecona Jasnah, poprzez mnie, jej uniżonego sługę, zaprasza Generała do swojego domu" <br>
* I kategoria
+
Dosłownie: "Niewolnik Oświeconej Jasnah przez.zapraszać.OBWIATYW Generał do-swojego do-domu".
khshāyar (imperator/cesarz) --> khshāyar'''aur̄''' (wszyscy imperatorzy)
 
<br> khshāyar'''xa''' (od imperatora) --> khshāyar'''xos''' (od wszystkich imperatorów)
 
  
*II kategoria
+
- ''Perzisani Ḱivarāxaren syąrtani paŝape'' - "Płomienny Ḱivarāxaren nie jest usatysfakcjonowany" <br>
nāxr'''id''' (góra) --> nāxr'''ôri''' (wszystkie góry)
+
Dosłownie: "Płomienny Ḱivarāxaren usatysfakcjonowany nie.być.OBWIATYW".
<br> nāxr'''ishu''' (od góry) --> nāxr'''ishae''' (od wszystkich gór)
 
  
*III kategoria
+
(''Patrz także: ''Obwiatyw w Wysokiej Mowie'')
r̄ag'''ul''' (pismo) --> r̄ag'''ûrar''' (wszystkie pisma)
 
<br> r̄ag'''uji''' (od pisma) --> r̄ag'''ûjah''' (od wszystkich pism)
 
  
===Zaimki===
+
* '''5.''' - w słowotwórstwie
====Zaimków rzeczowne====
+
(''Patrz także: Zastosowanie obwiatywu w słowotwórstwie'')
Zaimkami rzeczownymi zastępuje się rzeczowniki. Zaimki te, podobnie jak rzeczowniki, odmieniają się przez przypadki. 
 
  
{| class="wikitable" style="text-align:center;" border
+
===Rzeczowniki===
! rowspan="3" | Przypadek
+
====Rodzaj, liczba i kategoria rzeczownika====
! colspan="5" | Liczba pojedyncza
+
Język ajdyniriański posiada 4 liczby - liczbę pojedynczą, podwójną, mnogą i absolutną. Dodatkowo rzeczowniki podzielone są na 3 kategorie. Kategorie posiadają inną odmianę przez przypadki i liczby, a rzeczowniki z II i III kategorii są ponad to podzielone na podkategorie, w zależności od rdzenia występującego w końcówce słowa.
! colspan="5" | Liczba mnoga/podwójna/absolutna
+
* I kategoria - istoty żywe i rozumne
|-
+
 
! rowspan="2" | 1. os.
+
* II kategoria - przedmioty, rośliny
! rowspan="2" | 2. os.
+
** IIa - rdzeń '''a/o'''
! colspan="3" | 3 os.
+
** IIb - rdzeń '''i/ī'''
! colspan="3" | 1. os.
+
** IIc - rdzeń '''e'''
! rowspan="2" | 2. os.
+
* III kategoria - pojęcia, abstrakcje, rzeczy niematerialne, państwa
! rowspan="2" | 3 os.
+
** IIIa - rdzeń '''a/o'''
 +
** IIIb - rdzeń '''u'''
 +
** IIIc - rdzeń '''i'''
 +
** IIId - rdzeń '''e'''   
 +
 
 +
W ajdyniriańskim występują 3 rodzaje - męski, żeński i neutralny. Rzeczowniki z II i III kategorii sa zawsze rodzaju neutralnego, inaczej jednak sprawa ma się w przypadku rzeczowników I kategorii. W podstawowej formie są one zawsze neutralne, nie określają bowiem płci. Wskazują jedynie na fakt istnienia przedmiotu, a płeć jest nieznana lub nieistotna. Można jednak za pomocą innej końcówki zaznaczyć płeć istoty, zmieniając jednocześnie jej rodzaj. Końcówki różnią się od siebie w zależności od liczby i przypadku.  
 +
 
 +
Słowo I kategorii - orzeł
 +
{| class="wikitable"
 
|-
 
|-
! m
+
! Liczba pojedyncza
! f
+
! Liczba podwójna
! n
+
! Liczba mnoga
! ink.
+
! Liczba absolutna
! pod.
 
! eks.
 
 
|-
 
|-
! Mianownik
+
| align="center" | ńarmad
| width="10%" | (''ja'')
+
(orzeł)  
| width="10%" | mę (''ty'')
+
| align="center" | ńarmad'''nam'''  
| width="10%" | źa (''on'')
+
(dwa orły)*
| width="10%" | rha (''ona'')
+
| align="center" | ńarmad'''aya'''  
| width="10%" | qa (''ono'')
+
(orły)*
| width="10%" | ṕef (''my'')
+
| align="center" | ńarmad'''aur̄'''  
| width="10%" | ṕur (''my'')
+
(wszystkie orły)*
| width="10%" | ṕi (''my'')
 
| width="10%" | yôk (''wy'')
 
| width="10%" | ta (''oni'')
 
 
|-
 
|-
! Dopełniacz
+
| align="center" | ńarmad'''i'''  
| xis (''mnie'')
+
(samiec orła)
| mat (''ciebie'')
+
| align="center" | ńarmad'''anę'''  
| īse (''jego/go'')
+
(dwa samce orła)
| ére (''jej/niej'')
+
| align="center" | ńarmad'''aysi'''  
| que (''jego/go/niego'')
+
(samce orłów)
| pers (''nas'')
+
| align="center" | ńarmad'''aur̄i'''  
| pr̄os (''nas'')
+
(wszystkie samce orła)
| pyas (''nas'')
 
| yana (''was'')
 
| ťaor (''ich/nich'')
 
 
|-
 
|-
! Celownik
+
| align="center" | ńarmad'''a'''  
| xān (''mnie/mi'')
+
(samica orła)
| mān (''tobie/ci'')
+
| align="center" | ńarmad'''aną'''  
| īsri (''jemu/mu/niemu'')
+
(dwie samice orłów)
| erhi (''jej/niej'')
+
| align="center" | ńarmad'''aysa'''  
| quari (''jemu/mu/niemu'')
+
(samice orłów)
| peŝar (''nam'')
+
| align="center" | ńarmad'''aur̄a'''  
| pwar (''nam'')
+
(wszystkie samice orłów)
| pyar (''nam'')
+
|}
| yān (''wam'')
+
* również gdy jest to samiec i samica
| ťān (''im/nim'')
+
* również gdy jest to grupa mieszana
 +
 
 +
====Zdrobnienie==== 
 +
Zdrobnienia dzielą się na zdrobnienia I i II stopnia. Zdrobnienia I stopnia to rzeczy mniejsze niż wyraz podstawowy, lub taki do którego żywimy ciepłe odczucia. Zdrobnienia II stopnia natomiast cechują się tym, że cechy zdrobnień I stopnia są znacznie mocniejsze, forma taka może być traktowana niekiedy jako przesadzona, jak również pogardliwa lub ironiczna.
 +
<br>Zdrobnienia tworzy się poprzez dodanie odpowiedniego prefiksu, w zależności od rodzaju rzeczownika.
 +
*W zdrobnieniu I stopnia występuje rozróżnienie na rodzaj męski, żeński lub neutralny, gdzie każdy rodzaj posiada nieco inny prefiks (odpowiednio '''ti-''', '''tā-''' i '''to-''').
 +
*W stopniu II występują jedynie forma męsko-żeńska i neutralna ('''ťiśa-''' i '''ťeźo-''').
 +
 
 +
{| class="wikitable" style="text-align:center"
 +
! colspan=4| Zdrobnienie I stopnia
 +
! colspan=2| Zdrobnienie II stopnia
 
|-
 
|-
! Biernik
+
!Rodzaj
| xān (''mnie/mię'')
+
!męski
| mān (''ciebie/cię'')
+
!żeński
| īsri (''jego/go/niego'')
+
!neutralny
| erhi (''ją/nią'')
+
!męski/żeński
| quari (''je/nie'')
+
!neutralny
| peŝar (''nas'')
 
| pwar (''nas'')
 
| pyar (''nas'')
 
| yān (''was'')
 
| ťān (''ich/nich'')
 
 
|-
 
|-
! Ablatyw
+
! Forma podstawowa
| axôr (''ode mnie'')
+
| ńarmadi
| amnę (''od ciebie'')
+
''samiec orła''
| źva (''od niego'')
+
| syanna
| rhal (''od niej'')
+
''siostra''
| ḱah (''od tego'')
+
| tava
| ṕafar (''od nas'')
+
''chleb''
| ṕūvar (''od nas'')
+
| syanna
| ṕiyar (''od nas'')
+
''siostra''
| yah (''od was'')
+
| tava
| tāsh (''od nich'')
+
''chleb''
 
|-
 
|-
! Allatyw
+
! Forma zdrobniona
| xao (''do mnie'')
+
| '''ti'''ńarmadi
| amnel (''do ciebie'')
+
''orzełek''
| źve (''do niego'')
+
| '''tā'''syanna
| rhas (''do niej'')
+
''siostrzyczka''
| ḱeh ('' do tego'')
+
| '''to'''tava
| ṕarif (''do nas'')
+
''chlebek''
| ṕūvas (''do nas'')
+
| '''ťiśa'''syanna
| ṕīray (''do nas'')
+
''siostrunia'''
| yokh (''do was'')
+
| '''ťeźo'''tava
| teosh (''do nich'')
+
''chlebuś''
 
|}
 
|}
  
====Zaimków dzierżawcze====
+
====Forma pejoratywna====
'''mój, twój, swój'''
+
Forma pejoratywna rzeczownika opisuje przedmiot lub istotę, do którego mówiący ma pogardliwy stosunek, lub do którego żywi mocne negatywne odczucia. Istnieją 3 rodzaje formy pejoratywnej, różniące się między sobą natężeniem negatywnego stosunku. Formy pejoratywne tworzy się poprzez dodanie odpowiedniego prefiksu do słowa podstawowego, w zależności od rodzaju rzeczownika.
{| class="wikitable" style="text-align:center;" border
+
*Forma pejoratywna I niesie niewielkie nasilenie negatywnych emocji, może być również traktowana jako sformułowanie żartobliwe lub zadziorne. Pełni podobną funkcję co zgrubienie, lecz nie niesie w sobie aspektu rozmiaru danego przedmiotu. Rozróżnia się w niej rodzaj męski, żeński i neutralny (odpowiednio przedrostek '''khir-''', '''khar-''', '''kher''')
! rowspan="2" | Przypadek
+
*Forma II oznacza brak szacunku dla danej osoby lub obiektu. Rozróżnia się rodzaj męsko-żeński i neutralny ('''mądhi-''', '''medhu-''').
! colspan="3" | Liczba pojedyncza
+
*Forma III jest równoznaczna z bardzo silna obelgą, wyrażającą całkowitą pogardę dla danej osoby lub przedmiotu. Rozróżnia się rodzaj męsko-żeński i neutralny ('''vachi-''', '''voche-''').
! colspan="2" | Liczba mnoga/podwójna/absolutna
+
 
 +
{| class="wikitable" style="text-align:center}
 +
! colspan=4| Forma pejoratywna I
 +
! colspan=2| Forma pejoratywna II
 +
! colspan=2| Forma pejoratywna III
 +
|-
 +
!Rodzaj
 +
!męski
 +
!żeński
 +
!neutralny
 +
!męski/żeński
 +
!neutralny
 +
!męski/żeński
 +
!neutralny
 
|-
 
|-
! m
+
! Forma
! f
+
podstawowa
! n
+
| ńaghan
! m/f
+
''jeździec''
! n
+
| dhiryana
 +
''piękność''
 +
| rujvan
 +
''królestwo''
 +
| ńaghan
 +
''jeździec''
 +
| rujvan
 +
''królestwo''
 +
| dhiryana
 +
''piękność''
 +
| rujvan
 +
''królestwo''
 
|-
 
|-
! Mianownik
+
! Forma
| width="17%" | kshûn (''mój''),
+
pejoratywna
mûn (''twój''),
+
| '''khir'''ńaghan
<br>dzûn (''swój'')
+
| '''khar'''dhiryana
| width="17%" | kshayi (''moja''),  
+
| '''kher̄'''ujvan
mayi (''twoja''),  
+
| '''mądhi'''ńaghan
<br>dzyi (''swoja'')
+
| '''medhu'''rujvan
| width="17%" | kshoan (''moje''),
+
| '''vachi'''dhiryana
moan (''twoje''),
+
| '''voche'''rujvan
<br>dzoan (swoje)
+
|}
| width="17%" | kshaji (''moi''),
+
 
maji (''twoi''),
+
<br>Jeśli podstawowe słowo ma domyślnie wbudowane pozytywne znaczenie, to zmienia ono swoje znaczenie na wątpiące w II formie i całkowicie przeciwne w III. I tak słowo '''''mądhidhiryana''''' można by luźno przetłumaczyć jako ''nie taka znowu piękność'' a '''''vachidhiryana''''' jako ''bardzo brzydka dziewczyna'' mimo, że słowa te w ajdyniriańskiej wersji są o wiele bardziej obelżywe i niosą mocniejsze przesłanie niż ich polskie odpowiedniki.
<br>daji (''swoi'')
+
 
| width="17%" | ksho (''moje''),
+
====Honoryfikacja====
moh (''twoje''),
+
Końcówka '''-qiyas''' jest charakterystyczna dla mowy podniosłej i bardziej oficjalnej, a także rzeczowników obdarzonych odpowiednią wagą. Można jej użyć również jako sposób honoryfikacji, okazania szacunku. Dodanie tej końcówki spełnia rolę formy grzecznościowej. Innym jej rodzajem jest użycie przed rzeczownikiem partykuły '''o''', która spełnia rolę niewystępującego normalnie w ajdyniriańskim wołacza, niesie też ze sobą szacunek dla poprzedzonego słowa. Oby dwie formy grzecznościowe zastosowane razem wzmacniają się wzajemnie.
<br>doh (''swoje'')
+
 
 +
'''-aqiyas''' występuje w przypadku gdy podstawowe słowo kończy się na n, ń lub m.
 +
{| class="wikitable" style="text-align:center"
 +
|-
 +
!Rzeczownik
 +
!myissa
 +
''matka''
 +
!quissa
 +
''ojciec''
 +
!hezh
 +
''pan''
 +
!ńarmad
 +
''ńarmad (Orzeł Haasta)''
 +
|-
 +
! Honoryfikacja I
 +
| myissaqiyas
 +
''Matka''
 +
| quissaqiyas
 +
''Ojciec''
 +
| hezhqiyas
 +
''Pan''
 +
| ńarmadqiyas
 +
''Ńarmad''
 +
|-
 +
! Honoryfikacja II
 +
| o myissa
 +
''Matko!''
 +
| o quissa
 +
''Ojcze!''
 +
| o hezh
 +
''Panie!''
 +
| o ńarmad
 +
''Ńarmadzie!''
 
|-
 
|-
! Dopełniacz
+
! Podwójna
| kshyān (''mojego''),
+
honoryfikacja
myān (''twojego''),
+
| o myissaqiyas
<br>dzyān (''swojego'')
+
| o quissaqiyas
| kshyā (''mojej''),
+
| o hezhqiyas
myā (''twojej''),
+
| o ńarmadqiyas
<br>dzyā (''swojej'')
+
|}
| kshyą (''mojego''),
+
(bardzo formalne wyrażenie, podwójna honoryfikacja podczas bezpośredniego zwracania się do danej osoby)
myą (''twojego''),
+
 
<br>dzyą (''swojego'')
+
<br>Zastosowanie podwójnej honoryfikacji może być również potraktowane jako uniżony ton, stawiający adresata na znacznie wyższej pozycji niż osobę wypowiadającą się. Podwójna honoryfikacja stosowana jest głównie w formalnej mowie pałacowej i mowie wyższych sfer. Nie zastosowanie podwójnej honoryfikacji podczas zwracania się do osób o wyższej hierarchii społecznej czy urzędników państwowych uznawane jest za grubiańskie, natomiast niezastosowanie jej w stosunku do Imperatora to pogwałcenie pałacowej etykiety i obraza majestatu władzy.
| kshij (''moich''),
+
<br>
mij (''twoich''),
+
 
<br>dij (''swoich'')
+
Wyjątki:
| kshijo (''moich''),
+
 
mijo (''twoich''),
+
* '''bóg''' - ''dévan''
<br>dijo (''swoich'')
+
Honoryfikacja I - '''dévańa''' <br>
 +
Honoryfikacja II - '''odévan''' <br>
 +
Podwójna honoryfikacja - '''o dévańa'''
 +
 
 +
* '''demon''' - ''ŝur̄an''
 +
Honoryfikacja I - '''ŝur̄ańa''' <br>
 +
Honoryfikacja II - '''oŝur̄an''' <br>
 +
Podwójna honoryfikacja - '''o ŝur̄ańa'''
 +
 
 +
* '''święty ogień''' - ''aezis''
 +
Honoryfikacja I - '''aezaxās''' <br>
 +
Honoryfikacja II - '''auzhis''' <br>
 +
Podwójna honoryfikacja - '''auzaxās'''
 +
 
 +
* '''płomień''' - ''perzis''
 +
Honoryfikacja I - '''perzaxās''' <br>
 +
Honoryfikacja II - '''operzis''' <br>
 +
Podwójna honoryfikacja - '''o perzaxās'''
 +
 
 +
* '''gwiazda''' - ''śaetra''
 +
Honoryfikacja I - '''śaetrakās''' <br>
 +
Honoryfikacja II - '''śautra''' <br>
 +
Podwójna honoryfikacja - '''śautrakās'''
 +
 
 +
* '''słońce''' - ''xar''
 +
Honoryfikacja I - '''xarzās''' <br>
 +
Honoryfikacja II - '''axar''' <br>
 +
Podwójna honoryfikacja - '''axarzās'''
 +
 
 +
* '''imperator''' - ''khshāyar''
 +
Honoryfikacja I - '''khshāyarkās''' <br>
 +
Honoryfikacja II - '''okhshāyar''' <br>
 +
Podwójna honoryfikacja - '''ekhshāyarkās'''
 +
 
 +
===Przymiotniki===
 +
====Przymiotniki odrzeczownikowe====
 +
Przymiotniki odrzeczownikowe charakteryzują się tym, iż w większości zakończone są końcówką -'''ni'''. Aby utworzyć przymiotnik od rzeczownika dodaje się odpowiednia końcówkę, w zależności od liczby i przypadku. Nieliczne wyjątki zdarzają się w przypadku rzeczowników III kategorii.
 +
{| class="wikitable"
 
|-
 
|-
! Celownik
+
! rzeczownik
| ekshu (''mojemu/moim''),
+
! przymiotnik
emnu (''twojemu/twoim''),
+
|-
<br>edzu (''swojemu/swoim'')
+
| shār
| ekshiw (''mojej/moją''),
+
(światło)
emniw (''twojej/twoją/''),
+
| shār'''ani'''  
<br>edziw (''swojej/swoją'')
+
(świetlisty, świetlany)
| ekshor (''mojemu/moim''),
 
emnor (''twojemu/twoim''),
 
<br>edzor (''swojemu/swoim'')
 
| colspan="2" | ekshae (''moim/moimi/moich''),  
 
emnae (''twoim/twoimi/twoich''),
 
<br>edae (''swoim/swoimi/swoich'')
 
 
|-
 
|-
! Biernik
+
| dhrāya
| ekshed (''mojego''),
+
(morze)
emned (''twojego''),
+
| dhrāya'''ni'''  
<br>edzed (''swojego'')
+
(morski)
| ekshad (''moją''),
 
emnad (''twoją''),
 
<br>edzad (''swoją'')
 
| ekshod (''moje''),
 
emnod (''twoje''),
 
<br>edzod (''swoje'')
 
| colspan="2" | ekshal (''moich/moje''),
 
emnal (''twoich/twoje''),
 
<br>edal (''swoich/swoje'')
 
 
|-
 
|-
! Ablatyw
+
| ezjon
| kshir̄tū (''od mojego''),
+
(wschód)
mir̄tū (''od twojego''),
+
| ezjon'''i'''  
<br>dzir̄tū (''od swego'')
+
(wschodni)
| kshar̄tū (''od mojej''),
 
mar̄tū (''od twojej''),
 
<br>dzar̄tū (''od swojej'')
 
| kshor̄tū (''od mojego''),
 
mor̄tū (''od twojego''),
 
<br>dzor̄tū (''od swojego'')
 
| colspan="2" | kshisirh (''od moich''),
 
misirh (''od twoich''),
 
<br>disirh (''od swoich'')
 
|-
 
! Allatyw
 
| kshehi (''do mojego''),
 
mehi (''do twojego''),
 
<br>dzehi (''do swego'')
 
| kshaha (''do mojej''),
 
maha (''do twojej''),
 
<br>dzaha (''do swojej'')
 
| kshaho (''do mojego''),
 
maho (''do twojego''),
 
<br>dzaho (''do swojego'')
 
| colspan="2" | kshaus (''do moich''),
 
maus (''do twoich''),
 
<br>daus (''do swoich'')
 
 
|}
 
|}
  
Zaimki '''jego, jej, nasz, wasz, ich''' nie odmieniają się a ich forma pozostaje bez zmian.
+
====Imiesłowy====
* īse (jego)
+
Imiesłowy w stronie czynnej posiadają końcówkę '''-eas''' i działają na takiej samej zasadzie jak czasowniki odrzeczownikowe, odmieniając się poprzez podstawianie odpowiednich końcówek, w zależności od przypadku i liczby.  
* ére (jej)
+
Imiesłowy bierne posiadają natomiast końcówkę '''-ios'''.
* pęrędi (nasz)
+
{| class="wikitable"
* yadi (wasz)
 
