Język ajdyniriański: Różnice pomiędzy wersjami

Z Conlanger
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
 
(Nie pokazano 310 wersji utworzonych przez 3 użytkowników)
Linia 1: Linia 1:
{{język
+
{{Ajdynir Intro}}
| kolor = orange
+
 
| nazwa = Język ajdyniriański
+
{{ język
 +
| kolor = #CE2029
 +
| nazwa = Język ajdyniriański  
 
| nazwa własna = Aydīnôhirya
 
| nazwa własna = Aydīnôhirya
| nazwa conworldu = Kyon
+
| twórca = [[User:Borlach|Borlach]] w 2016
| regiony = obszar [[Wielkie Imperium Ajdyniriańskie|Imperium]] i Środkowego [[Kyon|Kyonu]] (lingua franca)
+
| nazwa conworldu = [[Kyon]]
 +
| państwa = [[Wielkie Imperium Ajdyniriańskie|Ajdynir]] (urzędowy)<br />
 +
Kraje ościenne (pomocniczy i komunikacja międzynar.)
 +
| regiony = [[Ajdyniriana]] (lingua franca), południowe wybrzeża Morza Słonego
 
| mówiący = ''do ustalenia''
 
| mówiący = ''do ustalenia''
| alfabet = R̄agul; alfabet łaciński
+
| alfabet = pismo ajdyniriańskie (r̄agul), alfabet łaciński  
| typologia = SOV
+
| typologia = fleksyjny, fleksyjnoaglutynacyjny <br />SOV
| klasyfikacja = Języki ayńadhańskie<ref>Jedyny żywy znany przedstawiciel tej rodziny</ref>
+
| klasyfikacja =  
język izolowany
+
[[Języki sefrarmańskie]] (''proponowane'')
|tekst jaki = Owca i konie
+
: [[Język ajniadański|Języki ajniadańskie]]
| tekst = Ki śatisit kądas sao khmanāz dheźvabhyaś varimīdro. Ekhraso īhaoni zhord atwenīdro, lāwaso éxan armicar atghivīdro, ą azhûno ḱévar rhāvani atzharīdro. Kądas dheźvāus veťarīdro: "Hrid xān viḱaeto, datra atarmear, zan ḱévar dheźvabhaś sene ṕar̄to". Dheźvāya vavāchīsht: "Kądas farzo, hridiya pyar viḱaerą, datra atarmezi fea ḱévar, hezh, emnod khmana ataŝulto ki elqai zaytar. Ag kądas khmanāz patdaraem". Datra han vefarzīdro, anmereť velannīdro.<br/>
+
:: Języki północno-ajniadańskie
 +
::: [[Język staroajdyniriański]]
 +
:::: '''Język ajdyniriański'''
 +
| tekst jaki = The Dawn Will Come (Dragon Age Inkwizycja)
 +
| tekst u = Afrahąm queśafrīdro ag aŝaegi iranonīdro<br>Hrid dāryono, lalair sannāśťo<br>Cir̄as essani'yuŝ ag frahimani sharwan'uŝ<br>Eo anyoa kailino eńara rhāvani<br>Lilair sannāśťo<br><br/>Zhizdaraz ṕarondīyą ag orse néva omani<br>Śaetrās arzanno, lilair sannāśťo<br>Cir̄as essani'yuŝ ag frahimani sharwan'uŝ<br>Eo anyoa kailino eńara rhāvani<br>Lilair sannāśťo<br><br/>Orse zaoghar zūrvano ag issani bądhiro<br>Pacvarqārtaro, lilair sannāśťo<br>Cir̄as essani'yuŝ ag frahimani sharwan'uŝ<br>Eo anyoa kailino eńara rhāvani<br>Lilair sannāśťo
 +
 
 
}}
 
}}
 
{{słownik}}
 
{{słownik}}
'''Język ajdyniriański''' (ajd. ''cabhar aydīniru'' [ʦabʱaɾ ajdɨɲiɾu] lub ''Aydīnôhirya'' [ajdɨno̞xiɾja]) — język stworzony przez [[Użytkownik:Borlach|Borlacha]], jako jego pierwszy konlang. Mimo, że ''a propri'', zainspirowany został wieloma prawdziwymi językami, głównie starożytnymi indo-irańskimi (sanskryt, awestyjski, staro-perski), językami kaukaskimi (gruziński, czeczeński), łaciną czy ormiańskim. 
 
  
W świecie [[Kyon|Kyonu]] jest językiem urzędowym Wielkiego Imperium Ajdyniriańskiego i świętym językiem Dżarizmu. Od języków okolicznych ludów wyróżnia go przede wszystkim rozbudowana fleksja, spora liczba przypadków, obecność obwiatywu i podział 1 osoby liczby mnogiej na "my" inkluzywne, ekskluzywne i podwójne. Wywodzi się z wymarłego języka ayńadhańskiego.  
+
'''Język ajdyniriański''', alternatywnie również '''język ajdynirski''' (ajd. [[Plik:Cabhar.png|150px]] ''cabhar aydīnirani'' [{{IPA|t͡sa'bʱaɾ ajdɨɲi'ɾʲaɲi}}] lub [[Plik:Ajdynohirya.png|100px]] ''Aydīnôhirya'' [{{IPA|ajdɨnɤxiɾ'ja}}]) — język stworzony przez [[Użytkownik:Borlach|Borlacha]], jako jego pierwszy i flagowy conlang. Inspirowany między innymi językami indoirańskimi, językami kaukaskimi, a także językami Indian Ameryki Północnej. 
==Dźwięki==
+
 
Język ajdyniriański posiada bogaty zestaw spółgłosek i samogłosek, w tym 3 spółgłoski ejektywne.  
+
W świecie [[Kyon|Kyonu]] jest językiem urzędowym [[Wielkie Imperium Ajdyniriańskie|Imperium Ajdyniriańskiego]] i rdzennym językiem [[Ajdyniriańczycy|Ajdyniriańczyków]], będącym nośnikiem imperialnych wpływów i wysokiej kultury. Pełni także rolę lingua franca całej [[Ajdyniriana|Ajdyniriany]], używany jako język handlu i dyplomacji na ogromnych obszarach środkowej części kontynentu. Jest to język fleksyjny z silnymi elementami aglutynacyjnymi, charakteryzujący się między innymi rozbudowaną kategorią osoby gramatycznej, wyróżniając obwiatyw i dzieląc 1 os. lm na formę inkluzywną, ekskluzywną i podwójną. Ajdyniriański wywodzi się z wymarłego [[Język ajniadański|języka ajniadańskiego]], ramach proponowanej rodziny [[Języki seframańskie|języków seframańskich]], jest również jedynym znanym i żyjącym obecnie przedstawicielem grupy północno-ajdniadańskiej.  
 +
==Fonologia==   
 
===Samogłoski===
 
===Samogłoski===
{| cellspacing="10" style="text-align: center;"
+
{|class=wikitable style="text-align:center"
|- style="font-size: 2.0em;"
 
|  a  ||  ā ||  ą  ||  e  ||  é  ||  ę  ||  i  || ī  ||  o  ||  ô  ||  u ||  ū  ||  û  ||
 
 
|-
 
|-
| [a] || [aː] || [ã][ɔ̃] || [ɛ] || [ɛɪ] || [ɛ̃] || [i][ɪ] || [ɨ] || [ɔ] || [o̞] || [u] || [u:] || [ʉ] ||
+
!
|}
+
!Przednie
 
+
!Centralne
===Spółgłoski===
+
!Tylne
{| cellspacing="10" style="text-align: center;"
 
|- style="font-size: 2.0em;"
 
|  b  ||  bh ||  ch  ||  c  ||  ć  ||  d  ||  dh  || f  ||  g  ||  gh  ||  h ||  hw  ||  kh  ||  y  ||  q  ||  k  ||  ḱ  ||  l ||
 
 
|-
 
|-
| [b] || [bʱ] || [ʧ] || [t͡s] || [t͡ɕ] || [d̪] || [d̪ʱ] || [f] || [g] || [gʱ] || [x] || [xʷ] || [χ] || [j] || [q] || [k] || [kʼ] || [l] ||
+
!Przymknięte
|- style="font-size: 2.0em;"
+
|{{IPA|i}}~{{IPA|ɪ}}
|  m  ||  n  ||  ń  ||  p  ||  ṕ  ||  r  ||  r̄ ||  rh  ||  s  ||  ś  ||  sh  ||  ŝ  ||  t  ||  ť  ||  v  ||  z  ||  zh || ź ||
+
|{{IPA|ɨ}}~{{IPA|ɘ}} &bull; {{IPA|ʉ}}
 +
|{{IPA|u}} &bull; {{IPA|uː}}
 
|-
 
|-
| [m] || [n] || [ɲ] || [p] || [pʼ] || [ɾ] || [r][ʀ] || [ʁ] || [s] || [ɕ] || [ʃ] || [ɬ] || [t] || [tʼ] || [v] || [z] || [ʐ] || [ʑ] ||
+
!Środkowe
|- style="font-size: 2.0em;"
+
|{{IPA|ɛ}} &bull; {{IPA|ɛj}} &bull; {{IPA|ɛ̃}}
| j  ||  dj  ||  dz  ||  w  ||  x  ||
+
|
 +
|{{IPA|ɔ}} &bull; {{IPA|ɤ}}
 
|-
 
|-
| [dʒ] || [d͡ʑ] || [d͡z] || [w] || [ks] ||
+
!Otwarte
 +
|
 +
|{{IPA|a}} &bull; {{IPA|aː}} &bull; {{IPA|ã}}
 +
|
 
|}
 
|}
  
Często występują również dźwięki // i /kʷ/.
+
===Dyftongi===
 +
W języku ajdyniriańskim występuje 10 dyftongów:
 +
<div style="column-count:5;-moz-column-count:5;-webkit-column-count:3">
 +
*'''ae''' - [{{IPA|aɛ}}] jak w ''śaetra'' [{{IPA|ɕ}}<font color="darkred">{{IPA|aɛ}}</font>{{IPA|tra}}] (gwiazda)
 +
*'''ai''' - [{{IPA|aɪ}}] jak w ''dairaish'' [{{IPA|d}}<font color="darkred">{{IPA|aɪ}}</font>{{IPA|ɾ}}<font color="darkred">{{IPA|aɪ}}</font>{{IPA|ʂ}}] (kajdany, łańcuch)
 +
*'''aī''' - [{{IPA|aɘ}}] jak w ''mārgaīn'' [{{IPA|ma:rg}}<font color="darkred">{{IPA|aɘ}}</font>{{IPA|n}}] (bezpiecznemu)
 +
*'''ao''' - [{{IPA|aɔ}}] jak w ''ťaoma'' [{{IPA|t'}}<font color="darkred">{{IPA|aɔ}}</font>{{IPA|ma}}] (magia)
 +
*'''au''' - [{{IPA|au}}] jak w ''drauzh'' [{{IPA|dr}}<font color="darkred">{{IPA|au}}</font>{{IPA|ʐ}}] (kłamstwo)
 +
*'''ea''' - [{{IPA|ɛa}}] jak w ''lorheal'' [{{IPA|lɔʀ}}<font color="darkred">{{IPA|ɛa}}</font>{{IPA|l}}] (kruk)
 +
*'''eo''' - [{{IPA|ɛɔ}}] jak w ''eo'' [<font color="darkred">{{IPA|ɛɔ}}</font>] (w)
 +
*'''ia''' - [{{IPA|ɪa}}] jak w ''weŝaryia'' [{{IPA|wɛɬarj}}<font color="darkred">{{IPA|ɪa}}</font>] (szkło)
 +
*'''io''' - [{{IPA|ɪɔ}}] jak w ''annurios'' [{{IPA|an:uɾ}}<font color="darkred">{{IPA|ɪɔ}}</font>{{IPA|s}}] (pełny)
 +
*'''oa''' - [{{IPA|ɔa}}] jak w ''djyoaxar'' [{{IPA|d͡ʑj}}<font color="darkred">{{IPA|ɔa}}</font>{{IPA|ksar}}] (mit)
 +
</div>
 +
<br>
 +
Dyftongi [{{IPA|aɘ}}] oraz [{{IPA|ɪɔ}}] występują dość rzadko, pojawiając się praktycznie jedynie w odmianie słów, głównie przymiotników i imiesłowów. Z kolei niektórzy uznają często występujące [{{IPA|ɛj}}] za 11 dyftong.
 +
*'''é''' - [{{IPA|ɛj}}] jak w ''éxan'' [<font color="darkred">{{IPA|ɛj}}</font>{{IPA|ksan}}] (wielki).
  
==Pismo==
+
W przypadku gdy ma pojawić się niedozwolony dyftong, pomiędzy samogłoskami najczęściej pojawia się [{{IPA|j}}], oddzielając je. Nie występują także długie dyftongi, nawet jeśli słowo zapisywane jest w sposób sugerujący jego występowanie. W takim wypadku słowo będzie wymawiane z krótkim dyftongiem.
===R̄agul===
+
*''pteān'' - [{{IPA|pt}}<font color="darkred">{{IPA|ɛa}}</font>{{IPA|n}}]
Ajdyniriański zapisywany jest pismem alfabetycznym, który jest tak naprawdę mocno zmodyfikowanym alfabetem awestyjskim. Jego nazwa to '''r̄agul''', co znaczy po prostu pismo. R̄agul składa się z 58 znaków, w tym 13 samogłosek, 41 spółgłosek i 4 znaków interpunkcyjnych. Zazwyczaj jeden znak odpowiada jednemu dźwiękowi. Niektóre litery mogą być wymawiane inaczej w standardowym języku (używanym na rdzennych ziemiach [[Ajdyniriańczycy|Ajdyniriańczyków]]) i inaczej w jednym z kilku dialektów regionalnych. W r̄agulu czyta i piszę się od lewej do prawej, nie ma również rozróżnienia między małymi i wielkimi literami.
+
*''ptoān'' - [{{IPA|pt}}<font color="darkred">{{IPA|ɔa}}</font>{{IPA|n}}]
 +
*''tôriāmi'' - [{{IPA|tɤɾ}}<font color="darkred">{{IPA|ɪa}}</font>{{IPA|mi}}]
  
Nie da się jednoznacznie stwierdzić gdzie powstał ten rodzaj pisma, lecz najstarsze znane inskrypcje zapisane za pomocą r̄agulu (w staro-ajdyniriańskim) pochodzą sprzed ponad 3.500 lat ziemskich, i są inskrypcjami koronacyjnymi kilku pierwszych władców [[Djyazhoar|Djyazhoaru]]. Prawdopodobnie jednak jego historia jest znacznie starsza, może bowiem pochodzić z mitycznej praojczyzny Ajdyniriańczyków, [[Ayńadhanaz Vaedjorxa]], znajdującej się najprawdopodobniej w wysokogórskich, zachodnich rubieżach dzisiejszego Państwa Oleskiego.   
+
===Spółgłoski===
[[Plik:Ragul.png|center|1200px]]
+
{| class="wikitable" width="40%" min-width="350px"
[[Plik:Ragul_liczby.png|600px]]
+
|-
<center>''Napis po prawej: Éxan Khshāyarvan Aydīniru. Hwadāmi, varīśdāmi ag dzaraman - Wielkie Imperium Ajdyniriańskie. Wiedza, siła i zwycięstwo.''</center>
+
! rowspan="2" colspan="2" align=center |
 
+
! rowspan="2" align=center | Wargowe
===Ortografia===
+
! rowspan="2" align=center | Zębowe
<br>- /ɲ/ można zapisać również jako ''ni'', zwłaszcza na końcu słowa
+
! rowspan="2" align=center | Dziąsłowe
<br>- ''q'' wymawia się jako /q/, lecz ''qu'' odpowiada /kʷ/
+
! rowspan="2" align=center | Retrofl.
<br>- ''gw'' odpowiada /gʷ/, tak samo jak ''hw'' to /xʷ/ (mimo, że nie posiada oddzielnego znaku w r̄agulu)
+
! rowspan="2" align=center | Miękkopod.
<br>- ''ts'' zawsze wymawia się jak ''c''
+
! colspan="2" align=center | Twardopod.
 
+
! rowspan="2" colspan="2" align=center | Języczkowe
==Gramatyka==
 
Ajdyniriański jest językiem wysoce fleksyjnym, czasowniki odmieniają się przez osoby, czasy i tryby. Podstawowym szykiem zdania jest SOV, ale bez problemu można używać także szyku dowolnego. Występują również różnego rodzaju zrostki. Co ciekawe, w ajdyniriańskim występuje obwiatyw.
 
===Osoby i odmiana czasowników przez osoby===
 
Czasowniki regularne odmienia się przez osoby poprzez dodanie doń odpowiedniej końcówki. Wszystkie czasowniki regularne w bezokoliczniku kończą się na '''-e'''.
 
{| class="wikitable"
 
 
|-
 
|-
!   osoba 
+
! <small>zwykłe</small>
!   końcówka 
+
! <small>labial.</small>
!  mifene - jeść
 
!  rahete - żyć*
 
!  shéwe - kochać
 
 
|-
 
|-
| align="center" | ja - xé
+
! colspan="2" align=center | Nosowe
| align="center" | '''-ar'''
+
| align=center | {{IPA|m}}
| align="center" | mifene'''ar''' - jem
+
|
| align="center" | rahete'''ar''' - żyję
+
| align=center | {{IPA|n}}
| align="center" | shéwe'''ar''' - kocham
+
|
 +
| align=center | {{IPA|ɲ}}
 +
|
 +
|
 +
|
 
|-
 
|-
| align="center" | ty -
+
!style="text-align:left" rowspan=4|'''Zwarte'''
| align="center" | '''-yt'''
+
!style="text-align:left" |<small>bezdźwięczne</small>
| align="center" | mifene'''yt''' - jesz
+
| align=center | {{IPA|p}}
| align="center" | rahete'''yt''' - żyjesz
+
| align=center | {{IPA|t}}
| align="center" | shéwe'''yt''' - kochasz
+
|
 +
|
 +
|
 +
| align=center | {{IPA|k}}
 +
| align=center | {{IPA|kʷ}}
 +
| align=center | {{IPA|q}}
 
|-
 
|-
| align="center" | on - źa
+
!style="text-align:left" |<small>'''dźwięczne'''</small>
| align="center" | '''-ti'''
+
| align=center | {{IPA|b}}
| align="center" | mifen'''ti''' - on je
+
| align=center | {{IPA|d}}
| align="center" | rahe'''ti''' - on żyje
+
|
| align="center" | shéw'''ti''' - on kocha
+
|
 +
|
 +
| align=center | {{IPA|g}}
 +
|
 +
|
 
|-
 
|-
| align="center" | ona - rha
+
!style="text-align:left" |<small>'''dźwięczne przydechowe'''</small>
| align="center" | '''-ta'''
+
| align=center | {{IPA|bʰ}}
| align="center" | mifen'''ta''' - ona je
+
| align=center | {{IPA|dʰ}}
| align="center" | rahe'''ta''' - ona żyje
+
|
| align="center" | shéw'''ta''' - ona kocha
+
|
 +
|
 +
| align=center | {{IPA|gʰ}}
 +
|
 +
|
 
|-
 
|-
| align="center" | ono - qa
+
!style="text-align:left" |<small>'''ejektywne'''</small>
| align="center" | '''-to'''
+
| align=center | {{IPA|p'}}
| align="center" | mifen'''to''' - ono je
+
| align=center | {{IPA|t'}}
| align="center" | rahe'''to''' - ono żyje
+
|
| align="center" | shéw'''to''' - ono kocha
+
|
 +
|
 +
| align=center | {{IPA|k'}}
 +
|
 +
|
 +
|-
 +
!style="text-align:left" rowspan=2|'''Afrykaty'''
 +
!style="text-align:left" |<small>bezdźwięczne</small>
 +
|
 +
|
 +
| align=center | {{IPA|t͡s}}
 +
| align=center | {{IPA|ʈ͡ʂ}}
 +
| align=center | {{IPA|t͡ɕ}}
 +
|
 +
|
 +
|
 
|-
 
|-
| align="center" | my (inkluzywne) - ṕef
+
!style="text-align:left" |<small>'''dźwięczne'''</small>
| align="center" | '''-z'''
+
|
| align="center" | mifene'''z''' - my(1) jemy
+
|
| align="center" | rahete'''z''' - my(1) żyjemy
+
| align=center | {{IPA|d͡z}}
| align="center" | shéwe'''z''' - my(1) kochamy
+
| align=center | {{IPA|d͡ʐ}}
 +
| align=center | {{IPA|d͡ʑ}}
 +
|
 +
|
 +
|
 
|-
 
|-
| align="center" | my (podwójne) - ṕur
+
!style="text-align:left" rowspan=2|'''Szczelinowe'''
| align="center" | ''''''
+
!style="text-align:left" |<small>bezdźwięczne</small>
| align="center" | mifene'''ź''' - my(2) jemy
+
| align=center | {{IPA|f}}
| align="center" | rahete'''ź''' - my(2) żyjemy
+
|
| align="center" | shéwe'''ź''' - my(2) kochamy
+
| align=center | {{IPA|s}}
 +
| align=center | {{IPA|ʂ}}
 +
| align=center | {{IPA|ɕ}}
 +
| align=center | {{IPA|x}}
 +
| align=center | {{IPA|xʷ}}
 +
| rowspan=2 align=center | {{IPA|χ}}
 
|-
 
|-
| align="center" | my (ekskluzywne) - ṕi
+
!style="text-align:left" |<small>'''dźwięczne'''</small>
| align="center" | '''-zi'''  
+
| align=center | {{IPA|v}}
| align="center" | mifene'''zi''' - my(3) jemy
+
|
| align="center" | rahete'''zi''' - my(3) żyjemy
+
| align=center | {{IPA|z}}
| align="center" | shéwe'''zi''' - my(3) kochamy
+
| align=center | {{IPA|ʐ}}
 +
| align=center | {{IPA|ʑ}}
 +
|
 +
|
 
|-
 
|-
| align="center" | wy - yôk
+
! colspan="2" align=center | Drżące
| align="center" | '''-el'''
+
|
| align="center" | mifen'''el''' - jecie
+
| colspan=2 align=center | {{IPA|ɾ}} ~ {{IPA|r}} &bull; {{IPA|r:}}
| align="center" | rahet'''el''' - żyjecie
+
|
| align="center" | shéw'''el''' - kochacie
+
|
 +
|
 +
|
 +
| align=center | {{IPA|ʀ}}
 
|-
 
|-
| align="center" | oni - ta
+
! colspan="2" align=center | Aproksymanty
| align="center" | '''-rą'''
+
|
| align="center" |  mifene'''rą''' - jedzą
+
| colspan=2 align=center | {{IPA|l}} &bull; {{IPA|ɬ}}
| align="center" | rahete'''rą''' - żyją
+
|
| align="center" | shéwe'''rą''' - kochają
+
| align=center | {{IPA|j}}
|-
+
| align=center | {{IPA|w}}
| align="center" | obwiatyw
+
|
| align="center" | '''-aite'''
+
|
| align="center" | mifen'''aite'''
 
| align="center" |  rahet'''aite'''
 
| align="center" |  shéw'''aite'''
 
 
|}
 
|}
* gdy w czasowniku regularnym przed końcowym e stoi t, ť, d lub dh, zwyczajnie opuszcza się dodanie kolejnego t i dodaje samo i, a lub o
+
* [{{IPA|ɾ}}] występuje jedynie pomiędzy samogłoskami i dyftongami
 +
 
 +
===Struktura sylaby===
 +
W ajdyniriańskim maksymalna dopuszczalna sylaba to '''CCCCVCC''', gdzie V oznacza samogłoskę lub dyftong a C spółgłoskę. Przykładem takiej sylaby jest np. ''khshryand'' [{{IPA|χʂrjand}}] (krawędź, straj). Taka budowa sylaby pojawia się jednak bardzo rzadko, rzadkie są również zbitki spółgłoskowe składające się z więcej niż 2 spółgłosek. Dominują proste sylaby, takie jak V, VC, CV i CVC. 
  
Występują również czasowniki nieregularne. Jest ich 9 - ''być'', ''mieć'', ''móc'', ''umieć''/''potrafić'', ''chcieć'', ''myśleć'', ''znać'', ''musieć'', ''mieć powinność''. Z tych 9, 3 odmieniają się bez żadnej jasno widocznej reguły (czasowniki ''być'', ''chcieć'', ''musieć''), pozostałe 5 natomiast odmienia się podobnie do czasowników regularnych, poprzez dodanie odpowiednich końcówek, a także skrócenie słowa.
+
===Zmiany fonologiczne===
<br>- dla wszystkich osób oprócz 'ta', 'yôk' i obwiatywu nowa forma powstaje poprzez zachowanie 3 pierwszych liter bezokolicznika i dodaniu do tego odpowiedniej końcówki
+
<small>Zmiany fonologiczne ze staroajdyniriańskiego do ajdyniriańskiego:</small>
<br>- dla obwiatywu zachowuje się 2 pierwsze litery i dodaje odpowiednią końcówkę
+
:_a: → _ax
<br>- dla 'ta' zostawia się jedynie 3-4 pierwsze litery, nie dodając niczego
+
:_aje → _ai
<br>- dla 'yôk' zostawia się 2 pierwsze litery i dodaje końcówkę
+
:e → ɛj
 +
:i: → ɨ~ɘ
 +
:ɔ: → ɤ
 +
:ɔ:Ca  ɔ:Cɛ → ɔa ɔɛ
 +
:u:χ → ʉx
 +
:u:v u:ʃ u:ʐ → ʉv ʉʃ ʉʐ
 +
:u:rʱ u:sʱ u:zʱ u:dʒʱ → ʉr ʉs ʉz ʉdʒ
 +
:u:w → au
 +
:tʲ → t͡s
 +
:ʈ͡ʂʲ → t͡ɕ
 +
:ʃʲ → ɕ
 +
:ʐʲ → ʑ
 +
:dʒʱ → d͡z
 +
:ʈ͡ʂʱ kʱ pʱ sʱ tʱ zʱ → ʈ͡ʂ k p s t z
 +
:rʱ → [ʀ]~[ʁ]
 +
:rʱC→ r:
 +
:nCʱ lCʱ sCʱ → n: l: s:
 +
:nʲɛ ne → ɲi
 +
:Cʲai → Ca:ja
 +
:gʲ kʲ mʲ nʲ pʲ rʲ sʲ zʲ dʒʲ d͡ʑʲ → gj kj mj nj pj rj sj zj dʒj d͡ʑj
 +
:qʷ → q
 +
:qʷ → kʷ
 +
:ɣ → ks
  
{| class="wikitable"
+
==Pismo==
 +
Do zapisu języka ajdyniriańskiego używa się rodzimego pisma ajdyniriańskiego, zwanego R̄agul, będącego podstawową formą zapisu języka w konworldzie. Oprócz r̄agulu używa się również zapis alfabetem łacińskim, gdzie występują 43 litery oraz 12 dwuznaków. 
 +
===Zapis łaciński===
 +
{| cellspacing="10" style="text-align: center;"
 +
|- style="font-size: 2.0em;"
 +
|  a  ||  ā ||  ą  ||  b  ||  bh  ||  ch  ||  c  || ć  ||  d  ||  dh 
 +
|-
 +
| [{{IPA|a}}] || [{{IPA|aː}}] || [{{IPA|ã}}] || [{{IPA|b}}] || [{{IPA|bʰ}}] || [{{IPA|ʈ͡ʂ}}] || [{{IPA|t͡s}}] || [{{IPA|t͡ɕ}}] || [{{IPA|d}}] || [{{IPA|dʰ}}]
 +
|- style="font-size: 2.0em;"
 +
|  e  ||  é ||  ę  ||  f  ||  g  ||  gh  ||  h  || kh  ||  hw  ||  i 
 +
|-
 +
| [{{IPA|ɛ}}] || [{{IPA|ɛj}}] || [{{IPA|ɛ̃}}] || [{{IPA|f}}] || [{{IPA|g}}] || [{{IPA|gʰ}}] || [{{IPA|x}}] || [{{IPA|χ}}] || [{{IPA|xʷ}}] || [{{IPA|i~ɪ}}]
 +
|- style="font-size: 2.0em;"
 +
|  ī  ||  y  ||  q  ||  k  ||  ḱ  ||  l  ||  m ||  n  ||  ń  ||  o 
 
|-
 
|-
!  osoba 
+
| [{{IPA|ɨ~ɘ}}] || [{{IPA|j}}] || [{{IPA|q}}] || [{{IPA|k}}] || [{{IPA|kʼ}}] || [{{IPA|l}}] || [{{IPA|m}}] || [{{IPA|n}}] || [{{IPA|ɲ}}] || [{{IPA|ɔ}}]
!  końcówka 
+
|- style="font-size: 2.0em;"
!  darād - mieć
+
|  ô  ||  p  ||  ṕ  ||  r  ||  r̄  ||  rh  ||  s ||  ś  ||  sh  ||  ŝ  
!  nagham - móc
 
!  sąrhal - umieć/potrafić
 
!  avriť - myśleć
 
!  gāchana - znać  
 
!  ŝarwīshi - mieć powinność
 
 
|-
 
|-
| align="center" |
+
| [{{IPA|ɤ}}] || [{{IPA|p}}] || [{{IPA|p'}}] || [{{IPA|ɾ~r}}] || [{{IPA|r:}}] || [{{IPA|ʀ}}] || [{{IPA|s}}] || [{{IPA|ɕ}}] || [{{IPA|ʂ}}] || [{{IPA|ɬ}}]
| align="center" | '''-āyn'''
+
|- style="font-size: 2.0em;"
| align="center" | dar'''āyn'''
+
|  t  || ť  ||  u  ||  ū  ||  û  || || z || zh  || ź  ||
| align="center" | nagh'''āyn'''
 
| align="center" | sąrh'''āyn'''
 
| align="center" | avr'''āyn'''
 
| align="center" | gāch'''āyn'''
 
| align="center" | ŝar'''āyn'''
 
 
|-
 
|-
| align="center" |
+
| [{{IPA|t}}] || [{{IPA|t'}}] || [{{IPA|u}}] || [{{IPA|u:}}] || [{{IPA|ʉ}}] || [{{IPA|v}}] || [{{IPA|z}}] || [{{IPA|ʐ}}] || [{{IPA|ʑ}}] || [{{IPA|d͡ʐ}}]
| align="center" | '''-ūn'''
+
|- style="font-size: 2.0em;"
| align="center" | dar'''ūn'''
+
| dj  || dz  || || || qu 
| align="center" | nagh'''ūn'''
 
| align="center" | sąrh'''ūn'''
 
| align="center" | avr'''ūn'''
 
| align="center" | gāch'''ūn'''
 
| align="center" | ŝar'''ūn'''
 
 
|-
 
|-
| align="center" | źa/rha/qa
+
| [{{IPA|d͡ʑ}}] || [{{IPA|d͡z}}] || [{{IPA|w}}] || [{{IPA|ks}}] || [{{IPA|kʷ}}]
| align="center" | '''-aem'''
+
|}
| align="center" | dar'''aem'''
+
 
| align="center" | nagh'''aem'''
+
===R̄agul===
| align="center" | sąrh'''aem'''
+
 
| align="center" | avr'''aem'''
+
'''R̄agul''' (ajd. ''r̄agul'' [{{IPA|r:agul}}] pismo) to ajdyniriańskie pismo głoskowe (alfabetyczne)<ref>Zainspirowane i wzorowane na alfabecie awestyjskim: https://pl.wikipedia.org/wiki/Alfabet_awestyjski</ref>, używane do zapisu języka ajdyniriańskiego, [[Język staroajdyniriański|staroajdyniriańskiego]], oraz wielu innych języków [[Ajdyniriana|Ajdyniriany]], jak choćby [[Język rikkadański|rikkadańskiego]] czy [[Język tahareński|tahareńskiego]]. Jest to pełny alfabet, zawierający zarówno spółgłoski jak i samogłoski. Do zapisu języka ajdyniriańskiego stosuje się 59 znaków - 41 spółgłosek, 13 samogłosek oraz 5 znaków interpunkcyjnych, chociaż liczba znaków r̄agulu może różnić się w przypadku zapisu innych języków. Z reguły jeden znak odpowiada jednemu dźwiękowi, słowa są natomiast zapisywane od lewej do prawej. Nie wyróżnia się również wielkich i małych liter.
| align="center" | gāch'''aem'''
+
 
| align="center" | ŝar'''aem'''
+
R̄agul posiada trzy kroje pisma, dość różniące się od siebie. Są to:
 +
:'''Favwarani''' (ajd. [{{IPA|favwaɾaɲi}}] "użytkowy") - typ pisma stosowany na co dzień w powszechnym użytku, a także pismo odręczne. Krój pisma oparty na stylu ''Khshāyarani''.     
 +
:'''Khshāyarani''' (ajd. [{{IPA|χʂa:jaɾaɲi}}] "cesarski" lub "imperialny") - styl powstały około roku DATA (kalendarz wspólny) na potrzeby ważnych dokumentów państwowych. W zamierzeniu styl ten odwołuje się oraz stara się naśladować najwcześniejsze ajdyniriańskie, oraz najprawdopodobniej ajniadańskie inskrypcje, być swego rodzaju powrotem do korzeni. ''Khshāyarani'' używany jest jako de facto standardowa czcionka. Nazwa wywodzi się również od powszechnego użycia w imperialnej propagandzie, na inskrypcjach, pomnikach oraz dokumentach.   
 +
:'''Léwevani''' lub '''Léwenaqeni''' (ajd. [{{IPA|lɛjwɛvaɲi}}] / [{{IPA|lɛjwɛnaqɛɲi}}] "poetycki") - najstarszy oraz najbardziej ozdobny rodzaj r̄agulu, używany przede wszystkim do zapisu wszelkiego rodzaju poezji. Styl kaligraficzny, różniący się znacznie zarówno od użytkowego ''Favwarani'' jak i imperialnego ''Khshāyarani''.   
 +
 
 +
Ciężko jest jednoznacznie stwierdzić gdzie powstało pismo ajdyniriańskie, lecz najstarsze znane inskrypcje zapisane za pomocą r̄agulu (w archaicznej odmianie staroajdyniriańskiego) pochodzą prawdopodobnie z okolic roku 300 Czwartej Ery (roku 3881 kalendarza wspólnego)<ref>Około 1900 lat ziemskich temu</ref>. Są to krótkie fragmenty znacznie starszych i niestety niezachowanych do naszych czasów tekstów religijnych oraz psalmów, będących najprawdopodobniej ajniadańską spuścizną.<br>
 +
Pierwsze pełne znalezione inskrypcje pochodzą natomiast z okresu o kilka wieków późniejszego - są inskrypcje koronacyjne oraz propagandowe [[Aŝamānish I Wielki|Aŝamānisha Wielkiego]], pierwszego Imperatora Ajdyniru, spisane w roku 828 Czwartej Ery (4441 kalendarza wspólnego)<ref>Około 1700 lat ziemskich temu</ref>.
 +
 
 +
Historia r̄agulu sięga jednak znacznie dalej, pismo to pochodzi bowiem ze Starożytnego Wschodu, a dokładniej owianej legendami praojczyzny Ajdyniriańczyków, [[Ainıadnıeresťa|Pierwszego Królestwa]], znajdującej się na równinach nad brzegami rzeki [[XXXrzeka|Yitryazhir]], które obecnie zamieszkują [[Kauradowie]], oraz obszarach wyżynnych u podnóży Gór Pochodzenia, położonych na granicy dzisiejszej [[Państwo Olsów|Monarchii Olsów]]. R̄agul jest kontynuacją ewolucji wielu znacznie starszych pism ajniadańskich, zaczynając od pierwotnego pisma obrazkowego, kończąc na pełnym alfabecie funkcjonującym na kilkaset lat przed upadkiem Pierwszego Królestwa.
 +
 
 +
Starożytne pismo ajniadańskie zostało przewiezione nad Jezioro Szmaragdowe w skutek osiedlenia się tam Ajniadanów po zagładzie Pierwszego Królestwa. Tam powoli przekształciło się w r̄agul - pismo ajdyniriańskie, podczas epoki Wojujących Królestw, a następnie w czasach Starego Państwa, doszło bowiem do naturalnej ewolucji alfabetu - pismo z tamtego okresu różni się wyglądem znacząco zarówno od pisma ajniadańskiego (oraz najwcześniejszych inskrypcji w r̄agulu), jak i od współczesnej formy tego pisma. Podczas okresu przejściowego, trwającego od upadku Starego Państwa do początku Nowego Państwa, zwanego Czasem Pustego Tronu, dokonano radykalnej reformy alfabetu, starając nadać mu wygląd jak najbardziej zbliżony do pierwotnego r̄agulu. Ze względów kulturowych, religijnych oraz z powodu działania wszechobecnej propagandy państwowej, współczesny r̄agul niewiele zmienił się od czasu tych reform, styl Khshāyarani bazuje właśnie na owych reformach. Wyjątkiem jest tutaj styl Léwevani, który pochodzi od r̄agul czasów Starego Państwa.             
 +
 
 +
==== Alfabet ====
 +
[[Plik:Mottoragajd.png|thumb|right|1000px|<center>Przykład tekstu zapisanego za pomocą r̄agulu - na górze w stylu Favwarani, poniżej w Khshāyarani. Motto Ajdyniru oraz jedno ze zwyczajowych powitań:</center><br><br/><center>''Éxan Khshāyarvan Aydīnirani. Hwadāmi, er̄atāmi akhé dzaraman. Aťeaji Khshāyar raheto! Rahetarto!''<br>''Wielkie Imperium Ajdyniriańskie. Wiedza, siła i zwycięstwo. Niech żyje Imperator! Oby żył!''</center>]]
 +
 
 +
<br/>
 +
 
 +
{| class="wikitable" style="text-align: center;"
 +
! colspan=3 | Litera
 +
! colspan=2| Nazwa
 +
! rowspan=2| Wymowa
 +
! rowspan=2| Transkrypcja
 +
! rowspan=2| Wartość numeryczna
 
|-
 
|-
| align="center" | ṕef/ṕur/ṕi
+
! ''Favwarani''
| align="center" | '''-sur'''
+
! ''Khshāyarani''
| align="center" | dar'''sur'''
+
! ''Léwevani''
| align="center" | nagh'''sur'''
+
! Zapis
| align="center" | sąrh'''sur'''
+
! Wymowa
| align="center" | avr'''sur'''
 
| align="center" | gāch'''sur'''
 
| align="center" | ŝar'''sur'''
 
 
|-
 
|-
| align="center" | yôk
+
| align="center" |[[Plik:A.rag.stary.png]]
| align="center" | '''-(h)rish'''
+
| align="center" |[[Plik:A.png]]
| align="center" | da'''hrish'''
+
| align="center" |
| align="center" | na'''hrish'''
+
| align="center" | ''a''
| align="center" | są'''rish'''
+
| align="center" | /a/
| align="center" | av'''rish'''
+
| align="center" | /a/
| align="center" | gāch'''rish'''
+
| align="center" | ''a''
| align="center" | ŝar'''hrish'''*
+
| align="center" | 1
 
|-
 
|-
| align="center" | ta
+
| align="center" |[[Plik:Aa.rag.stary.png]]
| align="center" | -
+
| align="center" |[[Plik:Aa.png]]
| align="center" | dar
+
| align="center" |
| align="center" | nagh
+
| align="center" | ''āsha''
| align="center" | sąrha
+
| align="center" | /a:ʂa/
| align="center" | avri
+
| align="center" | /a:/
| align="center" | gācha
+
| align="center" | ''ā''
| align="center" | ŝarwī
+
| align="center" | 2
 
|-
 
|-
| align="center" | obwiatyw
+
| align="center" |[[Plik:Ą.rag.stary.png]]
| align="center" | '''-rā'''
+
| align="center" |[[Plik:Ą.png]]
| align="center" | da'''rā'''
+
| align="center" |
| align="center" | na'''rā'''
+
| align="center" | ''ą''
| align="center" | są'''rā'''
+
| align="center" | /ã/
| align="center" | av'''rā'''
+
| align="center" | /ã/
| align="center" | '''rā'''
+
| align="center" | ''ą''
| align="center" | ŝa'''rā'''
+
| align="center" | 3
|}
 
* /ɾ/ zamieniło się w /ʁ/ (r --> rh)
 
{| class="wikitable"
 
 
|-
 
|-
!  osoba   
+
| align="center" |[[Plik:B.rag.stary.png]]
!  nezyu - być
+
| align="center" |[[Plik:B.png]]
!  caiva - chcieć
+
| align="center" |
!  ḱalshu - musieć
+
| align="center" | ''ba''
 +
| align="center" | /ba/
 +
| align="center" | /b/
 +
| align="center" | ''b''
 +
| align="center" | 4
 
|-
 
|-
| align="center" |
+
| align="center" |[[Plik:Bh.rag.stary.png]]
| align="center" | nazyin - jestem
+
| align="center" |[[Plik:Bh.png]]
| align="center" | cafirya - chcę
+
| align="center" |
| align="center" | ḱaishi - muszę
+
| align="center" | ''bhar''
 +
| align="center" | /bʰar/
 +
| align="center" | /bʰ/
 +
| align="center" | ''bh''
 +
| align="center" | 5
 
|-
 
|-
| align="center" |
+
| align="center" |[[Plik:Ch.rag.stary.png]]
| align="center" | newef - jesteś
+
| align="center" |[[Plik:Ch.png]]
| align="center" | cuvrad - chcesz
+
| align="center" |
| align="center" | ḱazhis - musisz
+
| align="center" | ''chir''
 +
| align="center" | /ʈ͡ʂir/
 +
| align="center" | /ʈ͡ʂ/
 +
| align="center" | ''ch''
 +
| align="center" | 6
 +
|-
 +
| align="center" |[[Plik:C.rag.stary.png]]
 +
| align="center" |[[Plik:C.png]]
 +
| align="center" |
 +
| align="center" | ''ciri''
 +
| align="center" | /t͡siɾi/
 +
| align="center" | /t͡s/
 +
| align="center" | ''c''
 +
| align="center" | 7
 
|-
 
|-
| align="center" | źa
+
| align="center" |[[Plik:Ć.rag.stary.png]]
| align="center" | ŝog - on jest
+
| align="center" |[[Plik:Ć.png]]
| align="center" | ṕrah - on chce
+
| align="center" |
| align="center" | ekré - on musi
+
| align="center" | ''ćarim''
 +
| align="center" | /t͡ɕaɾim/
 +
| align="center" | /t͡ɕ/
 +
| align="center" | ''ć''
 +
| align="center" | 8
 
|-
 
|-
| align="center" | rha
+
| align="center" |[[Plik:D.rag.stary.png]]
| align="center" | ŝaw - ona jest
+
| align="center" |[[Plik:D.png]]
| align="center" | ṕray - ona chce
+
| align="center" |
| align="center" | ekya - ona musi
+
| align="center" | ''da''
 +
| align="center" | /da/
 +
| align="center" | /d/
 +
| align="center" | ''d''
 +
| align="center" | 9
 
|-
 
|-
| align="center" | qa
+
| align="center" |[[Plik:Dh.rag.stary.png]]
| align="center" | ŝum - ono jest
+
| align="center" |[[Plik:Dh.png]]
| align="center" | ṕrid - ono chce
+
| align="center" |
| align="center" | ekās - ono musi
+
| align="center" | ''dhar''
 +
| align="center" | /dʰar/
 +
| align="center" | /dʰ/
 +
| align="center" | ''dh''
 +
| align="center" | 10
 
|-
 
|-
| align="center" | ṕef
+
| align="center" |[[Plik:E.rag.stary.png]]
| align="center" | djva - my(1) jesteśmy
+
| align="center" |[[Plik:E.png]]
| align="center" | dzar - my(1) chcemy
+
| align="center" |
| align="center" | bhaha - my(1) musimy
+
| align="center" | ''e''
 +
| align="center" | /ɛ/
 +
| align="center" | /ɛ/
 +
| align="center" | ''e''
 +
| align="center" | 20
 
|-
 
|-
| align="center" | ṕur
+
| align="center" |[[Plik:Ej.rag.stary.png]]
| align="center" | djri - my(2) jesteśmy
+
| align="center" |[[Plik:Ej.png]]
| align="center" | dzôr - my(2) chcemy
+
| align="center" |
| align="center" | bhena - my(2) musimy
+
| align="center" | ''énar''
 +
| align="center" | /ɛjnar/
 +
| align="center" | /ɛj/
 +
| align="center" | ''é''
 +
| align="center" | 30
 
|-
 
|-
| align="center" | ṕi
+
| align="center" |[[Plik:Ę.rag.stary.png]]
| align="center" | djhu - my(3) jesteśmy
+
| align="center" |[[Plik:Ę.png]]
| align="center" | dzae - my(3) chcemy
+
| align="center" |
| align="center" | bhiza - my(3) musimy
+
| align="center" | ''ę''
 +
| align="center" | /ɛ̃/
 +
| align="center" | /ɛ̃/
 +
| align="center" | ''ę''
 +
| align="center" | 40
 
|-
 
|-
| align="center" | yôk
+
| align="center" |[[Plik:F.rag.stary.png]]
| align="center" | izil - jesteście
+
| align="center" |[[Plik:F.png]]
| align="center" | dhaźa - chcecie
+
| align="center" |
| align="center" | xanę - musicie 
+
| align="center" | ''far''
 +
| align="center" | /far/
 +
| align="center" | /f/
 +
| align="center" | ''f''
 +
| align="center" | 50
 
|-
 
|-
| align="center" | ta
+
| align="center" |[[Plik:G.rag.stary.png]]
| align="center" | shart -
+
| align="center" |[[Plik:G.png]]
| align="center" | mexa - chcą
+
| align="center" |
| align="center" | tas - muszą
+
| align="center" | ''ga''
 +
| align="center" | /ga/
 +
| align="center" | /g/
 +
| align="center" | ''g''
 +
| align="center" | 60
 +
|-
 +
| align="center" |[[Plik:Gh.rag.stary.png]]
 +
| align="center" |[[Plik:Gh.png]]
 +
| align="center" |
 +
| align="center" | ''ghar''
 +
| align="center" | /gʰar/
 +
| align="center" | /gʰ/
 +
| align="center" | ''gh''
 +
| align="center" | 70
 
|-
 
|-
| align="center" | obwiatyw
+
| align="center" |[[Plik:H.rag.stary.png]]
| align="center" | ŝape
+
| align="center" |[[Plik:H.png]]
| align="center" | ṕwene
+
| align="center" |
| align="center" | egīne
+
| align="center" | ''ahir''
|}
+
| align="center" | /axir/
Jedyne zależności jakie tu występują to podzielenie odmian słowa na pewne grupy. Podobne do siebie są formy dla bezokolicznika, xé i mę; dla 3 osoby liczby pojedynczej i obwiatywu; i dla rodzai ''my''. Formy dla yôk i ta różnia się od wszystkich innych.
+
| align="center" | /x/
 
+
| align="center" | ''h''
===Aspekty===
+
| align="center" | 80
W ajdyniriańskim występują 4 aspekty, tworzy się je poprzez dodanie odpowiedniego prefiksu do czasownika.
 
{| class="wikitable" border="1"
 
 
|-
 
|-
! Aspekt
+
| align="center" |[[Plik:Kh.rag.stary.png]]
! Prefiks
+
| align="center" |[[Plik:Kh.png]]
! Przykład (jeść, iść/chodzić) 
+
| align="center" |
 +
| align="center" | ''khair''
 +
| align="center" | /χaɪr/
 +
| align="center" | /χ/
 +
| align="center" | ''kh''
 +
| align="center" | 90
 
|-
 
|-
| Aspekt niedokonany
+
| align="center" |[[Plik:Hw.rag.stary.png]]
| -brak-
+
| align="center" |[[Plik:Hw.png]]
| mifene
+
| align="center" |
sanne
+
| align="center" | ''ahwir''
 +
| align="center" | /axʷir/
 +
| align="center" | /xʷ/
 +
| align="center" | ''hw''
 +
| align="center" | 100
 
|-
 
|-
| Aspekt trwający
+
| align="center" |[[Plik:I.rag.stary.png]]
| at/ac-
+
| align="center" |[[Plik:I.png]]
| atmifene
+
| align="center" |
acanne
+
| align="center" | ''ini''
 +
| align="center" | /iɲi/
 +
| align="center" | /i~ɪ/
 +
| align="center" | ''i''
 +
| align="center" | 200
 
|-
 
|-
| Aspekt dokonany
+
| align="center" |[[Plik:Y.rag.stary.png]]
| v(e)-
+
| align="center" |[[Plik:Y.png]]
| vemifene
+
| align="center" |
vesanne
+
| align="center" | ''yin''
 +
| align="center" | /jin/
 +
| align="center" | /j/
 +
| align="center" | ''y''
 +
| align="center" | 300
 
|-
 
|-
| Aspekt powtarzający
+
| align="center" |[[Plik:Ii.rag.stary.png]]
| g(e)-
+
| align="center" |[[Plik:ii.png]]
| gemifene
+
| align="center" |
gesanne
+
| align="center" | ''īndar''
 +
| align="center" | /ɨndar/
 +
| align="center" | /ɨ~ɘ/
 +
| align="center" | ''ī''
 +
| align="center" | 400
 
|-
 
|-
|}
+
| align="center" |[[Plik:Q.rag.stary.png]]
 
+
| align="center" |[[Plik:Q.png]]
===Rodzaj, liczba i kategoria rzeczownika===
+
| align="center" |
Język ajdyniriański posiada 4 liczby - liczbę pojedynczą, podwójną, mnogą i absolutną. Dodatkowo rzeczowniki podzielone są na 3 kategorie. Kategorie posiadają inną odmianę przez przypadki i liczby, a rzeczowniki z II i III kategorii są ponad to podzielone na podkategorie, w zależności od rdzenia występującego w końcówce słowa.  
+
| align="center" | ''qan''
* I kategoria - istoty żywe i rozumne.
+
| align="center" | /qan/
 
+
| align="center" | /q/
* II kategoria - przedmioty, rośliny
+
| align="center" | ''q''
** IIa - rdzeń '''a/o'''
+
| align="center" | 500
** IIb - rdzeń '''i/ī'''
+
|-
** IIc - rdzeń '''e'''
+
| align="center" |[[Plik:K.rag.stary.png]]
* III kategoria - pojęcia, abstrakcje, rzeczy niematerialne
+
| align="center" |[[Plik:K.png]]
** IIIa - rdzeń '''a/o'''
+
| align="center" |
** IIIb - rdzeń '''u'''
+
| align="center" | ''kida''
** IIIc - rdzeń '''i'''
+
| align="center" | /kida/
** IIId - rdzeń '''e'''  
+
| align="center" | /k/
 
+
| align="center" | ''k''
W ajdyniriańskim występują 3 rodzaje - męski, żeński i neutralny. Rzeczowniki z II i III kategorii sa zawsze rodzaju neutralnego, inaczej jednak sprawa ma się w przypadku rzeczowników I kategorii. W podstawowej formie są one zawsze neutralne, nie określają bowiem płci. Wskazują jedynie na fakt istnienia przedmiotu, a płeć jest nieznana lub nieistotna. Można jednak za pomocą innej końcówki zaznaczyć płeć istoty, zmieniając jednocześnie jej rodzaj. Końcówki różnią się od siebie w zależności od liczby i przypadku.
+
| align="center" | 600
 
+
|-
Słowo I kategorii - orzeł
+
| align="center" |[[Plik:K'.rag.stary.png]]
{| class="wikitable"
+
| align="center" |[[Plik:K'.png]]
 +
| align="center" |
 +
| align="center" | ''ḱera''
 +
| align="center" | /k'ɛɾa/
 +
| align="center" | /k'/
 +
| align="center" | ''''
 +
| align="center" | 700
 +
|-
 +
| align="center" |[[Plik:L.rag.stary.png]]
 +
| align="center" |[[Plik:L.png]]
 +
| align="center" |
 +
| align="center" | ''ilin''
 +
| align="center" | /ilin/
 +
| align="center" | /l/
 +
| align="center" | ''l''
 +
| align="center" | 800
 
|-
 
|-
! Liczba pojedyncza
+
| align="center" |[[Plik:M.rag.stary.png]]
! Liczba podwójna
+
| align="center" |[[Plik:M.png]]
! Liczba mnoga
+
| align="center" |
! Liczba absolutna
+
| align="center" | ''aman''
 +
| align="center" | /aman/
 +
| align="center" | /m/
 +
| align="center" | ''m''
 +
| align="center" | 900
 
|-
 
|-
| align="center" | ńarmad
+
| align="center" |[[Plik:N.rag.stary.png]]
(orzeł)
+
| align="center" |[[Plik:N.png]]
| align="center" | ńarmad'''nam'''  
+
| align="center" |
(dwa orły)*
+
| align="center" | ''nar''
| align="center" | ńarmad'''aya'''
+
| align="center" | /nar/
(orły)*
+
| align="center" | /n/
| align="center" | ńarmad'''aur̄'''  
+
| align="center" | ''n''
(wszystkie orły)*
+
| align="center" | 1000
 
|-
 
|-
| align="center" | ńarmad'''i'''
+
| align="center" |[[Plik:Ń.rag.stary.png]]
(samiec orła)
+
| align="center" |[[Plik:Ń.png]]
| align="center" | ńarmad'''anę'''  
+
| align="center" |
(dwa samce orła)
+
| align="center" | ''ńori''
| align="center" | ńarmad'''aysi'''
+
| align="center" | /ɲɔɾi/
(samce orłów)
+
| align="center" | /ɲ/
| align="center" | ńarmad'''aur̄i'''  
+
| align="center" | ''ń''
(wszystkie samce orła)
+
| align="center" | 2000
 
|-
 
|-
| align="center" | ńarmad'''a'''
+
| align="center" |[[Plik:O.rag.stary.png]]
(samica orła)
+
| align="center" |[[Plik:O.png]]
| align="center" | ńarmad'''aną'''
+
| align="center" |
(dwie samice orłów)
+
| align="center" | ''o''
| align="center" | ńarmad'''aysa'''  
+
| align="center" | /ɔ/
(samice orłów)
+
| align="center" | /ɔ/
| align="center" | ńarmad'''aur̄a'''
+
| align="center" | ''o''
(wszystkie samice orłów)
+
| align="center" | 3000
|}
 
* również gdy jest to samiec i samica
 
* również gdy jest to grupa mieszana
 
 
 
===Przedrostki===
 
{| class="wikitable" border="1"
 
 
|-
 
|-
! Prefiks
+
| align="center" |[[Plik:Oo.rag.stary.png]]
! Znaczenie
+
| align="center" |[[Plik:Oo.png]]
! Przykład
+
| align="center" |
 +
| align="center" | ''zôr''
 +
| align="center" | /zɤr/
 +
| align="center" | /ɤ/
 +
| align="center" | ''ô''
 +
| align="center" | 4000
 
|-
 
|-
| pat- || nie, negacja || '''pat'''jakerśani
+
| align="center" |[[Plik:P.rag.stary.png]]
(''nieskończony'')
+
| align="center" |[[Plik:P.png]]
 +
| align="center" |
 +
| align="center" | ''pira''
 +
| align="center" | /piɾa/
 +
| align="center" | /p/
 +
| align="center" | ''p''
 +
| align="center" | 5000
 
|-
 
|-
| yās- || przeciw, kontra, opozycja || '''yās'''takhare
+
| align="center" |[[Plik:P'.rag.stary.png]]
(''występować przeciw komuś/czemuś'')
+
| align="center" |[[Plik:P'.png]]
 +
| align="center" |
 +
| align="center" | ''ṕera''
 +
| align="center" | /p'ɛɾa/
 +
| align="center" | /p'/
 +
| align="center" | ''''
 +
| align="center" | 6000
 
|-
 
|-
| sam- || razem, wspólnie || '''sam'''ęlendāmi
+
| align="center" |[[Plik:R.rag.stary.png]]
(''wspólne sprawowanie rządów'')
+
| align="center" |[[Plik:R.png]]
 +
| align="center" |
 +
| align="center" | ''ara''
 +
| align="center" | /aɾa/
 +
| align="center" | /ɾ~r/
 +
| align="center" | ''r''
 +
| align="center" | 7000
 
|-
 
|-
| ari- || za czymś, być pro || '''ari'''anzaurani
+
| align="center" |[[Plik:Rr.rag.stary.png]]
(''prowojenny'')
+
| align="center" |[[Plik:Rr.png]]
 +
| align="center" |
 +
| align="center" | ''r̄in''
 +
| align="center" | /r:in/
 +
| align="center" | /r:/
 +
| align="center" | ''''
 +
| align="center" | 8000
 
|-
 
|-
| avwi- || działać przeciw, anty || '''avwi'''anzaurani
+
| align="center" |[[Plik:Rh.rag.stary.png]]
(''antywojenny'')
+
| align="center" |[[Plik:rh.png]]
 +
| align="center" |
 +
| align="center" | ''arhi''
 +
| align="center" | /aʀi/
 +
| align="center" | /ʀ/
 +
| align="center" | ''rh''
 +
| align="center" | 9000
 
|-
 
|-
| eḱa- || ponownie || '''eḱā'''vriť
+
| align="center" |[[Plik:S.rag.stary.png]]
(''przemyśleć'')
+
| align="center" |[[Plik:S.png]]
 +
| align="center" |
 +
| align="center" | ''sian''
 +
| align="center" | /sɪan/
 +
| align="center" | /s/
 +
| align="center" | ''s''
 +
| align="center" | 10.000
 
|-
 
|-
| el- || za mało || '''el'''kromani
+
| align="center" |[[Plik:Ś.rag.stary.png]]
(''niewystarczające, niedostateczne'')
+
| align="center" |[[Plik:Ś.png]]
 +
| align="center" |
 +
| align="center" | ''śavi''
 +
| align="center" | /ɕavi/
 +
| align="center" | /ɕ/
 +
| align="center" | ''ś''
 +
| align="center" | 20.000
 
|-
 
|-
| ao- || za dużo || '''ao'''varharani
+
| align="center" |[[Plik:Sh.rag.stary.png]]
(''nadmiernie opancerzony'')
+
| align="center" |[[Plik:Sh.png]]
 +
| align="center" |
 +
| align="center" | ''shin''
 +
| align="center" | /ʂin/
 +
| align="center" | /ʂ/
 +
| align="center" | ''sh''
 +
| align="center" | 30.000
 
|-
 
|-
| we- || brak || '''we'''rasheqāmi
+
| align="center" |[[Plik:Ss.rag.stary.png]]
(''brak rządów, anarchia''
+
| align="center" |[[Plik:Ss.png]]
 +
| align="center" |
 +
| align="center" | ''ŝarde''
 +
| align="center" | /ɬardɛ/
 +
| align="center" | /ɬ/
 +
| align="center" | ''ŝ''
 +
| align="center" | 40.000
 
|-
 
|-
| śra- || wiele || '''śra'''sayarvani
+
| align="center" |[[Plik:T.rag.stary.png]]
(''wielonarodowy'')
+
| align="center" |[[Plik:T.png]]
 +
| align="center" |
 +
| align="center" | ''tis''
 +
| align="center" | /tis/
 +
| align="center" | /t/
 +
| align="center" | ''t''
 +
| align="center" | 50.000
 
|-
 
|-
| xor- || były, dawny || '''xor'''panûvar
+
| align="center" |[[Plik:T'.rag.stary.png]]
(''były strażnik'')
+
| align="center" |[[Plik:T'.png]]
 +
| align="center" |
 +
| align="center" | ''ťesu''
 +
| align="center" | /t'ɛsu/
 +
| align="center" | /t'/
 +
| align="center" | ''ť''
 +
| align="center" | 60.000
 
|-
 
|-
| sefra- || dawny, pra || '''sefra'''myissa
+
| align="center" |[[Plik:U.rag.stary.png]]
(''pramatka'')
+
| align="center" |[[Plik:U.png]]
 +
| align="center" |
 +
| align="center" | ''u''
 +
| align="center" | /u/
 +
| align="center" | /u/
 +
| align="center" | ''u''
 +
| align="center" | 70.000
 
|-
 
|-
| car|| arcy ||'''car'''jaheap
+
| align="center" |[[Plik:Uu.rag.stary.png]]
(arcykapłan)
+
| align="center" |[[Plik:Uu.png]]
 +
| align="center" |
 +
| align="center" | ''ūnu''
 +
| align="center" | /u:nu/
 +
| align="center" | /u:/
 +
| align="center" | ''ū''
 +
| align="center" | 80.000
 
|-
 
|-
| zūr- || samo || '''zūr'''vaťāmi
+
| align="center" |[[Plik:Uuu.rag.stary.png]]
(''samozrozumienie, oświecenie'')
+
| align="center" |[[Plik:Uuu.png]]
 +
| align="center" |
 +
| align="center" | ''dûr''
 +
| align="center" | /dʉr/
 +
| align="center" | /ʉ/
 +
| align="center" | ''û''
 +
| align="center" | 90.000
 
|-
 
|-
| buri- || skrajnie, niezwykle || '''buri'''dhiryani
+
| align="center" |[[Plik:V.rag.stary.png]]
(''niesamowicie, skrajnie piękny, piękniejszy niż wszystko inne'')
+
| align="center" |[[Plik:V.png]]
 +
| align="center" |
 +
| align="center" | ''vin''
 +
| align="center" | /vin/
 +
| align="center" | /v/
 +
| align="center" | ''v''
 +
| align="center" | 100.000
 
|-
 
|-
| vis- || niby, mylny, fałszywy || '''vis'''udran
+
| align="center" |[[Plik:Z.rag.stary.png]]
(''pseudonim'')
+
| align="center" |[[Plik:Z.png]]
 +
| align="center" |
 +
| align="center" | ''zin''
 +
| align="center" | /zin/
 +
| align="center" | /z/
 +
| align="center" | ''z''
 +
| align="center" | 500.000
 
|-
 
|-
| annu- || całość, ogół, wszystko || '''annu'''qarim
+
| align="center" |[[Plik:Zh.rag.stary.png]]
(''panorama, pełny widok'')
+
| align="center" |[[Plik:Zh.png]]
 +
| align="center" |
 +
| align="center" | ''zhin''
 +
| align="center" | /ʐin/
 +
| align="center" | /ʐ/
 +
| align="center" | ''zh''
 +
| align="center" | -
 
|-
 
|-
| ti- || okazuje poufałość, zdrobnienie || '''ti'''syanna
+
| align="center" |[[Plik:Ź.rag.stary.png]]
(siostrzyczka) 
+
| align="center" |[[Plik:Ź.png]]
 +
| align="center" |
 +
| align="center" | ''źanu''
 +
| align="center" | /ʑanu/
 +
| align="center" | /ʑ/
 +
| align="center" | '''
 +
| align="center" | -
 
|-
 
|-
| dûs- || wszech || '''dûs'''hwadāmi
+
| align="center" |[[Plik:J.rag.stary.png]]
(''wszechwiedza'')
+
| align="center" |[[Plik:J.png]]
 +
| align="center" |
 +
| align="center" | ''jin''
 +
| align="center" | /d͡ʐin/
 +
| align="center" | /d͡ʐ/
 +
| align="center" | ''j''
 +
| align="center" | 1000.000
 
|-
 
|-
| kshi- || między, przez || '''kshi'''farze
+
| align="center" |[[Plik:Dj.rag.stary.png]]
(''przesłuchiwać'')
+
| align="center" |[[Plik:Dj.png]]
 +
| align="center" |
 +
| align="center" | ''edjan''
 +
| align="center" | /ɛd͡ʑan/
 +
| align="center" | /d͡ʑ/
 +
| align="center" | ''dj''
 +
| align="center" | -
 
|-
 
|-
| pari- || odwrotnie ||
+
| align="center" |[[Plik:Dz.rag.stary.png]]
 +
| align="center" |[[Plik:Dz.png]]
 +
| align="center" |
 +
| align="center" | ''dzan''
 +
| align="center" | /d͡zan/
 +
| align="center" | /d͡z/
 +
| align="center" | ''dz''
 +
| align="center" | -
 
|-
 
|-
| vechi- || zgrubienie, pogardliwy stosunek ||  
+
| align="center" |[[Plik:W.rag.stary.png]]
 +
| align="center" |[[Plik:W.png]]
 +
| align="center" |
 +
| align="center" | ''war''
 +
| align="center" | /war/
 +
| align="center" | /w/
 +
| align="center" | ''w''
 +
| align="center" | wiele, dużo
 
|-
 
|-
| qua- || ponad, powyżej || '''quā'''rime
+
| align="center" |[[Plik:X.rag.stary.png]]
(''patrzeć w górę, powyżej'')
+
| align="center" |[[Plik:X.png]]
 +
| align="center" |
 +
| align="center" | ''axar''
 +
| align="center" | /aksar/
 +
| align="center" | /ks/
 +
| align="center" | ''x''
 +
| align="center" | bardzo wiele, miliard
 +
|}
 +
 