* ťandi (ich)
 
<br>
 
'''czyj, niczyj'''
 
{| class="wikitable" style="text-align:center;" border
 
! rowspan="2" | Przypadek
 
! colspan="3" | Liczba pojedyncza
 
! colspan="2" | Liczba mnoga/podwójna/absolutna
 
 
|-
 
|-
! m
+
! czasownik
! f
+
! imiesłów czynny
! n
+
! imiesłów bierny
! m/f
+
|-
! n
+
| hwozhare
 +
(tworzyć)
 +
| hwozhar'''eas'''
 +
(tworzący)
 +
| hwozhar'''ios'''
 +
(tworzony)
 
|-
 
|-
! Mianownik
+
| dzale
| width="17%" | orye, qorye
+
(darować, dawać)
| width="17%" | ora, qora
+
| dzal'''eas'''
| width="17%" | oryo, qoryo
+
(dający, darujący)
| width="17%" | orji, qorji
+
| dzal'''ios'''
| width="17%" | oroh, qoroh
+
(dany, obdarowany)
 
|-
 
|-
! Dopełniacz
+
| jirane
| oryān, qoryān
+
(przeklinać)
| oryā, qoryā
+
| jiran'''eas'''
| oryą, qoryą
+
(przeklinający)
| width="17%" | orij, qorij
+
| jiran'''ios'''
| width="17%" | orijo, qorijo
+
(przeklęty)
 +
|}
 +
 
 +
====Stopniowanie przymiotników====  
 +
Przymiotniki stopniuje się poprzez dodanie odpowiedniego przedrostka. Istnieją 3 stopnie - równym wyższy i najwyższy. Tworzy się je zawsze poprzez dodanie odpowiedniego przedrostka.
 +
{| class="wikitable"
 
|-
 
|-
! Celownik
+
! stopień równy
| oru, qoru
+
! stopień wyższy
| oriw, qoriw
+
! stopień najwyższy
| oror, qoror
+
|-
| colspan="2" | orae, qorae
+
| shārani
 +
(świetlisty, świetlany)
 +
| '''en'''shārani
 +
(świetlistszy) 
 +
| '''ar'''shārani
 +
(najświetlistszy)
 
|-
 
|-
! Biernik
+
| dhrāyani
| ored, qored
+
(morski)
| orad, qorad
+
| '''en'''dhrāyani
| orod, qorod
+
(bardziej morski)
| colspan="2" | oral, qoral
+
| '''ar'''dhrāyani
 +
(najbardziej morski)
 
|-
 
|-
! Ablatyw
+
| ezjoni
| oyir̄tū, qoyir̄tū
+
(wschodni)
| oyar̄tū, qoyar̄tū
+
| '''en'''ezjoni
| oyor̄tū, qoyor̄tū
+
(bardziej wschodni)
| colspan="2" | orsirh, qorsirh
+
| '''ar'''ezjoni
|-
+
(najbardziej wschodni)
! Allatyw
 
| orehi, qorehi
 
| oraha, qoraha
 
| oraho, qoraho
 
| colspan="2" | oraus, qoraus
 
 
|}
 
|}
  
====Zaimki zwrotne====
+
====Negacja przymiotników====
Zaimki zwrotne przybierają formę odpowiednich przedrostków dodanych do rzeczownika, a nie osobnych słów. Służą do wyrażenia, że podmiot wykonał czynność na samym sobie (1), lub, w przypadku liczby mnogiej, sobie nawzajem (2).
+
Negacja przymiotników zachodzi poprzez dodanie do słowa odpowiedniego prefiksu. W Wysokiej Mowie używa się jedynie prefiksu '''-pat''', dokładnie takiego samego jaki używany jest do negacji czasowników.  
{| class="wikitable" style="text-align:center;" border
+
W mowie potocznej zamiast niego stosuje się natomiast słowo '''zir̄'''.
! rowspan="2" | l.pojedyncza
+
 
! colspan="2" | l.pod/mn/ab
+
===Przypadki===
 +
W ajdyniriańskim występuje 6 przypadków.
 +
{| class="wikitable"
 
|-
 
|-
| width="17%" | 1
+
!
| width="17%" | 2
+
! Przypadek
 +
! Pytanie
 +
|-
 +
| I.
 +
| Mianownik
 +
| kto?, co? / zé?, zan?
 
|-
 
|-
| cvar-
+
| II.
| crer-
+
| Dopełniacz
| cker-
+
| kogo?, czego? / zétri?, zantra?
|}
 
 
 
Dla przykładu:
 
<br>ver̄unear - ja karzę (kogoś) --> '''cvar'''ver̄unear - karzę się/samego siebie
 
<br>ver̄unerą - oni karzą (kogoś) --> '''crer'''ver̄unerą - karzą się/sami siebie ---> '''cker'''ver̄unerą - karzą się nawzajem
 
 
 
====Zaimki określone====
 
'''ten, ta, to, ci, te'''
 
 
 
Zaimki odpowiadające polskim '''ci''' i '''te''' są identyczne dla rodzaju męskiego i żeńskiego, osobny zaimek jest dla neutralnego.
 
{| class="wikitable" style="text-align:center;" border
 
! rowspan="2" | Przypadek
 
! colspan="3" | Liczba pojedyncza
 
! colspan="2" | Liczba mnoga
 
 
|-
 
|-
! m
+
| III.
! f
+
| Celownik
! n
+
| komu?, czemu? / zhe?, zhin? *
! m/f
 
! n
 
 
|-
 
|-
! Mianownik
+
| IV.
| width="17%" | gan
+
| Biernik
| width="17%" | ryan
+
| kogo?, co? / ize?, iza?
| width="17%" | han
 
| width="17%" | ptean
 
| width="17%" | ptoan
 
 
|-
 
|-
! Dopełniacz
+
| V.
| gān
+
| Ablatyw
| ryān
+
| skąd?, od kogo?, od czego? / zaḱam?, zéḱas?, zaḱan?
| hān
 
| pteān
 
| ptoān
 
 
|-
 
|-
! Celownik
+
| VI.
| gannu
+
| Allatyw
| rannu
+
| dokąd?, do kogo?, do czego? / zahwam?, zéhwas?, zahwan?
| hannu
+
|}
| colspan="2" | pīrnu
+
*celownik może również spełniać rolę narzędnika i miejscownika, więc odpowiada też na dodatkowe pytania:
 +
- z kim?, z czym? (eźe?, eźan?)
 +
<br>- o kim?, o czym? (aźe? aźan?)
 +
<br>- kim?, czym? (źe?, źan?)
 +
====Odmiana przymiotników przez przypadki====
 +
'''Odrzeczownikowe'''
 +
{| class="wikitable"
 
|-
 
|-
! Biernik
+
!
| ganed
+
! l.pojedyncza
| raned
+
! l.podwójna
| haned
+
! l.mnoga
| colspan="2" | paed
+
! l.absolutna
 
|-
 
|-
! Ablatyw
+
| I.
| gar̄tū
+
| -ni
| rar̄tū
+
| -nąrh
| har̄tū
+
| -nęri
| colspan="2" | payū
+
| -nôro
 
|-
 
|-
! Allatyw
+
| II.
| gari
+
|
| rari
+
| -naw
| hari
+
| -new
| colspan="2" | pafri
+
| -nīvwe
|}
 
'''tamten, tamta, tamto, tamci, tamte
 
 
 
Te zaimki tworzy się poprzez dodanie prefiksu '''ŝo'''-. Tutaj również formy w liczbie mnogiej są takie same dla rodzaju męskiego i żeńskiego.
 
{| class="wikitable" style="text-align:center;" border
 
! rowspan="2" | Przypadek
 
! colspan="3" | Liczba pojedyncza
 
! colspan="2" | Liczba mnoga
 
 
|-
 
|-
! m
+
| III.
! f
+
| -īn
! n
+
| -nā
! m/f
+
| -né
! n
+
| -nu
 
|-
 
|-
! Mianownik
+
| IV.
| width="17%" | ŝogan
+
| -ni
| width="17%" | ŝoryan
+
| -ną
| width="17%" | ŝohan
+
| -nę
| width="17%" | ŝoptean
+
| -nôro
| width="17%" | ŝoptoan
 
 
|-
 
|-
! Dopełniacz
+
| V.
| ŝogān
+
| -nīs
| ŝoryān
+
| -nīvr̄
| ŝohān
+
| -niya
| ŝopteān
+
| -nwa
| ŝoptoān
 
 
|-
 
|-
! Celownik
+
| VI.
| ŝogannu
+
| -nīś
| ŝorannu
+
| -nīf
| ŝohannu
+
| -niya
| colspan="2" | ŝopīrnu
+
| -nwa
|-
 
! Biernik
 
| ŝoganed
 
| ŝoraned
 
| ŝohaned
 
| colspan="2" | ŝopaed
 
|-
 
! Ablatyw
 
| ŝogar̄tū
 
| ŝorar̄tū
 
| ŝohar̄tū
 
| colspan="2" | ŝopayū
 
|-
 
! Allatyw
 
| ŝogari
 
| ŝorari
 
| ŝohari
 
| colspan="2" | ŝopafri
 
 
|}
 
|}
====Zaimki pytajne====
 
====Zaimki nieokreślone====
 
  
===Liczebniki===
+
'''Imiesłowy czynne'''
====0-9====
 
<br>Liczby od 1 do 9 kończą się na '''-ir''', wyjątkiem jest tutaj 0. W przypadku liczebników porządkowych, z wyjątkiem liczb 0, 3, 6 i 9, pojawia się końcówka '''-ase''', dla rodzaju męskiego i żeńskiego, lub '''-aso''', dla rodzaju neutralnego. Liczebnik wielokrotny zawsze składa się z liczby i '''-illis/illos'''. 
 
 
{| class="wikitable"
 
{| class="wikitable"
 
|-
 
|-
 
!
 
!
! Liczebnik główny
+
! l.pojedyncza
! Liczebnik porządkowy
+
! l.mnoga
! Liczebnik wielokrotny
+
! l.absolutna
 
|-
 
|-
|0
+
| I.
|sūriya
+
| -eas
|sûriyas
+
| -ea
| -
+
| -eat
 
|-
 
|-
|1
+
| II.
|ekhrir
+
| -eash
|ekhrase/o
+
| -eā
|ekhraillis/os, illis/illos
+
| -eať
 
|-
 
|-
|2
+
| III.
|lāwir
+
| -aes
|lāwase/o
+
| -ae
|lāwaillis/os
+
| -ais
 
|-
 
|-
|3
+
| IV.
|azhir
+
| -eas
|azhûne/o
+
| -es
|azhûrillis/os
+
| -ęs
 
|-
 
|-
|4
+
| V.
|śniahir
+
| -ash
|śniahase/o
+
| -ay
|śniahillis/os
+
| -essą
 
|-
 
|-
|5
+
| VI.
|ghavir
+
| -aś
|ghavase/o
+
| -ay
|ghavaillis/os
+
| -essę
 +
|}
 +
 
 +
<br>'''Imiesłowy bierne'''
 +
{| class="wikitable"
 +
|-
 +
!
 +
! l.pojedyncza
 +
! l.mnoga
 +
! l.absolutna
 +
|-
 +
| I.
 +
| -ios
 +
| -io
 +
| -ion
 
|-
 
|-
|6
+
| II.
|wéshir
+
| -iosh
|wéane/o
+
| -o
|wéshaillis/os
+
| -on
 
|-
 
|-
|7
+
| III.
|swāhir
+
| -os
|swāhase/o
+
|
|swāhillis/os
+
| -yos
 
|-
 
|-
|8
+
| IV.
|jyotir
+
| -ios
|jyotase/o
+
| -izho
|jyotaillis/os
+
| -izo
 
|-
 
|-
|9
+
| V.
|ir̄ir
+
| -ish
|ir̄ŝe/o
+
| -ôr
|ir̄aillis/os
+
| -issi
 +
|-
 +
| VI.
 +
| -iś
 +
| -oyr
 +
| -isso
 
|}
 
|}
  
====10-90====
+
====Odmiana rzeczowników przez przypadki====
<br>Liczby te zawsze kończą się na '''-śat'''. Liczebniki porządkowe zakończone są na '''-śashe/śasho''' a liczebniki wielokrotne na '''-illis/illos'''.
+
'''I kategoria rzeczowników'''  
 
{| class="wikitable"
 
{| class="wikitable"
 
|-
 
|-
 
!
 
!
! Liczebnik główny
+
! l.pojedyńcza
! Liczebnik porządkowy
+
! l.podwójna
! Liczebnik wielokrotny
+
! l.mnoga
 +
! l.absolutna
 
|-
 
|-
|10
+
| I.
|déśat
+
| - / -i / -a
|déśashe/o
+
| -nam / -anę / -aną
|déśatillis/os
+
| -aya / -aysi / -aysa
 +
| - aur̄ / -aur̄i / -aur̄a
 
|-
 
|-
|20
+
| II.
|lawśat
+
| -az / -azi / -aza
|lawśashe/o
+
| -ame / -ami / -ama
|lāwatillis/os
+
| -as / -asi / -asa
 +
| -r̄n / -r̄in / -r̄an
 
|-
 
|-
|30
+
| III.
|azhośat
+
| -at / -ati / -ata
|azhośashe/o
+
| -(a)bhyām / -(a)bhyāmi / -(a)bhyāma
|azhośatillis/os
+
| -(a)bhaś / -(a)bhyaśi / -(a)bhyaśa
 +
| -(a)bhi / -(a)bhai / -(a)bhé
 
|-
 
|-
|40
+
| IV.
|śniaśat
+
| -  / -i / -a
|śniaśashe/o
+
| -(a)bhyām / -(a)bhyāmi / -(a)bhyāma
|śniaśatillis/os
+
| -(a)bhaś / -(a)bhaśi / -(a)bhaśa
 +
| -(a)bhi / -(a)bhai / -(a)bhé
 
|-
 
|-
|50
+
| V.
|ghavśat
+
| -(a)xa / -(a)xae / (a)xą
|ghavśashe/o
+
| -axé / -axi / -axa
|ghavśatillis/os
+
| -esyas / -esyasi / -esyasa
 +
| -xos / -xis / -xas
 
|-
 
|-
|60
+
| VI.
|wéśat
+
| -tar / -tari / -tara
|wéśashe/o
+
| -aet / -aeti / -aeta
|wéśatillis/os
+
| -aus / -ausi / -ausa
|-
+
| -ťal / -ťel / -ťāl
|70
 
|swaśat
 
|swaśashe/o
 
|swaśatillis/os
 
|-
 
|80
 
|jyaśat
 
|jyaśashe/o
 
|jyaśatillis/os
 
|-
 
|90
 
|ir̄śat
 
|ir̄śashe/o
 
|ir̄śatillis/os
 
 
|}
 
|}
  
====11-99====
+
'''II kategoria rzeczowników'''
<br>Tworzy się je poprzez złączenie liczb dziesiątek i jedności, przy czym pierwsza jest liczba jedności a ostatnie dziesiątek. Dosłownie oznacza to np. ''dwa-czterdzieści'' jako czterdzieści dwa. Podobnie wyglądają liczebniki porządkowe i wielokrotne - nieodmieniona liczba jedności i odmieniona liczba dziesiątek.
 
 
{| class="wikitable"
 
{| class="wikitable"
 
|-
 
|-
!
+
!rowspan="2"|
! Liczebnik główny
+
!colspan="4"| rdzeń 'a/o/u'
! Liczebnik porządkowy
+
!colspan="4"| rdzeń 'i/ī'
! Liczebnik wielokrotny
+
!colspan="4"| rdzeń 'e'
 
|-
 
|-
|11
+
! l.pojedyncza !! l.podwójna !! l.mnoga !! l.absolutna
|ekhrirdéśat
+
! l.pojedyncza !! l.podwójna !! l.mnoga !! l.absolutna
|ekhrirdéśashe/o
+
! l.pojedyncza !! l.podwójna !! l.mnoga !! l.absolutna
|ekhrirdéśatillis/os
 
 
|-
 
|-
|12
+
! I.
|lāwirdéśat
+
| -końcówka || -ao || -aya || -avi
|lāwirdéśashe/o
+
| -końcówka || -irh || -iya || -ôri
|lāwirdéśatillis/os
+
| -końcówka || -ea || -éshe || -evyo
 
|-
 
|-
|13
+
! II.
|azhayodéśat
+
| -az || -am || -as || -akyā
|azhayodéśasho
+
| -iz || -im || -is || -igra
|azhayodéśatillis/os
+
| -esse || -em || -es || -ekyo
 
|-
 
|-
|14
+
! III.
|śniahirdéśat
+
| -at || -abesh || -abīr || -abam
|śniahidéśashe/o
+
| -it || -yaus || -yis || -yin
|śniahidéśatillis/os
+
| -eť || -ebri || -ebrī || -eber
 
|-
 
|-
|15
+
! IV.
|ghavirdéśat
+
| -końcówka || -abesh || -abīr || -abam
|ghavirdéśashe/o
+
| -końcówka || -yaus || yis || -yin
|ghavirdéśatillis/os
+
| -końcówka || -ebri || -ebrī || -eber
 
|-
 
|-
|16
+
! V.
|wéshirdéśat
+
| -(a)xa|| -ksha || -kshai || -awan
|wéshirdéśashe/o
+
| -ishu || -ishé || -ish || -ishae
|wéshirdéśatillis/os
+
| -eśi || -eŝe || -eŝé || -eŝwe
 
|-
 
|-
|17
+
! VI.
|swāhirdéśat
+
| -atra || -aś || -auś || -aśa
|swāhirdéśashe/o
+
| -itri || -iśa || -ici || -icū
|swāhirdéśatillis/os
+
| -etrę || -ecae || -ecé || -ecis
 +
|}
 +
 
 +
 
 +
'''III kategoria rzeczowników'''
 +
{| class="wikitable"
 
|-
 
|-
|18
+
!rowspan="2"|
|jyotirdéśat
+
!colspan="4"| rdzeń 'a/o'
|jyotirdéśashe/o
+
!colspan="4"| rdzeń 'u'
|jyotirdéśatillis/os
+
!colspan="4"| rdzeń 'i/ī'
 +
!colspan="4"| rdzeń 'e'
 
|-
 
|-
|19
+
! l.pojedyncza !! l.podwójna !! l.mnoga !! l.absolutna
|ir̄irdéśat
+
! l.pojedyncza !! l.podwójna !! l.mnoga !! l.absolutna
|ir̄irdéśashe/o
+
! l.pojedyncza !! l.podwójna !! l.mnoga !! l.absolutna
|ir̄irdéśatillis/os
+
! l.pojedyncza !! l.podwójna !! l.mnoga !! l.absolutna
 
|-
 
|-
|21
+
! I.
|ekhrirlawśat
+
| -końcówka || -anya || -āshra || -akrę
|ekhrirlawśashe/o
+
| -końcówka || -uni || -un || -ûrar
|ekhrirlāwatillis/os
+
| -końcówka || -idhun || -idhę || -idho
 +
| -końcówka || -én || -eshān || -etān
 
|-
 
|-
|22
+
! II.
|lāwirlawśat
+
| -azhi || -ań || -āsht || -aḱe
|lāwirlawśashe/o
+
| -u || -uwe || -uwan || -ûwari
|lāwirlāwatillis/os
+
| -is || -iyam || -iyę || -iyo
 +
| -epi || -eayn || -eshīn || -etīn
 
|-
 
|-
|23
+
! III.
|azhayolawśat
+
| -ast || -aval || -avallā || -avalûr
|azhayolawśashe/o
+
| -usa || -ulve || -ulvā || -ūlur
|azhayolāwatillis/os
+
| -i || -iva || -ive || -ivi
 +
| -epsa || -épn || -épr̄ || -épar
 
|-
 
|-
|24
+
! IV.
|śniahirlawśat
+
| -końcówka || -aval || -avallā || -avalûr
|śniahirlawśashe/o
+
| -końcówka || -ulve || -ulvā || -ūlur
|śniahirlāwatillis/os
+
| -końcówka || -idvą || -idvę || -idvis
 +
| -końcówka || -épn || -épr̄ || -épar
 
|-
 
|-
|31
+
! V.
|ekhrirazhośat
+
| -aji || -ajā || -ajai || -ajah
|ekhrirazhośashe/o
+
| -uji || -ujā || -ujai || -ûjah
|ekhrirazhośatillis/os
+
| -idha || -idhe || -idhai || -idhā
|-
+
| -eťa || -eťé || -eťu || -eťi
|32
 
|lāwirazhośat
 
|lāwirazhośashe/o
 
|lāwirazhośatillis/os
 
|-
 
|33
 
|azhayoazhośat
 
|azhayoazhośashe/o
 
|azhayoazhośatillis/os
 
 
|-
 
|-
 +
! VI.
 +
| -atti || -acho || -achri || -achur
 +
| -utra || -une || -uri || -ura
 +
| -idh || -idhae || -idhī || -idha
 +
| -ekta || -ekté || -ektu || -ekti
 
|}
 
|}
 +
Rdzeniem jest zawsze ostatnie samogłoska słowa, w przeciwieństwie do staroajdyniriańskiego, gdzie rdzeniem niektórych słów bywały niekiedy pierwsze samogłoski sufiksów. Natomiast kiedy obok siebie znajdą się dwie samogłoski, tworzące niewystępujący dyftong, lub dwie takie same samogłoski, pomiędzy nimi pojawia się ''y''. Wyjątkiem od tego jest podwójne a lub u, które w takim przypadku zostają wydłużone. Końcówki fleksyjne dodaje się aglutynacyjnie do rzeczowników.
 +
Dla przykładu:
 +
* I kategoria
 +
khshāyar (imperator/cesarz) → khshāyar + '''aur̄''' → khshāyaraur̄ (wszyscy imperatorzy)
 +
<br>khshāyar + '''xa''' → khshāyarxa (od imperatora)
 +
<br>khshāyar + '''xos''' → khshāyarxos (od wszystkich imperatorów)
 +
 +
*II kategoria (rdzeń "i")
 +
nāxr'''id''' (góra) → nāxrid + '''ôri''' → nāxridôri (wszystkie góry)
 +
<br> nāxrid + '''ishu''' → nāxridishu (od góry)
 +
<br>nāxrid + '''ishae''' → nāxridishae (od wszystkich gór)
 +
 +
*III kategoria (rdzeń "u")
 +
<br> hwadāmi (wiedza) → hwadāmi + '''idho''' → hwadāmiyidho (cała wiedza)
 +
<br> hwadāmi → hwadāmi + '''idha''' → hwadāmiyidha (od wiedzy)
 +
<br> hwadāmi → hwadāmi + '''idhā''' → hwadāmiyidhā (od wszystkich pism)
 +
 +
<br>W ajdyniriańskim występuja rzeczowniki które w formie podstawowej wyglądają i brzmią tak samo, jednak odmieniają się inaczej w innych przypadkach i liczbach, gdyż podpadają pod inną kategorię rzeczownika.
 +
 +
===Zaimki===
 +
====Zaimki rzeczowne====
 +
Zaimkami rzeczownymi zastępuje się rzeczowniki. Zaimki te, podobnie jak rzeczowniki, odmieniają się przez przypadki. 
  