 +
==== Znaki interpunkcyjne ====
 +
*<big style="font-size:133%;line-height:normal">[ [[Plik:Kropkanienawiści.png]] ]</big> - ''Ćaqanar'' stosowany jest dokładnie jak kropka w alfabecie łacińskim, stawiany na końcu zdania. ''Ćaqanar'' nie pełni jednak tej funkcji w ajdyniriańskiej poezji, lub pojawia się niezwykle rzadko - zamiast tego używany jest niekiedy dla zaznaczania pierwszych wersów lub zwrotek utworu. Stawiany jest w lekkim odstępie od ostatniej litery wyrazu. 
 +
*<big style="font-size:133%;line-height:normal">[ [[Plik:Przecineknienawiści.png]] ] </big> - ''Puro'' pełni rolę przecinka, używanego dokładnie jak w języku polskim. Podobnie jak ''ćaqanar'' stawiany jest w lekkim odstępie, pomiędzy wyrazami. 
 +
*<big style="font-size:133%;line-height:normal">[ [[Plik:Pytajniknadziei.png]] ]</big> - ''Vāllear'' to odpowiednik znaku zapytania, umieszczany na końcu zdania, jednak w przeciwieństwie do ''puro'' i ''ćaqanar'' bezpośrednio przy słowie, bez żadnego odstępu. 
 +
*<big style="font-size:133%;line-height:normal">[ [[Plik:Wykrzyknikpogardy.png]] ]</big> - ''Ézraezon'' pełni funkcję wykrzyknika, który podobnie jak ''vāllear'' stawia się na końcu zdania, bezpośrednio przy ostatnim słowie. 
 +
*<big style="font-size:133%;line-height:normal">[«  »]</big> - ''Myihrāban'' pełni rolę cudzysłowu oraz nawiasu, często stosuje się go także dla podkreślenia danego słowa lub części zdania, na przykład tytułu lub obwieszczenia.
 +
 
 +
==== System liczbowy ====
 +
Ajdyniriańczycy posługują się dwoma systemami liczbowymi. Pierwszym jest tak zwany ''system tradycyjny'', w którym poszczególnym literom r̄agulu przypisano konkretne wartości liczbowe. Jest ich 50, z czego dwie oznaczają "wiele, dużo" oraz "bardzo wiele, miliard", niesprecyzowane ogromne liczby, nie występuje jednak zero. System ten stosowany był od czasów głębokiej starożytności i najpewniej podobnie jak i sam r̄agulu wywodzi się od starożytnych Ajniadów.
 +
Współcześnie jednak system tradycyjny znacząco stracił na popularności, używa się go przede wszystkim w sztuce i rytuałach, a także numerologii.
 +
 
 +
Drugim systemem liczbowym są ''cyfry ajdyniriańskie''. Jest to dziesiętny system pozycyjny, w którym występuje dziesięć samodzielnych cyfr - 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9 oraz 0. System ten został opracowany w już końcowym okresie Starego Państwa, cyfry weszły jednak do powszechnego użytku znacznie później, a ich propagatorem był ajdyniriański matematyk warsakiego pochodzenia, [[Ariysūdrish Nayparnitorhanaxa]] który zastosował je do badań nad algebrą i trygonometrią.
 +
 
 +
{| class="wikitable" style="text-align:center"
 
|-
 
|-
| que || w dół || '''que'''arime
+
!Cyfry ajdyniriańskie
(''patrzeć w dół, poniżej'')
+
![[Plik:1ragul.png]]
| -
+
![[Plik:2ragul.png]]
| qe- || pod, część większej całości || '''qe'''kshatrit
+
![[Plik:3ragul.png]]
(''pod-dowódca, niższy rangą)'' 
+
![[Plik:4ragul.png]]
 +
![[Plik:5ragul.png]]
 +
![[Plik:6ragul.png]]
 +
![[Plik:7ragul.png]]
 +
![[Plik:8ragul.png]]
 +
![[Plik:9ragul.png]]
 +
![[Plik:0ragul.png]]
 
|-
 
|-
 +
! Cyfry arabsko-indyjskie 
 +
| <big>1</big>
 +
| <big>2</big>
 +
| <big>3</big>
 +
| <big>4</big>
 +
| <big>5</big>
 +
| <big>6</big>
 +
| <big>7</big>
 +
| <big>8</big>
 +
| <big>9</big>
 +
| <big>0</big>
 
|}
 
|}
  
===Przymiotniki===
+
==Gramatyka==
====Przymiotniki odrzeczownikowe====
+
Ajdyniriański jest językiem wysoce fleksyjnym, czasowniki odmieniają się przez osoby, czasy i tryby. Podstawowym szykiem zdania jest SOV, ale bez problemu można użyć praktycznie dowolnego innego szyku. Występują również różnego rodzaju zrostki. Co ciekawe, w ajdyniriańskim występuje obwiatyw.
Przymiotniki odrzeczownikowe charakteryzują się tym, iż w większości zakończone są końcówką -'''ni'''. Aby utworzyć przymiotnik od rzeczownika dodaje się odpowiednia końcówkę, w zależności od liczby i przypadku. Nieliczne wyjątki zdarzają się w przypadku rzeczowników III kategorii.  
+
===Czasowniki===
 +
====Osoby i odmiana czasowników przez osoby====
 +
Czasowniki regularne odmienia się przez osoby poprzez dodanie doń odpowiedniej końcówki. Wszystkie czasowniki regularne w bezokoliczniku kończą się na '''-e'''.
 
{| class="wikitable"
 
{| class="wikitable"
 
|-
 
|-
! rzeczownik
+
!   osoba 
! przymiotnik
+
!   końcówka 
|-  
+
!  mifene - jeść
| shār
+
!  rahete - żyć*
(światło)
+
!  shéwe - kochać**
| shār'''ani'''
 
(świetlisty, świetlany)
 
 
|-
 
|-
| dhrāya
+
| align="center" | ja - xé
(morze)
+
| align="center" | '''-ar'''
| dhrāya'''ni'''  
+
| align="center" |  mifene'''ar''' - jem
(morski)
+
| align="center" |  rahete'''ar''' - żyję
 +
| align="center" |  shéwe'''ar''' - kocham
 
|-
 
|-
| ezjon
+
| align="center" | ty - mę
(wschód)
+
| align="center" | '''-yt'''
| ezjon'''i'''  
+
| align="center" |  mifene'''yt''' - jesz
(wschodni)
+
| align="center" |  rahete'''yt''' - żyjesz
|}
+
| align="center" |  shéwe'''yt''' - kochasz
 
+
|-
====Przymiotniki odczasownikowe====
+
| align="center" | on - źa
Przymiotniki odczasownikowe w stronie czynnej posiadają końcówkę '''-eas''' i działają na takiej samej zasadzie jak czasowniki odrzeczownikowe, odmieniając się poprzez podstawianie odpowiednich końcówek, w zależności od przypadku i liczby.
+
| align="center" | '''-ti'''
Przymiotniki odczasownikowe bierne posiadają natomiast końcówkę '''-ios'''.
+
| align="center" |  mifen'''ti''' - on je
{| class="wikitable"
+
| align="center" |  rahe'''ti''' - on żyje
 +
| align="center" |  shéwī'''ti''' - on kocha
 
|-
 
|-
! czasownik
+
| align="center" | ona - rha
! przymiotnik czynny
+
| align="center" | '''-ta'''
! przymiotnik bierny
+
| align="center" |  mifen'''ta''' - ona je
|-  
+
| align="center" | rahe'''ta''' - ona żyje
| hwozhare
+
| align="center" |  shéwī'''ta''' - ona kocha
(tworzyć)
 
| hwozhar'''eas'''  
 
(tworzący)
 
| hwozhar'''ios'''
 
(tworzony)
 
 
|-
 
|-
| dzale
+
| align="center" | ono - qa
(darować, dawać)
+
| align="center" | '''-to'''
| dzal'''eas'''  
+
| align="center" |  mifen'''to''' - ono je
(dający, darujący)
+
| align="center" |  rahe'''to''' - ono żyje
| dzal'''ios'''
+
| align="center" |  shéwī'''to''' - ono kocha
(dany, darowany)
 
 
|-
 
|-
| jirane
+
| align="center" | my (inkluzywne) - ṕef
(przeklinać)
+
| align="center" | '''-z'''
| jiran'''eas'''  
+
| align="center" |  mifene'''z''' - my(1) jemy
(przeklinający)
+
| align="center" |  rahete'''z''' - my(1) żyjemy
| jiran'''ios'''
+
| align="center" |  shéwe'''z''' - my(1) kochamy
(przeklęty)
 
|}
 
 
 
====Stopniowanie przymiotników====
 
Przymiotniki stopniuje się poprzez dodanie odpowiedniego przedrostka. Istnieją 3 stopnie - równym wyższy i najwyższy. Tworzy się je zawsze poprzez dodanie odpowiedniego przedrostka.
 
{| class="wikitable"
 
 
|-
 
|-
! stopień równy
+
| align="center" | my (podwójne) - ṕur
! stopień wyższy
+
| align="center" | '''-ź'''
! stopień najwyższy
+
| align="center" |  mifene'''ź''' - my(2) jemy
|-  
+
| align="center" |  rahete'''ź''' - my(2) żyjemy
| shārani
+
| align="center" |  shéwe'''ź''' - my(2) kochamy
(świetlisty, świetlany)
 
| '''en'''shārani
 
(świetlistszy)
 
| '''ar'''shārani
 
(najświetlistszy)
 
 
|-
 
|-
| dhrāyani
+
| align="center" | my (ekskluzywne) - ṕi
(morski)
+
| align="center" | '''-zi'''  
| '''en'''dhrāyani
+
| align="center" |  mifene'''zi''' - my(3) jemy
(bardziej morski)
+
| align="center" |  rahete'''zi''' - my(3) żyjemy
| '''ar'''dhrāyani
+
| align="center" |  shéwe'''zi''' - my(3) kochamy
(najbardziej morski)
+
|-
 +
| align="center" | wy - yôk
 +
| align="center" | '''-el'''
 +
| align="center" |  mifen'''el''' - jecie
 +
| align="center" |  rahet'''el''' - żyjecie
 +
| align="center" |  shéw'''el''' - kochacie
 +
|-
 +
| align="center" | oni - ta
 +
| align="center" | '''-rą'''
 +
| align="center" |  mifene'''rą''' - jedzą
 +
| align="center" |  rahete'''rą''' - żyją
 +
| align="center" |  shéwe'''rą''' - kochają
 
|-
 
|-
| ezjoni
+
| align="center" | obwiatyw
(wschodni)
+
| align="center" | '''-aite'''
| '''en'''ezjoni
+
| align="center" |  mifen'''aite'''
(bardziej wschodni)
+
| align="center" |  rahet'''aite'''
| '''ar'''ezjoni
+
| align="center" |  shéw'''aite'''
(najbardziej wschodni)
 
 
|}
 
|}
 +
* gdy w czasowniku regularnym przed końcowym e stoi t, ť, d lub dh opuszcza się dodanie kolejnego t i dodaje samo i, a lub o
 +
** w przypadku 3 os. liczby mnogiej pojawia się ī, pochodzące od e z bezokolicznika 
  
===Przypadki===
+
Występują również czasowniki nieregularne. Jest ich 9 - ''być'', ''mieć'', ''móc'', ''umieć''/''potrafić'', ''chcieć'', ''myśleć'', ''znać'', ''musieć'', ''mieć powinność''. Z tych 9, 3 odmieniają się bez żadnej jasno widocznej reguły (czasowniki ''być'', ''chcieć'', ''musieć''), pozostałe 5 natomiast odmienia się podobnie do czasowników regularnych, poprzez dodanie odpowiednich końcówek, a także skrócenie słowa.
W ajdyniriańskim występuje 6 przypadków.
+
<br>- dla wszystkich osób oprócz 'ta', 'yôk' i obwiatywu nowa forma powstaje poprzez zachowanie 3 pierwszych liter bezokolicznika i dodaniu do tego odpowiedniej końcówki
{| class="wikitable"
+
<br>- dla obwiatywu zachowuje się 2 pierwsze litery i dodaje odpowiednią końcówkę
|-
+
<br>- dla 'ta' zostawia się jedynie 3-4 pierwsze litery, nie dodając niczego
!
+
<br>- dla 'yôk' zostawia się 2 pierwsze litery i dodaje końcówkę
! Przypadek
+
 
! Pytanie
+
{| class="wikitable"
 
|-
 
|-
| I.
+
!  osoba 
| Mianownik
+
!  końcówka 
| kto?, co? / zé?, zan?
+
!  darād - mieć
 +
!  nagham - móc
 +
!  sąrhal - umieć/potrafić
 +
!  avriť - myśleć
 +
!  gāchana - znać 
 +
!  ŝarwīshi - mieć powinność
 
|-
 
|-
| II.
+
| align="center" | xé
| Dopełniacz
+
| align="center" | '''-āyn'''
| kogo?, czego? / zétri?, zantra?
+
| align="center" | dar'''āyn'''
 +
| align="center" | nagh'''āyn'''
 +
| align="center" | sąrh'''āyn'''
 +
| align="center" | avr'''āyn'''
 +
| align="center" | gāch'''āyn'''
 +
| align="center" | ŝar'''āyn'''
 
|-
 
|-
| III.
+
| align="center" | mę
| Celownik
+
| align="center" | '''-ūn'''
| komu?, czemu? / zhe?, zhin? *
+
| align="center" | dar'''ūn'''
 +
| align="center" | nagh'''ūn'''
 +
| align="center" | sąrh'''ūn'''
 +
| align="center" | avr'''ūn'''
 +
| align="center" | gāch'''ūn'''
 +
| align="center" | ŝar'''ūn'''
 
|-
 
|-
| IV.
+
| align="center" | źa/rha/qa
| Biernik
+
| align="center" | '''-aem'''
| kogo?, co? / ize?, iza?
+
| align="center" | dar'''aem'''
 +
| align="center" | nagh'''aem'''
 +
| align="center" | sąrh'''aem'''
 +
| align="center" | avr'''aem'''
 +
| align="center" | gāch'''aem'''
 +
| align="center" | ŝar'''aem'''
 
|-
 
|-
| V.
+
| align="center" | ṕef/ṕur/ṕi
| Ablatyw
+
| align="center" | '''-sur'''
| skąd?, od kogo?, od czego? / zaḱam?, zéḱas?, zaḱan?
+
| align="center" | dar'''sur'''
 +
| align="center" | nagh'''sur'''
 +
| align="center" | sąrh'''sur'''
 +
| align="center" | avr'''sur'''
 +
| align="center" | gāch'''sur'''
 +
| align="center" | ŝar'''sur'''
 
|-
 
|-
| VI.
+
| align="center" | yôk
| Allatyw
+
| align="center" | '''-(h)rish'''
| dokąd?, do kogo?, do czego? / zahwam?, zéhwas?, zahwan?
+
| align="center" | da'''hrish'''
 +
| align="center" | na'''hrish'''
 +
| align="center" | są'''rish'''
 +
| align="center" | av'''rish'''
 +
| align="center" | gāch'''rish'''
 +
| align="center" | ŝa'''hrish'''
 +
|-
 +
| align="center" | ta
 +
| align="center" | -
 +
| align="center" | dar
 +
| align="center" | nagh
 +
| align="center" | sąrha
 +
| align="center" | avri
 +
| align="center" | gācha
 +
| align="center" | ŝarwī
 +
|-
 +
| align="center" | obwiatyw
 +
| align="center" | '''-rā'''
 +
| align="center" | da'''rā'''
 +
| align="center" | na'''rā'''
 +
| align="center" | są'''rā'''
 +
| align="center" | av'''rā'''
 +
| align="center" | gā'''rā'''
 +
| align="center" | ŝa'''rā'''
 
|}
 
|}
*celownik może również spełniać rolę narzędnika i miejscownika, więc odpowiada też na dodatkowe pytania:
+
 
- z kim?, z czym? (eźe?, eźan?)
 
<br>- o kim?, o czym? (aźe? aźan?)
 
<br>- kim?, czym? (źe?, źan?)
 
====Odmiana przymiotników przez przypadki====
 
'''Odrzeczownikowe'''
 
 
{| class="wikitable"
 
{| class="wikitable"
 
|-
 
|-
!
+
!   osoba   
! l.pojedyncza
+
!   nezyu - być
! l.podwójna
+
!   caiva - chcieć
! l.mnoga
+
!   ḱalshu - musieć
! l.absolutna
 
 
|-
 
|-
| I.
+
| align="center" | xé
| -ni
+
| align="center" |  nazyin - jestem
| -nąrh
+
| align="center" |  cafirya - chcę
| -nęri
+
| align="center" | ḱaishi - muszę
| -nôro
 
 
|-
 
|-
| II.
+
| align="center" | mę
| -ń
+
| align="center" |  newef - jesteś
| -naw
+
| align="center" |  cuvrad - chcesz
| -new
+
| align="center" | ḱazhis - musisz
| -nīvwe
 
 
|-
 
|-
| III.
+
| align="center" | źa
| -īn
+
| align="center" |  ŝog - on jest
| -
+
| align="center" |  ṕrah - on chce
| -né
+
| align="center" | ekré - on musi
| -nu
 
 
|-
 
|-
| IV.
+
| align="center" | rha
| -ni
+
| align="center" |  ŝaw - ona jest
| -
+
| align="center" |  ṕray - ona chce
| -nę
+
| align="center" | ekya - ona musi
| -nôro
 
 
|-
 
|-
| V.
+
| align="center" | qa
| -nīs
+
| align="center" |  ŝum - ono jest
| -nīvr̄
+
| align="center" |  ṕrid - ono chce
| -niya
+
| align="center" | ekās - ono musi
| -nwa
 
 
|-
 
|-
| VI.
+
| align="center" | ṕef
| -nīś
+
| align="center" | djva - my(1) jesteśmy
| -nīf
+
| align="center" | dzar - my(1) chcemy
| -niya
+
| align="center" |  bhaha - my(1) musimy
| -nwa
 
|}
 
 
 
'''Odczasownikowe czynne'''
 
{| class="wikitable"
 
 
|-
 
|-
!
+
| align="center" | ṕur
! l.pojedyncza
+
| align="center" |  djri - my(2) jesteśmy
! l.mnoga
+
| align="center" |  dzôr - my(2) chcemy
! l.absolutna
+
| align="center" |  bhena - my(2) musimy
 
|-
 
|-
| I.
+
| align="center" | ṕi
| -eas
+
| align="center" |  djhu - my(3) jesteśmy
| -ea
+
| align="center" |  dzae - my(3) chcemy
| -eat
+
| align="center" |  bhiza - my(3) musimy
 
|-
 
|-
| II.
+
| align="center" | yôk
| -eash
+
| align="center" |  izil - jesteście
| -
+
| align="center" |  dhaźa - chcecie
| -eať
+
| align="center" |  xanę - musicie 
 
|-
 
|-
| III.
+
| align="center" | ta
| -aes
+
| align="center" |  shart -
| -ae
+
| align="center" |  mexa - chcą
| -ais
+
| align="center" |  tas - muszą
 
|-
 
|-
| IV.
+
| align="center" | obwiatyw
| -eas
+
| align="center" | ŝape
| -es
+
| align="center" | ṕwene
| -ęs
+
| align="center" | egīne
|-
 
| V.
 
| -ash
 
| -ay
 
| -essą
 
|-
 
| VI.
 
| -aś
 
| -ay
 
| -essę
 
 
|}
 
|}
 +
Jedyne zależności jakie tu występują to podzielenie odmian słowa na pewne grupy. Podobne do siebie są formy dla bezokolicznika, xé i mę; dla 3 osoby liczby pojedynczej i obwiatywu; i dla rodzai ''my''. Formy dla yôk i ta różnia się od wszystkich innych.
  
<br>'''Odczasownikowe bierne'''
+
====Aspekty====
{| class="wikitable"
+
W ajdyniriańskim występują 4 aspekty, tworzy się je poprzez dodanie odpowiedniego prefiksu do czasownika.
 +
*Aspekt niedokonany to podstawowa forma czasownika.
 +
*Aspekt trwający opisuje coś co dzieje się właśnie w opisywanej chwili, podobnie jak continous w języku angielskim.
 +
*Aspekt dokonany funkcjonuje na podobnej zasadzie jak w języku polskim - jeść a zjeść.
 +
*Aspekt powtarzający opisuje coś co albo dzieje się cyklicznie, albo jest jakimś zwyczajem i przyzwyczajeniem, coś co wielokrotnie już się zdarzyło albo coś co zawsze jest prawdziwe, np "słońce wschodzi rano".
 +
 
 +
W przypadku aspektu dokonanego i powtarzającego samogłoski w nawiasach dodaje się gdy czasownik rozpoczyna się na spółgłoskę, natomiast w przypadku aspektu trwającego występują 2 formy przedrostka, ''ac'' dodaje się gdy czasownik rozpoczyna się na s, c, lub z.
 +
{| class="wikitable" border="1"
 
|-
 
|-
!
+
! Aspekt
! l.pojedyncza
+
! Prefiks
! l.mnoga
+
! Przykład (jeść, iść/chodzić) 
! l.absolutna
 
 
|-
 
|-
| I.
+
| Aspekt niedokonany
| -ios
+
| -brak-
| -io
+
| mifene
| -ion
+
sanne
 
|-
 
|-
| II.
+
| Aspekt trwający
| -iosh
+
| at/ac-
| -o
+
| atmifene
| -on
+
acanne
 
|-
 
|-
| III.
+
| Aspekt dokonany
| -os
+
| v(e)-
|
+
| vemifene
| -yos
+
vesanne
 
|-
 
|-
| IV.
+
| Aspekt powtarzający
| -ios
+
| g(e)-
| -izho
+
| gemifene
| -izo
+
gesanne
 
|-
 
|-
| V.
+
|}
| -ish
+
 
| -ôr
+
====Obwiatyw====
| -issi
+
 
|-
+
Język ajdyniriański stosuje obwiatyw w poniższych przypadkach:
| VI.
+
* '''1.''' - w zdaniach generalnych lub banalnych, najczęściej w przysłowiach, powiedzeniach, stwierdzeniach, prawdach ogólnych nieodnoszący się do konkretnej osoby czy przedmiotu.
| -
+
- ''Mifenīssi, vemifenīssi'' - "Kto jadł, ten zjadł" <br>
| -oyr
+
- ''Athafraite, atrahetaite'' - "Kto oddycha, ten żyje" <br>
| -isso
+
- ''Di ŝape'' - "Jest dobrze"
|}
+
 
 +
* '''2.''' - w zdaniach opisujących pogodę, spostrzeżenie dotyczące występującego w danym momencie stanu pogody.
 +
- ''Kshāspaite'' - "Pada deszcz" <br>
 +
- ''Fāyr̄īssi'' - "Padał śnieg" <br>
 +
- ''Avahze ŝayla'' - "Będzie wiało"
 +
 
 +
* '''3.''' - w zdaniach, w których pojawiają się 2 podmioty w 3.os. lp., gdzie czasownik przyjmuje (lub nie przyjmuje) formy obwiatywu, w celu odróżnienia jednego podmiotu od drugiego i wskazania który z nich jest wykonawcą czynności.
 +
- ''Rha erhi qata, ńa di hrid daraem'' - "'''Ona''' lubi ''ją'', bo '''ma''' dobre serce" <br>
 +
Użycie czasownika w 3 os. lp. oznacza, że dobre serce posiada ta osoba, która lubi tą drugą. Natomiast: <br>
 +
- ''Rha erhi qata, ńa di hrid darā'' - "''Ona'' lubi '''ją''', bo '''ma''' dobre serce" <br>
 +
Użycie czasownika w obwiatywie oznacza, że dobre serce posiada ta osoba, która jest lubiana przez tą pierwszą.
 +
 
 +
- ''Hezh bhazhidaz vakhīdri, eńara patmārgani ŝagri'' - "'''Pan''' zabił ''niewolnika'', ponieważ '''był''' niebezpieczny" <br>
 +
Użycie czasownika w 3 os. lp. oznacza, że Pan zabił niewolnika, ponieważ to Pan był osobą niebezpieczną. Natomiast: <br>
 +
- ''Hezh bhazhidaz vakhīdri, eńara patmārgani ŝehar̄'' - "''Pan'' zabił '''niewolnika''', ponieważ '''był''' niebezpieczny" <br>
 +
Użycie czasownika w obwiatywie oznacza, że Pan zabił niewolnika, ponieważ to niewolnik był niebezpieczny.
 +
 
 +
- ''Īsri vakhīdri, eńara yalar ŝagri'' - "'''Zabił''' ''go'', bo '''był''' tchórzem" <br>
 +
Użycie czasownika w 3 os. lp. oznacza, że niewolnik zginął, ponieważ to Pan był tchórzem. Natomiast: <br>
 +
- ''Īsri vakhīdri, eńara yalar ŝehar̄'' - "''Zabił'' '''go''', bo '''był''' tchórzem" <br>
 +
Użycie czasownika w obwiatywie oznacza, że to niewolnik był tchórzem i to dlatego zginął.
 +
 
 +
* '''4.''' - w zdaniach mających za cel podkreślenie i okazanie szacunku, dystansu między pozycją i statusem społecznym - zwłaszcza jeśli mówiący zwraca się do osoby o wyższej pozycji od siebie w imieniu innej osoby o wyższej pozycji, wskazanie na niebezpośredni rozkaz, życzenie lub inną czynność osoby ważniejszej wobec mniej ważnej przekazanej przez pośrednika, oraz jako część specjalnych zwrotów i konstrukcji urywanych w Wysokiej Mowie.
 +
- ''Sindorindaya Khshāyaraz ptoan aťeaji dzalāya Rozhati an Féxanat kshidzalaite'' - "Imperator, poprzez swoje sługi, przekazuje Królowi na Północy te oto dary" <br> 
 +
Dosłownie: "Słudzy Imperatora te oto dary Królowi na Północy przez.dawać.OBWIATYW".
 +
 
 +
- ''Bhazhidati Shāriosāza Jasnahaza kshilôfrenaite Kshatrit dzaho névātra'' - "Oświecona Jasnah, poprzez mnie, jej uniżonego sługę, zaprasza Generała do swojego domu" <br>
 +
Dosłownie: "Niewolnik Oświeconej Jasnah przez.zapraszać.OBWIATYW Generał do-swojego do-domu".
 +
 
 +
- ''Perzisani Ḱivarāxaren syąrtani paŝape'' - "Płomienny Ḱivarāxaren nie jest usatysfakcjonowany" <br>
 +
Dosłownie: "Płomienny Ḱivarāxaren usatysfakcjonowany nie.być.OBWIATYW".
 +
 
 +
(''Patrz także: ''Obwiatyw w Wysokiej Mowie'')
 +
 
 +
* '''5.''' - w słowotwórstwie
 +
(''Patrz także: Zastosowanie obwiatywu w słowotwórstwie'')
 +
 
 +
===Rzeczowniki===
 +
====Rodzaj, liczba i kategoria rzeczownika====
 +
Język ajdyniriański posiada 4 liczby - liczbę pojedynczą, podwójną, mnogą i absolutną. Dodatkowo rzeczowniki podzielone są na 3 kategorie. Kategorie posiadają inną odmianę przez przypadki i liczby, a rzeczowniki z II i III kategorii są ponad to podzielone na podkategorie, w zależności od rdzenia występującego w końcówce słowa.
 +
* I kategoria - istoty żywe i rozumne
 +
 
 +
* II kategoria - przedmioty, rośliny
 +
** IIa - rdzeń '''a/o'''
 +
** IIb - rdzeń '''i/ī'''
 +
** IIc - rdzeń '''e'''
 +
* III kategoria - pojęcia, abstrakcje, rzeczy niematerialne, państwa
 +
** IIIa - rdzeń '''a/o'''
 +
** IIIb - rdzeń '''u'''
 +
** IIIc - rdzeń '''i'''
 +
** IIId - rdzeń '''e'''   
 +
 
 +
W ajdyniriańskim występują 3 rodzaje - męski, żeński i neutralny. Rzeczowniki z II i III kategorii sa zawsze rodzaju neutralnego, inaczej jednak sprawa ma się w przypadku rzeczowników I kategorii. W podstawowej formie są one zawsze neutralne, nie określają bowiem płci. Wskazują jedynie na fakt istnienia przedmiotu, a płeć jest nieznana lub nieistotna. Można jednak za pomocą innej końcówki zaznaczyć płeć istoty, zmieniając jednocześnie jej rodzaj. Końcówki różnią się od siebie w zależności od liczby i przypadku.
  