====100-900====
+
{| class="wikitable" style="text-align:center;" border
<br>Setki, przypominają nieco dziesiątki, gdyż tworzy się je na podobnej zasadzie. Liczebnik główny zakończony jest na '''-éd''', które pochodzi od ''zéd'', liczebnik porządkowy zakończony jest '''-ase/o''', natomiast tworzenie liczebnika wielokrotnego pozostaje bez zmian. 
+
! rowspan="3" | Przypadek
{| class="wikitable"
+
! colspan="5" | Liczba pojedyncza
|-
+
! colspan="5" | Liczba mnoga/podwójna/absolutna
!
 
! Liczebnik główny
 
! Liczebnik porządkowy
 
! Liczebnik wielokrotny
 
 
|-
 
|-
|100
+
! rowspan="2" | 1. os.
|zéd
+
! rowspan="2" | 2. os.
|zédase/o
+
! colspan="3" | 3 os.
|zédillis/os
+
! colspan="3" | 1. os.
 +
! rowspan="2" | 2. os.
 +
! rowspan="2" | 3 os.
 
|-
 
|-
|200
+
! m
|lawéd
+
! f
|lawédase/o
+
! n
|lawédillis/os
+
! ink.
 +
! pod.
 +
! eks.
 
|-
 
|-
|300
+
! Mianownik
|azhéd
+
| width="10%" | xé (''ja'')
|azhédase/o
+
| width="10%" | mę (''ty'')
|azhédillis/os
+
| width="10%" | źa (''on'')
 +
| width="10%" | rha (''ona'')
 +
| width="10%" | qa (''ono'')
 +
| width="10%" | ṕef (''my'')
 +
| width="10%" | ṕur (''my'')
 +
| width="10%" | ṕi (''my'')
 +
| width="10%" | yôk (''wy'')
 +
| width="10%" | ta (''oni'')
 
|-
 
|-
|400
+
! Dopełniacz
|śniahéd
+
| xis (''mnie'')
|śniahédase/o
+
| mat (''ciebie'')
|śniahédillis/os
+
| īse (''jego/go'')
 +
| ére (''jej/niej'')
 +
| que (''jego/go/niego'')
 +
| pers (''nas'')
 +
| pr̄os (''nas'')
 +
| pyas (''nas'')
 +
| yana (''was'')
 +
| ťaor (''ich/nich'')
 
|-
 
|-
|500
+
! Celownik
|ghavéd
+
| xān (''mnie/mi'')
|ghavédase/o
+
| mān (''tobie/ci'')
|ghavédillis/os
+
| īsri (''jemu/mu/niemu'')
 +
| erhi (''jej/niej'')
 +
| quari (''jemu/mu/niemu'')
 +
| peŝar (''nam'')
 +
| pwar (''nam'')
 +
| pyar (''nam'')
 +
| yān (''wam'')
 +
| ťān (''im/nim'')
 
|-
 
|-
|600
+
! Biernik
|wéshéd
+
| xān (''mnie/mię'')
|wéshédase/o
+
| mān (''ciebie/cię'')
|wéshédillis/os
+
| īsri (''jego/go/niego'')
 +
| erhi (''ją/nią'')
 +
| quari (''je/nie'')
 +
| peŝar (''nas'')
 +
| pwar (''nas'')
 +
| pyar (''nas'')
 +
| yān (''was'')
 +
| ťān (''ich/nich'')
 
|-
 
|-
|700
+
! Ablatyw
|swahéd
+
| axôr (''ode mnie'')
|swahédase/o
+
| amnę (''od ciebie'')
|swahédillis/os
+
| źva (''od niego'')
 +
| rhal (''od niej'')
 +
| ḱah (''od tego'')
 +
| ṕafar (''od nas'')
 +
| ṕūvar (''od nas'')
 +
| ṕiyar (''od nas'')
 +
| yah (''od was'')
 +
| tāsh (''od nich'')
 
|-
 
|-
|800
+
! Allatyw
|jyotéd
+
| xao (''do mnie'')
|jyotédase/o
+
| amnel (''do ciebie'')
|jyotédillis/os
+
| źve (''do niego'')
|-
+
| rhas (''do niej'')
|900
+
| ḱeh ('' do tego'')
|irzéd
+
| ṕarif (''do nas'')
|irzédase/o
+
| ṕūvas (''do nas'')
|irzédillis/os
+
| ṕīray (''do nas'')
 +
| yokh (''do was'')
 +
| teosh (''do nich'')
 
|}
 
|}
  
====1000-9000====
+
====Zaimki dzierżawcze====
<br>Przed li
+
'''mój, twój, swój'''
{| class="wikitable"
+
{| class="wikitable" style="text-align:center;" border
 +
! rowspan="2" | Przypadek
 +
! colspan="3" | Liczba pojedyncza
 +
! colspan="2" | Liczba mnoga/podwójna/absolutna
 
|-
 
|-
!
+
! m
! Liczebnik główny
+
! f
! Liczebnik porządkowy
+
! n
! Liczebnik wielokrotny
+
! m/f
 +
! n
 
|-
 
|-
|1000
+
! Mianownik
|dwiźyat
+
| width="17%" | kshûn (''mój''),
|dwiźyase/o
+
mûn (''twój''),
|dwiźyatillis/os
+
<br>dzûn (''swój'')
 +
| width="17%" | kshayi (''moja''),
 +
mayi (''twoja''),
 +
<br>dzyi (''swoja'')
 +
| width="17%" | kshoan (''moje''),
 +
moan (''twoje''),
 +
<br>dzoan (swoje)
 +
| width="17%" | kshaji (''moi''),
 +
maji (''twoi''),
 +
<br>daji (''swoi'')
 +
| width="17%" | ksho (''moje''),
 +
moh (''twoje''),
 +
<br>doh (''swoje'')
 
|-
 
|-
|2000
+
! Dopełniacz
|lawiźyat
+
| kshyān (''mojego''),
|lawiźyase/o
+
myān (''twojego''),
|lawiźyatillis/os
+
<br>dzyān (''swojego'')
|-
+
| kshyā (''mojej''),
|3000
+
myā (''twojej''),
|azhiźyat
+
<br>dzyā (''swojej'')
|azhiźyase/o
+
| kshyą (''mojego''),
|azhiźyatillis/os
+
myą (''twojego''),
 +
<br>dzyą (''swojego'')
 +
| kshij (''moich''),
 +
mij (''twoich''),
 +
<br>dij (''swoich'')
 +
| kshijo (''moich''),
 +
mijo (''twoich''),
 +
<br>dijo (''swoich'')
 
|-
 
|-
|4000
+
! Celownik
|śniaźyat
+
| ekshu (''mojemu/moim''),
|śniaźyase/o
+
emnu (''twojemu/twoim''),
|śniaźyatillis/os
+
<br>edzu (''swojemu/swoim'')
 +
| ekshiw (''mojej/moją''),
 +
emniw (''twojej/twoją/''),
 +
<br>edziw (''swojej/swoją'')
 +
| ekshor (''mojemu/moim''),
 +
emnor (''twojemu/twoim''),
 +
<br>edzor (''swojemu/swoim'')
 +
| colspan="2" | ekshae (''moim/moimi/moich''),
 +
emnae (''twoim/twoimi/twoich''),
 +
<br>edae (''swoim/swoimi/swoich'')
 
|-
 
|-
|5000
+
! Biernik
|ghaviźyat
+
| ekshed (''mojego''),
|ghaviźyase/o
+
emned (''twojego''),
|ghaviźyatillis/os
+
<br>edzed (''swojego'')
 +
| ekshad (''moją''),
 +
emnad (''twoją''),
 +
<br>edzad (''swoją'')
 +
| ekshod (''moje''),
 +
emnod (''twoje''),
 +
<br>edzod (''swoje'')
 +
| colspan="2" | ekshal (''moich/moje''),
 +
emnal (''twoich/twoje''),
 +
<br>edal (''swoich/swoje'')
 
|-
 
|-
|6000
+
! Ablatyw
|wéshiźyat
+
| kshir̄tū (''od mojego''),
|wéshiźyase/o
+
mir̄tū (''od twojego''),
|wéshiźyatillis/os
+
<br>dzir̄tū (''od swego'')
|-
+
| kshar̄tū (''od mojej''),
|7000
+
mar̄tū (''od twojej''),
|swahiźyat
+
<br>dzar̄tū (''od swojej'')
|swahiźyase/o
+
| kshor̄tū (''od mojego''),
|swahiźyatillis/os
+
mor̄tū (''od twojego''),
 +
<br>dzor̄tū (''od swojego'')
 +
| colspan="2" | kshisirh (''od moich''),
 +
misirh (''od twoich''),
 +
<br>disirh (''od swoich'')
 
|-
 
|-
|8000
+
! Allatyw
|jyotiźyat
+
| kshehi (''do mojego''),
|jyotiźyase/o
+
mehi (''do twojego''),
|jyotiźyatillis/os
+
<br>dzehi (''do swego'')
|-
+
| kshaha (''do mojej''),
|9000
+
maha (''do twojej''),
|irźyat
+
<br>dzaha (''do swojej'')
|irźyase/o
+
| kshaho (''do mojego''),
|irźyatillis/os
+
maho (''do twojego''),
 +
<br>dzaho (''do swojego'')
 +
| colspan="2" | kshaus (''do moich''),
 +
maus (''do twoich''),
 +
<br>daus (''do swoich'')
 
|}
 
|}
====Inne====
 
2 - aywīr (''oba, obydwa'')
 
<br>(3-9) - cinru (''kilka'') --> --- ---> cinrillis/os (''kilkakrotny'')           
 
<br>(11–19) - cinbhaśat (''kilkanaście'') --> cinbhaśashe/o (''kilkunasty'') --> cinbhaśatillis/os (''kilkunastokrotny'')
 
<br>(20–90) - cintraśat (''kilkadziesiąt'') --> cintraśashe/o (''kilkudziesiąty'') --> cintraśatillis/os (''kilkudziesięciokrotny'')
 
<br>(200–900) - cinrhéd (''kilkaset'') --> cinrhaśashe/o (''kilkusetny'') --> cinrhédillis/os (''kilkusetkrotny'')
 
<br> kyara (''wiele'') ---> --- ---> kyaraillis/os (''wielokrotny'')
 
====Odmiana liczebników głównych====
 
  
===Tryby===
+
Zaimki '''jego, jej, tego, nasz, wasz, ich''' nie odmieniają się a ich forma pozostaje bez zmian.
Ajdyniriański posiada 4 tryby: orzekający, rozkazujący, przypuszczający, życzący. Dodatkowo, w ayńadhańskim i staro-ajdyniriańskim istniał piąty tryb - nieświadka, lecz zanikł on na przestrzeni wieków.
+
* īse (jego)
====Tryb orzekający====
+
* ére (jej)
Tryb orzekający wyraża obiektywny, neutralny stosunek mówiącego do wypowiadanej treści. Składa się na niego zwykła odmiana przez osoby. Podstawowy tryb.
+
* orse (tego)
 
+
* pęrędi (nasz)
====Tryb rozkazujący====
+
* yadi (wasz)
Tryb rozkazujący wyraża rozkaz, życzenie lub prośbę. Tworzy się go identycznie dla wszystkich osób, poprzez usunięcie z bezokolicznika końcówki -e i zamienienie jej na -'''o'''.
+
* ťandi (ich)
 
+
<br>
{| class="wikitable" style="text-align:center"
+
'''czyj, niczyj'''
!Osoba
+
{| class="wikitable" style="text-align:center;" border
!Końcówka
+
! rowspan="2" | Przypadek
!Przykład
+
! colspan="3" | Liczba pojedyncza
!Tłumaczenie
+
! colspan="2" | Liczba mnoga/podwójna/absolutna
 
|-
 
|-
|rowspan="5" | Wszystkie osoby 
+
! m
|rowspan="5" |-'''o'''
+
! f
|
+
! n
<br>mifn'''o'''
+
! m/f
----
+
! n
<br>dhāyart'''o'''
 
----
 
<br>rahet'''o'''
 
|
 
<br>jeść!
 
----
 
<br>podbijć!
 
----
 
<br>żyć!
 
|}
 
 
 
W przypadku zdania rozkazującego przed czasownikiem zazwyczaj wstawia się jeszcze osobę, która jest z reguły pomijana w zdaniach twierdzących, chociaż nie jest to konieczne. Gdy osoba jest obecna można to przetłumaczyć jako konkretny rozkaz do konkretnej osoby, gdy jej natomiast nie ma jest to raczej rozkaz ogólny.
 
 
 
<br>Mę mifno! Mę dhāyarto! Mę raheto! - Jedź! Podbijaj! Żyj!
 
<br>Mifno! Dhāyarto! Raheto! - Jeść! Podbijać! Żyć!
 
 
 
====Tryb przypuszczający====
 
Tryb przypuszczający wyraża niepewność, warunkowość lub wyrażone pośrednio życzenie. Tworzy się go, poprzez dodanie do bezokolicznika odpowiedniej końcówki.
 
{| class="wikitable"
 
 
|-
 
|-
! Osoba
+
! Mianownik
! Końcówka
+
| width="17%" | orye, qorye
! Przykład
+
| width="17%" | ora, qora
! Tłumaczenie
+
| width="17%" | oryo, qoryo
 +
| width="17%" | orji, qorji
 +
| width="17%" | oroh, qoroh
 
|-
 
|-
|
+
! Dopełniacz
| -'''arin'''
+
| oryān, qoryān
|
+
| oryā, qoryā
mifne'''arin'''
+
| oryą, qoryą
----
+
| width="17%" | orij, qorij
dhāyarte'''arin'''
+
| width="17%" | orijo, qorijo
----
 
rahete'''arin'''
 
|jadłbym
 
----
 
podbijałbym
 
----
 
żyłbym
 
 
|-
 
|-
|
+
! Celownik
| -'''étin'''
+
| oru, qoru
|
+
| oriw, qoriw
mifn'''étin'''
+
| oror, qoror
----
+
| colspan="2" | orae, qorae
dhāyart'''étin'''
 
----
 
rahet'''étin'''
 
|jadłbyś
 
----
 
podbijałbyś
 
----
 
żyłbyś
 
 
|-
 
|-
| źa/rha/qa
+
! Biernik
| -'''tyan'''
+
| ored, qored
|
+
| orad, qorad
mifn'''tyan'''
+
| orod, qorod
----
+
| colspan="2" | oral, qoral
dhāyart'''yan'''
 
----
 
rahet'''yan'''
 
|jadłby/jadłaby/jadłoby
 
----
 
podbijałby/podbijałaby/podbijałoby*
 
----
 
żyłby/żyłaby/żyłoby*
 
 
|-
 
|-
| ṕef/ṕur/ṕi
+
! Ablatyw
| -'''zhin'''
+
| oyir̄tū, qoyir̄tū
|
+
| oyar̄tū, qoyar̄tū
mifne'''zhin'''
+
| oyor̄tū, qoyor̄tū
----
+
| colspan="2" | orsirh, qorsirh
dhāyarte'''zhin'''
 
----
 
rahete'''zhin'''
 
|jedlibyśmy
 
----
 
podbijalibyśmy
 
----
 
żylibyśmy
 
 
|-
 
|-
| yôk
+
! Allatyw
| -'''elin'''
+
| orehi, qorehi
|
+
| oraha, qoraha
mifn'''elin'''
+
| oraho, qoraho
----
+
| colspan="2" | oraus, qoraus
dhāyart'''elin'''
+
|}
----
+
 
rahet'''elin'''
+
====Zaimki zwrotne====
|jedlibyście
+
Zaimki zwrotne przybierają formę odpowiednich przedrostków dodanych do rzeczownika, a nie osobnych słów. Służą do wyrażenia, że podmiot wykonał czynność na samym sobie (1), lub, w przypadku liczby mnogiej, sobie nawzajem (2).
----
+
{| class="wikitable" style="text-align:center;" border
podbijalibyście
+
! rowspan="2" | l.pojedyncza
----
+
! colspan="2" | l.pod/mn/ab
żylibyście
 
 
|-
 
|-
| ta
+
| width="17%" | 1
| -'''vin'''
+
| width="17%" | 2
|
 
mifne'''vin'''
 
----
 
dhāyarte'''vin'''
 
----
 
rahete'''vin'''
 
|jedliby
 
----
 
podbijaliby
 
----
 
żyliby
 
 
|-
 
|-
| obwiatyw
+
| cvar-
| -'''ŝin'''
+
| crer-
|
+
| cker-
mifne'''ŝin'''
 
----
 
dhāyarte'''ŝin'''
 
----
 
rahete'''ŝin'''
 
|
 
 
|}
 
|}
* tutaj, tak samo jak w normalnej odmianie, gdy w czasowniku regularnym przed końcowym e stoi t, ť, d lub dh, nie dubluje się tego dodając kolejne t tylko od razu dodaje -'''yan'''.
 