====Odmiana rzeczowników przez przypadki====
+
Słowo I kategorii - orzeł
'''I kategoria rzeczowników'''
 
 
{| class="wikitable"
 
{| class="wikitable"
 
|-
 
|-
!
+
! Liczba pojedyncza
! l.pojedyńcza
+
! Liczba podwójna
! l.podwójna
+
! Liczba mnoga  
! l.mnoga
+
! Liczba absolutna
! l.absolutna
 
 
|-
 
|-
| I.
+
| align="center" | ńarmad
| - / -i / -a
+
(orzeł)
| -nam / -anę / -aną
+
| align="center" | ńarmad'''nam'''
| -aya / -aysi / -aysa
+
(dwa orły)*
| - aur̄ / -aur̄i / -aur̄a
+
| align="center" | ńarmad'''aya'''
 +
(orły)*
 +
| align="center" | ńarmad'''aur̄'''
 +
(wszystkie orły)*
 
|-
 
|-
| II.
+
| align="center" | ńarmad'''i'''
| -az / -azi / -aza
+
(samiec orła)
| -ame / -ami / -ama
+
| align="center" | ńarmad'''anę'''
| -as / -asi / -asa
+
(dwa samce orła)
| -r̄n / -r̄in / -r̄an
+
| align="center" | ńarmad'''aysi'''
 +
(samce orłów)
 +
| align="center" | ńarmad'''aur̄i'''
 +
(wszystkie samce orła)
 
|-
 
|-
| III.
+
| align="center" | ńarmad'''a'''
| -at / -ati / -ata
+
(samica orła)
| -(a)bhyām / -(a)bhyāmi / -(a)bhyāma
+
| align="center" | ńarmad'''aną'''
| -(a)bhaś / -(a)bhyaśi / -(a)bhyaśa
+
(dwie samice orłów)
| -(a)bhi / -(a)bhai / -(a)bhé
+
| align="center" | ńarmad'''aysa'''
 +
(samice orłów)
 +
| align="center" | ńarmad'''aur̄a'''
 +
(wszystkie samice orłów)
 +
|}
 +
* również gdy jest to samiec i samica
 +
* również gdy jest to grupa mieszana
 +
 
 +
====Zdrobnienie==== 
 +
Zdrobnienia dzielą się na zdrobnienia I i II stopnia. Zdrobnienia I stopnia to rzeczy mniejsze niż wyraz podstawowy, lub taki do którego żywimy ciepłe odczucia. Zdrobnienia II stopnia natomiast cechują się tym, że cechy zdrobnień I stopnia są znacznie mocniejsze, forma taka może być traktowana niekiedy jako przesadzona, jak również pogardliwa lub ironiczna.
 +
<br>Zdrobnienia tworzy się poprzez dodanie odpowiedniego prefiksu, w zależności od rodzaju rzeczownika.
 +
*W zdrobnieniu I stopnia występuje rozróżnienie na rodzaj męski, żeński lub neutralny, gdzie każdy rodzaj posiada nieco inny prefiks (odpowiednio '''ti-''', '''tā-''' i '''to-''').
 +
*W stopniu II występują jedynie forma męsko-żeńska i neutralna ('''ťiśa-''' i '''ťeźo-''').
 +
 
 +
{| class="wikitable" style="text-align:center"
 +
! colspan=4| Zdrobnienie I stopnia
 +
! colspan=2| Zdrobnienie II stopnia
 
|-
 
|-
| IV.
+
!Rodzaj
| -  / -i / -a
+
!męski
| -(a)bhyām / -(a)bhyāmi / -(a)bhyāma
+
!żeński
| -(a)bhaś / -(a)bhaśi / -(a)bhaśa
+
!neutralny
| -(a)bhi / -(a)bhai / -(a)bhé
+
!męski/żeński
 +
!neutralny
 
|-
 
|-
| V.
+
! Forma podstawowa
| -xa / -xae / xaą
+
| ńarmadi
| -axé / -axi / -axa
+
''samiec orła''
| -esyas / -esyasi / -esyasa
+
| syanna
| -xos / -xis / -xas
+
''siostra''
 +
| tava
 +
''chleb''
 +
| syanna
 +
''siostra''
 +
| tava
 +
''chleb''
 
|-
 
|-
| VI.
+
! Forma zdrobniona
| -tar / -tari / -tara
+
| '''ti'''ńarmadi
| -aet / -aeti / -aeta
+
''orzełek''
| -aus / -ausi / -ausa
+
| '''tā'''syanna
| -ťal / -ťel / -ťāl
+
''siostrzyczka''
 +
| '''to'''tava
 +
''chlebek''
 +
| '''ťiśa'''syanna
 +
''siostrunia'''
 +
| '''ťeźo'''tava
 +
''chlebuś''
 
|}
 
|}
  
'''II kategoria rzeczowników'''
+
====Forma pejoratywna====
{| class="wikitable"
+
Forma pejoratywna rzeczownika opisuje przedmiot lub istotę, do którego mówiący ma pogardliwy stosunek, lub do którego żywi mocne negatywne odczucia. Istnieją 3 rodzaje formy pejoratywnej, różniące się między sobą natężeniem negatywnego stosunku. Formy pejoratywne tworzy się poprzez dodanie odpowiedniego prefiksu do słowa podstawowego, w zależności od rodzaju rzeczownika.
 +
*Forma pejoratywna I niesie niewielkie nasilenie negatywnych emocji, może być również traktowana jako sformułowanie żartobliwe lub zadziorne. Pełni podobną funkcję co zgrubienie, lecz nie niesie w sobie aspektu rozmiaru danego przedmiotu. Rozróżnia się w niej rodzaj męski, żeński i neutralny (odpowiednio przedrostek '''khir-''', '''khar-''', '''kher''')
 +
*Forma II oznacza brak szacunku dla danej osoby lub obiektu. Rozróżnia się rodzaj męsko-żeński i neutralny ('''mądhi-''', '''medhu-''').
 +
*Forma III jest równoznaczna z bardzo silna obelgą, wyrażającą całkowitą pogardę dla danej osoby lub przedmiotu. Rozróżnia się rodzaj męsko-żeński i neutralny ('''vachi-''', '''voche-''').
 +
 
 +
{| class="wikitable" style="text-align:center}
 +
! colspan=4| Forma pejoratywna I
 +
! colspan=2| Forma pejoratywna II
 +
! colspan=2| Forma pejoratywna III
 
|-
 
|-
!rowspan="2"|
+
!Rodzaj
!colspan="4"| rdzeń 'a/o/u'
+
!męski
!colspan="4"| rdzeń 'i/ī'
+
!żeński
!colspan="4"| rdzeń 'e'
+
!neutralny
 +
!męski/żeński
 +
!neutralny
 +
!męski/żeński
 +
!neutralny
 
|-
 
|-
! l.pojedyncza !! l.podwójna !! l.mnoga !! l.absolutna
+
! Forma
! l.pojedyncza !! l.podwójna !! l.mnoga !! l.absolutna
+
podstawowa
! l.pojedyncza !! l.podwójna !! l.mnoga !! l.absolutna
+
| ńaghan
 +
''jeździec''
 +
| dhiryana
 +
''piękność''
 +
| rujvan
 +
''królestwo''
 +
| ńaghan
 +
''jeździec''
 +
| rujvan
 +
''królestwo''
 +
| dhiryana
 +
''piękność''
 +
| rujvan
 +
''królestwo''
 
|-
 
|-
! I.
+
! Forma
| -końcówka || -ao || -aya || -avi
+
pejoratywna
| -końcówka || -irh || -iya || -ôri
+
| '''khir'''ńaghan
| -końcówka || -ea || -ée || -evyo
+
| '''khar'''dhiryana
 +
| '''kher̄'''ujvan
 +
| '''mądhi'''ńaghan
 +
| '''medhu'''rujvan
 +
| '''vachi'''dhiryana
 +
| '''voche'''rujvan
 +
|}
 +
 
 +
<br>Jeśli podstawowe słowo ma domyślnie wbudowane pozytywne znaczenie, to zmienia ono swoje znaczenie na wątpiące w II formie i całkowicie przeciwne w III. I tak słowo '''''mądhidhiryana''''' można by luźno przetłumaczyć jako ''nie taka znowu piękność'' a '''''vachidhiryana''''' jako ''bardzo brzydka dziewczyna'' mimo, że słowa te w ajdyniriańskiej wersji są o wiele bardziej obelżywe i niosą mocniejsze przesłanie niż ich polskie odpowiedniki.
 +
 
 +
====Honoryfikacja====
 +
Końcówka '''-qiyas''' jest charakterystyczna dla mowy podniosłej i bardziej oficjalnej, a także rzeczowników obdarzonych odpowiednią wagą. Można jej użyć również jako sposób honoryfikacji, okazania szacunku. Dodanie tej końcówki spełnia rolę formy grzecznościowej. Innym jej rodzajem jest użycie przed rzeczownikiem partykuły '''o''', która spełnia rolę niewystępującego normalnie w ajdyniriańskim wołacza, niesie też ze sobą szacunek dla poprzedzonego słowa. Oby dwie formy grzecznościowe zastosowane razem wzmacniają się wzajemnie.
 +
 
 +
'''-aqiyas''' występuje w przypadku gdy podstawowe słowo kończy się na n, ń lub m.
 +
{| class="wikitable" style="text-align:center"
 
|-
 
|-
! II.
+
!Rzeczownik
| -az || -am || -as || -akyā
+
!myissa
| -iz || -im || -is || -igra
+
''matka''
| -esse || -em || -es || -ekyo
+
!quissa
 +
''ojciec''
 +
!hezh
 +
''pan''
 +
!ńarmad
 +
''ńarmad (Orzeł Haasta)''
 
|-
 
|-
! III.
+
! Honoryfikacja I
| -at || -abesh || -abīr || -abam
+
| myissaqiyas
| -it || -yaus || -yis || -yin
+
''Matka''
| -eť || -ebri || -ebrī || -eber
+
| quissaqiyas
 +
''Ojciec''
 +
| hezhqiyas
 +
''Pan''
 +
| ńarmadqiyas
 +
''Ńarmad''
 
|-
 
|-
! IV.
+
! Honoryfikacja II
| -końcówka || -abesh || -abīr || -abam
+
| o myissa
| -końcówka || -yaus || yis || -yin
+
''Matko!''
| -końcówka || -ebri || -ebrī || -eber
+
| o quissa
 +
''Ojcze!''
 +
| o hezh
 +
''Panie!''
 +
| o ńarmad
 +
''Ńarmadzie!''
 
|-
 
|-
! V.
+
! Podwójna
| -(a)xa|| -ksha || -kshai || -awan
+
honoryfikacja
| -ishu || -ishé || -ish || -ishae
+
| o myissaqiyas
| -eśi || -eŝe || -eŝé || -eŝwe
+
| o quissaqiyas
|-
+
| o hezhqiyas
! VI.
+
| o ńarmadqiyas
| -atra || -aś || -auś || -aśa
+
|}
| -itri || -iśa || -ici || -icū
+
(bardzo formalne wyrażenie, podwójna honoryfikacja podczas bezpośredniego zwracania się do danej osoby)
| -etrę || -ecae || -ecé || -ecis
+
 
|}
+
<br>Zastosowanie podwójnej honoryfikacji może być również potraktowane jako uniżony ton, stawiający adresata na znacznie wyższej pozycji niż osobę wypowiadającą się. Podwójna honoryfikacja stosowana jest głównie w formalnej mowie pałacowej i mowie wyższych sfer. Nie zastosowanie podwójnej honoryfikacji podczas zwracania się do osób o wyższej hierarchii społecznej czy urzędników państwowych uznawane jest za grubiańskie, natomiast niezastosowanie jej w stosunku do Imperatora to pogwałcenie pałacowej etykiety i obraza majestatu władzy.
 +
<br>
 +
 
 +
Wyjątki:
 +
 
 +
* '''bóg''' - ''dévan''
 +
Honoryfikacja I - '''dévańa''' <br>
 +
Honoryfikacja II - '''odévan''' <br>
 +
Podwójna honoryfikacja - '''o dévańa'''
 +
 
 +
* '''demon''' - ''ŝur̄an''
 +
Honoryfikacja I - '''ŝur̄ańa''' <br>
 +
Honoryfikacja II - '''oŝur̄an''' <br>
 +
Podwójna honoryfikacja - '''o ŝur̄ańa'''
 +
 
 +
* '''święty ogień''' - ''aezis''
 +
Honoryfikacja I - '''aezaxās''' <br>
 +
Honoryfikacja II - '''auzhis''' <br>
 +
Podwójna honoryfikacja - '''auzaxās'''
 +
 
 +
* '''płomień''' - ''perzis''
 +
Honoryfikacja I - '''perzaxās''' <br>
 +
Honoryfikacja II - '''operzis''' <br>
 +
Podwójna honoryfikacja - '''o perzaxās'''
 +
 
 +
* '''gwiazda''' - ''śaetra''
 +
Honoryfikacja I - '''śaetrakās''' <br>
 +
Honoryfikacja II - '''śautra''' <br>
 +
Podwójna honoryfikacja - '''śautrakās'''
 +
 
 +
* '''słońce''' - ''xar''
 +
Honoryfikacja I - '''xarzās''' <br>
 +
Honoryfikacja II - '''axar''' <br>
 +
Podwójna honoryfikacja - '''axarzās'''
  
 +
* '''imperator''' - ''khshāyar''
 +
Honoryfikacja I - '''khshāyarkās''' <br>
 +
Honoryfikacja II - '''okhshāyar''' <br>
 +
Podwójna honoryfikacja - '''ekhshāyarkās'''
  
'''III kategoria rzeczowników'''
+
===Przymiotniki===
 +
====Przymiotniki odrzeczownikowe====
 +
Przymiotniki odrzeczownikowe charakteryzują się tym, iż w większości zakończone są końcówką -'''ni'''. Aby utworzyć przymiotnik od rzeczownika dodaje się odpowiednia końcówkę, w zależności od liczby i przypadku. Nieliczne wyjątki zdarzają się w przypadku rzeczowników III kategorii.
 
{| class="wikitable"
 
{| class="wikitable"
 
|-
 
|-
!rowspan="2"|
+
! rzeczownik
!colspan="4"| rdzeń 'a/o'
+
! przymiotnik
!colspan="4"| rdzeń 'u'
+
|-
!colspan="4"| rdzeń 'i/ī'
+
| shār
!colspan="4"| rdzeń 'e'
+
(światło)
 +
| shār'''ani'''  
 +
(świetlisty, świetlany)
 
|-
 
|-
! l.pojedyncza !! l.podwójna !! l.mnoga !! l.absolutna
+
| dhrāya
! l.pojedyncza !! l.podwójna !! l.mnoga !! l.absolutna
+
(morze)
! l.pojedyncza !! l.podwójna !! l.mnoga !! l.absolutna
+
| dhrāya'''ni'''
! l.pojedyncza !! l.podwójna !! l.mnoga !! l.absolutna
+
(morski)
 
|-
 
|-
! I.
+
| ezjon
| -końcówka || -anya || -āshra || -akrę
+
(wschód)
| -końcówka || -uni || -un || -ûrar
+
| ezjon'''i'''
| -końcówka || -idhun || -idhę || -idho
+
(wschodni)
| -końcówka || -én || -eshān || -etān
+
|}
 +
 
 +
====Imiesłowy====
 +
Imiesłowy w stronie czynnej posiadają końcówkę '''-eas''' i działają na takiej samej zasadzie jak czasowniki odrzeczownikowe, odmieniając się poprzez podstawianie odpowiednich końcówek, w zależności od przypadku i liczby.
 +
Imiesłowy bierne posiadają natomiast końcówkę '''-ios'''.
 +
{| class="wikitable"
 
|-
 
|-
! II.
+
! czasownik
| -azhi || -ań || -āsht || -aḱe
+
! imiesłów czynny
| -u || -uwe || -uwan || -ûwari
+
! imiesłów bierny
| -is || -iyam || -iyę || -iyo
+
|-  
| -epi || -eayn || -eshīn || -etīn
+
| hwozhare
 +
(tworzyć)
 +
| hwozhar'''eas'''
 +
(tworzący)
 +
| hwozhar'''ios'''
 +
(tworzony)
 
|-
 
|-
! III.
+
| dzale
| -ast || -aval || -avallā || -avalûr
+
(darować, dawać)
| -usa || -ulve || -ulvā || -ūlur
+
| dzal'''eas'''
| -i || -iva || -ive || -ivi
+
(dający, darujący)
| -epsa || -épn || -épr̄ || -épar
+
| dzal'''ios'''
 +
(dany, obdarowany)
 
|-
 
|-
! IV.
+
| jirane
| -końcówka || -aval || -avallā || -avalûr
+
(przeklinać)
| -końcówka || -ulve || -ulvā || -ūlur
+
| jiran'''eas'''
| -końcówka || -idvą || -idvę || -idvis
+
(przeklinający)
| -końcówka || -épn || -épr̄ || -épar
+
| jiran'''ios'''
 +
(przeklęty)
 +
|}
 +
 
 +
====Stopniowanie przymiotników====
 +
Przymiotniki stopniuje się poprzez dodanie odpowiedniego przedrostka. Istnieją 3 stopnie - równym wyższy i najwyższy. Tworzy się je zawsze poprzez dodanie odpowiedniego przedrostka.
 +
{| class="wikitable"
 
|-
 
|-
! V.
+
! stopień równy
| -aji || -ajā || -ajai || -ajah
+
! stopień wyższy
| -uji || -ujā || -ujai || -ûjah
+
! stopień najwyższy
| -idha || -idhe || -idhai || -idhā
+
|-  
| -eťa || -eťé || -eťu || -eťi
+
| shārani
 +
(świetlisty, świetlany)
 +
| '''en'''shārani
 +
(świetlistszy) 
 +
| '''ar'''shārani
 +
(najświetlistszy)
 +
|-
 +
| dhrāyani
 +
(morski)
 +
| '''en'''dhrāyani
 +
(bardziej morski)
 +
| '''ar'''dhrāyani
 +
(najbardziej morski)
 
|-
 
|-
! VI.
+
| ezjoni
| -atti || -acho || -achri || -achur
+
(wschodni)
| -utra || -une || -uri || -ura
+
| '''en'''ezjoni
| -idh || -idhae || -idhī || -idha
+
(bardziej wschodni)
| -ekta || -ekté || -ektu || -ekti
+
| '''ar'''ezjoni
 +
(najbardziej wschodni)
 
|}
 
|}
  
O ile w rzeczownikach I kategorii nie wyróżnia się końcówki jako takiej, jest ona niezmienna a odmianę dokleja się do słowa, o tyle w przypadku rzeczowników z II i III kategorii podstawową końcówkę usuwa się i zastępuje się końcówką odmiany. Dla przykładu:
+
====Negacja przymiotników====
* I kategoria
+
Negacja przymiotników zachodzi poprzez dodanie do słowa odpowiedniego prefiksu. W Wysokiej Mowie używa się jedynie prefiksu '''-pat''', dokładnie takiego samego jaki używany jest do negacji czasowników.
khshāyar (imperator/cesarz) --> khshāyar + '''aur̄''' --> khshāyaraur̄ (wszyscy imperatorzy)
+
W mowie potocznej zamiast niego stosuje się natomiast słowo '''zir̄'''.
<br>khshāyar + '''xa''' --> khshāyarxa (od imperatora)
 
<br>khshāyar + '''xos''' --> khshāyarxos (od wszystkich imperatorów)
 
 
 
*II kategoria (rdzeń "i")
 
nāxr'''id''' (góra) --> nāxrid + '''ôri''' --> nāxridôri (wszystkie góry)
 
<br> nāxrid + '''ishu''' --> nāxridishu (od góry)
 
<br>nāxrid + '''ishae''' --> nāxridishae (od wszystkich gór)
 
  
*III kategoria (rdzeń "u")
+
===Przypadki===
r̄ag'''ul''' (pismo) --> r̄agul + '''ûrar''' --> r̄agulûrar (wszystkie pisma)
+
W ajdyniriańskim występuje 6 przypadków.
<br> r̄agul --> r̄agul + '''uji''' --> r̄aguluji (od pisma)
 
<br>r̄agul --> r̄agul + '''ûjah''' --> r̄agulûjah (od wszystkich pism)
 
 
 
<br>W ajdyniriańskim występuja rzeczowniki które w formie podstawowej wyglądają i brzmią tak samo, jednak odmieniają się inaczej w innych przypadkach i liczbach, gdyż podpadają pod inną kategorię rzeczownika.
 
 
 
===Inne końcówki===
 
Najczęściej występujące końcówki to '''an''', '''a''', '''as''' i '''ar''', lecz nie niosą one żadnego konkretnego znaczenia. Mogą wystąpić w rzeczownikach każdej kategorii. Inne końcówki niosą ze sobą konkretne znaczenie.  
 
 
{| class="wikitable"
 
{| class="wikitable"
 
|-
 
|-
! końcówka
+
!
! znaczenie
+
! Przypadek
! przykład
+
! Pytanie
|-
 
| -āmi
 
| abstrakcja, idea
 
| hwadāmi (wiedza)
 
 
|-
 
|-
| -evi
+
| I.
| abstrakcja, idea
+
| Mianownik
| īranevi (wolność)
+
| kto?, co? / zé?, zan?
 
|-
 
|-
| -van
+
| II.
| grupa, zbiór jednostek, przynależność   
+
| Dopełniacz
| khshāyarvan (imperium, cesarstwo)
+
| kogo?, czego? / zétri?, zantra?
 
|-
 
|-
| -qyas
+
| III.
| zawód, rzeczownik konkretny 
+
| Celownik
| vehwezharqyas (stwórca, stworzyciel)
+
| komu?, czemu? / zhe?, zhin? *
 
|-
 
|-
| -id
+
| IV.
| zawód, grupa ludzi  
+
Biernik
| zoagharid (miecznik)
+
| kogo?, co? / ize?, iza?
 
|-
 
|-
| -nôs
+
| V.
| narodowość
+
| Ablatyw
| aydīnnôs (Ajdyniriańczyk)
+
| skąd?, od kogo?, od czego? / zaḱam?, zéḱas?, zaḱan?
 
|-
 
|-
| -oxa
+
| VI.
| zmysły, bodźce
+
| Allatyw
| arimoxa (wzrok)
+
| dokąd?, do kogo?, do czego? / zahwam?, zéhwas?, zahwan?
|-
 
| -egi
 
| uczucia, emocje
 
| shéwegi (miłość)
 
|-
 
| -(n)ir
 
| kraina, państwo
 
| Aydīnir
 
|-
 
| -or
 
|
 
|
 
 
|}
 
|}
 
+
*celownik może również spełniać rolę narzędnika i miejscownika, więc odpowiada też na dodatkowe pytania:  
Końcówka '''-qyas''' jest charakterystyczna dla mowy podniosłej i bardziej oficjalnej, a także rzeczowników obdarzonych odpowiednią wagą. Można jej użyć również jako sposób pewnej honoryfikacji, okazania szacunku. Dodanie takiej końcówki do danej osoby można uznać za formę grzecznościową. Inną formą grzecznościową jest użycie przed rzeczownikiem partykuły '''o''', która spełnia rolę niewystępującego normalnie w ajdyniriańskim wołacza, niesie też ze sobą szacunek dla poprzedzonego słowa. Oby dwie formy grzecznościowe zastosowane razem wzmacniają się wzajemnie.
+
- z kim?, z czym? (eźe?, eźan?)  
 
+
<br>- o kim?, o czym? (aźe? aźan?)
Np:  
+
<br>- kim?, czym? (źe?, źan?)
* myissa (matka) - quissa (ojciec) - dévan (bóg)
+
====Odmiana przymiotników przez przypadki====
* myissa'''qyas''' - quissa'''qyas''' - dévan'''qyas''' (okazanie szacunku)
+
'''Odrzeczownikowe'''
* '''o''' myissa - '''o''' quissa - '''o''' dévan (matko, ojcze, bogu +szacunek)
+
{| class="wikitable"
* '''o''' myissa'''qyas''' - '''o''' quissa'''qyas''' - '''o''' dévan'''qyas'''
 
(bardzo formalne wyrażenie, podwójna honoryfikacja podczas bezpośredniego zwracania się do danej osoby)
 
 
 
<br>Zastosowanie podwójnej honoryfikacji może być również potraktowane jako uniżony ton, stawiający adresata na znacznie wyższej pozycji niż osobę wypowiadającą się. Podwójna honoryfikacja stosowana jest głównie w formalnej mowie pałacowej i mowie wyższych sfer. Nie zastosowanie podwójnej honoryfikacji podczas zwracania się do osób o wyższej hierarchii społecznej czy urzędników państwowych uznawane jest za grubiańskie, natomiast niezastosowanie jej w stosunku do Imperatora to pogwałcenie pałacowej etykiety i obraza majestatu władzy.
 
 
 
===Zaimki===
 
====Zaimków rzeczowne====
 
Zaimkami rzeczownymi zastępuje się rzeczowniki. Zaimki te, podobnie jak rzeczowniki, odmieniają się przez przypadki. 
 
 
 
{| class="wikitable" style="text-align:center;" border
 
! rowspan="3" | Przypadek
 
! colspan="5" | Liczba pojedyncza
 
! colspan="5" | Liczba mnoga/podwójna/absolutna
 
 
|-
 
|-
! rowspan="2" | 1. os.
+
!
! rowspan="2" | 2. os.
+
! l.pojedyncza
! colspan="3" | 3 os.
+
! l.podwójna
! colspan="3" | 1. os.
+
! l.mnoga
! rowspan="2" | 2. os.
+
! l.absolutna
! rowspan="2" | 3 os.
 
 
|-
 
|-
! m
+
| I.
! f
+
| -ni
! n
+
| -nąrh
! ink.
+
| -nęri
! pod.
+
| -nôro
! eks.
 
 
|-
 
|-
! Mianownik
+
| II.
| width="10%" | xé (''ja'')
+
|
| width="10%" | mę (''ty'')
+
| -naw
| width="10%" | źa (''on'')
+
| -new
| width="10%" | rha (''ona'')
+
| -nīvwe
| width="10%" | qa (''ono'')
 
| width="10%" | ṕef (''my'')
 
| width="10%" | ṕur (''my'')
 
| width="10%" | ṕi (''my'')
 
| width="10%" | yôk (''wy'')
 
| width="10%" | ta (''oni'')
 
 
|-
 
|-
! Dopełniacz
+
| III.
| xis (''mnie'')
+
| -īn
| mat (''ciebie'')
+
| -nā
| īse (''jego/go'')
+
| -né
| ére (''jej/niej'')
+
| -nu
| que (''jego/go/niego'')
+
|-
| pers (''nas'')
+
| IV.
| pr̄os (''nas'')
+
| -ni
| pyas (''nas'')
+
| -ną
| yana (''was'')
+
| -nę
| ťaor (''ich/nich'')
+
| -nôro
 
|-
 
|-
! Celownik
+
| V.
| xān (''mnie/mi'')
+
| -nīs
| mān (''tobie/ci'')
+
| -nīvr̄
| īsri (''jemu/mu/niemu'')
+
| -niya
| erhi (''jej/niej'')
+
| -nwa
| quari (''jemu/mu/niemu'')
 
| peŝar (''nam'')
 
| pwar (''nam'')
 
| pyar (''nam'')
 
| yān (''wam'')
 
| ťān (''im/nim'')
 
 
|-
 
|-
! Biernik
+
| VI.
| xān (''mnie/mię'')
+
| -nīś
| mān (''ciebie/cię'')
+
| -nīf
| īsri (''jego/go/niego'')
+
| -niya
| erhi (''ją/nią'')
+
| -nwa
| quari (''je/nie'')
+
|}
| peŝar (''nas'')
+
 
| pwar (''nas'')
+
'''Imiesłowy czynne'''
| pyar (''nas'')
+
{| class="wikitable"
| yān (''was'')
 
| ťān (''ich/nich'')
 
 
|-
 
|-
! Ablatyw
+
!
| axôr (''ode mnie'')
+
! l.pojedyncza
| amnę (''od ciebie'')
+
! l.mnoga
| źva (''od niego'')
+
! l.absolutna
| rhal (''od niej'')
 
| ḱah (''od tego'')
 
| ṕafar (''od nas'')
 
| ṕūvar (''od nas'')
 
| ṕiyar (''od nas'')
 
| yah (''od was'')
 
| tāsh (''od nich'')
 
 
|-
 
|-
! Allatyw
+
| I.
| xao (''do mnie'')
+
| -eas
| amnel (''do ciebie'')
+
| -ea
| źve (''do niego'')
+
| -eat
| rhas (''do niej'')
 
| ḱeh ('' do tego'')
 
| ṕarif (''do nas'')
 
| ṕūvas (''do nas'')
 
| ṕīray (''do nas'')
 
| yokh (''do was'')
 
| teosh (''do nich'')
 
|}
 
 
 
====Zaimków dzierżawcze====
 
'''mój, twój, swój'''
 
{| class="wikitable" style="text-align:center;" border
 
! rowspan="2" | Przypadek
 
! colspan="3" | Liczba pojedyncza
 
! colspan="2" | Liczba mnoga/podwójna/absolutna
 
 
|-
 
|-
! m
+
| II.
! f
+
| -eash
! n
+
| -eā
! m/f
+
| -eať
! n
 
 
|-
 
|-
! Mianownik
+
| III.
| width="17%" | kshûn (''mój''),
+
| -aes
mûn (''twój''),
+
| -ae
<br>dzûn (''swój'')
+
| -ais
| width="17%" | kshayi (''moja''),
+
|-
mayi (''twoja''),
+
| IV.
<br>dzyi (''swoja'')
+
| -eas
| width="17%" | kshoan (''moje''),
+
| -es
moan (''twoje''),
+
| -ęs
<br>dzoan (swoje)
+
|-
| width="17%" | kshaji (''moi''),
+
| V.
maji (''twoi''),
+
| -ash
<br>daji (''swoi'')
+
| -ay
| width="17%" | ksho (''moje''),
+
| -essą
moh (''twoje''),
 
<br>doh (''swoje'')
 
 
|-
 
|-
! Dopełniacz
+
| VI.
| kshyān (''mojego''),
+
| -aś
myān (''twojego''),
+
| -ay
<br>dzyān (''swojego'')
+
| -essę
| kshyā (''mojej''),
+
|}
myā (''twojej''),
+
 
<br>dzyā (''swojej'')
+
<br>'''Imiesłowy bierne'''
| kshyą (''mojego''),
+
{| class="wikitable"
myą (''twojego''),
 
<br>dzyą (''swojego'')
 
| kshij (''moich''),
 
mij (''twoich''),
 
<br>dij (''swoich'')
 
| kshijo (''moich''),
 
mijo (''twoich''),
 
<br>dijo (''swoich'')
 
 
|-
 
|-
! Celownik
+
!
| ekshu (''mojemu/moim''),
+
! l.pojedyncza
emnu (''twojemu/twoim''),
+
! l.mnoga
<br>edzu (''swojemu/swoim'')
+
! l.absolutna
| ekshiw (''mojej/moją''),
 
emniw (''twojej/twoją/''),
 
<br>edziw (''swojej/swoją'')
 
| ekshor (''mojemu/moim''),
 
emnor (''twojemu/twoim''),
 
<br>edzor (''swojemu/swoim'')
 
| colspan="2" | ekshae (''moim/moimi/moich''),
 
emnae (''twoim/twoimi/twoich''),
 
<br>edae (''swoim/swoimi/swoich'')
 
 
|-
 
|-
! Biernik
+
| I.
| ekshed (''mojego''),
+
| -ios
emned (''twojego''),
+
| -io
<br>edzed (''swojego'')
+
| -ion
| ekshad (''moją''),
 
emnad (''twoją''),
 
<br>edzad (''swoją'')
 
| ekshod (''moje''),
 
emnod (''twoje''),
 
<br>edzod (''swoje'')
 
| colspan="2" | ekshal (''moich/moje''),
 
emnal (''twoich/twoje''),
 
<br>edal (''swoich/swoje'')
 
 
|-
 
|-
! Ablatyw
+
| II.
| kshir̄tū (''od mojego''),
+
| -iosh
mir̄tū (''od twojego''),
+
| -o
<br>dzir̄tū (''od swego'')
+
| -on
| kshar̄tū (''od mojej''),
 
mar̄tū (''od twojej''),
 
<br>dzar̄tū (''od swojej'')
 
| kshor̄tū (''od mojego''),
 
mor̄tū (''od twojego''),
 
<br>dzor̄tū (''od swojego'')
 
| colspan="2" | kshisirh (''od moich''),
 
misirh (''od twoich''),
 
<br>disirh (''od swoich'')
 
 
|-
 
|-
! Allatyw
+
| III.
| kshehi (''do mojego''),
+
| -os
mehi (''do twojego''),
+
| -ô
<br>dzehi (''do swego'')
+
| -yos
| kshaha (''do mojej''),
+
|-
maha (''do twojej''),
+
| IV.
<br>dzaha (''do swojej'')
+
| -ios
| kshaho (''do mojego''),
+
| -izho
maho (''do twojego''),
+
| -izo
<br>dzaho (''do swojego'')
+
|-
| colspan="2" | kshaus (''do moich''),
+
| V.
maus (''do twoich''),
+
| -ish
<br>daus (''do swoich'')
+
| -ôr
 +
| -issi
 +
|-
 +
| VI.
 +
| -iś
 +
| -oyr
 +
| -isso
 
|}
 
|}
  
Zaimki '''jego, jej, nasz, wasz, ich''' nie odmieniają się a ich forma pozostaje bez zmian.
+
====Odmiana rzeczowników przez przypadki====
* īse (jego)
+
'''I kategoria rzeczowników'''  
* ére (jej)
+
{| class="wikitable"
* pęrędi (nasz)
 
* yadi (wasz)
 
* ťandi (ich)
 
<br>
 
'''czyj, niczyj'''
 
{| class="wikitable" style="text-align:center;" border
 
! rowspan="2" | Przypadek
 
! colspan="3" | Liczba pojedyncza
 
! colspan="2" | Liczba mnoga/podwójna/absolutna
 
 
|-
 
|-
! m
+
!
! f
+
! l.pojedyńcza
! n
+
! l.podwójna
! m/f
+
! l.mnoga
! n
+
! l.absolutna
 
|-
 
|-
! Mianownik
+
| I.
| width="17%" | orye, qorye
+
| - / -i / -a
| width="17%" | ora, qora
+
| -nam / -anę / -aną
| width="17%" | oryo, qoryo
+
| -aya / -aysi / -aysa
| width="17%" | orji, qorji
+
| - aur̄ / -aur̄i / -aur̄a
| width="17%" | oroh, qoroh
 
 
|-
 
|-
! Dopełniacz
+
| II.
| oryān, qoryān
+
| -az / -azi / -aza
| oryā, qoryā
+
| -ame / -ami / -ama
| oryą, qoryą
+
| -as / -asi / -asa
| width="17%" | orij, qorij
+
| -r̄n / -r̄in / -r̄an
| width="17%" | orijo, qorijo
 
 
|-
 
|-
! Celownik
+
| III.
| oru, qoru
+
| -at / -ati / -ata
| oriw, qoriw
+
| -(a)bhyām / -(a)bhyāmi / -(a)bhyāma
| oror, qoror
+
| -(a)bhaś / -(a)bhyaśi / -(a)bhyaśa
| colspan="2" | orae, qorae
+
| -(a)bhi / -(a)bhai / -(a)bhé
 
|-
 
|-
! Biernik
+
| IV.
| ored, qored
+
| -  / -i / -a
| orad, qorad
+
| -(a)bhyām / -(a)bhyāmi / -(a)bhyāma
| orod, qorod
+
| -(a)bhaś / -(a)bhaśi / -(a)bhaśa
| colspan="2" | oral, qoral
+
| -(a)bhi / -(a)bhai / -(a)bhé
 
|-
 
|-
! Ablatyw
+
| V.
| oyir̄tū, qoyir̄tū
+
| -(a)xa / -(a)xae / (a)xą
| oyar̄tū, qoyar̄tū
+
| -axé / -axi / -axa
| oyor̄tū, qoyor̄tū
+
| -esyas / -esyasi / -esyasa
| colspan="2" | orsirh, qorsirh
+
| -xos / -xis / -xas
 
|-
 
|-
! Allatyw
+
| VI.
| orehi, qorehi
+
| -tar / -tari / -tara
| oraha, qoraha
+
| -aet / -aeti / -aeta
| oraho, qoraho
+
| -aus / -ausi / -ausa
| colspan="2" | oraus, qoraus
+
| -ťal / -ťel / -ťāl
 
|}
 
|}
  
====Zaimki zwrotne====
+
'''II kategoria rzeczowników'''
Zaimki zwrotne przybierają formę odpowiednich przedrostków dodanych do rzeczownika, a nie osobnych słów. Służą do wyrażenia, że podmiot wykonał czynność na samym sobie (1), lub, w przypadku liczby mnogiej, sobie nawzajem (2).
+
{| class="wikitable"
{| class="wikitable" style="text-align:center;" border
 
! rowspan="2" | l.pojedyncza
 
! colspan="2" | l.pod/mn/ab
 
 
|-
 
|-
| width="17%" | 1
+
!rowspan="2"|
| width="17%" | 2
+
!colspan="4"| rdzeń 'a/o/u'
 +
!colspan="4"| rdzeń 'i/ī'
 +
!colspan="4"| rdzeń 'e'
 
|-
 
|-
| cvar-
+
! l.pojedyncza !! l.podwójna !! l.mnoga !! l.absolutna
| crer-
+
! l.pojedyncza !! l.podwójna !! l.mnoga !! l.absolutna
| cker-
+
! l.pojedyncza !! l.podwójna !! l.mnoga !! l.absolutna
 +
|-
 +
! I.
 +
| -końcówka || -ao || -aya || -avi
 +
| -końcówka || -irh || -iya || -ôri
 +
| -końcówka || -ea || -éshe || -evyo
 +
|-
 +
! II.
 +
| -az || -am || -as || -akyā
 +
| -iz || -im || -is || -igra
 +
| -esse || -em || -es || -ekyo
 +
|-
 +
! III.
 +
| -at || -abesh || -abīr || -abam
 +
| -it || -yaus || -yis || -yin
 +
| -eť || -ebri || -ebrī || -eber
 +
|-
 +
! IV.
 +
| -końcówka || -abesh || -abīr || -abam
 +
| -końcówka || -yaus || yis || -yin
 +
| -końcówka || -ebri || -ebrī || -eber
 +
|-
 +
! V.
 +
| -(a)xa|| -ksha || -kshai || -awan
 +
| -ishu || -ishé || -ish || -ishae
 +
| -eśi || -eŝe || -eŝé || -eŝwe
 +
|-
 +
! VI.
 +
| -atra || -aś || -auś || -aśa
 +
| -itri || -iśa || -ici || -icū
 +
| -etrę || -ecae || -ecé || -ecis
 
|}
 
|}
  
Dla przykładu:
 
<br>ver̄unear - ja karzę (kogoś) --> '''cvar'''ver̄unear - karzę się/samego siebie
 
<br>ver̄unerą - oni karzą (kogoś) --> '''crer'''ver̄unerą - karzą się/sami siebie ---> '''cker'''ver̄unerą - karzą się nawzajem
 
  
====Zaimki określone====
+
'''III kategoria rzeczowników'''
'''ten, ta, to, ci, te'''
+
{| class="wikitable"
 
 
Zaimki odpowiadające polskim '''ci''' i '''te''' są identyczne dla rodzaju męskiego i żeńskiego, osobny zaimek jest dla neutralnego.
 
{| class="wikitable" style="text-align:center;" border
 
! rowspan="2" | Przypadek
 
! colspan="3" | Liczba pojedyncza
 
! colspan="2" | Liczba mnoga
 
 
|-
 
|-
! m
+
!rowspan="2"|
! f
+
!colspan="4"| rdzeń 'a/o'
! n
+
!colspan="4"| rdzeń 'u'
! m/f
+
!colspan="4"| rdzeń 'i/ī'
! n
+
!colspan="4"| rdzeń 'e'
 
|-
 
|-
! Mianownik
+
! l.pojedyncza !! l.podwójna !! l.mnoga !! l.absolutna
| width="17%" | gan
+
! l.pojedyncza !! l.podwójna !! l.mnoga !! l.absolutna
| width="17%" | ryan
+
! l.pojedyncza !! l.podwójna !! l.mnoga !! l.absolutna
| width="17%" | han
+
! l.pojedyncza !! l.podwójna !! l.mnoga !! l.absolutna
| width="17%" | ptean
 
| width="17%" | ptoan
 
 
|-
 
|-
! Dopełniacz
+
! I.
| gān
+
| -końcówka || -anya || -āshra || -akrę
| ryān
+
| -końcówka || -uni || -un || -ûrar
| hān
+
| -końcówka || -idhun || -idhę || -idho
| pteān
+
| -końcówka || -én || -eshān || -etān
| ptoān
 
 
|-
 
|-
! Celownik
+
! II.
| gannu
+
| -azhi || -ań || -āsht || -aḱe
| rannu
+
| -u || -uwe || -uwan || -ûwari
| hannu
+
| -is || -iyam || -iyę || -iyo
| colspan="2" | pīrnu
+
| -epi || -eayn || -eshīn || -etīn
 
|-
 
|-
! Biernik
+
! III.
| ganed
+
| -ast || -aval || -avallā || -avalûr
| raned
+
| -usa || -ulve || -ulvā || -ūlur
| haned
+
| -i || -iva || -ive || -ivi
| colspan="2" | paed
+
| -epsa || -épn || -épr̄ || -épar
 
|-
 
|-
! Ablatyw
+
! IV.
| gar̄tū
+
| -końcówka || -aval || -avallā || -avalûr
| rar̄tū
+
| -końcówka || -ulve || -ulvā || -ūlur
| har̄tū
+
| -końcówka || -idvą || -idvę || -idvis
| colspan="2" | payū
+
| -końcówka || -épn || -épr̄ || -épar
 +
|-
 +
! V.
 +
| -aji || -ajā || -ajai || -ajah
 +
| -uji || -ujā || -ujai || -ûjah
 +
| -idha || -idhe || -idhai || -idhā
 +
| -eťa || -eťé || -eťu || -eťi
 
|-
 
|-
! Allatyw
+
! VI.
| gari
+
| -atti || -acho || -achri || -achur
| rari
+
| -utra || -une || -uri || -ura
| hari
+
| -idh || -idhae || -idhī || -idha
| colspan="2" | pafri
+
| -ekta || -ekté || -ektu || -ekti
 
|}
 
|}
'''tamten, tamta, tamto, tamci, tamte
+
Rdzeniem jest zawsze ostatnie samogłoska słowa, w przeciwieństwie do staroajdyniriańskiego, gdzie rdzeniem niektórych słów bywały niekiedy pierwsze samogłoski sufiksów. Natomiast kiedy obok siebie znajdą się dwie samogłoski, tworzące niewystępujący dyftong, lub dwie takie same samogłoski, pomiędzy nimi pojawia się ''y''. Wyjątkiem od tego jest podwójne a lub u, które w takim przypadku zostają wydłużone. Końcówki fleksyjne dodaje się aglutynacyjnie do rzeczowników.
 +
Dla przykładu:
 +
* I kategoria
 +
khshāyar (imperator/cesarz) → khshāyar + '''aur̄''' → khshāyaraur̄ (wszyscy imperatorzy)
 +
<br>khshāyar + '''xa''' → khshāyarxa (od imperatora)
 +
<br>khshāyar + '''xos''' → khshāyarxos (od wszystkich imperatorów)
 +
 
 +
*II kategoria (rdzeń "i")
 +
nāxr'''id''' (góra) → nāxrid + '''ôri''' → nāxridôri (wszystkie góry)
 +
<br> nāxrid + '''ishu''' → nāxridishu (od góry)
 +
<br>nāxrid + '''ishae''' → nāxridishae (od wszystkich gór)
 +
 
 +
*III kategoria (rdzeń "u")
 +
<br> hwadāmi (wiedza) → hwadāmi + '''idho''' → hwadāmiyidho (cała wiedza)
 +
<br> hwadāmi → hwadāmi + '''idha''' → hwadāmiyidha (od wiedzy)
 +
<br> hwadāmi → hwadāmi + '''idhā''' → hwadāmiyidhā (od wszystkich pism)
  
Te zaimki tworzy się poprzez dodanie prefiksu '''ŝo'''-. Tutaj również formy w liczbie mnogiej są takie same dla rodzaju męskiego i żeńskiego.
+
<br>W ajdyniriańskim występuja rzeczowniki które w formie podstawowej wyglądają i brzmią tak samo, jednak odmieniają się inaczej w innych przypadkach i liczbach, gdyż podpadają pod inną kategorię rzeczownika.
{| class="wikitable" style="text-align:center;" border
+
 
! rowspan="2" | Przypadek
+
===Zaimki===
! colspan="3" | Liczba pojedyncza
+
====Zaimki rzeczowne====
! colspan="2" | Liczba mnoga
+
Zaimkami rzeczownymi zastępuje się rzeczowniki. Zaimki te, podobnie jak rzeczowniki, odmieniają się przez przypadki.  
 +
 
 +
{| class="wikitable" style="text-align:center;" border
 +
! rowspan="3" | Przypadek
 +
! colspan="5" | Liczba pojedyncza
 +
! colspan="5" | Liczba mnoga/podwójna/absolutna
 +
|-
 +
! rowspan="2" | 1. os.
 +
! rowspan="2" | 2. os.
 +
! colspan="3" | 3 os.
 +
! colspan="3" | 1. os.
 +
! rowspan="2" | 2. os.
 +
! rowspan="2" | 3 os.
 
|-
 
|-
 
! m
 
! m
 
! f
 
! f
 
! n
 
! n
! m/f
+
! ink.
! n
+
! pod.
 +
! eks.
 
|-
 
|-
 
! Mianownik
 
! Mianownik
| width="17%" | ŝogan
+
| width="10%" | xé (''ja'')
| width="17%" | ŝoryan
+
| width="10%" | mę (''ty'')
| width="17%" | ŝohan
+
| width="10%" | źa (''on'')
| width="17%" | ŝoptean
+
| width="10%" | rha (''ona'')
| width="17%" | ŝoptoan
+
| width="10%" | qa (''ono'')
|-
+
| width="10%" | ṕef (''my'')
 +
| width="10%" | ṕur (''my'')
 +
| width="10%" | ṕi (''my'')
 +
| width="10%" | yôk (''wy'')
 +
| width="10%" | ta (''oni'')
 +
|-
 
! Dopełniacz
 
! Dopełniacz
| ŝogān
+
| xis (''mnie'')
| ŝoryān
+
| mat (''ciebie'')
| ŝohān
+
| īse (''jego/go'')
| ŝopteān
+
| ére (''jej/niej'')
| ŝoptoān
+
| que (''jego/go/niego'')
 +
| pers (''nas'')
 +
| pr̄os (''nas'')
 +
| pyas (''nas'')
 +
| yana (''was'')
 +
| ťaor (''ich/nich'')
 
|-
 
|-
 
! Celownik
 
! Celownik
| ŝogannu
+
| xān (''mnie/mi'')
| ŝorannu
+
| mān (''tobie/ci'')
| ŝohannu
+
| īsri (''jemu/mu/niemu'')
| colspan="2" | ŝopīrnu
+
| erhi (''jej/niej'')
|-
+
| quari (''jemu/mu/niemu'')
! Biernik
+
| peŝar (''nam'')
| ŝoganed
+
| pwar (''nam'')
| ŝoraned
+
| pyar (''nam'')
| ŝohaned
+
| yān (''wam'')
| colspan="2" | ŝopaed
+
| ťān (''im/nim'')
 +
|-
 +
! Biernik
 +
| xān (''mnie/mię'')
 +
| mān (''ciebie/cię'')
 +
| īsri (''jego/go/niego'')
 +
| erhi (''ją/nią'')
 +
| quari (''je/nie'')
 +
| peŝar (''nas'')
 +
| pwar (''nas'')
 +
| pyar (''nas'')
 +
| yān (''was'')
 +
| ťān (''ich/nich'')
 
|-
 
|-
 
! Ablatyw
 
! Ablatyw
| ŝogar̄tū
+
| axôr (''ode mnie'')
| ŝorar̄tū
+
| amnę (''od ciebie'')
| ŝohar̄tū
+
| źva (''od niego'')
| colspan="2" | ŝopayū
+
| rhal (''od niej'')
 +
| ḱah (''od tego'')
 +
| ṕafar (''od nas'')
 +
| ṕūvar (''od nas'')
 +
| ṕiyar (''od nas'')
 +
| yah (''od was'')
 +
| tāsh (''od nich'')
 
|-
 
|-
 
! Allatyw
 
! Allatyw
| ŝogari
+
| xao (''do mnie'')
| ŝorari
+
| amnel (''do ciebie'')
| ŝohari
+
| źve (''do niego'')
| colspan="2" | ŝopafri
+
| rhas (''do niej'')
 +
| ḱeh ('' do tego'')
 +
| ṕarif (''do nas'')
 +
| ṕūvas (''do nas'')
 +
| ṕīray (''do nas'')
 +
| yokh (''do was'')
 +
| teosh (''do nich'')
 
|}
 
|}
  
<br>'''taki, taka, takie, tacy, takie'''
+
====Zaimki dzierżawcze====
 
+
'''mój, twój, swój'''
 
{| class="wikitable" style="text-align:center;" border
 
{| class="wikitable" style="text-align:center;" border
 
! rowspan="2" | Przypadek
 
! rowspan="2" | Przypadek
 
! colspan="3" | Liczba pojedyncza
 
! colspan="3" | Liczba pojedyncza
! colspan="2" | Liczba mnoga
+
! colspan="2" | Liczba mnoga/podwójna/absolutna
 
|-
 
|-
 
! m
 
! m
Linia 1313: Linia 1884:
 
|-
 
|-
 
! Mianownik
 
! Mianownik
| width="17%" | kerda
+
| width="17%" | kshûn (''mój''),
| width="17%" | karda
+
mûn (''twój''),
| width="17%" | kirda
+
<br>dzûn (''swój'')
| width="17%" | kerada
+
| width="17%" | kshayi (''moja''),
| width="17%" | kerdiya
+
mayi (''twoja''),
|-
+
<br>dzyi (''swoja'')
! Dopełniacz
+
| width="17%" | kshoan (''moje''),
| kerdā
+
moan (''twoje''),
| kardā
+
<br>dzoan (swoje)
| kirdā
+
| width="17%" | kshaji (''moi''),
| keradā
+
maji (''twoi''),
| kerdiyā
+
<br>daji (''swoi'')
 +
| width="17%" | ksho (''moje''),
 +
moh (''twoje''),
 +
<br>doh (''swoje'')
 +
|-
 +
! Dopełniacz
 +
| kshyān (''mojego''),
 +
myān (''twojego''),
 +
<br>dzyān (''swojego'')
 +
| kshyā (''mojej''),
 +
myā (''twojej''),
 +
<br>dzyā (''swojej'')
 +
| kshyą (''mojego''),
 +
myą (''twojego''),
 +
<br>dzyą (''swojego'')
 +
| kshij (''moich''),
 +
mij (''twoich''),
 +
<br>dij (''swoich'')
 +
| kshijo (''moich''),
 +
mijo (''twoich''),
 +
<br>dijo (''swoich'')
 
|-
 
|-
 
! Celownik
 
! Celownik
| kerdaw
+
| ekshu (''mojemu/moim''),
| kardaw
+
emnu (''twojemu/twoim''),
| kirdaw
+
<br>edzu (''swojemu/swoim'')
| colspan="2" | kerdiw
+
| ekshiw (''mojej/moją''),
 +
emniw (''twojej/twoją/''),
 +
<br>edziw (''swojej/swoją'')
 +
| ekshor (''mojemu/moim''),
 +
emnor (''twojemu/twoim''),
 +
<br>edzor (''swojemu/swoim'')
 +
| colspan="2" | ekshae (''moim/moimi/moich''),
 +
emnae (''twoim/twoimi/twoich''),
 +
<br>edae (''swoim/swoimi/swoich'')
 
|-
 
|-
 
! Biernik
 
! Biernik
| kerded
+
| ekshed (''mojego''),
| karded
+
emned (''twojego''),
| kirded
+
<br>edzed (''swojego'')
| colspan="2" | kerdiyed
+
| ekshad (''moją''),
 +
emnad (''twoją''),
 +
<br>edzad (''swoją'')
 +
| ekshod (''moje''),
 +
emnod (''twoje''),
 +
<br>edzod (''swoje'')
 +
| colspan="2" | ekshal (''moich/moje''),
 +
emnal (''twoich/twoje''),
 +
<br>edal (''swoich/swoje'')
 
|-
 
|-
 
! Ablatyw
 
! Ablatyw
| kerdar̄tū
+
| kshir̄tū (''od mojego''),
| kardar̄tū
+
mir̄tū (''od twojego''),
| kirdar̄tū
+
<br>dzir̄tū (''od swego'')
| colspan="2" | kerdiyu
+
| kshar̄tū (''od mojej''),
 +
mar̄tū (''od twojej''),
 +
<br>dzar̄tū (''od swojej'')
 +
| kshor̄tū (''od mojego''),
 +
mor̄tū (''od twojego''),
 +
<br>dzor̄tū (''od swojego'')
 +
| colspan="2" | kshisirh (''od moich''),
 +
misirh (''od twoich''),
 +
<br>disirh (''od swoich'')
 
|-
 
|-
 
! Allatyw
 
! Allatyw
| kerdari
+
| kshehi (''do mojego''),
| kardari
+
mehi (''do twojego''),
| kirdari
+
<br>dzehi (''do swego'')
| colspan="2" | kerdiri
+
| kshaha (''do mojej''),
 +
maha (''do twojej''),
 +
<br>dzaha (''do swojej'')
 +
| kshaho (''do mojego''),
 +
maho (''do twojego''),
 +
<br>dzaho (''do swojego'')
 +
| colspan="2" | kshaus (''do moich''),
 +
maus (''do twoich''),
 +
<br>daus (''do swoich'')
 
|}
 
|}
  
Zaimki '''tu, tam, wtedy''' są nieodmienne.
+
Zaimki '''jego, jej, tego, nasz, wasz, ich''' nie odmieniają się a ich forma pozostaje bez zmian.
*(tu/tutaj)
+
* īse (jego)
*vissa (tam)
+
* ére (jej)
*dīshar (wtedy)
+
* orse (tego)
 
+
* pęrędi (nasz)
====Zaimki pytajne====
+
* yadi (wasz)
'''kto, co'''
+
* ťandi (ich)
 +
<br>
 +
'''czyj, niczyj'''
 
{| class="wikitable" style="text-align:center;" border
 
{| class="wikitable" style="text-align:center;" border
! Przypadek
+
! rowspan="2" | Przypadek
! rowspan="2" width="40%" |
+
! colspan="3" | Liczba pojedyncza
! rowspan="2" width="40%" | zan
+
! colspan="2" | Liczba mnoga/podwójna/absolutna
 
|-
 
|-
! I.
+
! m
 +
! f
 +
! n
 +
! m/f
 +
! n
 
|-
 
|-
! II.
+
! Mianownik
| zétri
+
| width="17%" | orye, qorye
| zantra
+
| width="17%" | ora, qora
 +
| width="17%" | oryo, qoryo
 +
| width="17%" | orji, qorji
 +
| width="17%" | oroh, qoroh
 
|-
 
|-
! III.
+
! Dopełniacz
| zhe, źe
+
| oryān, qoryān
| zhin, źan
+
| oryā, qoryā
 +
| oryą, qoryą
 +
| width="17%" | orij, qorij
 +
| width="17%" | orijo, qorijo
 +
|-
 +
! Celownik
 +
| oru, qoru
 +
| oriw, qoriw
 +
| oror, qoror
 +
| colspan="2" | orae, qorae
 
|-
 
|-
! IV.
+
! Biernik
| ize
+
| ored, qored
| iza
+
| orad, qorad
 +
| orod, qorod
 +
| colspan="2" | oral, qoral
 
|-
 
|-
! V.
+
! Ablatyw
| colspan=2 | zaḱa, zéḱas, zaḱan
+
| oyir̄tū, qoyir̄tū
 +
| oyar̄tū, qoyar̄tū
 +
| oyor̄tū, qoyor̄tū
 +
| colspan="2" | orsirh, qorsirh
 
|-
 
|-
! VI.
+
! Allatyw
| colspan=2 | zahwam, zéhwas, zahwan
+
| orehi, qorehi
|}
+
| oraha, qoraha
 
+
| oraho, qoraho
'''czyj, czyja, czyje'''
+
| colspan="2" | oraus, qoraus
{| class="wikitable" style="text-align:center;" border
+
|}
 +
 
 +
====Zaimki zwrotne====
 +
Zaimki zwrotne przybierają formę odpowiednich przedrostków dodanych do rzeczownika, a nie osobnych słów. Służą do wyrażenia, że podmiot wykonał czynność na samym sobie (1), lub, w przypadku liczby mnogiej, sobie nawzajem (2).
 +
{| class="wikitable" style="text-align:center;" border
 +
! rowspan="2" | l.pojedyncza
 +
! colspan="2" | l.pod/mn/ab
 +
|-
 +
| width="17%" | 1
 +
| width="17%" | 2
 +
|-
 +
| cvar-
 +
| crer-
 +
| cker-
 +
|}
 +
 
 +
Dla przykładu:
 +
<br>ver̄unear - ja karzę (kogoś) → '''cvar'''ver̄unear - karzę się/samego siebie
 +
<br>ver̄unerą - oni karzą (kogoś) → '''crer'''ver̄unerą - karzą się/sami siebie → '''cker'''ver̄unerą - karzą się nawzajem
 +
 
 +
====Zaimki określone====
 +
'''ten, ta, to, ci, te'''
 +
 
 +
Zaimki odpowiadające polskim '''ci''' i '''te''' są identyczne dla rodzaju męskiego i żeńskiego, osobny zaimek jest dla neutralnego.
 +
{| class="wikitable" style="text-align:center;" border
 
! rowspan="2" | Przypadek
 
! rowspan="2" | Przypadek
 
! colspan="3" | Liczba pojedyncza
 
! colspan="3" | Liczba pojedyncza
Linia 1397: Linia 2067:
 
|-
 
|-
 
! Mianownik
 
! Mianownik
| width="17%" | orye
+
| width="17%" | gan
| width="17%" | ora
+
| width="17%" | ryan
| width="17%" | oryo
+
| width="17%" | han
| width="17%" | orji
+
| width="17%" | ptean
| width="17%" | oroh
+
| width="17%" | ptoan
 
|-
 
|-
 
! Dopełniacz
 
! Dopełniacz
| oryān
+
| gān
| oryā
+
| ryān
| oryą
+
| hān
| width="17%" | orij
+
| pteān
| width="17%" | orijo
+
| ptoān
 
|-
 
|-
 
! Celownik
 
! Celownik
| oru
+
| gannu
| oriw
+
| rannu
| oror
+
| hannu
| colspan="2" | orae
+
| colspan="2" | pīrnu
 
|-
 
|-
 
! Biernik
 
! Biernik
| ored
+
| ganed
| orad
+
| raned
| orod
+
| haned
| colspan="2" | oral
+
| colspan="2" | paed
 
|-
 
|-
 
! Ablatyw
 
! Ablatyw
| oyir̄tū
+
| gar̄tū
| oyar̄tū
+
| rar̄tū
| oyor̄tū
+
| har̄tū
| colspan="2" | orsirh
+
| colspan="2" | payū
 
|-
 
|-
 
! Allatyw
 
! Allatyw
| orehi
+
| gari
| oraha
+
| rari
| oraho
+
| hari
| colspan="2" | oraus
+
| colspan="2" | pafri
 
|}
 
|}
 +
'''tamten, tamta, tamto, tamci, tamte
  
'''który, która, które'''
+
Te zaimki tworzy się poprzez dodanie prefiksu '''ŝo'''-. Tutaj również formy w liczbie mnogiej są takie same dla rodzaju męskiego i żeńskiego.
 