  
====Tryb życzący====
+
Dla przykładu:
Tryb życzący wyraża życzenie, nadzieję lub możliwość. Tutaj również dochodzi odpowiednia odmiana. Ten tryb odpowiada mniej więcej polskiej konstrukcji "oby coś".
+
<br>ver̄unear - ja karzę (kogoś) → '''cvar'''ver̄unear - karzę się/samego siebie
{| class="wikitable"
+
<br>ver̄unerą - oni karzą (kogoś) → '''crer'''ver̄unerą - karzą się/sami siebie → '''cker'''ver̄unerą - karzą się nawzajem
 +
 
 +
====Zaimki określone====
 +
'''ten, ta, to, ci, te'''
 +
 
 +
Zaimki odpowiadające polskim '''ci''' i '''te''' są identyczne dla rodzaju męskiego i żeńskiego, osobny zaimek jest dla neutralnego.
 +
{| class="wikitable" style="text-align:center;" border
 +
! rowspan="2" | Przypadek
 +
! colspan="3" | Liczba pojedyncza
 +
! colspan="2" | Liczba mnoga
 
|-
 
|-
! Osoba
+
! m
! Końcówka
+
! f
! Przykład
+
! n
 +
! m/f
 +
! n
 
|-
 
|-
|
+
! Mianownik
| -'''arya'''
+
| width="17%" | gan
|
+
| width="17%" | ryan
mifne'''arya''' (obym jadł)
+
| width="17%" | han
----
+
| width="17%" | ptean
dhāyarte'''arya''' (obym podbijał)
+
| width="17%" | ptoan
----
 
rahete'''arya''' (obym żył)
 
 
|-
 
|-
|
+
! Dopełniacz
| -'''étrya'''
+
| gān
|
+
| ryān
mifn'''étrya''' (obyś jadł)
+
| hān
----
+
| pteān
dhāyart'''étrya''' (obyś podbijał)
+
| ptoān
----
 
rahet'''étrya''' (obyś żył)
 
 
 
 
|-
 
|-
| źa
+
! Celownik
| -'''arti'''
+
| gannu
|
+
| rannu
mifn'''arti''' (oby jadł)
+
| hannu
----
+
| colspan="2" | pīrnu
dhāyart'''arti''' (oby podbijał)
 
----
 
rahet'''arti''' (oby żył)
 
 
 
 
|-
 
|-
| rha
+
! Biernik
| -'''arta'''
+
| ganed
|
+
| raned
mifn'''arta''' (oby jadła)
+
| haned
----
+
| colspan="2" | paed
dhāyart'''arta''' (oby podbijała)
 
----
 
rahet'''arta''' (oby żyła)
 
 
 
 
|-
 
|-
| qa
+
! Ablatyw
| -'''arto'''
+
| gar̄tū
|
+
| rar̄tū
mifn'''arto''' (oby jadło)
+
| har̄tū
----
+
| colspan="2" | payū
dhāyart'''arto''' (oby podbijało)
 
----
 
rahet'''arto''' (oby żyło)
 
 
 
 
|-
 
|-
| ṕef
+
! Allatyw
| -'''zef'''
+
| gari
|
+
| rari
mifne'''zef''' (obyśmy jedli)
+
| hari
----
+
| colspan="2" | pafri
dhāyarte'''zef''' (obyśmy podbijali)
+
|}
----
+
'''tamten, tamta, tamto, tamci, tamte
rahete'''zef''' (obyśmy żyli)
 
  
 +
Te zaimki tworzy się poprzez dodanie prefiksu '''ŝo'''-. Tutaj również formy w liczbie mnogiej są takie same dla rodzaju męskiego i żeńskiego.
 +
{| class="wikitable" style="text-align:center;" border
 +
! rowspan="2" | Przypadek
 +
! colspan="3" | Liczba pojedyncza
 +
! colspan="2" | Liczba mnoga
 
|-
 
|-
| ṕur
+
! m
| -'''zūr'''
+
! f
|
+
! n
mifne'''zūr''' (obyśmy jedli)
+
! m/f
----
+
! n
dhāyarte'''zūr''' (obyśmy podbijali)
 
----
 
rahete'''zūr''' (obyśmy żyli)
 
 
 
 
|-
 
|-
| ṕi
+
! Mianownik
| -'''zish'''
+
| width="17%" | ŝogan
|
+
| width="17%" | ŝoryan
mifne'''zish''' (obyśmy jedli)
+
| width="17%" | ŝohan
----
+
| width="17%" | ŝoptean
dhāyarte'''zish''' (obyśmy podbijali)
+
| width="17%" | ŝoptoan
----
 
rahete'''zish''' (obyśmy żyli)
 
 
 
 
|-
 
|-
| yôk
+
! Dopełniacz
| -'''elon'''
+
| ŝogān
|
+
| ŝoryān
mifn'''elon''' (obyście jedli)
+
| ŝohān
----
+
| ŝopteān
dhāyart'''elon''' (obyście podbijali)
+
| ŝoptoān
----
 
rahet'''elon''' (obyście żyli)
 
 
 
 
|-
 
|-
| ta
+
! Celownik
| -'''rava'''
+
| ŝogannu
|
+
| ŝorannu
mifne'''rava''' (oby jedli)
+
| ŝohannu
----
+
| colspan="2" | ŝopīrnu
dhāyarte'''rava''' (oby podbijali)
 
----
 
rahete'''rava''' (oby żyli)
 
 
|-
 
|-
| obwiatyw
+
! Biernik
| -'''ŝap'''
+
| ŝoganed
|
+
| ŝoraned
mifne'''ŝap'''
+
| ŝohaned
----
+
| colspan="2" | ŝopaed
dhāyarte'''ŝap'''
+
|-
----
+
! Ablatyw
rahete'''ŝap'''
+
| ŝogar̄tū
 +
| ŝorar̄tū
 +
| ŝohar̄tū
 +
| colspan="2" | ŝopayū
 +
|-
 +
! Allatyw
 +
| ŝogari
 +
| ŝorari
 +
| ŝohari
 +
| colspan="2" | ŝopafri
 
|}
 
|}
  
===Czasy===
+
<br>'''taki, taka, takie, tacy, takie'''
Istnieją 3 czasy - teraźniejszy, przeszły i przyszły. Zarówno czas przeszły jak i przyszły tworzy się podobnie, w regularnym bezokoliczniku w miejsce -'''e''' należy dodać najpierw zrostek odpowiadający za czas, a następnie taki odpowiadający za odmianę przez osoby.
 
====Czas teraźniejszy====
 
Tworzony przez zwykłą odmianę czasownika przez osoby.
 
  
====Czas przeszły====
+
{| class="wikitable" style="text-align:center;" border
W czasie przeszłym zrostek wskazujący czas to -'''ôsh'''-. Wyjątkiem jest tu obwiatyw, gdzie zamiast -ôsh- pojawia się jedynie końcówka -'''ôssi'''.
+
! rowspan="2" | Przypadek
{| class="wikitable"
+
! colspan="3" | Liczba pojedyncza
 +
! colspan="2" | Liczba mnoga
 
|-
 
|-
!   Osoba 
+
! m
!   Końcówka 
+
! f
!   Przykład
+
! n
 +
! m/f
 +
! n
 
|-
 
|-
| align="center" |
+
! Mianownik
| align="center" | '''-war'''
+
| width="17%" | kerda
| align="center" |
+
| width="17%" | karda
mifn''ôsh'''''war''' - jadłem
+
| width="17%" | kirda
----
+
| width="17%" | kerada
qat''ôsh'''''war''' - lubiłem*
+
| width="17%" | kerdiya
 
|-
 
|-
| align="center" |
+
! Dopełniacz
| align="center" | '''-aot'''
+
| kerdā
| align="center" | 
+
| kardā
mifn''ôsh'''''aot''' - jadłeś
+
| kirdā
----
+
| keradā
qat''ôsh'''''aot''' - lubiłeś
+
| kerdiyā
 
|-
 
|-
| align="center" | źa
+
! Celownik
| align="center" | '''-ti'''
+
| kerdaw
| align="center" |
+
| kardaw
mifn''ôsh'''''ti''' - jadł
+
| kirdaw
----
+
| colspan="2" | kerdiw
qat''ôsh'''''ti''' - lubił
 
 
|-
 
|-
| align="center" | rha
+
! Biernik
| align="center" | '''-ta'''
+
| kerded
| align="center" |
+
| karded
mifn''ôsh'''''ta''' - jadła
+
| kirded
----
+
| colspan="2" | kerdiyed
qat''ôsh'''''ta''' - lubiła
 
 
|-
 
|-
| align="center" | qa
+
! Ablatyw
| align="center" | '''-to'''
+
| kerdar̄tū
| align="center" |
+
| kardar̄tū
mifn''ôsh'''''to''' - jadło
+
| kirdar̄tū
----
+
| colspan="2" | kerdiyu
qat''ôsh'''''to''' - lubiło
 
 
|-
 
|-
| align="center" | ṕef
+
! Allatyw
| align="center" | '''-aeź'''
+
| kerdari
| align="center" | 
+
| kardari
mifn''ôsh'''''aeź''' - jedliśmy
+
| kirdari
----
+
| colspan="2" | kerdiri
qat''ôsh'''''aeź''' - lubiliśmy
+
|}
 +
 
 +
Zaimki '''tu, tam, wtedy''' są nieodmienne.
 +
*vé (tu/tutaj)
 +
*vissa (tam)
 +
*dīshar (wtedy)
 +
 
 +
====Zaimki pytajne====
 +
'''kto, co'''
 +
{| class="wikitable" style="text-align:center;" border
 +
! Przypadek
 +
! rowspan="2" width="40%" | zé
 +
! rowspan="2" width="40%" | zan
 +
|-
 +
! I.
 
|-
 
|-
| align="center" | ṕur
+
! II.
| align="center" | '''-aezh'''
+
| zétri
| align="center" | 
+
| zantra
mifn''ôsh'''''aezh''' - jedliśmy
 
----
 
qat''ôsh'''''aezh''' - lubiliśmy
 
 
|-
 
|-
| align="center" | ṕi
+
! III.
| align="center" | '''-aeźi'''
+
| zhe, źe
| align="center" | 
+
| zhin, źan
mifn''ôsh'''''aeźi''' - jedliśmy
 
----
 
qat''ôsh'''''aeźi''' - lubiliśmy
 
 
|-
 
|-
| align="center" | yôk
+
! IV.
| align="center" | '''-é'''
+
| ize
| align="center" | 
+
| iza
mifn''ôsh'''''é''' - jedliście
 
----
 
qat''ôsh'''''é''' - lubiliście
 
 
|-
 
|-
| align="center" | ta
+
! V.
| align="center" | '''-ir̄ą'''
+
| colspan=2 | zaḱa, zéḱas, zaḱan
| align="center" |
 
mifn''ôsh'''''ir̄ą''' - jedli
 
----
 
qat''ôsh'''''ir̄ą''' - lubili
 
 
|-
 
|-
| align="center" | obwiatyw
+
! VI.
| align="center" | '''-ôssi'''
+
| colspan=2 | zahwam, zéhwas, zahwan
| align="center" |
 
mifn'''ôssi'''
 
----
 
qat'''ôssi'''
 
 
|}
 
|}
*jeśli w bezokoliczniku przed -e stoi ť, ḱ, lub ṕ to po dodaniu -ôsh- tracą one swoją ejektywność (np w ''qaťe'' - lubić)
+
 
====Czas przyszły====
+
'''czyj, czyja, czyje'''
W czasie przyszłym zrostek to -'''āśt'''-. Podobnie jak w czasie przeszłym, obwiatyw poprzez dodanie samej końcówki -'''āŝef'''.
+
{| class="wikitable" style="text-align:center;" border
{| class="wikitable"
+
! rowspan="2" | Przypadek
 +
! colspan="3" | Liczba pojedyncza
 +
! colspan="2" | Liczba mnoga
 
|-
 
|-
!   Osoba 
+
! m
!   Końcówka 
+
! f
!   Przykład
+
! n
 +
! m/f
 +
! n
 
|-
 
|-
| align="center" |
+
! Mianownik
| align="center" | '''-ir'''
+
| width="17%" | orye
| align="center" |
+
| width="17%" | ora
mifn''āśt'''''ir''' - będę jadł
+
| width="17%" | oryo
----
+
| width="17%" | orji
qat''āśt'''''ir''' - będę lubił
+
| width="17%" | oroh
 
|-
 
|-
| align="center" |
+
! Dopełniacz
| align="center" | '''-aodh'''
+
| oryān
| align="center" |
+
| oryā
mifn''āśt'''''aodh''' - będziesz jadł
+
| oryą
----
+
| width="17%" | orij
qat''āśt'''''aodh''' - będziesz lubił
+
| width="17%" | orijo
 
|-
 
|-
| align="center" | źa
+
! Celownik
| align="center" | '''-'i'''*
+
| oru
| align="center" |
+
| oriw
mifn''āś'''''ťi''' - będzie jadł
+
| oror
----
+
| colspan="2" | orae
qat''āś'''''ťi''' - będzie lubił
 
 
|-
 
|-
| align="center" | rha
+
! Biernik
| align="center" | '''-'a'''*
+
| ored
| align="center" |
+
| orad
mifn''āś'''''ťa''' - będzie jadła
+
| orod
----
+
| colspan="2" | oral
qat''āś'''''ťa''' - będzie lubiła
+
|-
 +
! Ablatyw
 +
| oyir̄tū
 +
| oyar̄tū
 +
| oyor̄tū
 +
| colspan="2" | orsirh
 +
|-
 +
! Allatyw
 +
| orehi
 +
| oraha
 +
| oraho
 +
| colspan="2" | oraus
 +
|}
 +
 
 +
'''który, która, które'''
 +
{| class="wikitable" style="text-align:center;" border
 +
! rowspan="2" | Przypadek
 +
! colspan="3" | Liczba pojedyncza
 +
! colspan="2" | Liczba mnoga
 +
|-
 +
! m
 +
! f
 +
! n
 +
! m/f
 +
! n
 +
|-
 +
! Mianownik
 +
| width="17%" | andis
 +
| width="17%" | andas
 +
| width="17%" | andos
 +
| width="17%" | andé
 +
| width="17%" | andoh
 
|-
 
|-
| align="center" | qa
+
! Dopełniacz
| align="center" | '''-'o'''*
+
| andisān
| align="center" |
+
| andasān
mifn''āś'''''ťo''' - będzie jadło
+
| andosān
----
+
| width="17%" | andéf
qat''āś'''''ťo''' - będzie lubiło
+
| width="17%" | ando
 
|-
 
|-
| align="center" | ṕef
+
! Celownik
| align="center" | '''-eos'''
+
| andiw
| align="center" |   
+
| andaw
mifn''āśt'''''eos''' - będziemy jedli
+
| andow
 +
| colspan="2" | andoe
 +
|-
 +
! Biernik
 +
| andid
 +
| andad
 +
| andod
 +
| colspan="2" | andô
 +
|-
 +
! Ablatyw
 +
| andir̄tū
 +
| andar̄tū
 +
| andor̄tū
 +
| colspan="2" | andôr
 +
|-
 +
! Allatyw
 +
| andiha
 +
| andaha
 +
| andoha
 +
| colspan="2" | andaus
 +
|}
 +
 
 +
Reszta zaimków pytajnych jest nieodmienna.
 +
*zan (jaki)
 +
*fea (jak)
 +
*ashfan (gdzie)
 +
*datra, girdan (kiedy)
 +
*dassan (dlaczego)
 +
*qelan (ile)
 +
 
 +
====Zaimki nieokreślone====
 +
Tworzy się je poprzez dodanie końcówki '''-(i)t''' do odpowiedniego zaimka, niezależnie od rodzaju czy przypadka. Służą do wyrażenia pewnego, niesprecyzowanego pojęcia (osoby, rzeczy itd.), które dla mówiącego nie ma znaczenia. Odpowiada to polskiemu -ś, np ktoś, coś, któryś.
 +
<br> zét, zant, oryet, orat, oryot, andist, andast, andost, ashfant, dartat, girdant, qelant itd.
 +
 
 +
<br>Dla zaimków ''który, jaki, kto, gdzie, skąd, dokąd, jak, kiedy, czyj'' można utworzyć zaimek nieokreślony przez dodanie przyrostka '''-djovwe''', odpowiadającego polskiemu -kolwiek.
 +
<br> andisdjovwe, zandjovwe, zédjovwe, ashfandjovwe, oryedjovwe itd.
 +
 
 +
===Liczebniki===
 +
====0-9====
 +
<br>Liczby od 1 do 9 kończą się na '''-ir''', wyjątkiem jest tutaj 0. W przypadku liczebników porządkowych, z wyjątkiem liczb 0, 3, 6 i 9, pojawia się końcówka '''-ase''', dla rodzaju męskiego i żeńskiego, lub '''-aso''', dla rodzaju neutralnego. Liczebnik wielokrotny zawsze składa się z liczby i '''-illis/illos'''. 
 +
{| class="wikitable"
 +
|-
 +
!
 +
! Liczebnik główny
 +
! Liczebnik porządkowy
 +
! Liczebnik wielokrotny
 +
|-
 +
|0
 +
|sūriya
 +
|sûriyas
 +
| -
 +
|-
 +
|1
 +
|ekhrir
 +
|ekhrase/o
 +
|ekhraillis/os
 +
|-
 +
|2
 +
|lāwir
 +
|lāwase/o
 +
|lāwaillis/os
 +
|-
 +
|3
 +
|azhir
 +
|azhûne/o
 +
|azhûrillis/os
 +
|-
 +
|4
 +
|śniahir
 +
|śniahase/o
 +
|śniahillis/os
 +
|-
 +
|5
 +
|ghavir
 +
|ghavase/o
 +
|ghavaillis/os
 +
|-
 +
|6
 +
|wéshir
 +
|wéane/o
 +
|wéshaillis/os
 +
|-
 +
|7
 +
|swāhir
 +
|swāhase/o
 +
|swāhillis/os
 +
|-
 +
|8
 +
|jyotir
 +
|jyotase/o
 +
|jyotaillis/os
 +
|-
 +
|9
 +
|ir̄ir
 +
|ir̄ŝe/o
 +
|ir̄aillis/os
 +
|}
 +
 
 +
====10-90====
 +
<br>Liczby te zawsze kończą się na '''-śat'''. Liczebniki porządkowe zakończone są na '''-śashe/śasho''' a liczebniki wielokrotne na '''-illis/illos'''.
 +
{| class="wikitable"
 +
|-
 +
!
 +
! Liczebnik główny
 +
! Liczebnik porządkowy
 +
! Liczebnik wielokrotny
 +
|-
 +
|10
 +
|déśat
 +
|déśashe/o
 +
|déśatillis/os
 +
|-
 +
|20
 +
|lawśat
 +
|lawśashe/o
 +
|lāwatillis/os
 +
|-
 +
|30
 +
|azhośat
 +
|azhośashe/o
 +
|azhośatillis/os
 +
|-
 +
|40
 +
|śniaśat
 +
|śniaśashe/o
 +
|śniaśatillis/os
 +
|-
 +
|50
 +
|ghavśat
 +
|ghavśashe/o
 +
|ghavśatillis/os
 +
|-
 +
|60
 +
|wéśat
 +
|wéśashe/o
 +
|wéśatillis/os
 +
|-
 +
|70
 +
|swaśat
 +
|swaśashe/o
 +
|swaśatillis/os
 +
|-
 +
|80
 +
|jyaśat
 +
|jyaśashe/o
 +
|jyaśatillis/os
 +
|-
 +
|90
 +
|ir̄śat
 +
|ir̄śashe/o
 +
|ir̄śatillis/os
 +
|}
 +
 
 +
====11-99====
 +
<br>Tworzy się je poprzez złączenie liczb dziesiątek i jedności, przy czym pierwsza jest liczba jedności a ostatnie dziesiątek. Dosłownie oznacza to np. ''dwa-czterdzieści'' jako czterdzieści dwa. Podobnie wyglądają liczebniki porządkowe i wielokrotne - nieodmieniona liczba jedności i odmieniona liczba dziesiątek.
 +
{| class="wikitable"
 +
|-
 +
!
 +
! Liczebnik główny
 +
! Liczebnik porządkowy
 +
! Liczebnik wielokrotny
 +
|-
 +
|11
 +
|ekhrirdéśat
 +
|ekhrirdéśashe/o
 +
|ekhrirdéśatillis/os
 +
|-
 +
|12
 +
|lāwirdéśat
 +
|lāwirdéśashe/o
 +
|lāwirdéśatillis/os
 +
|-
 +
|13
 +
|azhayodéśat
 +
|azhayodéśasho
 +
|azhayodéśatillis/os
 +
|-
 +
|14
 +
|śniahirdéśat
 +
|śniahidéśashe/o
 +
|śniahidéśatillis/os
 +
|-
 +
|15
 +
|ghavirdéśat
 +
|ghavirdéśashe/o
 +
|ghavirdéśatillis/os
 +
|-
 +
|16
 +
|wéshirdéśat
 +
|wéshirdéśashe/o
 +
|wéshirdéśatillis/os
 +
|-
 +
|17
 +
|swāhirdéśat
 +
|swāhirdéśashe/o
 +
|swāhirdéśatillis/os
 +
|-
 +
|18
 +
|jyotirdéśat
 +
|jyotirdéśashe/o
 +
|jyotirdéśatillis/os
 +
|-
 +
|19
 +
|ir̄irdéśat
 +
|ir̄irdéśashe/o
 +
|ir̄irdéśatillis/os
 +
|-
 +
|21
 +
|ekhrirlawśat
 +
|ekhrirlawśashe/o
 +
|ekhrirlāwatillis/os
 +
|-
 +
|22
 +
|lāwirlawśat
 +
|lāwirlawśashe/o
 +
|lāwirlāwatillis/os
 +
|-
 +
|23
 +
|azhayolawśat
 +
|azhayolawśashe/o
 +
|azhayolāwatillis/os
 +
|-
 +
|24
 +
|śniahirlawśat
 +
|śniahirlawśashe/o
 +
|śniahirlāwatillis/os
 +
|-
 +
|31
 +
|ekhrirazhośat
 +
|ekhrirazhośashe/o
 +
|ekhrirazhośatillis/os
 +
|-
 +
|32
 +
|lāwirazhośat
 +
|lāwirazhośashe/o
 +
|lāwirazhośatillis/os
 +
|-
 +
|33
 +
|azhayoazhośat
 +
|azhayoazhośashe/o
 +
|azhayoazhośatillis/os
 +
|-
 +
|}
 +
 
 +
====100-900====
 +
<br>Setki, przypominają nieco dziesiątki, gdyż tworzy się je na podobnej zasadzie. Liczebnik główny zakończony jest na '''-éd''', które pochodzi od ''zéd'', liczebnik porządkowy zakończony jest '''-ase/o''', natomiast tworzenie liczebnika wielokrotnego pozostaje bez zmian. 
 +
{| class="wikitable"
 +
|-
 +
!
 +
! Liczebnik główny
 +
! Liczebnik porządkowy
 +
! Liczebnik wielokrotny
 +
|-
 +
|100
 +
|zéd
 +
|zédase/o
 +
|zédillis/os
 +
|-
 +
|200
 +
|lawéd
 +
|lawédase/o
 +
|lawédillis/os
 +
|-
 +
|300
 +
|azhéd
 +
|azhédase/o
 +
|azhédillis/os
 +
|-
 +
|400
 +
|śniahéd
 +
|śniahédase/o
 +
|śniahédillis/os
 +
|-
 +
|500
 +
|ghavéd
 +
|ghavédase/o
 +
|ghavédillis/os
 +
|-
 +
|600
 +
|wéshéd
 +
|wéshédase/o
 +
|wéshédillis/os
 +
|-
 +
|700
 +
|swahéd
 +
|swahédase/o
 +
|swahédillis/os
 +
|-
 +
|800
 +
|jyotéd
 +
|jyotédase/o
 +
|jyotédillis/os
 +
|-
 +
|900
 +
|irzéd
 +
|irzédase/o
 +
|irzédillis/os
 +
|}
 +
 
 +
====1000-9000====
 +
<br>Przed li
 +
{| class="wikitable"
 +
|-
 +
!
 +
! Liczebnik główny
 +
! Liczebnik porządkowy
 +
! Liczebnik wielokrotny
 +
|-
 +
|1000
 +
|dwiźyat
 +
|dwiźyase/o
 +
|dwiźyatillis/os
 +
|-
 +
|2000
 +
|lawiźyat
 +
|lawiźyase/o
 +
|lawiźyatillis/os
 +
|-
 +
|3000
 +
|azhiźyat
 +
|azhiźyase/o
 +
|azhiźyatillis/os
 +
|-
 +
|4000
 +
|śniaźyat
 +
|śniaźyase/o
 +
|śniaźyatillis/os
 +
|-
 +
|5000
 +
|ghaviźyat
 +
|ghaviźyase/o
 +
|ghaviźyatillis/os
 +
|-
 +
|6000
 +
|wéshiźyat
 +
|wéshiźyase/o
 +
|wéshiźyatillis/os
 +
|-
 +
|7000
 +
|swahiźyat
 +
|swahiźyase/o
 +
|swahiźyatillis/os
 +
|-
 +
|8000
 +
|jyotiźyat
 +
|jyotiźyase/o
 +
|jyotiźyatillis/os
 +
|-
 +
|9000
 +
|irźyat
 +
|irźyase/o
 +
|irźyatillis/os
 +
|}
 +
====Inne====
 +
1 - ekhérani (''jedyny'')
 +
<br>2 - aywīr (''oba, obydwa'')
 +
<br>(3-9) - cinru (''kilka'') → → → cinrillis/os (''kilkakrotny'')           
 +
<br>(11–19) - cinbhaśat (''kilkanaście'') → cinbhaśashe/o (''kilkunasty'') → cinbhaśatillis/os (''kilkunastokrotny'')
 +
<br>(20–90) - cintraśat (''kilkadziesiąt'') → cintraśashe/o (''kilkudziesiąty'') → cintraśatillis/os (''kilkudziesięciokrotny'')
 +
<br>(200–900) - cinrhéd (''kilkaset'') → cinrhaśashe/o (''kilkusetny'') → cinrhédillis/os (''kilkusetkrotny'')
 +
<br>kyara (''wiele'') → → → kyaraillis/os (''wielokrotny'')
 +
<br>beraxes (''milion'')
 +
<br>rhamai (''wiele; liczba oznaczająca, niesprecyzowaną ogromną ilość, często powyżej miliona, miliard'')
 +
 
 +
====Odmiana liczebników====
 +
Liczebniki nie odmieniają się
 +
 
 +
===Tryby===
 +
Ajdyniriański posiada 4 tryby: orzekający, rozkazujący, przypuszczający, życzący. Dodatkowo, w ayńadhańskim i staro-ajdyniriańskim istniał piąty tryb - nieświadka, lecz zanikł on na przestrzeni wieków.
 +
====Tryb orzekający====
 +
Tryb orzekający wyraża obiektywny, neutralny stosunek mówiącego do wypowiadanej treści. Składa się na niego zwykła odmiana przez osoby. Podstawowy tryb.
 +
 
 +
====Tryb rozkazujący====
 +
Tryb rozkazujący wyraża rozkaz, życzenie lub prośbę. Tworzy się go identycznie dla wszystkich osób, poprzez usunięcie z bezokolicznika końcówki -e i zamienienie jej na -'''o'''.
 +
 
 +
{| class="wikitable" style="text-align:center"
 +
!Osoba
 +
!Końcówka
 +
!Przykład
 +
!Tłumaczenie
 +
|-
 +
|rowspan="5" | Wszystkie osoby  
 +
|rowspan="5" |-'''o'''
 +
|
 +
<br>mifen'''o'''
 +
----
 +
<br>dhāyart'''o'''
 +
----
 +
<br>rahet'''o'''
 +
|
 +
<br>jeść!
 
----
 
----
qat''āśt'''''eos''' - będziemy lubili
+
<br>podbijć!
|-
+
----
| align="center" | ṕur
+
<br>żyć!
| align="center" | '''-eosh'''
+
|}
| align="center" |   
+
 
mifn''āśt'''''eosh''' - będziemy jedli
+
W przypadku zdania rozkazującego przed czasownikiem zazwyczaj wstawia się jeszcze osobę, która jest z reguły pomijana w zdaniach twierdzących, chociaż nie jest to konieczne. Gdy osoba jest obecna można to przetłumaczyć jako konkretny rozkaz do konkretnej osoby, gdy jej natomiast nie ma jest to raczej rozkaz ogólny.
----
+
 
qat''āśt'''''eosh''' - będziemy lubili
+
<br>Mę mifeno! Mę dhāyarto! Mę raheto! - Jedź! Podbijaj! Żyj!
|-
+
<br>Mifeno! Dhāyarto! Raheto! - Jeść! Podbijać! Żyć!
| align="center" | ṕi
+
 
| align="center" | '''-eosi'''  
+
====Tryb przypuszczający====
| align="center" |   
+
Tryb przypuszczający wyraża niepewność, warunkowość lub wyrażone pośrednio życzenie. Tworzy się go, poprzez dodanie do bezokolicznika odpowiedniej końcówki.
mifn''āśt'''''eosi''' - będziemy jedli
+
{| class="wikitable"
----
+
|-
qat''āśt'''''eosi''' - będziemy lubili
+
! Osoba
 +
! Końcówka
 +
! Przykład
 +
! Tłumaczenie
 +
|-
 +
| xé
 +
| -'''arin'''
 +
|
 +
mifene'''arin'''
 +
----
 +
dhāyarte'''arin'''
 +
----
 +
rahete'''arin'''
 +
|jadłbym
 +
----
 +
podbijałbym
 +
----
 +
żyłbym
 +
|-
 +
| mę
 +
|  -'''étin'''
 +
|
 +
mifen'''étin'''
 +
----
 +
dhāyart'''étin'''
 +
----
 +
rahet'''étin'''
 +
|jadłbyś
 +
----
 +
podbijałbyś
 +
----
 +
żyłbyś
 +
|-
 +
| źa/rha/qa
 +
| -'''tyan'''
 +
|
 +
mifen'''tyan'''
 +
----
 +
dhāyart'''yan'''
 +
----
 +
rahet'''yan'''
 +
|jadłby/jadłaby/jadłoby
 +
----
 +
podbijałby/podbijałaby/podbijałoby*
 +
----
 +
żyłby/żyłaby/żyłoby*
 +
|-
 +
| ṕef/ṕur/ṕi
 +
| -'''zhin'''
 +
|
 +
mifene'''zhin'''
 +
----
 +
dhāyarte'''zhin'''
 +
----
 +
rahete'''zhin'''
 +
|jedlibyśmy
 +
----
 +
podbijalibyśmy
 +
----
 +
żylibyśmy
 +
|-
 +
| yôk
 +
| -'''elin'''
 +
|
 +
mifen'''elin'''
 +
----
 +
dhāyart'''elin'''
 +
----
 +
rahet'''elin'''
 +
|jedlibyście
 +
----
 +
podbijalibyście
 +
----
 +
żylibyście
 +
|-
 +
| ta
 +
| -'''vin'''
 +
|
 +
mifene'''vin'''
 +
----
 +
dhāyarte'''vin'''
 +
----
 +
rahete'''vin'''
 +
|jedliby
 +
----
 +
podbijaliby
 +
----
 +
żyliby
 +
|-
 +
| obwiatyw
 +
| -'''ŝin'''
 +
|
 +
mifene'''ŝin'''
 +
----
 +
dhāyarte'''ŝin'''
 +
----
 +
rahete'''ŝin'''
 +
|
 +
|}
 +
* tutaj, tak samo jak w normalnej odmianie, gdy w czasowniku regularnym przed końcowym e stoi t, ť, d lub dh, nie dubluje się tego dodając kolejne t tylko od razu dodaje -'''yan'''.
 +
 
 +
====Tryb życzący====
 +
Tryb życzący wyraża życzenie, nadzieję lub możliwość. Tutaj również dochodzi odpowiednia odmiana. Ten tryb odpowiada mniej więcej polskiej konstrukcji "oby coś".
 +
{| class="wikitable"
 +
|-
 +
! Osoba
 +
! Końcówka
 +
! Przykład
 +
|-
 +
| xé
 +
| -'''arya'''
 +
|
 +
mifene'''arya''' (obym jadł)
 +
----
 +
dhāyarte'''arya''' (obym podbijał)
 +
----
 +
rahete'''arya''' (obym żył)
 +
|-
 +
| mę
 +
|  -'''étrya'''
 +
|
 +
mifen'''étrya''' (obyś jadł)
 +
----
 +
dhāyart'''étrya''' (obyś podbijał)
 +
----
 +
rahet'''étrya''' (obyś żył)
 +
 
 +
|-
 +
| źa
 +
| -'''arti'''
 +
|
 +
mifen'''arti''' (oby jadł)
 +
----
 +
dhāyart'''arti''' (oby podbijał)
 +
----
 +
rahet'''arti''' (oby żył)
 +
 
 +
|-
 +
| rha
 +
| -'''arta'''
 +
|
 +
mifen'''arta''' (oby jadła)
 +
----
 +
dhāyart'''arta''' (oby podbijała)
 +
----
 +
rahet'''arta''' (oby żyła)
 +
 
 +
|-
 +
| qa
 +
| -'''arto'''
 +
|
 +
mifen'''arto''' (oby jadło)
 +
----
 +
dhāyart'''arto''' (oby podbijało)
 +
----
 +
rahet'''arto''' (oby żyło)
 +
 
 +
|-
 +
| ṕef
 +
| -'''zef'''
 +
|
 +
mifene'''zef''' (obyśmy jedli)
 +
----
 +
dhāyarte'''zef''' (obyśmy podbijali)
 +
----
 +
rahete'''zef''' (obyśmy żyli)
 +
 
 +
|-
 +
| ṕur
 +
| -'''zūr'''
 +
|
 +
mifene'''zūr''' (obyśmy jedli)
 +
----
 +
dhāyarte'''zūr''' (obyśmy podbijali)
 +
----
 +
rahete'''zūr''' (obyśmy żyli)
 +
 
 +
|-
 +
| ṕi
 +
| -'''zish'''
 +
|
 +
mifene'''zish''' (obyśmy jedli)
 +
----
 +
dhāyarte'''zish''' (obyśmy podbijali)
 +
----
 +
rahete'''zish''' (obyśmy żyli)
 +
 
 +
|-
 +
| yôk
 +
| -'''elon'''
 +
|
 +
mifen'''elon''' (obyście jedli)
 +
----
 +
dhāyart'''elon''' (obyście podbijali)
 +
----
 +
rahet'''elon''' (obyście żyli)
 +
 
 +
|-
 +
| ta
 +
| -'''rava'''
 +
|
 +
mifene'''rava''' (oby jedli)
 +
----
 +
dhāyarte'''rava''' (oby podbijali)
 +
----
 +
rahete'''rava''' (oby żyli)
 +
|-
 +
| obwiatyw
 +
| -'''ŝap'''
 +
|
 +
mifene'''ŝap'''
 +
----
 +
dhāyarte'''ŝap'''
 +
----
 +
rahete'''ŝap'''
 +
|}
 +
====Tryb nieświadka====
 +
Tryb nieświadka oznacza niepewną, wątpliwą informację, taką której mówiący nie był świadkiem lub która zaczerpał od osób trzecich. Tryb ten był stosowany często w języku ayńadhańskim i staroajdyniriańskim, posiadał również rozbudowaną odmianę przez osoby. Do chwili obecnej zachował się jedynie w szczątkowej formie, w postaci specjalnej konstrukcji.
 +
 
 +
W przypadku czasowników regularnych:
 +
<pre>Bezokolicznik(-e) + wrostek -n- + końcówka odmiany
 +
</pre> 
 +
Np. Rha e rakhasas qasarta
 +
<br/>(Ona spotyka się ze szlachcicami) 
 +
 
 +
<br>Rha ôhirita, oan e rakhasas qasar'''en'''ta
 +
<br/>(Ona mówi, że spotyka się ze szlachcicami)
 +
 
 +
W przypadku czasowników nieregularnych:
 +
<pre>Bezokolicznik + ennes
 +
</pre>
 +
Np. Źa bazdirazi daraem
 +
<br/>(On ma syna)
 +
 
 +
<br>Źa ôhiriti, oan bazdirazi darād ennes
 +
<br/>(On mówi, że ma syna)
 +
 
 +
===Czasy===
 +
Istnieją 3 czasy - teraźniejszy, przeszły i przyszły. Zarówno czas przeszły jak i przyszły tworzy się podobnie, w regularnym bezokoliczniku w miejsce -'''e''' należy dodać najpierw zrostek odpowiadający za czas, a następnie taki odpowiadający za odmianę przez osoby.
 +
====Czas teraźniejszy====
 +
Tworzony przez zwykłą odmianę czasownika przez osoby.
 +
 
 +
====Czas przeszły====
 +
W czasie przeszłym zrostek wskazujący czas to -'''ī'''-. Wyjątkiem jest tu obwiatyw, gdzie zamiast -ī- pojawia się jedynie końcówka -'''īssi'''.
 +
{| class="wikitable"
 +
|-
 +
!  Osoba 
 +
!  Końcówka 
 +
!  Przykład
 +
|-
 +
| align="center" | xé
 +
| align="center" | '''-wā'''
 +
| align="center" | 
 +
mifen''ī'''''wā''' - jadłem
 +
----
 +
qat''ī'''''wā''' - lubiłem*
 +
|-
 +
| align="center" | mę
 +
| align="center" | '''-yą'''
 +
| align="center" | 
 +
mifen''ī'''''yą''' - jadłeś
 +
----
 +
qat''ī'''''yą''' - lubiłeś
 +
|-
 +
| align="center" | źa
 +
| align="center" | '''-dri'''
 +
| align="center" | 
 +
mifen''ī'''''dri''' - jadł
 +
----
 +
qat''ī'''''dri''' - lubił
 +
|-
 +
| align="center" | rha
 +
| align="center" | '''-dra'''
 +
| align="center" | 
 +
mifen''ī'''''dra''' - jadła
 +
----
 +
qat''ī'''''dra''' - lubiła
 +
|-
 +
| align="center" | qa
 +
| align="center" | '''-dro'''
 +
| align="center" | 
 +
mifen''ī'''''dro''' - jadło
 +
----
 +
qat''ī'''''dro''' - lubiło
 +
|-
 +
| align="center" | ṕef
 +
| align="center" | '''-dzve'''
 +
| align="center" | 
 +
mifen''ī'''''dzve''' - jedliśmy
 +
----
 +
qat''ī'''''dzve''' - lubiliśmy
 +
|-
 +
| align="center" | ṕur
 +
| align="center" | '''-źve'''
 +
| align="center" | 
 +
mifen''ī'''''źve''' - jedliśmy
 +
----
 +
qat''ī'''''źve''' - lubiliśmy
 +
|-
 +
| align="center" | ṕi
 +
| align="center" | '''-djve'''
 +
| align="center" | 
 +
mifen''ī'''''djve''' - jedliśmy
 +
----
 +
qat''ī'''''djve''' - lubiliśmy
 +
|-
 +
| align="center" | yôk
 +
| align="center" | '''-llay'''
 +
| align="center" | 
 +
mifen''ī'''''llay''' - jedliście
 +
----
 +
qat''ī'''''llay''' - lubiliście
 +
|-
 +
| align="center" | ta
 +
| align="center" | '''-sht'''
 +
| align="center" | 
 +
mifen''ī'''''sht''' - jedli
 +
----
 +
qat''ī'''''sht''' - lubili
 +
|-
 +
| align="center" | obwiatyw
 +
| align="center" | '''-īssi'''
 +
| align="center" | 
 +
mifen'''īssi'''
 +
----
 +
qat'''īssi'''
 +
|}
 +
*jeśli w bezokoliczniku przed -e stoi ť, ḱ, lub ṕ to po dodaniu -ī- tracą one swoją ejektywność (np w ''qaťe'' - lubić)
 +
 
 +
'''Czasowniki nieregularne'''
 +
<br>
 +
{| class="wikitable"
 +
|-
 +
!  osoba 
 +
!  końcówka 
 +
!  darād - mieć
 +
!  nagham - móc
 +
!  sąrhal - umieć/potrafić
 +
!  avriť - myśleć
 +
!  gāchana - znać 
 +
!  ŝarwīshi - mieć powinność
 +
|-
 +
| align="center" | xé
 +
| align="center" | '''-iwa'''
 +
| align="center" | dar'''iwa'''
 +
| align="center" | nagh'''iwa'''
 +
| align="center" | sąrh'''iwa'''
 +
| align="center" | avr'''iwa'''
 +
| align="center" | gāch'''iwa'''
 +
| align="center" | ŝar'''iwa'''
 +
|-
 +
| align="center" | mę
 +
| align="center" | '''-ati'''
 +
| align="center" | dar'''ati'''
 +
| align="center" | nagh'''ati'''
 +
| align="center" | sąrh'''ati'''
 +
| align="center" | avr'''ati'''
 +
| align="center" | gāch'''ati'''
 +
| align="center" | ŝar'''ati'''
 +
|-
 +
| align="center" | źa/rha/qa
 +
| align="center" | '''-oda'''
 +
| align="center" | dar'''oda'''
 +
| align="center" | nagh'''oda'''
 +
| align="center" | sąrh'''oda'''
 +
| align="center" | avr'''oda'''
 +
| align="center" | gāch'''oda'''
 +
| align="center" | ŝar'''oda'''
 +
|-
 +
| align="center" | ṕef/ṕur/ṕi
 +
| align="center" | '''-ij'''
 +
| align="center" | dar'''ij'''
 +
| align="center" | nagh'''ij'''
 +
| align="center" | sąrh'''ij'''
 +
| align="center" | avr'''ij'''
 +
| align="center" | gāch'''ij'''
 +
| align="center" | ŝar'''ij'''
 +
|-
 +
| align="center" | yôk
 +
| align="center" | '''-lin'''
 +
| align="center" | da'''lin'''
 +
| align="center" | na'''lin'''
 +
| align="center" | są'''lin'''
 +
| align="center" | av'''lin'''
 +
| align="center" | gāch'''lin'''
 +
| align="center" | ŝar'''lin'''
 +
|-
 +
| align="center" | ta
 +
| align="center" | '''-ishi
 +
| align="center" | dar'''ishi'''
 +
| align="center" | nagh'''ishi'''
 +
| align="center" | sąrh'''ishi'''
 +
| align="center" | avr'''ishi'''
 +
| align="center" | gāch'''ishi'''
 +
| align="center" | ŝarw'''ishi'''
 +
|-
 +
| align="center" | obwiatyw
 +
| align="center" | '''-it'''
 +
| align="center" | da'''it'''
 +
| align="center" | na'''it'''
 +
| align="center" | są'''it'''
 +
| align="center" | av'''it'''
 +
| align="center" | gā'''it'''
 +
| align="center" | ŝa'''it'''
 +
|}
 +
 