{| class="wikitable" style="text-align:center;" border
 
{| class="wikitable" style="text-align:center;" border
 
! rowspan="2" | Przypadek
 
! rowspan="2" | Przypadek
Linia 1448: Linia 2119:
 
|-
 
|-
 
! Mianownik
 
! Mianownik
| width="17%" | andis
+
| width="17%" | ŝogan
| width="17%" | andas
+
| width="17%" | ŝoryan
| width="17%" | andos
+
| width="17%" | ŝohan
| width="17%" | andé
+
| width="17%" | ŝoptean
| width="17%" | andoh
+
| width="17%" | ŝoptoan
 
|-
 
|-
 
! Dopełniacz
 
! Dopełniacz
| andisān
+
| ŝogān
| andasān
+
| ŝoryān
| andosān
+
| ŝohān
| width="17%" | andéf
+
| ŝopteān
| width="17%" | ando
+
| ŝoptoān
 
|-
 
|-
 
! Celownik
 
! Celownik
| andiw
+
| ŝogannu
| andaw
+
| ŝorannu
| andow
+
| ŝohannu
| colspan="2" | andoe
+
| colspan="2" | ŝopīrnu
 
|-
 
|-
 
! Biernik
 
! Biernik
| andid
+
| ŝoganed
| andad
+
| ŝoraned
| andod
+
| ŝohaned
| colspan="2" | andô
+
| colspan="2" | ŝopaed
 
|-
 
|-
 
! Ablatyw
 
! Ablatyw
| andir̄tū
+
| ŝogar̄tū
| andar̄tū
+
| ŝorar̄tū
| andor̄tū
+
| ŝohar̄tū
| colspan="2" | andôr
+
| colspan="2" | ŝopayū
 
|-
 
|-
 
! Allatyw
 
! Allatyw
| andiha
+
| ŝogari
| andaha
+
| ŝorari
| andoha
+
| ŝohari
| colspan="2" | andaus
+
| colspan="2" | ŝopafri
 
|}
 
|}
  
Reszta zaimków pytajnych jest nieodmienna.
+
<br>'''taki, taka, takie, tacy, takie'''
*zan (jaki)
 
*fea (jak)
 
*ashfan (gdzie)
 
*datra, girdan (kiedy)
 
*dassan (dlaczego)
 
*qelan (ile)
 
  
====Zaimki nieokreślone====
+
{| class="wikitable" style="text-align:center;" border
Tworzy się je poprzez dodanie końcówki '''-(i)t''' do odpowiedniego zaimka, niezależnie od rodzaju czy przypadka. Służą do wyrażenia pewnego, niesprecyzowanego pojęcia (osoby, rzeczy itd.), które dla mówiącego nie ma znaczenia.
+
! rowspan="2" | Przypadek
<br> zét, zant, oryet, orat, oryot, andist, andast, andost, ashfant, dartat, girdant, qelant itd.
+
! colspan="3" | Liczba pojedyncza
 
+
! colspan="2" | Liczba mnoga
<br>Dla zaimków 'który, jaki, kto, gdzie, skąd, dokąd, jak, kiedy, czyj' można utworzyć zaimek nieokreślony przez dodanie przyrostka '''-djovwe''', odpowiadającego polskiemu -kolwiek.
 
<br> andisdjovwe, zandjovwe, zédjovwe, ashfandjovwe, oryedjovwe itd.
 
 
 
===Liczebniki===
 
====0-9====
 
<br>Liczby od 1 do 9 kończą się na '''-ir''', wyjątkiem jest tutaj 0. W przypadku liczebników porządkowych, z wyjątkiem liczb 0, 3, 6 i 9, pojawia się końcówka '''-ase''', dla rodzaju męskiego i żeńskiego, lub '''-aso''', dla rodzaju neutralnego. Liczebnik wielokrotny zawsze składa się z liczby i '''-illis/illos'''. 
 
{| class="wikitable"
 
 
|-
 
|-
!
+
! m
! Liczebnik główny
+
! f
! Liczebnik porządkowy
+
! n
! Liczebnik wielokrotny
+
! m/f
 +
! n
 
|-
 
|-
|0
+
! Mianownik
|sūriya
+
| width="17%" | kerda
|sûriyas
+
| width="17%" | karda
| -
+
| width="17%" | kirda
 +
| width="17%" | kerada
 +
| width="17%" | kerdiya
 
|-
 
|-
|1
+
! Dopełniacz
|ekhrir
+
| kerdā
|ekhrase/o
+
| kardā
|ekhraillis/os
+
| kirdā
 +
| keradā
 +
| kerdiyā
 
|-
 
|-
|2
+
! Celownik
|lāwir
+
| kerdaw
|lāwase/o
+
| kardaw
|lāwaillis/os
+
| kirdaw
 +
| colspan="2" | kerdiw
 
|-
 
|-
|3
+
! Biernik
|azhir
+
| kerded
|azhûne/o
+
| karded
|azhûrillis/os
+
| kirded
 +
| colspan="2" | kerdiyed
 
|-
 
|-
|4
+
! Ablatyw
|śniahir
+
| kerdar̄tū
|śniahase/o
+
| kardar̄tū
|śniahillis/os
+
| kirdar̄tū
 +
| colspan="2" | kerdiyu
 
|-
 
|-
|5
+
! Allatyw
|ghavir
+
| kerdari
|ghavase/o
+
| kardari
|ghavaillis/os
+
| kirdari
|-
+
| colspan="2" | kerdiri
|6
+
|}
|wéshir
+
 
|wéane/o
+
Zaimki '''tu, tam, wtedy''' są nieodmienne.
|wéshaillis/os
+
*vé (tu/tutaj)
 +
*vissa (tam)
 +
*dīshar (wtedy)
 +
 
 +
====Zaimki pytajne====
 +
'''kto, co'''
 +
{| class="wikitable" style="text-align:center;" border
 +
! Przypadek
 +
! rowspan="2" width="40%" |
 +
! rowspan="2" width="40%" | zan
 
|-
 
|-
|7
+
! I.
|swāhir
 
|swāhase/o
 
|swāhillis/os
 
 
|-
 
|-
|8
+
! II.
|jyotir
+
| zétri
|jyotase/o
+
| zantra
|jyotaillis/os
 
 
|-
 
|-
|9
+
! III.
|ir̄ir
+
| zhe, źe
|ir̄ŝe/o
+
| zhin, źan
|ir̄aillis/os
 
|}
 
 
 
====10-90====
 
<br>Liczby te zawsze kończą się na '''-śat'''. Liczebniki porządkowe zakończone są na '''-śashe/śasho''' a liczebniki wielokrotne na '''-illis/illos'''.
 
{| class="wikitable"
 
 
|-
 
|-
!
+
! IV.
! Liczebnik główny
+
| ize
! Liczebnik porządkowy
+
| iza
! Liczebnik wielokrotny
 
 
|-
 
|-
|10
+
! V.
|déśat
+
| colspan=2 | zaḱa, zéḱas, zaḱan
|déśashe/o
 
|déśatillis/os
 
 
|-
 
|-
|20
+
! VI.
|lawśat
+
| colspan=2 | zahwam, zéhwas, zahwan
|lawśashe/o
+
|}
|lāwatillis/os
+
 
 +
'''czyj, czyja, czyje'''
 +
{| class="wikitable" style="text-align:center;" border
 +
! rowspan="2" | Przypadek
 +
! colspan="3" | Liczba pojedyncza
 +
! colspan="2" | Liczba mnoga
 
|-
 
|-
|30
+
! m
|azhośat
+
! f
|azhośashe/o
+
! n
|azhośatillis/os
+
! m/f
 +
! n
 
|-
 
|-
|40
+
! Mianownik
|śniaśat
+
| width="17%" | orye
|śniaśashe/o
+
| width="17%" | ora
|śniaśatillis/os
+
| width="17%" | oryo
 +
| width="17%" | orji
 +
| width="17%" | oroh
 
|-
 
|-
|50
+
! Dopełniacz
|ghavśat
+
| oryān
|ghavśashe/o
+
| oryā
|ghavśatillis/os
+
| oryą
 +
| width="17%" | orij
 +
| width="17%" | orijo
 
|-
 
|-
|60
+
! Celownik
|wéśat
+
| oru
|wéśashe/o
+
| oriw
|wéśatillis/os
+
| oror
 +
| colspan="2" | orae
 
|-
 
|-
|70
+
! Biernik
|swaśat
+
| ored
|swaśashe/o
+
| orad
|swaśatillis/os
+
| orod
 +
| colspan="2" | oral
 
|-
 
|-
|80
+
! Ablatyw
|jyaśat
+
| oyir̄tū
|jyaśashe/o
+
| oyar̄tū
|jyaśatillis/os
+
| oyor̄tū
 +
| colspan="2" | orsirh
 
|-
 
|-
|90
+
! Allatyw
|ir̄śat
+
| orehi
|ir̄śashe/o
+
| oraha
|ir̄śatillis/os
+
| oraho
 +
| colspan="2" | oraus
 
|}
 
|}
  
====11-99====
+
'''który, która, które'''
<br>Tworzy się je poprzez złączenie liczb dziesiątek i jedności, przy czym pierwsza jest liczba jedności a ostatnie dziesiątek. Dosłownie oznacza to np. ''dwa-czterdzieści'' jako czterdzieści dwa. Podobnie wyglądają liczebniki porządkowe i wielokrotne - nieodmieniona liczba jedności i odmieniona liczba dziesiątek.
+
{| class="wikitable" style="text-align:center;" border
{| class="wikitable"
+
! rowspan="2" | Przypadek
 +
! colspan="3" | Liczba pojedyncza
 +
! colspan="2" | Liczba mnoga
 
|-
 
|-
!
+
! m
! Liczebnik główny
+
! f
! Liczebnik porządkowy
+
! n
! Liczebnik wielokrotny
+
! m/f
 +
! n
 
|-
 
|-
|11
+
! Mianownik
|ekhrirdéśat
+
| width="17%" | andis
|ekhrirdéśashe/o
+
| width="17%" | andas
|ekhrirdéśatillis/os
+
| width="17%" | andos
 +
| width="17%" | andé
 +
| width="17%" | andoh
 
|-
 
|-
|12
+
! Dopełniacz
|lāwirdéśat
+
| andisān
|lāwirdéśashe/o
+
| andasān
|lāwirdéśatillis/os
+
| andosān
 +
| width="17%" | andéf
 +
| width="17%" | ando
 
|-
 
|-
|13
+
! Celownik
|azhayodéśat
+
| andiw
|azhayodéśasho
+
| andaw
|azhayodéśatillis/os
+
| andow
 +
| colspan="2" | andoe
 
|-
 
|-
|14
+
! Biernik
|śniahirdéśat
+
| andid
|śniahidéśashe/o
+
| andad
|śniahidéśatillis/os
+
| andod
 +
| colspan="2" | andô
 
|-
 
|-
|15
+
! Ablatyw
|ghavirdéśat
+
| andir̄tū
|ghavirdéśashe/o
+
| andar̄tū
|ghavirdéśatillis/os
+
| andor̄tū
 +
| colspan="2" | andôr
 
|-
 
|-
|16
+
! Allatyw
|wéshirdéśat
+
| andiha
|wéshirdéśashe/o
+
| andaha
|wéshirdéśatillis/os
+
| andoha
|-
+
| colspan="2" | andaus
|17
+
|}
|swāhirdéśat
+
 
|swāhirdéśashe/o
+
Reszta zaimków pytajnych jest nieodmienna.
|swāhirdéśatillis/os
+
*zan (jaki)
 +
*fea (jak)
 +
*ashfan (gdzie)
 +
*datra, girdan (kiedy)
 +
*dassan (dlaczego)
 +
*qelan (ile)
 +
 
 +
====Zaimki nieokreślone====
 +
Tworzy się je poprzez dodanie końcówki '''-(i)t''' do odpowiedniego zaimka, niezależnie od rodzaju czy przypadka. Służą do wyrażenia pewnego, niesprecyzowanego pojęcia (osoby, rzeczy itd.), które dla mówiącego nie ma znaczenia. Odpowiada to polskiemu -ś, np ktoś, coś, któryś.
 +
<br> zét, zant, oryet, orat, oryot, andist, andast, andost, ashfant, dartat, girdant, qelant itd.
 +
 
 +
<br>Dla zaimków ''który, jaki, kto, gdzie, skąd, dokąd, jak, kiedy, czyj'' można utworzyć zaimek nieokreślony przez dodanie przyrostka '''-djovwe''', odpowiadającego polskiemu -kolwiek.
 +
<br> andisdjovwe, zandjovwe, zédjovwe, ashfandjovwe, oryedjovwe itd.
 +
 
 +
===Liczebniki===
 +
====0-9====
 +
<br>Liczby od 1 do 9 kończą się na '''-ir''', wyjątkiem jest tutaj 0. W przypadku liczebników porządkowych, z wyjątkiem liczb 0, 3, 6 i 9, pojawia się końcówka '''-ase''', dla rodzaju męskiego i żeńskiego, lub '''-aso''', dla rodzaju neutralnego. Liczebnik wielokrotny zawsze składa się z liczby i '''-illis/illos'''. 
 +
{| class="wikitable"
 
|-
 
|-
|18
+
!
|jyotirdéśat
+
! Liczebnik główny
|jyotirdéśashe/o
+
! Liczebnik porządkowy
|jyotirdéśatillis/os
+
! Liczebnik wielokrotny
 
|-
 
|-
|19
+
|0
|ir̄irdéśat
+
|sūriya
|ir̄irdéśashe/o
+
|sûriyas
|ir̄irdéśatillis/os
+
| -
 
|-
 
|-
|21
+
|1
|ekhrirlawśat
+
|ekhrir
|ekhrirlawśashe/o
+
|ekhrase/o
|ekhrirlāwatillis/os
+
|ekhraillis/os
 
|-
 
|-
|22
+
|2
|lāwirlawśat
+
|lāwir
|lāwirlawśashe/o
+
|lāwase/o
|lāwirlāwatillis/os
+
|lāwaillis/os
 
|-
 
|-
|23
+
|3
|azhayolawśat
+
|azhir
|azhayolawśashe/o
+
|azhûne/o
|azhayolāwatillis/os
+
|azhûrillis/os
 
|-
 
|-
|24
+
|4
|śniahirlawśat
+
|śniahir
|śniahirlawśashe/o
+
|śniahase/o
|śniahirlāwatillis/os
+
|śniahillis/os
 
|-
 
|-
|31
+
|5
|ekhrirazhośat
+
|ghavir
|ekhrirazhośashe/o
+
|ghavase/o
|ekhrirazhośatillis/os
+
|ghavaillis/os
 
|-
 
|-
|32
+
|6
|lāwirazhośat
+
|wéshir
|lāwirazhośashe/o
+
|wéane/o
|lāwirazhośatillis/os
+
|wéshaillis/os
 
|-
 
|-
|33
+
|7
|azhayoazhośat
+
|swāhir
|azhayoazhośashe/o
+
|swāhase/o
|azhayoazhośatillis/os
+
|swāhillis/os
 
|-
 
|-
|}
+
|8
 
+
|jyotir
====100-900====
+
|jyotase/o
<br>Setki, przypominają nieco dziesiątki, gdyż tworzy się je na podobnej zasadzie. Liczebnik główny zakończony jest na '''-éd''', które pochodzi od ''zéd'', liczebnik porządkowy zakończony jest '''-ase/o''', natomiast tworzenie liczebnika wielokrotnego pozostaje bez zmian.  
+
|jyotaillis/os
 +
|-
 +
|9
 +
|ir̄ir
 +
|ir̄ŝe/o
 +
|ir̄aillis/os
 +
|}
 +
 
 +
====10-90====
 +
<br>Liczby te zawsze kończą się na '''-śat'''. Liczebniki porządkowe zakończone są na '''-śashe/śasho''' a liczebniki wielokrotne na '''-illis/illos'''.
 
{| class="wikitable"
 
{| class="wikitable"
 
|-
 
|-
Linia 1717: Linia 2429:
 
! Liczebnik wielokrotny
 
! Liczebnik wielokrotny
 
|-
 
|-
|100
+
|10
|zéd
+
|déśat
|zédase/o
+
|déśashe/o
|zédillis/os
+
|déśatillis/os
 
|-
 
|-
|200
+
|20
|lawéd
+
|lawśat
|lawédase/o
+
|lawśashe/o
|lawédillis/os
+
|lāwatillis/os
 
|-
 
|-
|300
+
|30
|azhéd
+
|azhośat
|azhédase/o
+
|azhośashe/o
|azhédillis/os
+
|azhośatillis/os
 
|-
 
|-
|400
+
|40
|śniahéd
+
|śniaśat
|śniahédase/o
+
|śniaśashe/o
|śniahédillis/os
+
|śniaśatillis/os
 
|-
 
|-
|500
+
|50
|ghavéd
+
|ghavśat
|ghavédase/o
+
|ghavśashe/o
|ghavédillis/os
+
|ghavśatillis/os
 
|-
 
|-
|600
+
|60
|wéshéd
+
|wéśat
|wéshédase/o
+
|wéśashe/o
|wéshédillis/os
+
|wéśatillis/os
 
|-
 
|-
|700
+
|70
|swahéd
+
|swaśat
|swahédase/o
+
|swaśashe/o
|swahédillis/os
+
|swaśatillis/os
 
|-
 
|-
|800
+
|80
|jyotéd
+
|jyaśat
|jyotédase/o
+
|jyaśashe/o
|jyotédillis/os
+
|jyaśatillis/os
 
|-
 
|-
|900
+
|90
|irzéd
+
|ir̄śat
|irzédase/o
+
|ir̄śashe/o
|irzédillis/os
+
|ir̄śatillis/os
 
|}
 
|}
  
====1000-9000====
+
====11-99====
<br>Przed li
+
<br>Tworzy się je poprzez złączenie liczb dziesiątek i jedności, przy czym pierwsza jest liczba jedności a ostatnie dziesiątek. Dosłownie oznacza to np. ''dwa-czterdzieści'' jako czterdzieści dwa. Podobnie wyglądają liczebniki porządkowe i wielokrotne - nieodmieniona liczba jedności i odmieniona liczba dziesiątek.
 
{| class="wikitable"
 
{| class="wikitable"
 
|-
 
|-
Linia 1772: Linia 2484:
 
! Liczebnik wielokrotny
 
! Liczebnik wielokrotny
 
|-
 
|-
|1000
+
|11
|dwiźyat
+
|ekhrirdéśat
|dwiźyase/o
+
|ekhrirdéśashe/o
|dwiźyatillis/os
+
|ekhrirdéśatillis/os
 
|-
 
|-
|2000
+
|12
|lawiźyat
+
|lāwirdéśat
|lawiźyase/o
+
|lāwirdéśashe/o
|lawiźyatillis/os
+
|lāwirdéśatillis/os
 
|-
 
|-
|3000
+
|13
|azhiźyat
+
|azhayodéśat
|azhiźyase/o
+
|azhayodéśasho
|azhiźyatillis/os
+
|azhayodéśatillis/os
 
|-
 
|-
|4000
+
|14
|śniaźyat
+
|śniahirdéśat
|śniaźyase/o
+
|śniahidéśashe/o
|śniaźyatillis/os
+
|śniahidéśatillis/os
 
|-
 
|-
|5000
+
|15
|ghaviźyat
+
|ghavirdéśat
|ghaviźyase/o
+
|ghavirdéśashe/o
|ghaviźyatillis/os
+
|ghavirdéśatillis/os
 
|-
 
|-
|6000
+
|16
|wéshiźyat
+
|wéshirdéśat
|wéshiźyase/o
+
|wéshirdéśashe/o
|wéshiźyatillis/os
+
|wéshirdéśatillis/os
 +
|-
 +
|17
 +
|swāhirdéśat
 +
|swāhirdéśashe/o
 +
|swāhirdéśatillis/os
 
|-
 
|-
|7000
+
|18
|swahiźyat
+
|jyotirdéśat
|swahiźyase/o
+
|jyotirdéśashe/o
|swahiźyatillis/os
+
|jyotirdéśatillis/os
 
|-
 
|-
|8000
+
|19
|jyotiźyat
+
|ir̄irdéśat
|jyotiźyase/o
+
|ir̄irdéśashe/o
|jyotiźyatillis/os
+
|ir̄irdéśatillis/os
 
|-
 
|-
|9000
+
|21
|irźyat
+
|ekhrirlawśat
|irźyase/o
+
|ekhrirlawśashe/o
|irźyatillis/os
+
|ekhrirlāwatillis/os
|}
+
|-
====Inne====
+
|22
2 - aywīr (''oba, obydwa'')
+
|lāwirlawśat
<br>(3-9) - cinru (''kilka'') --> --- ---> cinrillis/os (''kilkakrotny'')           
+
|lāwirlawśashe/o
<br>(11–19) - cinbhaśat (''kilkanaście'') --> cinbhaśashe/o (''kilkunasty'') --> cinbhaśatillis/os (''kilkunastokrotny'')
+
|lāwirlāwatillis/os
<br>(20–90) - cintraśat (''kilkadziesiąt'') --> cintraśashe/o (''kilkudziesiąty'') --> cintraśatillis/os (''kilkudziesięciokrotny'')
 
<br>(200–900) - cinrhéd (''kilkaset'') --> cinrhaśashe/o (''kilkusetny'') --> cinrhédillis/os (''kilkusetkrotny'')
 
<br> kyara (''wiele'') ---> --- ---> kyaraillis/os (''wielokrotny'')
 
====Odmiana liczebników====
 
Liczebniki nie odmieniają się
 
 
 
===Tryby===
 
Ajdyniriański posiada 4 tryby: orzekający, rozkazujący, przypuszczający, życzący. Dodatkowo, w ayńadhańskim i staro-ajdyniriańskim istniał piąty tryb - nieświadka, lecz zanikł on na przestrzeni wieków.
 
====Tryb orzekający====
 
Tryb orzekający wyraża obiektywny, neutralny stosunek mówiącego do wypowiadanej treści. Składa się na niego zwykła odmiana przez osoby. Podstawowy tryb.
 
 
 
====Tryb rozkazujący====
 
Tryb rozkazujący wyraża rozkaz, życzenie lub prośbę. Tworzy się go identycznie dla wszystkich osób, poprzez usunięcie z bezokolicznika końcówki -e i zamienienie jej na -'''o'''.
 
 
 
{| class="wikitable" style="text-align:center"
 
!Osoba
 
!Końcówka
 
!Przykład
 
!Tłumaczenie
 
 
|-
 
|-
|rowspan="5" | Wszystkie osoby 
+
|23
|rowspan="5" |-'''o'''
+
|azhayolawśat
|  
+
|azhayolawśashe/o
<br>mifen'''o'''
+
|azhayolāwatillis/os
----
+
|-
<br>dhāyart'''o'''
+
|24
----
+
|śniahirlawśat
<br>rahet'''o'''
+
|śniahirlawśashe/o
|
+
|śniahirlāwatillis/os
<br>jeść!
 
----
 
<br>podbijć!
 
----
 
<br>żyć!
 
|}
 
 
 
W przypadku zdania rozkazującego przed czasownikiem zazwyczaj wstawia się jeszcze osobę, która jest z reguły pomijana w zdaniach twierdzących, chociaż nie jest to konieczne. Gdy osoba jest obecna można to przetłumaczyć jako konkretny rozkaz do konkretnej osoby, gdy jej natomiast nie ma jest to raczej rozkaz ogólny.
 
 
 
<br>Mę mifeno! Mę dhāyarto! Mę raheto! - Jedź! Podbijaj! Żyj!
 
<br>Mifeno! Dhāyarto! Raheto! - Jeść! Podbijać! Żyć!
 
 
 
====Tryb przypuszczający====
 
Tryb przypuszczający wyraża niepewność, warunkowość lub wyrażone pośrednio życzenie. Tworzy się go, poprzez dodanie do bezokolicznika odpowiedniej końcówki.
 
{| class="wikitable"
 
 
|-
 
|-
! Osoba
+
|31
! Końcówka
+
|ekhrirazhośat
! Przykład
+
|ekhrirazhośashe/o
! Tłumaczenie
+
|ekhrirazhośatillis/os
 
|-
 
|-
|
+
|32
| -'''arin'''
+
|lāwirazhośat
|
+
|lāwirazhośashe/o
mifene'''arin'''
+
|lāwirazhośatillis/os
----
 
dhāyarte'''arin'''
 
----
 
rahete'''arin'''
 
|jadłbym
 
----
 
podbijałbym
 
----
 
żyłbym
 
 
|-
 
|-
|
+
|33
| -'''étin'''
+
|azhayoazhośat
|
+
|azhayoazhośashe/o
mifen'''étin'''
+
|azhayoazhośatillis/os
----
 
dhāyart'''étin'''
 
----
 
rahet'''étin'''
 
|jadłbyś
 
----
 
podbijałbyś
 
----
 
żyłbyś
 
 
|-
 
|-
| źa/rha/qa
+
|}
| -'''tyan'''
+
 
|
+
====100-900====
mifen'''tyan'''  
+
<br>Setki, przypominają nieco dziesiątki, gdyż tworzy się je na podobnej zasadzie. Liczebnik główny zakończony jest na '''-éd''', które pochodzi od ''zéd'', liczebnik porządkowy zakończony jest '''-ase/o''', natomiast tworzenie liczebnika wielokrotnego pozostaje bez zmian. 
----
+
{| class="wikitable"
dhāyart'''yan'''
+
|-
----
+
!
rahet'''yan'''  
+
! Liczebnik główny
|jadłby/jadłaby/jadłoby
+
! Liczebnik porządkowy
----
+
! Liczebnik wielokrotny
podbijałby/podbijałaby/podbijałoby*
 
----
 
żyłby/żyłaby/żyłoby*
 
 
|-
 
|-
| ṕef/ṕur/ṕi
+
|100
| -'''zhin'''
+
|zéd
|
+
|zédase/o
mifene'''zhin'''
+
|zédillis/os
----
+
|-
dhāyarte'''zhin'''
+
|200
----
+
|lawéd
rahete'''zhin'''
+
|lawédase/o
|jedlibyśmy
+
|lawédillis/os
----
 
podbijalibyśmy
 
----
 
żylibyśmy
 
 
|-
 
|-
| yôk
+
|300
| -'''elin'''
+
|azhéd
|
+
|azhédase/o
mifen'''elin'''
+
|azhédillis/os
----
 
dhāyart'''elin'''
 
----
 
rahet'''elin'''
 
|jedlibyście
 
----
 
podbijalibyście
 
----
 
żylibyście
 
 
|-
 
|-
| ta
+
|400
| -'''vin'''
+
|śniahéd
|
+
|śniahédase/o
mifene'''vin'''
+
|śniahédillis/os
----
 
dhāyarte'''vin'''
 
----
 
rahete'''vin'''
 
|jedliby
 
----
 
podbijaliby
 
----
 
żyliby
 
 
|-
 
|-
| obwiatyw
+
|500
| -'''ŝin'''
+
|ghavéd
|
+
|ghavédase/o
mifene'''ŝin'''
+
|ghavédillis/os
----
 
dhāyarte'''ŝin'''
 
----
 
rahete'''ŝin'''
 
|
 
|}
 
* tutaj, tak samo jak w normalnej odmianie, gdy w czasowniku regularnym przed końcowym e stoi t, ť, d lub dh, nie dubluje się tego dodając kolejne t tylko od razu dodaje -'''yan'''.
 
 
 
====Tryb życzący====
 
Tryb życzący wyraża życzenie, nadzieję lub możliwość. Tutaj również dochodzi odpowiednia odmiana. Ten tryb odpowiada mniej więcej polskiej konstrukcji "oby coś".
 