 +
{| class="wikitable"
 +
|-
 +
!  osoba   
 +
!  nezyu - być
 +
!  caiva - chcieć
 +
!  ḱalshu - musieć
 +
|-
 +
| align="center" | xé
 +
| align="center" |  narzān
 +
| align="center" |  cawān
 +
| align="center" |  ḱalba
 +
|-
 +
| align="center" | mę
 +
| align="center" |  nęfé
 +
| align="center" |  cintra
 +
| align="center" |  ḱabara
 +
|-
 +
| align="center" | źa
 +
| align="center" |  ŝagri
 +
| align="center" |  ṕesavi
 +
| align="center" |  ezil
 +
|-
 +
| align="center" | rha
 +
| align="center" |  ŝauri
 +
| align="center" |  ṕanavi
 +
| align="center" |  ezal
 +
|-
 +
| align="center" | qa
 +
| align="center" |  ŝamri
 +
| align="center" |  ṕoravi
 +
| align="center" |  ezûl
 +
|-
 +
| align="center" | ṕef
 +
| align="center" |  jaqae
 +
| align="center" |  zatan
 +
| align="center" |  bazhdi
 +
|-
 +
| align="center" | ṕur
 +
| align="center" |  jaqau
 +
| align="center" |  zôtan
 +
| align="center" |  bezhdi
 +
|-
 +
| align="center" | ṕi
 +
| align="center" |  jaqai
 +
| align="center" |  zutan
 +
| align="center" |  buzhdi
 +
|-
 +
| align="center" | yôk
 +
| align="center" |  issa
 +
| align="center" |  damar
 +
| align="center" |  axûl
 +
|-
 +
| align="center" | ta
 +
| align="center" |  eshen
 +
| align="center" |  mezdar
 +
| align="center" |  tagham
 +
|-
 +
| align="center" | obwiatyw
 +
| align="center" |  ŝehar̄
 +
| align="center" |  ṕadva
 +
| align="center" |  ezim
 +
|}
 +
 
 +
====Czas przyszły====
 +
W czasie przyszłym zrostek to -'''āś'''-. Podobnie jak w czasie przeszłym, obwiatyw poprzez dodanie samej końcówki -'''aŝaf'''.
 +
{| class="wikitable"
 +
|-
 +
!  Osoba 
 +
!  Końcówka 
 +
!  Przykład
 +
|-
 +
| align="center" | xé
 +
| align="center" | '''-rhi'''
 +
| align="center" | 
 +
mifen''āś'''''rhi''' - będę jadł
 +
----
 +
qat''āś'''''rhi''' - będę lubił
 +
|-
 +
| align="center" | mę
 +
| align="center" | '''-dhao'''
 +
| align="center" | 
 +
mifen''āś'''''dhao''' - będziesz jadł
 +
----
 +
qat''āś'''''dhao''' - będziesz lubił
 +
|-
 +
| align="center" | źa
 +
| align="center" | '''-ťi'''
 +
| align="center" | 
 +
mifen''āś'''''ťi''' - będzie jadł
 +
----
 +
qat''āś'''''ťi''' - będzie lubił
 +
|-
 +
| align="center" | rha
 +
| align="center" | '''-ťa'''
 +
| align="center" | 
 +
mifen''āś'''''ťa''' - będzie jadła
 +
----
 +
qat''āś'''''ťa''' - będzie lubiła
 +
|-
 +
| align="center" | qa
 +
| align="center" | '''-ťo'''
 +
| align="center" | 
 +
mifen''āś'''''ťo''' - będzie jadło
 +
----
 +
qat''āś'''''ťo''' - będzie lubiło
 +
|-
 +
| align="center" | ṕef
 +
| align="center" | '''-ges'''
 +
| align="center" | 
 +
mifen''āś'''''ges''' - będziemy jedli
 +
----
 +
qat''āś'''''ges''' - będziemy lubili
 +
|-
 +
| align="center" | ṕur
 +
| align="center" | '''-gush'''
 +
| align="center" |   
 +
mifen''āś'''''gush''' - będziemy jedli
 +
----
 +
qat''āś'''''gush''' - będziemy lubili
 +
|-
 +
| align="center" | ṕi
 +
| align="center" | '''-gis'''  
 +
| align="center" |   
 +
mifen''āś'''''gis''' - będziemy jedli
 +
----
 +
qat''āś'''''gis''' - będziemy lubili
 +
|-
 +
| align="center" | yôk
 +
| align="center" | '''-har'''
 +
| align="center" | 
 +
mifen''āś'''''har''' - będziecie jedli
 +
----
 +
qat''āś'''''har''' - będziecie lubili
 +
|-
 +
| align="center" | ta
 +
| align="center" | '''-eą'''
 +
| align="center" | 
 +
mifen''āś'''''eą''' - będą jedli
 +
----
 +
qat''āś'''''eą''' - będą lubili
 +
|-
 +
| align="center" | obwiatyw
 +
| align="center" | '''-āŝaf'''
 +
| align="center" | 
 +
mifn'''āŝaf'''
 +
----
 +
qat'''āŝaf'''
 +
|}
 +
 
 +
'''Czasowniki nieregularne'''
 +
<br>
 +
{| class="wikitable"
 +
|-
 +
!  osoba 
 +
!  końcówka 
 +
!  darād - mieć
 +
!  nagham - móc
 +
!  sąrhal - umieć/potrafić
 +
!  avriť - myśleć
 +
!  gāchana - znać 
 +
!  ŝarwīshi - mieć powinność
 +
|-
 +
| align="center" | xé
 +
| align="center" | '''-ôra'''
 +
| align="center" | dar'''ôra'''
 +
| align="center" | nagh'''ôra'''
 +
| align="center" | sąrh'''ôra'''
 +
| align="center" | avr'''ôra'''
 +
| align="center" | gāch'''ôra'''
 +
| align="center" | ŝar'''ôra'''
 +
|-
 +
| align="center" | mę
 +
| align="center" | '''-iday'''
 +
| align="center" | dar'''iday'''
 +
| align="center" | nagh'''iday'''
 +
| align="center" | sąrh'''iday'''
 +
| align="center" | avr'''iday'''
 +
| align="center" | gāch'''iday'''
 +
| align="center" | ŝar'''iday'''
 +
|-
 +
| align="center" | źa/rha/qa
 +
| align="center" | '''-iať'''
 +
| align="center" | dar'''iať'''
 +
| align="center" | nagh'''iať'''
 +
| align="center" | sąrh'''iať'''
 +
| align="center" | avr'''iať'''
 +
| align="center" | gāch'''iať'''
 +
| align="center" | ŝar'''iať'''
 +
|-
 +
| align="center" | ṕef/ṕur/ṕi
 +
| align="center" | '''-arg'''
 +
| align="center" | dar'''arg'''
 +
| align="center" | nagh'''arg'''
 +
| align="center" | sąrh'''arg'''
 +
| align="center" | avr'''arg'''
 +
| align="center" | gāch'''arg'''
 +
| align="center" | ŝar'''arg'''
 +
|-
 +
| align="center" | yôk
 +
| align="center" | '''-ahwa'''
 +
| align="center" | d'''āhwa'''
 +
| align="center" | n'''āhwa'''
 +
| align="center" | są'''hwa'''
 +
| align="center" | av'''ahwa'''
 +
| align="center" | gāch'''ahwa'''
 +
| align="center" | ŝar'''ahwa'''
 +
|-
 +
| align="center" | ta
 +
| align="center" | '''-ena
 +
| align="center" | dar'''ena'''
 +
| align="center" | nagh'''ena'''
 +
| align="center" | sąrh'''ena'''
 +
| align="center" | avr'''ena'''
 +
| align="center" | gāch'''ena'''
 +
| align="center" | ŝarw'''ena'''
 +
|-
 +
| align="center" | obwiatyw
 +
| align="center" | '''-ishk'''
 +
| align="center" | da'''ishk'''
 +
| align="center" | na'''ishk'''
 +
| align="center" | sąy'''ishk'''
 +
| align="center" | av'''ishk'''
 +
| align="center" | gāy'''ishk'''
 +
| align="center" | ŝa'''ishk'''
 +
|}
 +
 
 +
{| class="wikitable"
 +
|-
 +
!  osoba   
 +
!  nezyu - być
 +
!  caiva - chcieć
 +
!  ḱalshu - musieć
 +
|-
 +
| align="center" | xé
 +
| align="center" |  nakhan
 +
| align="center" |  ciyaf
 +
| align="center" |  ḱedaka
 +
|-
 +
| align="center" | mę
 +
| align="center" |  nanin
 +
| align="center" |  cahir
 +
| align="center" |  ḱella
 +
|-
 +
| align="center" | źa
 +
| align="center" |  ŝegal
 +
| align="center" |  ṕeshwa
 +
| align="center" |  eqener
 +
|-
 +
| align="center" | rha
 +
| align="center" |  ŝewal
 +
| align="center" |  ṕashwa
 +
| align="center" |  eqayr
 +
|-
 +
| align="center" | qa
 +
| align="center" |  ŝemal
 +
| align="center" |  ṕoshwa
 +
| align="center" |  eqonu
 +
|-
 +
| align="center" | ṕef
 +
| align="center" |  jor̄epi
 +
| align="center" |  zinet
 +
| align="center" |  basaf
 +
|-
 +
| align="center" | ṕur
 +
| align="center" |  jor̄upi
 +
| align="center" |  zunut
 +
| align="center" |  behaf
 +
|-
 +
| align="center" | ṕi
 +
| align="center" |  jor̄ipi
 +
| align="center" |  zinit
 +
| align="center" |  biraf
 +
|-
 +
| align="center" | yôk
 +
| align="center" |  izra
 +
| align="center" |  dashan
 +
| align="center" |  exay
 +
|-
 +
| align="center" | ta
 +
| align="center" |  ashi
 +
| align="center" |  mezhir
 +
| align="center" |  tarkhe
 +
|-
 +
| align="center" | obwiatyw
 +
| align="center" |  ŝayla
 +
| align="center" |  ṕeshay
 +
| align="center" |  eqayf
 +
|}
 +
 
 +
===Słowotwórstwo===
 +
Język ajdyniriański posiada rozbudowany system słowotwórstwa, opierający się przede wszystkim na konkretnych sufiksach oraz prefiksach o funkcji słowotwórczej. Stanowią one dwa główne i najczęściej stosowane sposoby słowotwórstwa, chociaż nie stanowią jedynej możliwości tworzenia nowych słów. Generalnie, występują 4 podstawowe sposoby, przy czy dwa pozostałe są charakterystyczne szczególnie dla wyższych rejestrów językowych, poezji oraz Wysokiej Mowy.
 +
W ajdyniriańskim nowe słowa tworzy się więc:
 +
 
 +
*'''1.''' za pomocą sufiksów
 +
*'''2.''' za pomocą prefiksów
 +
*'''3.''' na zasadzie kompozycji
 +
*'''4.''' z wykorzystaniem obwiatywu
 +
 
 +
Sufiksy i prefiksy to często archaiczne, dawniej bardzo często używane elementy, które zostały utrwalone przy tworzeniu nowych słów, mimo że same w sobie zatraciły już pozycję samodzielnych wyrazów. Użycie sufiksów to najczęściej stosowany sposób tworzenia słów. Za ich pomocą od rzeczowników podstawowych tworzy się nowe rzeczowniki, przymiotniki, przysłówki oraz czasowniki. Część sufiksów słowotwórczych jest już jednak nieproduktywna lub wychodzi z użycia. Prefiksów jest natomiast mniej niż sufiksów, a ich główną rolą jest modyfikacja istniejących już rzeczowników, przymiotników i czasowników i nadawanie im nowego, konkretniejszego znaczenia. Rzadziej niż sufiksy stosowane są też do tworzenia słów o całkowicie nowym znaczeniu. Charakterystyczna jest również rola pełniona przez obwiatyw oraz kompozycję w ajdyniriańskim słowotwórstwie.
 +
====Sufiksy====
 +
Najczęściej występujące końcówki rzeczowników to '''a''', '''an''', '''as''' oraz '''ar''', lecz nie są już one produktywne i nie niosą ze sobą żadnego konkretnego znaczenia. Mogą wystąpić w rzeczownikach każdej kategorii. Inne końcówki niosą ze sobą konkretne znaczenie.
 +
=====Sufiksy tworzące rzeczowniki=====
 +
*'''-a'''
 +
Sufiks -a zmienia rodzaj rzeczownika I kategorii w mianowniku z neutralnego na żeński (patrz także: ''Rodzaj, liczba i kategoria rzeczownika''). <br>
 +
:''myar'' (kot) → ''myara'' (kotka, samica kota) <br>
 +
:''dévan'' (bóg) → ''dévana'' (bogini) <br>
 +
:''ṕārnūzh'' (burżuj, osoba zamożna) → ''ṕārnūzha'' (kobieta zamożna) 
 +
 
 +
*'''-aryan'''
 +
Sufiks -aryan tworzy czasowniki oznaczające posiadacza czegoś. Pochodzi od czasownika ''haryante'' (posiadać, dysponować). <br>
 +
:''abya'' (woda) → ''abyāryan'' (osoba roznosząca wodę, barman) <br>
 +
:''bān'' (miasto) → ''bānaryan'' (zarządca miasta, burmistrz) <br>
 +
:''khārstya'' (bogactwo, majątek) → ''khārstyāryan'' (bogacz)
 +
 
 +
*'''-āg'''
 +
Sufiks -āg tworzy rzeczowniki opisujące miejsca, z których coś się zabiera lub pozyskuje, także także nazwy rodzajów sklepów. <br>
 +
:''tava'' (chleb) → ''tavayāg'' (piekarnia) <br>
 +
:''qillas'' (alkohol) → ''qillasāg'' (browar) <br>
 +
:''śan'' (owoc) → ''śanāg'' (sklep z owocami)
 +
 
 +
*'''-āmi'''
 +
Sufiks -āmi tworzy rzeczowniki abstrakcyjne oraz nazwy idei. Pełni taką samą rolę co sufiks -evi.
 +
:''hwade'' (wiedzieć) → ''hwadāmi'' (wiedza) <br>
 +
:''dirz'' (brat broni, towarzysz) → ''dirzāmi'' (braterstwo) <br>
 +
:''samnévar'' (obywatel) → ''samnévarāmi'' (obywatelstwo)
 +
 
 +
*'''-āsp'''
 +
Sufiks -āsp tworzy rzeczowniku o znaczeniu wioski lub osady. <br>
 +
:''Unarg'' ([[Unagurowie|Unagur]]) → ''Unargāsp'' (Osada Unagurów) <br>
 +
:''sôptar'' (wojsko) → ''sôptarāsp'' (obóz wojskowy) <br>
 +
:''yichas'' (biedak) → ''yichasāsp'' (slumsy)
 +
 
 +
*'''-āzmūr'''
 +
Sufiks -āzmūr tworzy rzeczowniku o znaczeniu zdobywcy lub pogromcy czegoś. Używany jest szczególnie do tworzenia tytułów i celebracji ludzi, którzy dokonali czegoś nadzwyczajnego. <br>
 +
:''ťaliyon'' (zachód) → ''Ťaliyonāzmūr'' (Zdobywca Zachodu) <br>
 +
:''vyāshrān'' (ignorancja, niewiedza) → ''Vyāshrānāzmūr'' (Pogromca Ignorancji) <br>
 +
:''ākhmat'' (wróg) → ''ākhmatāzmūr'' (pogromca wrogów, zwycięzca)
 +
 +
*'''-bān'''
 +
Sufiks -bān tworzy rzeczowniku o znaczeniu miasta czegoś. Używany jest szczególnie do tworzenia nazw własnych. <br> 
 +
:''āvwer'' (życzenie) → ''Āvwerbān'' (Miasto Życzeń) <br>
 +
:''mazdhar'' (wino) → ''Mazdharbān'' (Miasto Wina) <br>
 +
:''Tash'' (tahareńskie imię) → ''Tashbān'' (Miasto Tasza)
 +
 
 +
*'''-cûl'''
 +
Sufiks -cûl tworzy rzeczowniku o znaczeniu świadka czegoś lub osoby która coś przeżyła. <br>
 +
:''māhwa'' (zdarzenie, wydarzenie) → ''māhwacûl'' (świadek czegoś) <br>
 +
:''gonakh'' (zbrodnia) → ''gonakhcûl'' (świadek w sądzie) <br>
 +
:''vakhain'' (masakra, rzeź) → ''vakhaincûl'' (osoba pozostała przy życiu, niedobitek)
 +
 
 +
*'''-dôr'''
 +
Sufiks -dôr tworzy rzeczowniku o znaczeniu instrumentu, rzeczy używanej do czegoś, rzadziej również o znaczeniu osoby, zajmującej się czymś  <br>
 +
:''xar'' (słońce) → ''xardôr'' (parasol przeciwsłoneczny) <br>
 +
:''kshāsp'' (deszcz) → ''kshāspdôr'' (parasol przeciwdeszczowy) <br>
 +
:''eon'' (drzwi) → ''eondôr'' (stróż)
 +
 
 +
*'''-egan'''
 +
Sufiks -egan tworzy rzeczowniki o znaczeniu pana, władcy czegoś. Jest on obecnie mało produktywny, a jego użycie ograniczone praktycznie wyłącznie do Wysokiej Mowy. <br>
 +
:''qaishan'' (południe) → ''Qaishanegan'' (jeden z tradycyjnych tytułów ajdyniriańskich Imperatorów) <br>
 +
:''féxan'' (północ) → ''Féxanegan'' (tradycyjne określenie [[Cesarstwo Qin|Cesarzy Qin]]) <br>
 +
:''Assurhan'' (ajdyniriańskie miasto) → ''Assurhanegan'' (tradycyjny tytuł władców miasta [[Assurhan]])
 +
 
 +
*'''-egi'''
 +
Sufiks -egi tworzy rzeczowniki wyrażające uczucia i emocje. <br>
 +
:''shéwe'' (kochać) → ''shéwegi'' (miłość) <br>
 +
:''viḱae'' (boleć psychicznie) → ''viḱaegi'' (ból psychiczny) <br>
 +
:''aeshm'' (wichura) → ''aeshmegi'' (gniew, szał)
 +
 
 +
*'''-evi'''
 +
Sufiks -evi tworzy rzeczowniki abstrakcyjne oraz nazwy idei.  Pełni taką samą rolę co sufiks -āmi. <br>
 +
:''īrane'' (być wolnym) → ''īranevi'' (wolność) <br>
 +
:''yichas'' (biedak) → ''yichevi'' (bieda) <br>
 +
:''kholin'' (weteran, wielki dowódca) → ''kholinevi'' (chwała)
 +
 
 +
*'''-esh'''
 +
Sufiks -esh tworzy od rzeczowników nazwy naczyń oraz zbiorników. <br>
 +
:''abya'' (woda) → ''abyaesh'' (zbiornik na wodę) <br>
 +
:''mazdhar'' (wino) → ''mazdharesh'' (kadź) <br>
 +
:''fąril'' (pióro) → ''fąrilesh'' (piórnik)
 +
 
 +
*'''-i'''
 +
Sufiks -i zmienia rodzaj rzeczownika I kategorii w mianowniku z neutralnego na męski (patrz także: ''Rodzaj, liczba i kategoria rzeczownika''). <br>
 +
:''myar'' (kot) → ''myari'' (kot, samiec kota) <br>
 +
:''dévan'' (bóg) → ''dévani'' (bóg męski) <br>
 +
:''ṕārnūzh'' (burżuj, osoba zamożna) → ''ṕārnūzhi'' (mężczyzna zamożny) 
 +
 
 +
*'''-ind'''
 +
Sufiks -ind tworzy rzeczownik o znaczeniu zawodu, profesji, wykonawcy jakiejś czynności. <br> 
 +
:''zoaghar'' (miecz, ostrze) → ''zoagharind'' (miecznik) <br>
 +
:''ťar'' (mowa, przemowa) → ''ťarind'' (mówca, herold) <br>
 +
:''vāstryar'' (szpiegostwo, wywiad) → ''vāstryarind'' (szpieg)
 +
 
 +
*'''-yôd'''
 +
Sufiks -yôd tworzy rzeczownik o znaczeniu środka, fragmentu, części jakiejś rzeczy. Jest on obecnie mało produktywny. <br> 
 +
:''jaz'' (sen) → ''[[Jazyôd]]'' (Fragment Snu) <br>
 +
:''źair'' (zysk) → ''źairyôd'' (udział, część) <br>
 +
:''cir̄as'' (noc) → ''cir̄asyôd'' (środek nocy, północ)
 +
 
 +
*'''-kār''', '''-kaor'''
 +
Sufiksy -kār i -kaor tworzą rzeczowniki określające wykonawcę lub inicjatora czegoś, kogoś kto jest przedmiotem jakiejś czynności, czynną. <br> 
 +
:''shéwegi'' (miłość) → ''shéwegikār'' (kochanek/kochanka czynna)<ref>podobne do greckiego ''erastes''</ref> <br>
 +
:''vakhan'' (zabójstwo) → ''vakhankār'' (zabójca, morderca) <br>
 +
:''hwozhare'' (tworzyć) → ''hwozharkaor'' (twórca)
 +
 +
*'''-qen'''
 +
Sufiks -qen wyraża zmienianie, tworzenie, kształtowanie czegoś. Jest on obecnie mało produktywny. <br> 
 +
:''gairah'' (wygląd) → ''gairāqen'' (moda) <br>
 +
:''aeriye'' (stać się) → ''aeriqen'' (zmiana, przemiana, transformacja) <br>
 +
:''r̄afte'' (czuwać) → ''r̄aqen'' (warta)
 +
 
 +
*'''-mąhi'''
 +
Sufiks -mąhi wyraża jakąś wspólną cechę lub stan, bycie razem, wespół lub wspólne wykonywanie jakiejś czynności. Ma podobne znaczenie do prefiksu sam-. <br>
 +
:''névar'' (domownik, mieszkaniec, obywatel) → ''névarmąhi'' (współlokator, współobywatel) <br>
 +
:''zé'' (kto) → ''zemąhi'' (wspólnik) <br>
 +
:''quissain'' (ojczyzna) → ''quissainmąhi'' (rodak)
 +
 
 +
*'''-néva'''
 +
Sufiks -néva tworzy rzeczownik o znaczeniu miejsca, domu czegoś. <br>
 +
:''er̄atāmi'' (siła) → ''er̄atnéva'' (dom siły, siłownia) <br>
 +
:''rozh'' (król) → ''rozhnéva'' (pałac królewski) <br>
 +
:''isur'' (książę) → ''isūrnéva'' (rezydencja, dworek)
 +
 
 +
*'''-nir''', '''-ir'''
 +
Sufiksy -nir i -ir tworzą nazwy krain oraz państw. <br>
 +
:''Aydīn'' (etniczny [[Ajdyniriańczycy|Ajdyniriańczyk]]) → Aydīnir (kraina Ajdyniriańczyków, [[Wielkie Imperium Ajdyniriańskie|Ajdynir]]) <br>
 +
:''Mīrôs'' (Mur) → Mīrūnir (ziemia Murów, [[Muria]]) <br>
 +
:''Tauranôs'' (Taugr) → ''Tauranir'' (kraina Taugrów)
 +
 
 +
*'''-oar'''
 +
Sufiks -oar tworzy rzeczowniki o znaczeniu miejsca, w którym coś zostało zrobione. Jest on obecnie sufiksem całkowicie nieproduktywnym, występującym jedynie w utartych nazwach własnych. <br>
 +
:[[Język staroajdyniriański|staroajd.]] ''djyazhōthae'' (rozpocząć od nowa, od początku) → staroajd. ''Djyazhōthoar'', ajd. ''[[Djyazhoar]]'' (ajdyniriańskie miasto) <br>
 +
:''dzare'' (zwyciężać) → ''Dzaroar'' (ajdyniriańskie miasto) <br>
 +
:''ākshare'' (ścigać się rydwanami) → ''Āksharoar'' (ajdyniriańskie miasto)
 +
 +
*'''-ôs'''
 +
Sufiks - -ôs tworzy nazwy grup etnicznych, narodowości, obywateli państw. <br>
 +
:''Aydīnir'' ([[Wielkie Imperium Ajdyniriańskie|Ajdynir]]) → ''Aydīnirôs'' (obywatel Imperium) <br>
 +
:''Riḱadhān'' ([[Rikkadan]]) → ''Riḱadhôs'' (Rikkadańczyk) <br>
 +
:''Oŝir'' ([[Monarchia Olsów|Olsenia]]) → ''Oŝenôs'' (Ols)
 +
 
 +
*'''-oxa'''
 +
Sufiks -oxa tworzy nazwy zmysłów i bodźców zmysłów, bodźców. <br>
 +
:''arime'' (widzieć) → ''arimoxa'' (wzrok) <br>
 +
:''farze'' (słuchać) → ''farzoxa'' (słuch) <br>
 +
:''erin'' (nos) → ''erinoxa'' (węch)
 +
 
 +
*'''-pur'''
 +
Sufiks -pur tworzy rzeczowniki oznaczające miejsce skupienia się, występowania jakiegoś zjawiska, rzeczy, cechy lub stanu. <br>
 +
:''hwadāmi'' (wiedza) → ''hwadāmpur'' (miejsce wiedzy, uniwersytet) <br>
 +
:''ahûrani'' (święte, boskie) → ''ahûrpur'' (świątynia) <br>
 +
:''ārzon'' (ochrona, protekcja) → ''ārzonpur'' (fortyfikacja, umocnienie)
 +
 
 +
*'''-raf''', '''-rif'''
 +
Sufiksy -raf i 'rif tworzą rzeczowniki określające osobę odbierającą lub przyjmującą coś, która jest podmiotem jakiejś czynności, bierną. <br> 
 +
:''shéwegi'' (miłość) → ''shéwegirif'' (kochanek/kochanka bierna)<ref>podobne do greckiego ''eromenos''</ref> <br>
 +
:''vakhan'' (zabójstwo) → ''vakhanraf'' (ofiara) <br>
 +
:''hwozhare'' (tworzyć) → ''hwozhar̄if'' (dzieło)
 +
 
 +
*'''-rain''', '''-ain'''
 +
Sufiksy -rain i -ain tworzą różne znaczeniowo rzeczowniki. <br>
 +
:''anûsh'' (oko) → ''anûshain'' (źródło) <br>
 +
:''vakhe'' (zabić) → ''vakhain'' (masakra, rzeź) <br>
 +
:''ḱara'' (moc) → ''ḱararain'' (przymus)
 +
 +
*'''-sif'''
 +
Sufiks -sif tworzy nazwiska, nazwy rodów, wyraża pochodzenie od jakiejś osoby. Znaczeniowo podobny do sufiksu -xaren. <br>
 +
:''Zhisūdris'' (ajdyniriańskie imię) → ''Zhisūdrissif'' (potomkowie Zhisūdrisa, [[Ród Żysudrydów]]) <br>
 +
:''Xiryariyus'' (ajdyniriańskie imię) → ''Xiryariyussif'' (potomkowie Xiryariyusa) <br>
 +
:''Ariysūdril'' (ajdyniriańskie imię) → ''Ariysūdrilsif'' (potomkowie Ariysūdrila)
 +
 +
*'''-zin''', '''zhin'''
 +
Sufiksy -zin i -zhin tworzą rzeczowniki o znaczeniu miejsc, w których coś zostało zgromadzone w dużych ilościach. Odnoszą się do rzeczowników II kategorii. Znaczeniowo podobne do sufiksu -vąd. <br>
 +
:''anûshain'' (źródło) → ''anûshainzin'' (okolice, gdzie znajdują się źródła) <br>
 +
:''aŝadran'' (sól) → ''aŝadranzin'' (słone tereny) <br>
 +
:''ąnār'' (kwiat) → ''ąnārzhin'' (kwietnik)
 +
 
 +
*'''-van'''
 +
Sufiks -van wyraża grupę, zbiór jednostek, przynależność, autorytet. <br>   
 +
:''khshāyar'' (Imperator) → ''khshāyarvan'' (imperium, cesarstwo) <br>
 +
:''aere'' (pomagać) → ''aervan'' (sojusznik) <br>
 +
:''qizhin'' (przedstawiciel, reprezentant, poseł) → ''qizhinvan'' (agencja, instytucja)
 +
 +
*'''-vąd'''
 +
Sufiks -vąd tworzy rzeczowniki o znaczeniu miejsc, w których ktoś lub coś zostało zgromadzone w dużych ilościach. Odnosi się do rzeczowników I i III kategorii. Znaczeniowo podobny do sufiksów -zin i -zhin. <br>
 +
:''ākhmat'' (wróg) → ''ākhmatvąd'' (tereny okupowane) <br>
 +
:''rahete'' (żyć) → ''rahetvąd'' (w poezji: świat) <br>
 +
:''ŝur̄an'' (demon) → ''ŝur̄anvąd'' (miejsce opanowane przez demony)
 +
 
 +
*'''-xaren'''
 +
Sufiks -xaren tworzy nazwiska, nazwy rodów, wyraża pochodzenie z jakiegoś miejsca. Znaczeniowo podobny do sufiksu -sif. <br> 
 +
:''Ḱivarā'' (ajdyniriańskie miasto) → Ḱivarāxaren (Ród Ḱivarāxaren) <br>
 +
:''dhrāya'' (morze) → ''Dhrāyaxaren'' (Ród Dhrāyaxaren) <br>
 +
:''Azrif'' (Równiny Azrydzkie) → ''Azrifxaren'' (Ród Azrifxaren)
 +
 
 +
=====Sufiksy tworzące czasowniki, przymiotniki i przysłówki=====
 +
*'''-andī'''
 +
Sufiks -andī tworzy przysłówki, określenia sposobu. <br>
 +
:''ḱévar'' (człowiek) → ''ḱévarandī'' (po ludzku) <br>
 +
:''chinnen'' (szybkość) → ''chinnenandī'' (na szybko) <br>
 +
:''ṕi'' (my ekskluzywne) → ''ṕiyandī'' (po naszemu)
 +
 +
*'''-aune''', '''-yaune'''
 +
Sufiksy -aune i -yaune tworzą przysłówki od rzeczowników i przymiotników. <br>
 +
:''una'' (ukrycie, zakrycie) → unayaune (skrycie, podstępnie) <br>
 +
:''bhāgani'' (radosny) → ''bhāgaune'' (radośnie) <br>
 +
:''patmārgani'' (niebezpieczny) → ''patmārgaune'' (niebezpiecznie)
 +
 
 +
*'''-e'''
 +
Sufiks -e tworzy czasowniki od rzeczowników. <br>
 +
:''allanon'' (obietnica) → ''allanone'' (obiecywać) <br>
 +
:''āgheman'' (pochodzenie) → ''āghemane'' (pochodzić) <br>
 +
:''mer̄a'' (atak) → ''mer̄e'' (atakować)
 +
 
 +
*'''-hwish'''
 +
Sufiks -hwish tworzy od rzeczowników przymiotniki oznaczające kolor. Od nazw kolorów tworzy przymiotniki oznaczające osłabienie siły koloru. <br>
 +
:''canen'' (krew) → ''canenhwish'' (w kolorze krwi) <br>
 +
:''attar'' (popiół) → ''attarhwish'' (w kolorze popiołu) <br>
 +
:''āshayin'' (czerń) → ''''āshayinhwish'' (czarnawy)
 +
 
 +
*'''-ni''', '''-ani'''
 +
Sufiksy -ni i -ani tworzą przymiotniki od rzeczowników. <br>
 +
:''unatiya'' (tajemnica) → ''unatiyani'' (tajemniczy, tajemny) <br>
 +
:''quinar'' (mistrz, ekspert) → ''quinarani'' (mistrzowski, ekspercki) <br>
 +
:''āmuzor'' (zachód słońca) → ''āmuzorni'' (zachodzący)
 +
 
 +
*'''-or'''
 +
Sufiks -or tworzy przymiotniki odczasownikowe, wyraża zdolność do czegoś, umiejętność. <br>
 +
:''djasûre'' (mierzyć) → ''djasûror'' (dający się zmierzyć, mierzalny) <br>
 +
:''sene'' (robić) → ''senor'' (możliwy do zrobienia, wykonalny) <br>
 +
:''rive'' (trwać, wytrzymać) → ''rivor'' (możliwy do zniesienia, znośny)
 +
 
 +
====Prefiksy====
 +
*'''ao-'''
 +
Prefiks ao- niesie ze sobą znaczenie nadmiaru, tego, że czegoś jest za dużo, modyfikując znaczenie następującego po nim słowa. Pełni przeciwną rolę do prefiksu el-.<br>
 +
:''shaine'' (rosnąć, wzrastać) → ''aoshaine'' (przerastać) <br>
 +
:''ťare'' (mówić) → ''aoťare'' (gadać, ględzić, pierdolić) <br>   
 +
:''śastre'' (opowiadać) → ''aośastre'' (przesadzać, wyolbrzymiać, koloryzować)
 +
 
 +
*'''annu-'''
 +
Prefiks annu- niesie ze sobą znaczenie całości, ogółu, wszystkiego, modyfikując znaczenie następującego po nim słowa. Powiązany z czasownikiem ''annurye'' (wypełniać). <br>
 +
:''qarim'' (widok) → ''annuqarim'' (panorama) <br>
 +
:''rakshin'' (księżyc) → ''annurakshin'' (księżyc w pełni) <br>
 +
:''carme'' (świecić, błyszczeć) → ''annucarme'' (oświetlać)
 +
 
 +
*'''ari-'''
 +
Prefiks ari- niesie ze sobą znaczenie bycia za czymś, na korzyść czegoś lub kogoś, bycia pro czemuś, sprzyjania czemuś. Pełni przeciwną rolę do prefiksu avwi-. <br>
 +
:''dzāsharani'' (wojenny) → ''aridzāsharani'' (prowojenny) <br>
 +
:''vāllearni'' (marzący, zastanawiający się, dumający) → ''arivāllearni'' (sprzyjający zadumie) <br>
 +
:''shan'' (zdrowie) → ''arishan'' ("na zdrowie", popularne zawołanie i toast)
 +
 
 +
*'''avwi-'''
 +
Prefiks avwi- niesie ze sobą znaczenie bycia przeciwko czemuś, bycia anty czemuś, działania przeciw i na niekorzyść czemuś. Pełni przeciwną rolę do prefiksu ari-. <br>
 +
:''dzāsharani'' (wojenny) → ''avwidzāsharani'' (antywojenny) <br>
 +
:''źāmratain'' (infekcja) → ''avwiźāmratain'' (dezynfekcja) <br>
 +
:''farzāmi'' (sława) → ''avwifarzāmi'' (zniesławienie)
 +
 
 +
*'''buri-'''
 +
Prefiks buri- niesie ze sobą znaczenie czegoś, co jest skrajne, niezwykle, w jakiś sposób ponadprzeciętne. <br>
 +
:''dhiryani'' (piękne) → ''buridhiryani'' (niesamowicie, skrajnie piękny, piękniejszy niż wszystko inne) <br>
 +
:''méjani'' (duży) → ''buriméjani'' (ogromny) <br>
 +
:''ńaor̄ani'' (jasny) → ''burińaor̄ani'' (oślepiająco jasny, jaśniejszy niż wszystko inne)
 +
 
 +
*'''car-'''
 +
Prefiks car- niesie ze sobą znaczenie wyższości, wagi, większego znaczenia, bycia głównym, największym<ref>podobnie do prefiksu ''arcy-''</ref>. <br>
 +
:''jaeham'' (kapłan) → ''carjaeham (arcykapłan) <br>
 +
:''jazqen'' (wizja) → ''carjazqen'' (przepowiednia) <br>
 +
:''ishatrind'' (budowniczy) → ''carishatrind'' (zwierzchnik budowniczych, architekt)
 +
 
 +
*'''dûs-'''
 +
Prefiks dûs- niesie ze sobą znaczenie wszystkiego, wszech czegoś. <br>
 +
:'''hwadāmi'' (wiedza) → ''dûshwadāmi'' (wszechwiedza) <br>
 +
:''cazhifyani'' (potężny) → ''dûscazhifyani'' (wszechpotężny) <br>
 +
:''aibhadani'' (stronniczy) → ''dûsaibhadani'' (wszechstronny)
 +
 
 +
*'''eḱa-'''
 +
Prefiks eḱa- niesie ze sobą znaczenie ponownego wykonania jakiejś czynności. <br>
 +
:''avriť'' (myśleć) → ''eḱāvriť'' (przemyśleć) <br>
 +
:''sene'' (robić) → ''eḱasene'' (robić na nowo, przerabiać) <br>
 +
:''ťare'' (mówić) → ''eḱaťare'' (powtarzać) 
 +
 
 +
*'''el-'''
 +
Prefiks el- niesie ze sobą znaczenie niedomiaru, tego, że czegoś jest za za mało, niewystarczająco. Pełni przeciwną rolę do prefiksu ao-. <br>
 +
:''kromani'' (odpowiedni, dodtateczny) → ''elkromani'' (niewystarczający, niedostateczny, nieodpowiedni) <br>
 +
:''shaini'' (rozwinięty) → ''elshaini'' (niedorozwinięty, zacofany) <br>
 +
:''śastre'' (opowiadać) → ''elśastre'' (nie dopowiadać, omijać szczegóły opowieści, umniejszać)
 +
 
 +
*'''yās-'''
 +
Prefiks yās- niesie ze sobą znaczenie występowania przeciw czemuś, byciu kontra, stawaniu na przeciw lub bycia w opozycji wobec czegoś lub kogoś. <br>
 +
:''takhare'' (działać, czynić, postępować) → ''yāstakhare'' (występować przeciw, sprzeciwiać się, oponować) <br>
 +
:''aibhad'' (strona) → ''yāsaibhad'' (strona na przeciwko, czoło, front wojenny) <br>
 +
:''dévan'' (bóg) → ''yāsdévan'' (osoba sprzeciwiająca się bogom, heretyk, odstępca)
 +
 
 +
*'''qe-'''
 +
Prefiks qe- niesie ze sobą znaczenie czegoś co jest niższe rangą, czegoś co jest pod czymś, jest częścią większej całości. Ma podobne znaczenie do sufiksu -yôd.<br>
 +
:''kshatrit'' (dowódca) → ''qekshatrit'' (pod-dowódca, kapitan) <br>
 +
:''sīndor'' (służba) → ''qesīndor'' (przysługa) <br>
 +
:''anzhaur'' (armia) → ''qeanzhaur'' (oddział)
 +
 
 +
*'''kshi-'''
 +
Prefiks kshi- niesie ze sobą znaczenie intensyfikacji jakiejś czynności, trwania. W zdaniach z wykorzystaniem obwiatywu, charakterystycznych dla Wysokiej Mowy, zaznacza, że czynność została wykonana przez kogoś poprzez kogoś innego. <br>
 +
:''farze'' (słuchać) → ''kshifarze'' (przesłuchiwać) <br>
 +
:''kailine'' (patrzeć) → ''kshikailine'' (wpatrywać się) <br>
 +
:''dzale'' (darować, dawać) → ''kshidzale'' (przekazywać, przekazywać poprzez kogoś)
 +
 
 +
*'''pari-'''
 +
Prefiks pari- niesie ze sobą znaczenie odwrotności, przeciwieństwa, negacji jakiejś czynności lub rzeczy. <br>
 +
:''hwozhare'' (tworzyć) → ''parihwezhare'' (dewastować, niszczyć) <br>
 +
:''sene'' (robić) → ''parisene'' (odwrócić, odczynić) <br>
 +
:''hwaeme'' (poświęcić, składać ofiarę) → ''parihwaeme'' (bezcześcić)
 +
 
 +
*'''pa-''', '''pat-'''
 +
Prefiksy pa- i pat- niosą ze sobą znaczenie negacji jakiejś czynności lub rzeczy, używane są również przy negacji zdań. <br>
 +
:''jakerśani'' (skończony) → ''patjakerśani'' (nieskończony) <br>
 +
:''rivor'' (możliwy do zniesienia, znośny) → ''patrivor'' (nieznośny) <br>
 +
:''ghaśrate'' (stracić) → ''paghaśrate'' (nie stracić)
 +
 
 +
*'''sam-'''
 +
Prefiks sam- niesie ze sobą znaczenie jakiejś wspólnej cechy lub stanu, bycia razem, wespół lub wspólnego wykonywania jakiejś czynności. Pełni taką samą rolę co sufiks -mąhi. <br>
 +
:''névar'' (domownik, mieszkaniec, obywatel) → ''samnévar'' (współmieszkaniec, obywatel) <br>
 +
:''wedar̄'' (jazda, podróż) → ''samwedar̄'' (współtowarzysz podróży) <br> 
 +
:''essa'' (głowa) → ''samessa'' (małżonek/małżonka)
 +
 
 +
*'''sefra-'''
 +
Prefiks sefra- niesie ze sobą znaczenie czegoś dawnego, pra. <br>
 +
:''myissa'' (matka) → ''seframyissa'' (pramatka) <br>
 +
:''quissa'' (ojciec) → ''sefraquissa'' (praojciec) <br>
 +
:''zhaherin'' (historia) → ''sefrazhaherin'' (pradzieje)
 +
 
 +
*'''śra-'''
 +
Prefiks śra- niesie ze sobą znaczenie czegoś zawierającego lub składającego się z wielu części. <br>
 +
:''sayarvani'' (narodowy) → ''śrasayarvani'' (wielonarodowy) <br>
 +
:''rąmani'' (kolorowy) → ''śrarąmani'' (wielobarwny, różnokolorowy, pstrokaty) <br>
 +
:''awestar'' (świat) → ''śrāwestar'' (wieloświat)
 +
 
 +
*'''vis-'''
 +
Prefiks vis- niesie ze sobą znaczenie czegoś mylnego, niby, prawie, czegoś fałszywego, nieprawdziwego. <br>
 +
:''udran'' (imię) → ''visudran'' (pseudonim) <br>
 +
:''qizhin'' (przedstawiciel, reprezentant, poseł) → ''visqizhin'' (agent) <br>
 +
:''ahwatar'' (władca) → ''visahwatar'' (uzurpator)
 +
 
 +
*'''zūr-'''
 +
Prefiks zūr- niesie ze sobą znaczenie osiągnięcia czegoś samemu, na własną rękę. <br>
 +
:''vaťāmi'' (zrozumienie) → ''zūrvaťāmi'' (samo-zrozumienie, oświecenie) <br>
 +
:''takharani'', ''cvartakharani'' (dziejący się) → ''zūrtakharani'' (samospełniający się), np. ''carjazqen zūrtakharani'' (samospełniająca się przepowiednia) <br>
 +
:''vesannios'' (zrobiony) → ''zūrvesannios'' (samo zrobiony<ref>analogicznie do angielskiego ''self-made''</ref>)
 +
 