{| class="wikitable"
 
 
|-
 
|-
! Osoba
+
|600
! Końcówka
+
|wéshéd
! Przykład
+
|wéshédase/o
 +
|wéshédillis/os
 
|-
 
|-
|
+
|700
| -'''arya'''
+
|swahéd
|
+
|swahédase/o
mifene'''arya''' (obym jadł)
+
|swahédillis/os
----
 
dhāyarte'''arya''' (obym podbijał)
 
----
 
rahete'''arya''' (obym żył)
 
 
|-
 
|-
|
+
|800
| -'''étrya'''
+
|jyotéd
|
+
|jyotédase/o
mifen'''étrya''' (obyś jadł)
+
|jyotédillis/os
----
 
dhāyart'''étrya''' (obyś podbijał)
 
----
 
rahet'''étrya''' (obyś żył)
 
 
 
 
|-
 
|-
| źa
+
|900
| -'''arti'''
+
|irzéd
|
+
|irzédase/o
mifen'''arti''' (oby jadł)
+
|irzédillis/os
----
+
|}
dhāyart'''arti''' (oby podbijał)
 
----
 
rahet'''arti''' (oby żył)
 
  
 +
====1000-9000====
 +
<br>Przed li
 +
{| class="wikitable"
 
|-
 
|-
| rha
+
!
| -'''arta'''
+
! Liczebnik główny
|
+
! Liczebnik porządkowy
mifen'''arta''' (oby jadła)
+
! Liczebnik wielokrotny
----
 
dhāyart'''arta''' (oby podbijała)
 
----
 
rahet'''arta''' (oby żyła)
 
 
 
 
|-
 
|-
| qa
+
|1000
| -'''arto'''
+
|dwiźyat
|
+
|dwiźyase/o
mifen'''arto''' (oby jadło)
+
|dwiźyatillis/os
----
 
dhāyart'''arto''' (oby podbijało)
 
----
 
rahet'''arto''' (oby żyło)
 
 
 
 
|-
 
|-
| ṕef
+
|2000
| -'''zef'''
+
|lawiźyat
|
+
|lawiźyase/o
mifene'''zef''' (obyśmy jedli)
+
|lawiźyatillis/os
----
 
dhāyarte'''zef''' (obyśmy podbijali)
 
----
 
rahete'''zef''' (obyśmy żyli)
 
 
 
 
|-
 
|-
| ṕur
+
|3000
| -'''zūr'''
+
|azhiźyat
|
+
|azhiźyase/o
mifene'''zūr''' (obyśmy jedli)
+
|azhiźyatillis/os
----
 
dhāyarte'''zūr''' (obyśmy podbijali)
 
----
 
rahete'''zūr''' (obyśmy żyli)
 
 
 
 
|-
 
|-
| ṕi
+
|4000
| -'''zish'''
+
|śniaźyat
|
+
|śniaźyase/o
mifene'''zish''' (obyśmy jedli)
+
|śniaźyatillis/os
----
 
dhāyarte'''zish''' (obyśmy podbijali)
 
----
 
rahete'''zish''' (obyśmy żyli)
 
 
 
 
|-
 
|-
| yôk
+
|5000
| -'''elon'''
+
|ghaviźyat
|
+
|ghaviźyase/o
mifen'''elon''' (obyście jedli)
+
|ghaviźyatillis/os
----
 
dhāyart'''elon''' (obyście podbijali)
 
----
 
rahet'''elon''' (obyście żyli)
 
 
 
 
|-
 
|-
| ta
+
|6000
| -'''rava'''
+
|wéshiźyat
|
+
|wéshiźyase/o
mifene'''rava''' (oby jedli)
+
|wéshiźyatillis/os
----
+
|-
dhāyarte'''rava''' (oby podbijali)
+
|7000
----
+
|swahiźyat
rahete'''rava''' (oby żyli)
+
|swahiźyase/o
 +
|swahiźyatillis/os
 +
|-
 +
|8000
 +
|jyotiźyat
 +
|jyotiźyase/o
 +
|jyotiźyatillis/os
 
|-
 
|-
| obwiatyw
+
|9000
| -'''ŝap'''
+
|irźyat
|
+
|irźyase/o
mifene'''ŝap'''
+
|irźyatillis/os
----
 
dhāyarte'''ŝap'''
 
----
 
rahete'''ŝap'''
 
 
|}
 
|}
 +
====Inne====
 +
1 - ekhérani (''jedyny'')
 +
<br>2 - aywīr (''oba, obydwa'')
 +
<br>(3-9) - cinru (''kilka'') → → → cinrillis/os (''kilkakrotny'')           
 +
<br>(11–19) - cinbhaśat (''kilkanaście'') → cinbhaśashe/o (''kilkunasty'') → cinbhaśatillis/os (''kilkunastokrotny'')
 +
<br>(20–90) - cintraśat (''kilkadziesiąt'') → cintraśashe/o (''kilkudziesiąty'') → cintraśatillis/os (''kilkudziesięciokrotny'')
 +
<br>(200–900) - cinrhéd (''kilkaset'') → cinrhaśashe/o (''kilkusetny'') → cinrhédillis/os (''kilkusetkrotny'')
 +
<br>kyara (''wiele'') → → → kyaraillis/os (''wielokrotny'')
 +
<br>beraxes (''milion'')
 +
<br>rhamai (''wiele; liczba oznaczająca, niesprecyzowaną ogromną ilość, często powyżej miliona, miliard'')
  
===Czasy===
+
====Odmiana liczebników====
Istnieją 3 czasy - teraźniejszy, przeszły i przyszły. Zarówno czas przeszły jak i przyszły tworzy się podobnie, w regularnym bezokoliczniku w miejsce -'''e''' należy dodać najpierw zrostek odpowiadający za czas, a następnie taki odpowiadający za odmianę przez osoby.
+
Liczebniki nie odmieniają się
====Czas teraźniejszy====
 
Tworzony przez zwykłą odmianę czasownika przez osoby.
 
  
====Czas przeszły====
+
===Tryby===
W czasie przeszłym zrostek wskazujący czas to -'''ī'''-. Wyjątkiem jest tu obwiatyw, gdzie zamiast -ī- pojawia się jedynie końcówka -'''īssi'''.
+
Ajdyniriański posiada 4 tryby: orzekający, rozkazujący, przypuszczający, życzący. Dodatkowo, w ayńadhańskim i staro-ajdyniriańskim istniał piąty tryb - nieświadka, lecz zanikł on na przestrzeni wieków.
{| class="wikitable"
+
====Tryb orzekający====
 +
Tryb orzekający wyraża obiektywny, neutralny stosunek mówiącego do wypowiadanej treści. Składa się na niego zwykła odmiana przez osoby. Podstawowy tryb.
 +
 
 +
====Tryb rozkazujący====
 +
Tryb rozkazujący wyraża rozkaz, życzenie lub prośbę. Tworzy się go identycznie dla wszystkich osób, poprzez usunięcie z bezokolicznika końcówki -e i zamienienie jej na -'''o'''.
 +
 
 +
{| class="wikitable" style="text-align:center"
 +
!Osoba
 +
!Końcówka
 +
!Przykład
 +
!Tłumaczenie
 
|-
 
|-
!  Osoba 
+
|rowspan="5" | Wszystkie osoby 
!  Końcówka 
+
|rowspan="5" |-'''o'''
!  Przykład
+
|  
|-
+
<br>mifen'''o'''
| align="center" |
+
----
| align="center" | '''-wā'''
+
<br>dhāyart'''o'''
| align="center" | 
 
mifen''ī'''''''' - jadłem
 
 
----
 
----
qat''ī'''''wā''' - lubiłem*
+
<br>rahet'''o'''
|-
+
|
| align="center" | mę
+
<br>jeść!
| align="center" | '''-yą'''
+
----
| align="center" | 
+
<br>podbijć!
mifen''ī'''''yą''' - jadłeś
 
 
----
 
----
qat''ī'''''yą''' - lubiłeś
+
<br>żyć!
 +
|}
 +
 
 +
W przypadku zdania rozkazującego przed czasownikiem zazwyczaj wstawia się jeszcze osobę, która jest z reguły pomijana w zdaniach twierdzących, chociaż nie jest to konieczne. Gdy osoba jest obecna można to przetłumaczyć jako konkretny rozkaz do konkretnej osoby, gdy jej natomiast nie ma jest to raczej rozkaz ogólny.
 +
 
 +
<br>Mę mifeno! Mę dhāyarto! Mę raheto! - Jedź! Podbijaj! Żyj!
 +
<br>Mifeno! Dhāyarto! Raheto! - Jeść! Podbijać! Żyć!
 +
 
 +
====Tryb przypuszczający====
 +
Tryb przypuszczający wyraża niepewność, warunkowość lub wyrażone pośrednio życzenie. Tworzy się go, poprzez dodanie do bezokolicznika odpowiedniej końcówki.
 +
{| class="wikitable"
 
|-
 
|-
| align="center" | źa
+
! Osoba
| align="center" | '''-dri'''
+
! Końcówka
| align="center" | 
+
! Przykład
mifen''ī'''''dri''' - jadł
+
! Tłumaczenie
----
 
qat''ī'''''dri''' - lubił
 
 
|-
 
|-
| align="center" | rha
+
|
| align="center" | '''-dra'''
+
| -'''arin'''  
| align="center" | 
+
|
mifen''ī'''''dra''' - jadła
+
mifene'''arin'''
 
----
 
----
qat''ī'''''dra''' - lubiła
+
dhāyarte'''arin'''
|-
 
| align="center" | qa
 
| align="center" | '''-dro'''
 
| align="center" | 
 
mifen''ī'''''dro''' - jadło
 
 
----
 
----
qat''ī'''''dro''' - lubiło
+
rahete'''arin'''
|-
+
|jadłbym
| align="center" | ṕef
 
| align="center" | '''-dzve'''
 
| align="center" | 
 
mifen''ī'''''dzve''' - jedliśmy
 
 
----
 
----
qat''ī'''''dzve''' - lubiliśmy
+
podbijałbym
|-
 
| align="center" | ṕur
 
| align="center" | '''-źve'''
 
| align="center" | 
 
mifen''ī'''''źve''' - jedliśmy
 
 
----
 
----
qat''ī'''''źve''' - lubiliśmy
+
żyłbym
 
|-
 
|-
| align="center" | ṕi
+
|
| align="center" | '''-djve'''  
+
| -'''étin'''
| align="center" | 
+
|
mifen''ī'''''djve''' - jedliśmy
+
mifen'''étin'''
 +
----
 +
dhāyart'''étin'''
 
----
 
----
qat''ī'''''djve''' - lubiliśmy
+
rahet'''étin'''
|-
+
|jadłbyś
| align="center" | yôk
 
| align="center" | '''-llay'''  
 
| align="center" | 
 
mifen''ī'''''llay''' - jedliście
 
 
----
 
----
qat''ī'''''llay''' - lubiliście
+
podbijałbyś
|-
 
| align="center" | ta
 
| align="center" | '''-sht'''
 
| align="center" | 
 
mifen''ī'''''sht''' - jedli
 
 
----
 
----
qat''ī'''''sht''' - lubili
+
żyłbyś
 
|-
 
|-
| align="center" | obwiatyw
+
| źa/rha/qa
| align="center" | '''-īssi'''
+
| -'''tyan'''
| align="center" | 
+
|
mifen'''īssi'''
+
mifen'''tyan'''  
 
----
 
----
qat'''īssi'''
+
dhāyart'''yan'''  
|}
+
----
*jeśli w bezokoliczniku przed -e stoi ť, ḱ, lub ṕ to po dodaniu -ī- tracą one swoją ejektywność (np w ''qaťe'' - lubić)
+
rahet'''yan'''  
 
+
|jadłby/jadłaby/jadłoby
'''Czasowniki nieregularne'''
+
----
<br>
+
podbijałby/podbijałaby/podbijałoby*
{| class="wikitable"
+
----
 +
żyłby/żyłaby/żyłoby*
 
|-
 
|-
!  osoba 
+
| ṕef/ṕur/ṕi
!  końcówka 
+
| -'''zhin'''
!  darād - mieć
+
|
!  nagham - móc
+
mifene'''zhin'''  
!  sąrhal - umieć/potrafić
+
----
!  avriť - myśleć
+
dhāyarte'''zhin'''  
!  gāchana - znać 
+
----
!  ŝarwīshi - mieć powinność
+
rahete'''zhin'''  
|-
+
|jedlibyśmy
| align="center" | xé
+
----
| align="center" | '''-iwa'''
+
podbijalibyśmy
| align="center" | dar'''iwa'''
+
----
| align="center" | nagh'''iwa'''
+
żylibyśmy
| align="center" | sąrh'''iwa'''
 
| align="center" | avr'''iwa'''
 
| align="center" | gāch'''iwa'''
 
| align="center" | ŝar'''iwa'''
 
 
|-
 
|-
| align="center" | mę
+
| yôk
| align="center" | '''-ati'''
+
| -'''elin'''
| align="center" | dar'''ati'''
+
|
| align="center" | nagh'''ati'''
+
mifen'''elin'''
| align="center" | sąrh'''ati'''
+
----
| align="center" | avr'''ati'''
+
dhāyart'''elin'''
| align="center" | gāch'''ati'''
+
----
| align="center" | ŝar'''ati'''
+
rahet'''elin'''
 +
|jedlibyście
 +
----
 +
podbijalibyście
 +
----
 +
żylibyście
 
|-
 
|-
| align="center" | źa/rha/qa
+
| ta
| align="center" | '''-oda'''
+
| -'''vin'''
| align="center" | dar'''oda'''
+
|
| align="center" | nagh'''oda'''
+
mifene'''vin'''
| align="center" | sąrh'''oda'''
+
----
| align="center" | avr'''oda'''
+
dhāyarte'''vin'''  
| align="center" | gāch'''oda'''
+
----
| align="center" | ŝar'''oda'''
+
rahete'''vin'''  
 +
|jedliby
 +
----
 +
podbijaliby
 +
----
 +
żyliby
 
|-
 
|-
| align="center" | ṕef/ṕur/ṕi
+
| obwiatyw
| align="center" | '''-ij'''
+
| -'''ŝin'''
| align="center" | dar'''ij'''
+
|
| align="center" | nagh'''ij'''
+
mifene'''ŝin'''
| align="center" | sąrh'''ij'''
+
----
| align="center" | avr'''ij'''
+
dhāyarte'''ŝin'''
| align="center" | gāch'''ij'''
+
----
| align="center" | ŝar'''ij'''
+
rahete'''ŝin'''
|-
+
|
| align="center" | yôk
 
| align="center" | '''-lin'''
 
| align="center" | da'''lin'''
 
| align="center" | na'''lin'''
 
| align="center" | są'''lin'''
 
| align="center" | av'''lin'''
 
| align="center" | gāch'''lin'''
 
| align="center" | ŝar'''lin'''
 
|-
 
| align="center" | ta
 
| align="center" | '''-ishi
 
| align="center" | dar'''ishi'''
 
| align="center" | nagh'''ishi'''
 
| align="center" | sąrh'''ishi'''
 
| align="center" | avr'''ishi'''
 
| align="center" | gāch'''ishi'''
 
| align="center" | ŝarw'''ishi'''
 
|-
 
| align="center" | obwiatyw
 
| align="center" | '''-it'''
 
| align="center" | da'''it'''
 
| align="center" | na'''it'''
 
| align="center" | są'''it'''
 
| align="center" | av'''it'''
 
| align="center" | gā'''it'''
 
| align="center" | ŝa'''it'''
 
 
|}
 
|}
 +
* tutaj, tak samo jak w normalnej odmianie, gdy w czasowniku regularnym przed końcowym e stoi t, ť, d lub dh, nie dubluje się tego dodając kolejne t tylko od razu dodaje -'''yan'''.
  
 +
====Tryb życzący====
 +
Tryb życzący wyraża życzenie, nadzieję lub możliwość. Tutaj również dochodzi odpowiednia odmiana. Ten tryb odpowiada mniej więcej polskiej konstrukcji "oby coś".
 
{| class="wikitable"
 
{| class="wikitable"
 
|-
 
|-
!   osoba   
+
! Osoba
!   nezyu - być
+
! Końcówka
!   caiva - chcieć
+
! Przykład
!  ḱalshu - musieć
 
 
|-
 
|-
| align="center" | xé
+
| xé
| align="center" | narzān
+
| -'''arya'''
| align="center" |  cawān
+
|
| align="center" |  ḱalba
+
mifene'''arya''' (obym jadł)
 +
----
 +
dhāyarte'''arya''' (obym podbijał)
 +
----
 +
rahete'''arya''' (obym żył)
 
|-
 
|-
| align="center" | mę
+
| mę
| align="center" nęfé
+
-'''étrya'''
| align="center" |  cintra
+
|
| align="center" |  ḱabara
+
mifen'''étrya''' (obyś jadł)
 +
----
 +
dhāyart'''étrya''' (obyś podbijał)
 +
----
 +
rahet'''étrya''' (obyś żył)
 +
 
 
|-
 
|-
| align="center" | źa
+
| źa
| align="center" | ŝagri
+
| -'''arti'''
| align="center" |  ṕesavi
+
|
| align="center" |  ezil
+
mifen'''arti''' (oby jadł)
 +
----
 +
dhāyart'''arti''' (oby podbijał)
 +
----
 +
rahet'''arti''' (oby żył)
 +
 
 
|-
 
|-
| align="center" | rha
+
| rha
| align="center" | ŝauri
+
| -'''arta'''
| align="center" |  ṕanavi
+
|
| align="center" |  ezal
+
mifen'''arta''' (oby jadła)
 +
----
 +
dhāyart'''arta''' (oby podbijała)
 +
----
 +
rahet'''arta''' (oby żyła)
 +
 
 
|-
 
|-
| align="center" | qa
+
| qa
| align="center" | ŝamri
+
| -'''arto'''
| align="center" |  ṕoravi
+
|
| align="center" |  ezûl
+
mifen'''arto''' (oby jadło)
 +
----
 +
dhāyart'''arto''' (oby podbijało)
 +
----
 +
rahet'''arto''' (oby żyło)
 +
 
 
|-
 
|-
| align="center" | ṕef
+
| ṕef
| align="center" | jaqae
+
| -'''zef'''
| align="center" |  zatan
+
|
| align="center" |  bazhdi
+
mifene'''zef''' (obyśmy jedli)
 +
----
 +
dhāyarte'''zef''' (obyśmy podbijali)
 +
----
 +
rahete'''zef''' (obyśmy żyli)
 +
 
 
|-
 
|-
| align="center" | ṕur
+
| ṕur
| align="center" | jaqau
+
| -'''zūr'''
| align="center" |  zôtan
+
|
| align="center" |  bezhdi
+
mifene'''zūr''' (obyśmy jedli)
 +
----
 +
dhāyarte'''zūr''' (obyśmy podbijali)
 +
----
 +
rahete'''zūr''' (obyśmy żyli)
 +
 
 
|-
 
|-
| align="center" | ṕi
+
| ṕi
| align="center" | jaqai
+
| -'''zish'''
| align="center" |  zutan
+
|
| align="center" |  buzhdi
+
mifene'''zish''' (obyśmy jedli)
 +
----
 +
dhāyarte'''zish''' (obyśmy podbijali)
 +
----
 +
rahete'''zish''' (obyśmy żyli)
 +
 
 
|-
 
|-
| align="center" | yôk  
+
| yôk
| align="center" | issa
+
| -'''elon'''
| align="center" |  damar
+
|
| align="center" |  axûl
+
mifen'''elon''' (obyście jedli)
 +
----
 +
dhāyart'''elon''' (obyście podbijali)
 +
----
 +
rahet'''elon''' (obyście żyli)
 +
 
 
|-
 
|-
| align="center" | ta
+
| ta
| align="center" | eshen
+
| -'''rava'''
| align="center" |  mezdar
+
|
| align="center" |  tagham
+
mifene'''rava''' (oby jedli)
|-
+
----
| align="center" | obwiatyw
+
dhāyarte'''rava''' (oby podbijali)
| align="center" | ŝehar̄
+
----
| align="center" |  ṕadva
+
rahete'''rava''' (oby żyli)
| align="center" |  ezim
+
|-
 +
| obwiatyw
 +
| -'''ŝap'''
 +
|
 +
mifene'''ŝap'''
 +
----
 +
dhāyarte'''ŝap'''
 +
----
 +
rahete'''ŝap'''
 
|}
 
|}
 +
====Tryb nieświadka====
 +
Tryb nieświadka oznacza niepewną, wątpliwą informację, taką której mówiący nie był świadkiem lub która zaczerpał od osób trzecich. Tryb ten był stosowany często w języku ayńadhańskim i staroajdyniriańskim, posiadał również rozbudowaną odmianę przez osoby. Do chwili obecnej zachował się jedynie w szczątkowej formie, w postaci specjalnej konstrukcji.
  
====Czas przyszły====
+
W przypadku czasowników regularnych:
W czasie przyszłym zrostek to -'''āś'''-. Podobnie jak w czasie przeszłym, obwiatyw poprzez dodanie samej końcówki -'''aŝaf'''.
+
<pre>Bezokolicznik(-e) + wrostek -n- + końcówka odmiany
 +
</pre> 
 +
Np. Rha e rakhasas qasarta
 +
<br/>(Ona spotyka się ze szlachcicami) 
 +
 
 +
<br>Rha ôhirita, oan e rakhasas qasar'''en'''ta
 +
<br/>(Ona mówi, że spotyka się ze szlachcicami)
 +
 
 +
W przypadku czasowników nieregularnych:
 +
<pre>Bezokolicznik + ennes
 +
</pre>
 +
Np. Źa bazdirazi daraem
 +
<br/>(On ma syna)
 +
 
 +
<br>Źa ôhiriti, oan bazdirazi darād ennes
 +
<br/>(On mówi, że ma syna)
 +
 
 +
===Czasy===
 +
Istnieją 3 czasy - teraźniejszy, przeszły i przyszły. Zarówno czas przeszły jak i przyszły tworzy się podobnie, w regularnym bezokoliczniku w miejsce -'''e''' należy dodać najpierw zrostek odpowiadający za czas, a następnie taki odpowiadający za odmianę przez osoby.
 +
====Czas teraźniejszy====
 +
Tworzony przez zwykłą odmianę czasownika przez osoby.
 +
 
 +
====Czas przeszły====
 +
W czasie przeszłym zrostek wskazujący czas to -'''ī'''-. Wyjątkiem jest tu obwiatyw, gdzie zamiast -ī- pojawia się jedynie końcówka -'''īssi'''.
 
{| class="wikitable"
 
{| class="wikitable"
 
|-
 
|-
Linia 2324: Linia 2979:
 
|-
 
|-
 
| align="center" | xé
 
| align="center" | xé
| align="center" | '''-rhi'''
+
| align="center" | '''-'''
 
| align="center" |   
 
| align="center" |   
mifen''āś'''''rhi''' - będę jadł
+
mifen''ī'''''''' - jadłem
 
----
 
----
qat''āś'''''rhi''' - będę lubił
+
qat''ī'''''''' - lubiłem*
 
|-
 
|-
 
| align="center" | mę
 
| align="center" | mę
| align="center" | '''-dhao'''
+
| align="center" | '''-'''
 
| align="center" |   
 
| align="center" |   
mifen''āś'''''dhao''' - będziesz jadł
+
mifen''ī'''''''' - jadłeś
 
----
 
----
qat''āś'''''dhao''' - będziesz lubił
+
qat''ī'''''''' - lubiłeś
 
|-
 
|-
 
| align="center" | źa
 
| align="center" | źa
| align="center" | '''-ťi'''
+
| align="center" | '''-dri'''
 
| align="center" |   
 
| align="center" |   
mifen''āś'''''ťi''' - będzie jadł
+
mifen''ī'''''dri''' - jadł
 
----
 
----
qat''āś'''''ťi''' - będzie lubił
+
qat''ī'''''dri''' - lubił
 
|-
 
|-
 
| align="center" | rha
 
| align="center" | rha
| align="center" | '''-ťa'''
+
| align="center" | '''-dra'''
 
| align="center" |   
 
| align="center" |   
mifen''āś'''''ťa''' - będzie jadła
+
mifen''ī'''''dra''' - jadła
 
----
 
----
qat''āś'''''ťa''' - będzie lubiła
+
qat''ī'''''dra''' - lubiła
 
|-
 
|-
 
| align="center" | qa
 
| align="center" | qa
| align="center" | '''-ťo'''
+
| align="center" | '''-dro'''
 
| align="center" |   
 
| align="center" |   
mifen''āś'''''ťo''' - będzie jadło
+
mifen''ī'''''dro''' - jadło
 
----
 
----
qat''āś'''''ťo''' - będzie lubiło
+
qat''ī'''''dro''' - lubiło
 
|-
 
|-
 
| align="center" | ṕef
 
| align="center" | ṕef
| align="center" | '''-ges'''
+
| align="center" | '''-dzve'''
 
| align="center" |   
 
| align="center" |   
mifen''āś'''''ges''' - będziemy jedli
+
mifen''ī'''''dzve''' - jedliśmy
 
----
 
----
qat''āś'''''ges''' - będziemy lubili
+
qat''ī'''''dzve''' - lubiliśmy
 
|-
 
|-
 
| align="center" | ṕur
 
| align="center" | ṕur
| align="center" | '''-gush'''
+
| align="center" | '''-źve'''
 
| align="center" |   
 
| align="center" |   
mifen''āś'''''gush''' - będziemy jedli
+
mifen''ī'''''źve''' - jedliśmy
 
----
 
----
qat''āś'''''gush''' - będziemy lubili
+
qat''ī'''''źve''' - lubiliśmy
 
|-
 
|-
 
| align="center" | ṕi
 
| align="center" | ṕi
| align="center" | '''-gis'''  
+
| align="center" | '''-djve'''  
 
| align="center" |   
 
| align="center" |   
mifen''āś'''''gis''' - będziemy jedli
+
mifen''ī'''''djve''' - jedliśmy
 
----
 
----
qat''āś'''''gis''' - będziemy lubili
+
qat''ī'''''djve''' - lubiliśmy
 
|-
 
|-
 
| align="center" | yôk
 
| align="center" | yôk
| align="center" | '''-har'''  
+
| align="center" | '''-llay'''  
 
| align="center" |   
 
| align="center" |   
mifen''āś'''''har''' - będziecie jedli
+
mifen''ī'''''llay''' - jedliście
 
----
 
----
qat''āś'''''har''' - będziecie lubili
+
qat''ī'''''llay''' - lubiliście
 
|-
 
|-
 
| align="center" | ta
 
| align="center" | ta
| align="center" | '''-'''
+
| align="center" | '''-sht'''
 
| align="center" |   
 
| align="center" |   
mifen''āś'''''''' - będą jedli
+
mifen''ī'''''sht''' - jedli
 
----
 
----
qat''āś'''''''' - będą lubili
+
qat''ī'''''sht''' - lubili
 
|-
 
|-
 
| align="center" | obwiatyw
 
| align="center" | obwiatyw
| align="center" | '''-āŝaf'''
+
| align="center" | '''-īssi'''
 
| align="center" |   
 
| align="center" |   
mifn'''āŝaf'''
+
mifen'''īssi'''
 
----
 
----
qat'''āŝaf'''
+
qat'''īssi'''
 
|}
 
|}
 +
*jeśli w bezokoliczniku przed -e stoi ť, ḱ, lub ṕ to po dodaniu -ī- tracą one swoją ejektywność (np w ''qaťe'' - lubić)
  
 
'''Czasowniki nieregularne'''
 