 +
*'''we-'''
 +
Prefiks we- niesie ze sobą znaczenie braku czegoś brak. <br>
 +
:''rasheqāmi'' (władza) → ''werasheqāmi'' (brak rządów, anarchia) <br>
 +
:''er̄atani'' (silny) → ''wér̄atani'' (bezsilny) <br>
 +
:''puro'' (miejsce) → ''wepuri'' (nie na miejscu, dziwny)
 +
 
 +
*'''xor-'''
 +
Prefiks xor- niesie ze sobą znaczenie czegoś, co jest byłe, dawne. <br>
 +
:''panûvar'' (strażnik) → ''xorpanûvar'' (były strażnik) <br> 
 +
:''kélan'' (żona) → ''xorkélan'' (była, zmarła żona) <br>
 +
:''bhazhid'' (niewolnik) → ''xorbhazhid'' (były, uwolniony niewolnik)
 +
 
 +
====Kompozycja====
 +
Kompozycja polega na tworzeniu nowych wyrazów poprzez łączenie dwóch wyrazów w jedną formalnie i znaczeniowo całość. Jeśli wyrazy-komponenty złożenia pozostają do siebie w stosunku logicznie równorzędnym, mówimy o kompozycji na zasadzie koordynacji, jeśli zaś między członami złożenia jest stosunek logicznej podległości, oznacza to, że kompozycja została utworzona na zasadzie subordynacji.
 +
 
 +
Kompozycja, jako sposób słowotwórstwa, jest szczególnie popularna w wyższych rejestrach językowych, zwłaszcza Wysokiej Mowie, chociaż pojawia się również w mowie potocznej i dialektach. 
 +
=====Kompozycja na zasadzie koordynacji=====
 +
W ajdyniriańskim występują trzy sposoby kompozycji na zasadzie koordynacji.
 +
 
 +
*'''1.''' Złożenie dwóch rzeczowników połączonych spójnikiem -o- (Patrz także: ''Ciągi przymiotnikowe'') <br>
 +
:''spand'' (ręka), ''vaor'' (noga)  → ''spand-o-vaor'' (do góry nogami) <br>
 +
:''quissa'' (ojciec), ''myissa'' (matka) → ''quissa-o-myissa'' (rodzice) <br>
 +
:''khar̄us'' (brat), ''syanna'' (siostra) → ''khar̄us-o-syanna'' (rodzeństwo)
 +
 
 +
*'''2.''' Złożenie dwóch słów, zwłaszcza jednosylabowych, rymujących się lub aliterujące z udziałem spójnika -o-. Często powtórzenie tego samego wyrazu ze zmianą samogłoski lub spółgłoski w powtórzeniu. <br>
 +
:''ran'' (zawsze) → ''ran-o-ron'' (wiecznie, permanentnie) <br>
 +
:''rhor (nieprzyjemny dźwięk, skrzek) → ''rhor-o-rhur'' (krakanie) <br>
 +
:''qen'' (cnota, cześć, zaleta, wartość), ''qor'' (od ''qora'', broda) → ''qen-o-qor'' (męstwo)
 +
 
 +
*'''3.''' Złożenie dwóch rzeczowników, przymiotników lub czasowników o przeciwnym znaczeniu, połączonych spójnikiem -o-. Sposób używany szczególnie w poezji i Wysokiej Mowie. <br>
 +
:''cvarńakte'' (rodzić się), ''quane'' (umierać) → ''cvarńakte-o-quane'' (żyć) <br>
 +
:''bhāg'' (od ''bhāgegi'', radośc), ''avās'' (żal, smutek) → ''bhāg-o-avās'' (miłość) <br>
 +
:''quane'' (umierać), ''rahete'' (żyć) → ''quane-o-rahete'' (reinkarnować się)
 +
 
 +
=====Kompozycja na zasadzie subordynacji=====
 +
W ajdyniriańskim występują trzy sposoby kompozycji na zasadzie subordynacji.
 +
 
 +
'''1.''' Złożenie dwóch rzeczowników, z których pierwszy jest określeniem drugiego. Szczególnie popularne w nazwach własnych. <br>
 +
:''rozh'' (król), ''drąkhan'' (ulica, droga) → ''Rozhdrąkhan'' (Droga Królewska) <br>
 +
:''lorheal'' (kruk), ''torhan'' (skała) → ''Lorhealtorhan'' (krucza Skała) <br>
 +
:''ąnār'' (kwiat), ''rąma'' (kolor) → ''ąnār̄ąma'' (różowy)
 +
 
 +
'''2.''' Złożenie rzeczownika z przymiotnikiem stojącym na drugim miejscu i pozbawionym ostatniej samogłoski. <br>
 +
:''spand'' (ręka), ''ārwani'' (długi) → ''spandārwan'' (tyran) <br>
 +
:''qor'' (od ''qora'', broda), ''nayparni'' (biały) → ''qornayparn'' (sołtys, starszy) <br>
 +
:''qasor'' (ramię), ''er̄atani'' (silny) → ''qasorer̄atan'' (przyboczny, osobisty ochroniarz)
 +
 
 +
'''3.''' Złożenie rzeczownika z imiesłowem stojącym na drugim miejscu. Używane niemal wyłącznie w poezji. <br>
 +
:''maos'' (skrzydło), ''vesharhanios'' (złamany) → ''maosvesharhanios'' (osoba nieszczęśliwa) <br>
 +
:''hrid'' (serce), ''perzisios'' (płonący) → ''hridperzisios'' (osoba o rozumie i godności człowieka, o zasadach i kręgosłupie moralnym) <br>
 +
:''zīmrha'' (klejnot), ''ṕarondios'' (zgubiony) → ''zīmrhaṕarondios'' (utracona miłość)
 +
 
 +
====Zastosowanie obwiatywu w słowotwórstwie====
 +
W ajdyniriańskim słowotwórstwie funkcjonuje konstrukcja opierająca się na użyciu obwiatywu. Jest ona charakterystyczna dla poezji i Wysokiej Mowy, nie pojawia się natomiast praktycznie w ogóle w mowie potocznej, z wyjątkiem kilku utartych słów. Tworzy ona rzeczowniki od czasowników, które opisują rzecz (lub osobę) poddaną jakiejś czynności. (Patrz także: ''Obwiatyw'')
 +
 
 +
<pre>czasownik + aite (końcówka obwiatywu) + s</pre>
 +
 
 +
:''perzise'' (płonąć) → ''perzisaites'' (rzecz poddana czynności płonięcia, płonąca rzecz)
 +
:''dzare'' (zwyciężać) → ''dzaraites'' (rzecz poddana czynności zwyciężania, rzecz, którą się zwycięża, przeszkoda) 
 +
:''ahwatere'' (władać) → ''ahwateraites'' (rzecz poddana czynności władania, rzecz którą się włada, poddany)
 +
 
 +
==Dialekty==
 +
 
 +
<do przerobienia>
 +
 
 +
[[Plik:DialektyAjdyniriańskiego.png|1100px]]
 +
 
 +
----
 +
Język ajdyniriański dzieli się na kilka bliskich sobie dialektów regionalnych. Każdy z nich znajduje się poza tym pod bardzo silnym wpływem tak zwanej Wysokiej Mowy, będącej językiem imperialnego dworu. Są wzajemnie zrozumiałe a różnice pomiędzy nimi objawiają się głównie w innej wymowie pewnych dźwięków oraz innych zapożyczeniach.
 +
 
 +
*1 - dialekt centralny (dialekt djyazhoarski) - podstawa współczesnego ajdyniriańskiego oraz Wysokiej Mowy, najbardziej rozpowszechniony dialekt.
 +
*2 - dialekt batipurski - częsta zmiana [ã] w [ɔ̃] oraz przejście [i] w [ɪ] 
 +
*3 - dialekt śranirski - cechuje się częstym zmiękczaniem spółgłosek: sh przechodzi często w ś, zh w ź, ch w ć a j w dj.
 +
*4 - dialekt asurański - ze względu na swe historyczne znaczenie jeden z najważniejszych ajdyniriańskich dialektów. Cechuje się największym konserwatyzmem, zachował wiele słów i form uważanych za archaizmy w innych dialektach. Zachował również staroajdyniriańską wymowę é, jako [e], oraz częściową palatalizację.
 +
*5 - dialekt kiwarański - cechuje się wymową litery r jako [ɹ], zanikiem r̄ oraz częściowym zanikiem spółgłosek nosowych 
 +
*6 - dialekt sureński - cechuje się częściowym zanikiem przydechu oraz częstym zastępowaniem a przez o 
 +
*7 - dialekt północny (dialekt Wybrzeża) - cechuje się wymową kh jako [ʜ], q jako [ɢ] oraz całkowitym zanikiem przydechu.
 +
*8 - dialekt zachodni - wywodzący się z dialektu batipurskiego, jest jednak najbardziej odrębnym ajdyniriańskim dialektem. Zauważalne wpływy sąsiednich języków waraskich i jandirskich. Cechuje się silną nasalizacją: praktycznie każde [ɛn] przeszło w [ɛ̃], [an] w [ã], natomiast [ã] w [ɔ̃].   
 +
 
 +
===Wysoka Mowa===
 +
'''Issani Ôhirya''' [is:aɲi ɤxiɾja], dosłownie ''Wysoka Mowa'' to literacka i poetycka forma ajdyniriańskiego, będąca językiem szlachty i imperialnego dworu. Bazuje na dominującym dialekcie centralnym, posiada jednak kilka charakterystycznych cech, odróżniających ją od innych ajdyniriańskich dialektów.
 +
 
 +
====Skrócenie czasownika "być"====
 +
Język literacki zachował występujące w staroajdyniriańskim skrócenie czasownika "być" do formy końcówki doklejanej na koniec rzeczownika lub przymiotnika. Użycie takiego skrótu jest uważane za zwrot bardzo formalny i oficjalny, o wiele bardziej niż użycie zwykłej odmiany czasownika "być". W transkrypcji łacińskiej skrót będzie oddzielony od poprzedzającego go słowa apostrofem, mimo że w r̄agulu rozróżnienie takie nie występuje. Jeżeli na końcu słowa do którego dodajemy skrócenie znajduje się samogłoska, to skrócenie poprzedzamy również podaną w nawiasie literą y. 
 +
{| class="wikitable"
 +
|-
 +
!  osoba   
 +
!  skrócenie "być"
 +
!  przykład
 +
!  tłumaczenie
 +
|-
 +
| align="center" | xé
 +
| align="center" |  -(y)in
 +
| align="center" |  ḱévarat'in
 +
| align="center" |  jestem człowiekiem
 +
|-
 +
| align="center" | mę
 +
| align="center" |  -(y)ef
 +
| align="center" |  ḱévarat'ef
 +
| align="center" |  jesteś człowiekiem
 +
|-
 +
| align="center" | źa
 +
| align="center" |  -(gy)oŝ
 +
| align="center" |  ḱévarati'gyoŝ
 +
| align="center" |  on jest mężczyzną (m)
 +
|-
 +
| align="center" | rha
 +
| align="center" |  -(vy)aŝ
 +
| align="center" |  ḱévarata'vyaŝ
 +
| align="center" |  ona jest kobietą (f)
 +
|-
 +
| align="center" | qa
 +
| align="center" |  -(my)uŝ
 +
| align="center" |  ḱévarat'uŝ
 +
| align="center" |  ono jest człowiekiem (n)
 +
|-
 +
| align="center" | ṕef
 +
| align="center" |  -(y)ai
 +
| align="center" |  ḱévarabhaś'ai
 +
| align="center" |  my(1) jesteśmy ludźmi
 +
|-
 +
| align="center" | ṕur
 +
| align="center" |  -(y)iv
 +
| align="center" |  ḱévarabhyām'iv
 +
| align="center" |  my(2) jesteśmy ludźmi
 +
|-
 +
| align="center" | ṕi
 +
| align="center" |  -(y)ūh
 +
| align="center" |  ḱévarabhaś'ūh
 +
| align="center" |  my(3) jesteśmy ludźmi
 +
|-
 +
| align="center" | yôk
 +
| align="center" |  -(y)il
 +
| align="center" |  ḱévarabhaś'il
 +
| align="center" |  wy jesteście ludźmi
 +
|-
 +
| align="center" | ta
 +
| align="center" |  -(y)art
 +
| align="center" |  ḱévarabhaś'art
 +
| align="center" |  oni są ludźmi
 +
|-
 +
| align="center" | obwiatyw
 +
| align="center" |  -(y)eŝe
 +
| align="center" |  ḱévarat'eŝe
 +
| align="center" | 
 +
|}
 +
 
 +
====Zwroty grzecznościowe====
 +
*hezh - neutralny zwrot grzecznościowy, występujący również często w mowie potocznej. Używany do zwracania się do osób nieznajomych, zwłaszcza o podobnym lub niższym statusie do nas. Posiada także męską i żeńską formę (''hezhi'' i ''hezha''), odpowiada polskiemu pan/pani.
 +
*seod - zwrot grzecznościowy używany w stosunku do osób zamożnych, nienależących jednak do arystokracji. Posiada męską i żeńską formę (''seodi'' i ''seoda''). 
 +
*qenai - zwrot grzecznościowy używany zwłaszcza w stosunku do mędrców, kapłanów i uczonych, ludzi cieszących się estymą i uznaniem z uwagi na ich mądrość. Posiada jedynie formę neutralną. 
 +
*ądzear - zwrot grzecznościowy używany w stosunku do urzędników państwowych. Posiada męską i żeńską formę (''ądzeari'' i ''ądzeara'').
 +
*kshatrit - zwrot grzecznościowy używany w stosunku do wojskowych. Dosłownie znaczy "dowódca" i w imperialnej armii używa się go wyłącznie w stosunku do przełożonych, jednak cywile używają tego sformułowania w stosunku do każdego wojskowego. Posiada formę męską i żeńską (''kshatriti'' i ''kshatrita'').
 +
*shārios - zwrot grzecznościowy używany ogólnie w stosunku do szlachty. Posiada zarówno formę męską i żeńską (''shāriosi'' i ''shāriosa''), dosłownie znaczy "oświecony". 
 +
*perzisani - zwrot grzecznościowy używany w stosunku do przywódców Wielkich Rodów, najpotężniejszych z pośród arystokracji oraz członków rodziny królewskiej. Posiada jedynie formę neutralną. Dosłownie znaczy "płomienny". 
 +
*hûras - określenie wielkiego szacunku, używane w oficjalnych dokumentach. Posiada męską i żeńską formę (''hûrasi'' i ''hûrasa''). Najprawdopodobniej pochodzi od słowa ''ahûrani'' - święty, boski.
 +
 
 +
====Ciągi przymiotnikowe====
 +
Rzeczą powszechną w Wysokiej Mowie są ciągi przymiotnikowe, czyli zestawienie kilku przymiotników obok siebie w jednym ciągu. Zabieg ten używany jest przede wszystkim w celu grzecznościowym, aby podkreślić pozytywne cechy i walory rozmówcy. O ile w mowie potocznej obojętnym jest czy na początku stoi rzeczownik czy przymiotnik, o tyle w Wysokiej Mowie zawsze pierwszy jest przymiotnik. W ciągach przymiotniki oddziela się od siebie partykułą ''o''.
 +
 
 +
Jeżeli obok siebie znajdują się przymiotniki o takim samym znaczeniu to wzmacniają się one wzajemnie. Na przykład ''dhiryani o amani fara'' (piękna i piękna kobieta) znaczy tyle co "bardzo piękna kobieta". Takie ciągi przymiotnikowe mogą mieć jednak znacznie więcej przymiotników, niekoniecznie będących synonimami, mogą być również w stopniu wyższym lub najwyższym czy zawierać odpowiedni prefiks.
 +
Układanie ciągów przymiotnikowych uznaje się za wielką sztukę, cenioną zarówno w literaturze i poezji jak i w mowie dworskiej.
 +
<br><br/>
 +
Dotara Cifrinah, bazdira éxań o dûsahwaretań Khshāyarqiyasaz, buridhiryaīn o buriamaīn'aŝ.
 +
<br>(W wolnym tłumaczeniu: Cifrinah, córka wielkiego i wszechwładnego Imperatora, jest najpiękniejszą ze wszystkich kobiet.)
 +
 
 +
====Konstrukcje====
 +
OBWIATYW
 +
 
 +
Istnieje kilka konstrukcji i zwrotów charakterystycznych dla Wysokiej Mowy:
 +
<br><br/>'''Zaprawdę, (...)'''
 +
 
 +
Konstrukcja ta służy mocnemu podkreśleniu i słuszności jakiejś rzeczy czy zdania.
 +
 
 +
<pre>Aťeaji + odmiana czasownika + reszta zdania + skrót od "być"
 +
</pre>
 +
Aťeaji ŝaw dotara Cifrinah, bazdira éxań o dûsahwaretań Khshāyarqiyasaz, buridhiryaīn o buriamaīn'aŝ.
 +
<br>(W wolnym tłumaczeniu: Zaprawdę, Cifrinah, córka wielkiego i wszechwładnego Imperatora, jest najpiękniejszą ze wszystkich kobiet.)
 +
<br><br/>
 +
Aby użyć tej konstrukcji w czasie przyszłym lub przeszłym należy zamienić formę odmiany "być" na odpowiedni czas.
 +
<br><br/>Aťeaji ŝauri dotara Cifrinah, bazdira éxań o dûsahwaretań Khshāyarqiyasaz, buridhiryaīn o buriamaīn'aŝ.
 +
<br>(Zaprawdę, Cifrinah, córka wielkiego i wszechwładnego Imperatora, była najpiękniejszą ze wszystkich kobiet.)
 +
 
 +
Aťeaji ŝewal dotara Cifrinah, bazdira éxań o dûsahwaretań Khshāyarqiyasaz, buridhiryaīn o buriamaīn'aŝ.
 +
<br>(Zaprawdę, Cifrinah, córka wielkiego i wszechwładnego Imperatora, będzie najpiękniejszą ze wszystkich kobiet.)
 +
<br><br/>'''Ja, uniżony sługa'''
 +
 
 +
W przypadku zwracania się do osoby o wyższej pozycji społecznej, lub do osoby której chcemy okazać wielki szacunek, stosuje się często konstrukcje z użyciem słowa "bhazhid" (niewolnik) oraz zastosowaniu 3 os. liczby pojedynczej, zamiast pierwszej. Użycie "ja" oraz 1 os. uznane zostałoby za nie w dobrym tonie.
 +
Zwrot taki tłumaczy się jako "Ja, uniżony sługa, (...)"   
 +
 
 +
  bhazhid + czasownik w 3 os. liczby pojedynczej + reszta zdania   
 +
 
 +
Bhazhid ŝaraem Adrashanīś Ahûrpuratra dotaras chevre. 
 +
<br>(Ja, uniżony sługa, mam obowiązek eskortować Państwa do Złotej Świątyni.) 
 +
 
 +
<br>Innymi cechami charakterystycznymi dla Wysokiej Mowy jest powszechne stosowanie honoryfikacji oraz odpowiednich wzmacniających prefiksów.
 +
 
 +
==Przykładowe teksty==
 +
{|class=wikitable
 +
|-
 +
!style="text-align: center;" width="500px"|<small>Tekst<br/>ajdyniriański (R̄agul)</small>
 +
!style="text-align: center;" width="500px"|<small>Tekst<br/>ajdyniriański (łacinka)</small>
 +
!style="text-align: center;" width="500px"|<small>Tekst<br/>polski</small>
 +
|-
 +
| [[Plik:Nadejdzie świt.png|400px]]
 +
|'''''Lilair sannāśťo'''''<br/>
 +
Afrahąm queśafrīdro ag aŝaegi iranonīdro<br>
 +
Hrid dāryono, lalair sannāśťo<br>
 +
Cir̄as essani'yuŝ ag frahimani sharwan'uŝ<br>
 +
Eo anyoa kailino eńara rhāvani<br>
 +
Lilair sannāśťo
 +
<br><br/>
 +
Zhizdaraz ṕarondīyą ag orse néva omani<br>
 +
Śaetrās arzanno, lilair sannāśťo<br>
 +
Cir̄as essani'yuŝ ag frahimani sharwan'uŝ<br>
 +
Eo anyoa kailino eńara rhāvani<br>
 +
Lilair sannāśťo
 +
<br><br/>
 +
Orse zaoghar zūrvano ag issani bądhiro<br>
 +
Pacvarqārtaro, lilair sannāśťo<br>
 +
Cir̄as essani'yuŝ ag frahimani sharwan'uŝ<br>
 +
Eo anyoa kailino eńara rhāvani<br>
 +
Lilair sannāśťo
 +
|'''''Nadejdzie świt'''''<ref>https://www.youtube.com/watch?v=qq8ZcIfLDUo</ref><br/>
 +
Cienie zapadły, a nadzieja odeszła<br>
 +
Zahartuj swe serce, świt nadejdzie<br>
 +
Noc jest długa, a ścieżka ciemna<br>
 +
Spójrz na niebo, pewnego dnia<br>
 +
Nadejdzie świt
 +
<br><br/>
 +
Zgubiłeś pasterza, a jego dom jest daleko<br>
 +