'''Czasowniki nieregularne'''
Linia 2415: Linia 3071:
 
|-
 
|-
 
| align="center" | xé
 
| align="center" | xé
| align="center" | '''-ôra'''
+
| align="center" | '''-iwa'''
| align="center" | dar'''ôra'''
+
| align="center" | dar'''iwa'''
| align="center" | nagh'''ôra'''
+
| align="center" | nagh'''iwa'''
| align="center" | sąrh'''ôra'''
+
| align="center" | sąrh'''iwa'''
| align="center" | avr'''ôra'''
+
| align="center" | avr'''iwa'''
| align="center" | gāch'''ôra'''
+
| align="center" | gāch'''iwa'''
| align="center" | ŝar'''ôra'''
+
| align="center" | ŝar'''iwa'''
 
|-
 
|-
 
| align="center" | mę
 
| align="center" | mę
| align="center" | '''-iday'''
+
| align="center" | '''-ati'''
| align="center" | dar'''iday'''
+
| align="center" | dar'''ati'''
| align="center" | nagh'''iday'''
+
| align="center" | nagh'''ati'''
| align="center" | sąrh'''iday'''
+
| align="center" | sąrh'''ati'''
| align="center" | avr'''iday'''
+
| align="center" | avr'''ati'''
| align="center" | gāch'''iday'''
+
| align="center" | gāch'''ati'''
| align="center" | ŝar'''iday'''
+
| align="center" | ŝar'''ati'''
 
|-
 
|-
 
| align="center" | źa/rha/qa
 
| align="center" | źa/rha/qa
| align="center" | '''-iať'''
+
| align="center" | '''-oda'''
| align="center" | dar'''iať'''
+
| align="center" | dar'''oda'''
| align="center" | nagh'''iať'''
+
| align="center" | nagh'''oda'''
| align="center" | sąrh'''iať'''
+
| align="center" | sąrh'''oda'''
| align="center" | avr'''iať'''
+
| align="center" | avr'''oda'''
| align="center" | gāch'''iať'''
+
| align="center" | gāch'''oda'''
| align="center" | ŝar'''iať'''
+
| align="center" | ŝar'''oda'''
 
|-
 
|-
 
| align="center" | ṕef/ṕur/ṕi
 
| align="center" | ṕef/ṕur/ṕi
| align="center" | '''-arg'''
+
| align="center" | '''-ij'''
| align="center" | dar'''arg'''
+
| align="center" | dar'''ij'''
| align="center" | nagh'''arg'''
+
| align="center" | nagh'''ij'''
| align="center" | sąrh'''arg'''
+
| align="center" | sąrh'''ij'''
| align="center" | avr'''arg'''
+
| align="center" | avr'''ij'''
| align="center" | gāch'''arg'''
+
| align="center" | gāch'''ij'''
| align="center" | ŝar'''arg'''
+
| align="center" | ŝar'''ij'''
 
|-
 
|-
 
| align="center" | yôk  
 
| align="center" | yôk  
| align="center" | '''-ahwa'''
+
| align="center" | '''-lin'''
| align="center" | d'''āhwa'''
+
| align="center" | da'''lin'''
| align="center" | n'''āhwa'''
+
| align="center" | na'''lin'''
| align="center" | są'''hwa'''
+
| align="center" | są'''lin'''
| align="center" | av'''ahwa'''
+
| align="center" | av'''lin'''
| align="center" | gāch'''ahwa'''
+
| align="center" | gāch'''lin'''
| align="center" | ŝar'''ahwa'''
+
| align="center" | ŝar'''lin'''
 
|-
 
|-
 
| align="center" | ta
 
| align="center" | ta
| align="center" | '''-ena
+
| align="center" | '''-ishi
| align="center" | dar'''ena'''
+
| align="center" | dar'''ishi'''
| align="center" | nagh'''ena'''
+
| align="center" | nagh'''ishi'''
| align="center" | sąrh'''ena'''
+
| align="center" | sąrh'''ishi'''
| align="center" | avr'''ena'''
+
| align="center" | avr'''ishi'''
| align="center" | gāch'''ena'''
+
| align="center" | gāch'''ishi'''
| align="center" | ŝarw'''ena'''
+
| align="center" | ŝarw'''ishi'''
 
|-
 
|-
 
| align="center" | obwiatyw
 
| align="center" | obwiatyw
| align="center" | '''-ishq'''
+
| align="center" | '''-it'''
| align="center" | da'''ishq'''
+
| align="center" | da'''it'''
| align="center" | na'''ishq'''
+
| align="center" | na'''it'''
| align="center" | są'''ishq'''
+
| align="center" | są'''it'''
| align="center" | av'''ishq'''
+
| align="center" | av'''it'''
| align="center" | gā'''ishq'''
+
| align="center" | gā'''it'''
| align="center" | ŝa'''ishq'''
+
| align="center" | ŝa'''it'''
 
|}
 
|}
  
Linia 2486: Linia 3142:
 
|-
 
|-
 
| align="center" | xé
 
| align="center" | xé
| align="center" |  nakhan
+
| align="center" |  narzān
| align="center" |  ciyaf
+
| align="center" |  cawān
| align="center" |  ḱedaka
+
| align="center" |  ḱalba
 
|-
 
|-
 
| align="center" | mę
 
| align="center" | mę
| align="center" |  nanin
+
| align="center" |  nęfé
| align="center" |  cahir
+
| align="center" |  cintra
| align="center" |  ḱella
+
| align="center" |  ḱabara
 
|-
 
|-
 
| align="center" | źa
 
| align="center" | źa
| align="center" |  ŝegal
+
| align="center" |  ŝagri
| align="center" |  ṕeshwa
+
| align="center" |  ṕesavi
| align="center" |  eqener
+
| align="center" |  ezil
 
|-
 
|-
 
| align="center" | rha
 
| align="center" | rha
| align="center" |  ŝewal
+
| align="center" |  ŝauri
| align="center" |  ṕashwa
+
| align="center" |  ṕanavi
| align="center" |  eqayr
+
| align="center" |  ezal
 
|-
 
|-
 
| align="center" | qa
 
| align="center" | qa
| align="center" |  ŝemal
+
| align="center" |  ŝamri
| align="center" |  ṕoshwa
+
| align="center" |  ṕoravi
| align="center" |  eqonu
+
| align="center" |  ezûl
 
|-
 
|-
 
| align="center" | ṕef
 
| align="center" | ṕef
| align="center" |  jor̄epi
+
| align="center" |  jaqae
| align="center" |  zinet
+
| align="center" |  zatan
| align="center" |  basaf
+
| align="center" |  bazhdi
 +
|-
 +
| align="center" | ṕur
 +
| align="center" |  jaqau
 +
| align="center" |  zôtan
 +
| align="center" |  bezhdi
 
|-
 
|-
| align="center" | ṕur
+
| align="center" | ṕi
| align="center" |  jor̄upi
+
| align="center" |  jaqai
| align="center" |  zunut
+
| align="center" |  zutan
| align="center" |  behaf
+
| align="center" |  buzhdi
 +
|-
 +
| align="center" | yôk
 +
| align="center" |  issa
 +
| align="center" |  damar
 +
| align="center" |  axûl
 +
|-
 +
| align="center" | ta
 +
| align="center" |  eshen
 +
| align="center" |  mezdar
 +
| align="center" |  tagham
 +
|-
 +
| align="center" | obwiatyw
 +
| align="center" |  ŝehar̄
 +
| align="center" |  ṕadva
 +
| align="center" |  ezim
 +
|}
 +
 
 +
====Czas przyszły====
 +
W czasie przyszłym zrostek to -'''āś'''-. Podobnie jak w czasie przeszłym, obwiatyw poprzez dodanie samej końcówki -'''aŝaf'''.
 +
{| class="wikitable"
 +
|-
 +
!  Osoba 
 +
!  Końcówka 
 +
!  Przykład
 +
|-
 +
| align="center" | xé
 +
| align="center" | '''-rhi'''
 +
| align="center" | 
 +
mifen''āś'''''rhi''' - będę jadł
 +
----
 +
qat''āś'''''rhi''' - będę lubił
 +
|-
 +
| align="center" | mę
 +
| align="center" | '''-dhao'''
 +
| align="center" | 
 +
mifen''āś'''''dhao''' - będziesz jadł
 +
----
 +
qat''āś'''''dhao''' - będziesz lubił
 +
|-
 +
| align="center" | źa
 +
| align="center" | '''-ťi'''
 +
| align="center" | 
 +
mifen''āś'''''ťi''' - będzie jadł
 +
----
 +
qat''āś'''''ťi''' - będzie lubił
 +
|-
 +
| align="center" | rha
 +
| align="center" | '''-ťa'''
 +
| align="center" | 
 +
mifen''āś'''''ťa''' - będzie jadła
 +
----
 +
qat''āś'''''ťa''' - będzie lubiła
 +
|-
 +
| align="center" | qa
 +
| align="center" | '''-ťo'''
 +
| align="center" | 
 +
mifen''āś'''''ťo''' - będzie jadło
 +
----
 +
qat''āś'''''ťo''' - będzie lubiło
 +
|-
 +
| align="center" | ṕef
 +
| align="center" | '''-ges'''
 +
| align="center" | 
 +
mifen''āś'''''ges''' - będziemy jedli
 +
----
 +
qat''āś'''''ges''' - będziemy lubili
 +
|-
 +
| align="center" | ṕur
 +
| align="center" | '''-gush'''
 +
| align="center" | 
 +
mifen''āś'''''gush''' - będziemy jedli
 +
----
 +
qat''āś'''''gush''' - będziemy lubili
 +
|-
 +
| align="center" | ṕi
 +
| align="center" | '''-gis'''
 +
| align="center" | 
 +
mifen''āś'''''gis''' - będziemy jedli
 +
----
 +
qat''āś'''''gis''' - będziemy lubili
 +
|-
 +
| align="center" | yôk
 +
| align="center" | '''-har'''
 +
| align="center" | 
 +
mifen''āś'''''har''' - będziecie jedli
 +
----
 +
qat''āś'''''har''' - będziecie lubili
 +
|-
 +
| align="center" | ta
 +
| align="center" | '''-eą'''
 +
| align="center" | 
 +
mifen''āś'''''eą''' - będą jedli
 +
----
 +
qat''āś'''''eą''' - będą lubili
 +
|-
 +
| align="center" | obwiatyw
 +
| align="center" | '''-āŝaf'''
 +
| align="center" | 
 +
mifn'''āŝaf'''
 +
----
 +
qat'''āŝaf'''
 +
|}
 +
 
 +
'''Czasowniki nieregularne'''
 +
<br>
 +
{| class="wikitable"
 +
|-
 +
!  osoba 
 +
!  końcówka 
 +
!  darād - mieć
 +
!  nagham - móc
 +
!  sąrhal - umieć/potrafić
 +
!  avriť - myśleć
 +
!  gāchana - znać 
 +
!  ŝarwīshi - mieć powinność
 +
|-
 +
| align="center" | xé
 +
| align="center" | '''-ôra'''
 +
| align="center" | dar'''ôra'''
 +
| align="center" | nagh'''ôra'''
 +
| align="center" | sąrh'''ôra'''
 +
| align="center" | avr'''ôra'''
 +
| align="center" | gāch'''ôra'''
 +
| align="center" | ŝar'''ôra'''
 +
|-
 +
| align="center" | mę
 +
| align="center" | '''-iday'''
 +
| align="center" | dar'''iday'''
 +
| align="center" | nagh'''iday'''
 +
| align="center" | sąrh'''iday'''
 +
| align="center" | avr'''iday'''
 +
| align="center" | gāch'''iday'''
 +
| align="center" | ŝar'''iday'''
 +
|-
 +
| align="center" | źa/rha/qa
 +
| align="center" | '''-iať'''
 +
| align="center" | dar'''iať'''
 +
| align="center" | nagh'''iať'''
 +
| align="center" | sąrh'''iať'''
 +
| align="center" | avr'''iať'''
 +
| align="center" | gāch'''iať'''
 +
| align="center" | ŝar'''iať'''
 +
|-
 +
| align="center" | ṕef/ṕur/ṕi
 +
| align="center" | '''-arg'''
 +
| align="center" | dar'''arg'''
 +
| align="center" | nagh'''arg'''
 +
| align="center" | sąrh'''arg'''
 +
| align="center" | avr'''arg'''
 +
| align="center" | gāch'''arg'''
 +
| align="center" | ŝar'''arg'''
 +
|-
 +
| align="center" | yôk
 +
| align="center" | '''-ahwa'''
 +
| align="center" | d'''āhwa'''
 +
| align="center" | n'''āhwa'''
 +
| align="center" | są'''hwa'''
 +
| align="center" | av'''ahwa'''
 +
| align="center" | gāch'''ahwa'''
 +
| align="center" | ŝar'''ahwa'''
 +
|-
 +
| align="center" | ta
 +
| align="center" | '''-ena
 +
| align="center" | dar'''ena'''
 +
| align="center" | nagh'''ena'''
 +
| align="center" | sąrh'''ena'''
 +
| align="center" | avr'''ena'''
 +
| align="center" | gāch'''ena'''
 +
| align="center" | ŝarw'''ena'''
 +
|-
 +
| align="center" | obwiatyw
 +
| align="center" | '''-ishk'''
 +
| align="center" | da'''ishk'''
 +
| align="center" | na'''ishk'''
 +
| align="center" | sąy'''ishk'''
 +
| align="center" | av'''ishk'''
 +
| align="center" | gāy'''ishk'''
 +
| align="center" | ŝa'''ishk'''
 +
|}
 +
 
 +
{| class="wikitable"
 +
|-
 +
!  osoba   
 +
!  nezyu - być
 +
!  caiva - chcieć
 +
!  ḱalshu - musieć
 +
|-
 +
| align="center" | xé
 +
| align="center" |  nakhan
 +
| align="center" |  ciyaf
 +
| align="center" |  ḱedaka
 +
|-
 +
| align="center" | mę
 +
| align="center" |  nanin
 +
| align="center" |  cahir
 +
| align="center" |  ḱella
 +
|-
 +
| align="center" | źa
 +
| align="center" |  ŝegal
 +
| align="center" |  ṕeshwa
 +
| align="center" |  eqener
 +
|-
 +
| align="center" | rha
 +
| align="center" |  ŝewal
 +
| align="center" |  ṕashwa
 +
| align="center" |  eqayr
 +
|-
 +
| align="center" | qa
 +
| align="center" |  ŝemal
 +
| align="center" |  ṕoshwa
 +
| align="center" |  eqonu
 +
|-
 +
| align="center" | ṕef
 +
| align="center" |  jor̄epi
 +
| align="center" |  zinet
 +
| align="center" |  basaf
 +
|-
 +
| align="center" | ṕur
 +
| align="center" |  jor̄upi
 +
| align="center" |  zunut
 +
| align="center" |  behaf
 +
|-
 +
| align="center" | ṕi
 +
| align="center" |  jor̄ipi
 +
| align="center" |  zinit
 +
| align="center" |  biraf
 +
|-
 +
| align="center" | yôk
 +
| align="center" |  izra
 +
| align="center" |  dashan
 +
| align="center" |  exay
 +
|-
 +
| align="center" | ta
 +
| align="center" |  ashi
 +
| align="center" |  mezhir
 +
| align="center" |  tarkhe
 +
|-
 +
| align="center" | obwiatyw
 +
| align="center" |  ŝayla
 +
| align="center" |  ṕeshay
 +
| align="center" |  eqayf
 +
|}
 +
 
 +
===Słowotwórstwo===
 +
Język ajdyniriański posiada rozbudowany system słowotwórstwa, opierający się przede wszystkim na konkretnych sufiksach oraz prefiksach o funkcji słowotwórczej. Stanowią one dwa główne i najczęściej stosowane sposoby słowotwórstwa, chociaż nie stanowią jedynej możliwości tworzenia nowych słów. Generalnie, występują 4 podstawowe sposoby, przy czy dwa pozostałe są charakterystyczne szczególnie dla wyższych rejestrów językowych, poezji oraz Wysokiej Mowy.
 +
W ajdyniriańskim nowe słowa tworzy się więc:
 +
 
 +
*'''1.''' za pomocą sufiksów
 +
*'''2.''' za pomocą prefiksów
 +
*'''3.''' na zasadzie kompozycji
 +
*'''4.''' z wykorzystaniem obwiatywu
 +
 
 +
Sufiksy i prefiksy to często archaiczne, dawniej bardzo często używane elementy, które zostały utrwalone przy tworzeniu nowych słów, mimo że same w sobie zatraciły już pozycję samodzielnych wyrazów. Użycie sufiksów to najczęściej stosowany sposób tworzenia słów. Za ich pomocą od rzeczowników podstawowych tworzy się nowe rzeczowniki, przymiotniki, przysłówki oraz czasowniki. Część sufiksów słowotwórczych jest już jednak nieproduktywna lub wychodzi z użycia. Prefiksów jest natomiast mniej niż sufiksów, a ich główną rolą jest modyfikacja istniejących już rzeczowników, przymiotników i czasowników i nadawanie im nowego, konkretniejszego znaczenia. Rzadziej niż sufiksy stosowane są też do tworzenia słów o całkowicie nowym znaczeniu. Charakterystyczna jest również rola pełniona przez obwiatyw oraz kompozycję w ajdyniriańskim słowotwórstwie.
 +
====Sufiksy====
 +
Najczęściej występujące końcówki rzeczowników to '''a''', '''an''', '''as''' oraz '''ar''', lecz nie są już one produktywne i nie niosą ze sobą żadnego konkretnego znaczenia. Mogą wystąpić w rzeczownikach każdej kategorii. Inne końcówki niosą ze sobą konkretne znaczenie.
 +
=====Sufiksy tworzące rzeczowniki=====
 +
*'''-a'''
 +
Sufiks -a zmienia rodzaj rzeczownika I kategorii w mianowniku z neutralnego na żeński (patrz także: ''Rodzaj, liczba i kategoria rzeczownika''). <br>
 +
:''myar'' (kot) → ''myara'' (kotka, samica kota) <br>
 +
:''dévan'' (bóg) → ''dévana'' (bogini) <br>
 +
:''ṕārnūzh'' (burżuj, osoba zamożna) → ''ṕārnūzha'' (kobieta zamożna) 
 +
 
 +
*'''-aryan'''
 +
Sufiks -aryan tworzy czasowniki oznaczające posiadacza czegoś. Pochodzi od czasownika ''haryante'' (posiadać, dysponować). <br>
 +
:''abya'' (woda) → ''abyāryan'' (osoba roznosząca wodę, barman) <br>
 +
:''bān'' (miasto) → ''bānaryan'' (zarządca miasta, burmistrz) <br>
 +
:''khārstya'' (bogactwo, majątek) → ''khārstyāryan'' (bogacz)
 +
 
 +
*'''-āg'''
 +
Sufiks -āg tworzy rzeczowniki opisujące miejsca, z których coś się zabiera lub pozyskuje, także także nazwy rodzajów sklepów. <br>
 +
:''tava'' (chleb) → ''tavayāg'' (piekarnia) <br>
 +
:''qillas'' (alkohol) → ''qillasāg'' (browar) <br>
 +
:''śan'' (owoc) → ''śanāg'' (sklep z owocami)
 +
 
 +
*'''-āmi'''
 +
Sufiks -āmi tworzy rzeczowniki abstrakcyjne oraz nazwy idei. Pełni taką samą rolę co sufiks -evi.
 +
:''hwade'' (wiedzieć) → ''hwadāmi'' (wiedza) <br>
 +
:''dirz'' (brat broni, towarzysz) → ''dirzāmi'' (braterstwo) <br>
 +
:''samnévar'' (obywatel) → ''samnévarāmi'' (obywatelstwo)
 +
 
 +
*'''-āsp'''
 +
Sufiks -āsp tworzy rzeczowniku o znaczeniu wioski lub osady. <br>
 +
:''Unarg'' ([[Unagurowie|Unagur]]) → ''Unargāsp'' (Osada Unagurów) <br>
 +
:''sôptar'' (wojsko) → ''sôptarāsp'' (obóz wojskowy) <br>
 +
:''yichas'' (biedak) → ''yichasāsp'' (slumsy)
 +
 
 +
*'''-āzmūr'''
 +
Sufiks -āzmūr tworzy rzeczowniku o znaczeniu zdobywcy lub pogromcy czegoś. Używany jest szczególnie do tworzenia tytułów i celebracji ludzi, którzy dokonali czegoś nadzwyczajnego. <br>
 +
:''ťaliyon'' (zachód) → ''Ťaliyonāzmūr'' (Zdobywca Zachodu) <br>
 +
:''vyāshrān'' (ignorancja, niewiedza) → ''Vyāshrānāzmūr'' (Pogromca Ignorancji) <br>
 +
:''ākhmat'' (wróg) → ''ākhmatāzmūr'' (pogromca wrogów, zwycięzca)
 +
 +
*'''-bān'''
 +
Sufiks -bān tworzy rzeczowniku o znaczeniu miasta czegoś. Używany jest szczególnie do tworzenia nazw własnych. <br> 
 +
:''āvwer'' (życzenie) → ''Āvwerbān'' (Miasto Życzeń) <br>
 +
:''mazdhar'' (wino) → ''Mazdharbān'' (Miasto Wina) <br>
 +
:''Tash'' (tahareńskie imię) → ''Tashbān'' (Miasto Tasza)
 +
 
 +
*'''-cûl'''
 +
Sufiks -cûl tworzy rzeczowniku o znaczeniu świadka czegoś lub osoby która coś przeżyła. <br>
 +
:''māhwa'' (zdarzenie, wydarzenie) → ''māhwacûl'' (świadek czegoś) <br>
 +
:''gonakh'' (zbrodnia) → ''gonakhcûl'' (świadek w sądzie) <br>
 +
:''vakhain'' (masakra, rzeź) → ''vakhaincûl'' (osoba pozostała przy życiu, niedobitek)
 +
 
 +
*'''-dôr'''
 +
Sufiks -dôr tworzy rzeczowniku o znaczeniu instrumentu, rzeczy używanej do czegoś, rzadziej również o znaczeniu osoby, zajmującej się czymś  <br>
 +
:''xar'' (słońce) → ''xardôr'' (parasol przeciwsłoneczny) <br>
 +
:''kshāsp'' (deszcz) → ''kshāspdôr'' (parasol przeciwdeszczowy) <br>
 +
:''eon'' (drzwi) → ''eondôr'' (stróż)
 +
 
 +
*'''-egan'''
 +
Sufiks -egan tworzy rzeczowniki o znaczeniu pana, władcy czegoś. Jest on obecnie mało produktywny, a jego użycie ograniczone praktycznie wyłącznie do Wysokiej Mowy. <br>
 +
:''qaishan'' (południe) → ''Qaishanegan'' (jeden z tradycyjnych tytułów ajdyniriańskich Imperatorów) <br>
 +
:''féxan'' (północ) → ''Féxanegan'' (tradycyjne określenie [[Cesarstwo Qin|Cesarzy Qin]]) <br>
 +
:''Assurhan'' (ajdyniriańskie miasto) → ''Assurhanegan'' (tradycyjny tytuł władców miasta [[Assurhan]])
 +
 
 +
*'''-egi'''
 +
Sufiks -egi tworzy rzeczowniki wyrażające uczucia i emocje. <br>
 +
:''shéwe'' (kochać) → ''shéwegi'' (miłość) <br>
 +
:''viḱae'' (boleć psychicznie) → ''viḱaegi'' (ból psychiczny) <br>
 +
:''aeshm'' (wichura) → ''aeshmegi'' (gniew, szał)
 +
 
 +
*'''-evi'''
 +
Sufiks -evi tworzy rzeczowniki abstrakcyjne oraz nazwy idei.  Pełni taką samą rolę co sufiks -āmi. <br>
 +
:''īrane'' (być wolnym) → ''īranevi'' (wolność) <br>
 +
:''yichas'' (biedak) → ''yichevi'' (bieda) <br>
 +
:''kholin'' (weteran, wielki dowódca) → ''kholinevi'' (chwała)
 +
 
 +
*'''-esh'''
 +
Sufiks -esh tworzy od rzeczowników nazwy naczyń oraz zbiorników. <br>
 +
:''abya'' (woda) → ''abyaesh'' (zbiornik na wodę) <br>
 +
:''mazdhar'' (wino) → ''mazdharesh'' (kadź) <br>
 +
:''fąril'' (pióro) → ''fąrilesh'' (piórnik)
 +
 
 +
*'''-i'''
 +
Sufiks -i zmienia rodzaj rzeczownika I kategorii w mianowniku z neutralnego na męski (patrz także: ''Rodzaj, liczba i kategoria rzeczownika''). <br>
 +
:''myar'' (kot) → ''myari'' (kot, samiec kota) <br>
 +
:''dévan'' (bóg) → ''dévani'' (bóg męski) <br>
 +
:''ṕārnūzh'' (burżuj, osoba zamożna) → ''ṕārnūzhi'' (mężczyzna zamożny) 
 +
 
 +
*'''-ind'''
 +
Sufiks -ind tworzy rzeczownik o znaczeniu zawodu, profesji, wykonawcy jakiejś czynności. <br> 
 +
:''zoaghar'' (miecz, ostrze) → ''zoagharind'' (miecznik) <br>
 +
:''ťar'' (mowa, przemowa) → ''ťarind'' (mówca, herold) <br>
 +
:''vāstryar'' (szpiegostwo, wywiad) → ''vāstryarind'' (szpieg)
 +
 
 +
*'''-yôd'''
 +
Sufiks -yôd tworzy rzeczownik o znaczeniu środka, fragmentu, części jakiejś rzeczy. Jest on obecnie mało produktywny. <br> 
 +
:''jaz'' (sen) → ''[[Jazyôd]]'' (Fragment Snu) <br>
 +
:''źair'' (zysk) → ''źairyôd'' (udział, część) <br>
 +
:''cir̄as'' (noc) → ''cir̄asyôd'' (środek nocy, północ)
 +
 
 +
*'''-kār''', '''-kaor'''
 +
Sufiksy -kār i -kaor tworzą rzeczowniki określające wykonawcę lub inicjatora czegoś, kogoś kto jest przedmiotem jakiejś czynności, czynną. <br> 
 +
:''shéwegi'' (miłość) → ''shéwegikār'' (kochanek/kochanka czynna)<ref>podobne do greckiego ''erastes''</ref> <br>
 +
:''vakhan'' (zabójstwo) → ''vakhankār'' (zabójca, morderca) <br>
 +
:''hwozhare'' (tworzyć) → ''hwozharkaor'' (twórca)
 +
 +
*'''-qen'''
 +
Sufiks -qen wyraża zmienianie, tworzenie, kształtowanie czegoś. Jest on obecnie mało produktywny. <br> 
 +
:''gairah'' (wygląd) → ''gairāqen'' (moda) <br>
 +
:''aeriye'' (stać się) → ''aeriqen'' (zmiana, przemiana, transformacja) <br>
 +
:''r̄afte'' (czuwać) → ''r̄aqen'' (warta)
 +
 
 +
*'''-mąhi'''
 +
Sufiks -mąhi wyraża jakąś wspólną cechę lub stan, bycie razem, wespół lub wspólne wykonywanie jakiejś czynności. Ma podobne znaczenie do prefiksu sam-. <br>
 +
:''névar'' (domownik, mieszkaniec, obywatel) → ''névarmąhi'' (współlokator, współobywatel) <br>
 +
:''zé'' (kto) → ''zemąhi'' (wspólnik) <br>
 +
:''quissain'' (ojczyzna) → ''quissainmąhi'' (rodak)
 +
 
 +
*'''-néva'''
 +
Sufiks -néva tworzy rzeczownik o znaczeniu miejsca, domu czegoś. <br>
 +
:''er̄atāmi'' (siła) → ''er̄atnéva'' (dom siły, siłownia) <br>
 +
:''rozh'' (król) → ''rozhnéva'' (pałac królewski) <br>
 +
:''isur'' (książę) → ''isūrnéva'' (rezydencja, dworek)
 +
 
 +
*'''-nir''', '''-ir'''
 +
Sufiksy -nir i -ir tworzą nazwy krain oraz państw. <br>
 +
:''Aydīn'' (etniczny [[Ajdyniriańczycy|Ajdyniriańczyk]]) → Aydīnir (kraina Ajdyniriańczyków, [[Wielkie Imperium Ajdyniriańskie|Ajdynir]]) <br>
 +
:''Mīrôs'' (Mur) → Mīrūnir (ziemia Murów, [[Muria]]) <br>
 +
:''Tauranôs'' (Taugr) → ''Tauranir'' (kraina Taugrów)
 +
 
 +
*'''-oar'''
 +
Sufiks -oar tworzy rzeczowniki o znaczeniu miejsca, w którym coś zostało zrobione. Jest on obecnie sufiksem całkowicie nieproduktywnym, występującym jedynie w utartych nazwach własnych. <br>
 +
:[[Język staroajdyniriański|staroajd.]] ''djyazhōthae'' (rozpocząć od nowa, od początku) → staroajd. ''Djyazhōthoar'', ajd. ''[[Djyazhoar]]'' (ajdyniriańskie miasto) <br>
 +
:''dzare'' (zwyciężać) → ''Dzaroar'' (ajdyniriańskie miasto) <br>
 +
:''ākshare'' (ścigać się rydwanami) → ''Āksharoar'' (ajdyniriańskie miasto)
 +
 +
*'''-ôs'''
 +
Sufiks - -ôs tworzy nazwy grup etnicznych, narodowości, obywateli państw. <br>
 +
:''Aydīnir'' ([[Wielkie Imperium Ajdyniriańskie|Ajdynir]]) → ''Aydīnirôs'' (obywatel Imperium) <br>
 +
:''Riḱadhān'' ([[Rikkadan]]) → ''Riḱadhôs'' (Rikkadańczyk) <br>
 +
:''Oŝir'' ([[Monarchia Olsów|Olsenia]]) → ''Oŝenôs'' (Ols)
 +
 
 +
*'''-oxa'''
 +
Sufiks -oxa tworzy nazwy zmysłów i bodźców zmysłów, bodźców. <br>
 +
:''arime'' (widzieć) → ''arimoxa'' (wzrok) <br>
 +
:''farze'' (słuchać) → ''farzoxa'' (słuch) <br>
 +
:''erin'' (nos) → ''erinoxa'' (węch)
 +
 
 +
*'''-pur'''
 +
Sufiks -pur tworzy rzeczowniki oznaczające miejsce skupienia się, występowania jakiegoś zjawiska, rzeczy, cechy lub stanu. <br>
 +
:''hwadāmi'' (wiedza) → ''hwadāmpur'' (miejsce wiedzy, uniwersytet) <br>
 +
:''ahûrani'' (święte, boskie) → ''ahûrpur'' (świątynia) <br>
 +
:''ārzon'' (ochrona, protekcja) → ''ārzonpur'' (fortyfikacja, umocnienie)
 +
 
 +
*'''-raf''', '''-rif'''
 +
Sufiksy -raf i 'rif tworzą rzeczowniki określające osobę odbierającą lub przyjmującą coś, która jest podmiotem jakiejś czynności, bierną. <br> 
 +
:''shéwegi'' (miłość) → ''shéwegirif'' (kochanek/kochanka bierna)<ref>podobne do greckiego ''eromenos''</ref> <br>
 +
:''vakhan'' (zabójstwo) → ''vakhanraf'' (ofiara) <br>
 +
:''hwozhare'' (tworzyć) → ''hwozhar̄if'' (dzieło)
 +
 
 +
*'''-rain''', '''-ain'''
 +
Sufiksy -rain i -ain tworzą różne znaczeniowo rzeczowniki. <br>
 +
:''anûsh'' (oko) → ''anûshain'' (źródło) <br>
 +
:''vakhe'' (zabić) → ''vakhain'' (masakra, rzeź) <br>
 +
:''ḱara'' (moc) → ''ḱararain'' (przymus)
 +
 +
*'''-sif'''
 +
Sufiks -sif tworzy nazwiska, nazwy rodów, wyraża pochodzenie od jakiejś osoby. Znaczeniowo podobny do sufiksu -xaren. <br>
 +
:''Zhisūdris'' (ajdyniriańskie imię) → ''Zhisūdrissif'' (potomkowie Zhisūdrisa, [[Ród Żysudrydów]]) <br>
 +
:''Xiryariyus'' (ajdyniriańskie imię) → ''Xiryariyussif'' (potomkowie Xiryariyusa) <br>
 +
:''Ariysūdril'' (ajdyniriańskie imię) → ''Ariysūdrilsif'' (potomkowie Ariysūdrila)
 +
 +
*'''-zin''', '''zhin'''
 +
Sufiksy -zin i -zhin tworzą rzeczowniki o znaczeniu miejsc, w których coś zostało zgromadzone w dużych ilościach. Odnoszą się do rzeczowników II kategorii. Znaczeniowo podobne do sufiksu -vąd. <br>
 +
:''anûshain'' (źródło) → ''anûshainzin'' (okolice, gdzie znajdują się źródła) <br>
 +
:''aŝadran'' (sól) → ''aŝadranzin'' (słone tereny) <br>
 +
:''ąnār'' (kwiat) → ''ąnārzhin'' (kwietnik)
 +
 
 +
*'''-van'''
 +
Sufiks -van wyraża grupę, zbiór jednostek, przynależność, autorytet. <br>   
 +
:''khshāyar'' (Imperator) → ''khshāyarvan'' (imperium, cesarstwo) <br>
 +
:''aere'' (pomagać) → ''aervan'' (sojusznik) <br>
 +
:''qizhin'' (przedstawiciel, reprezentant, poseł) → ''qizhinvan'' (agencja, instytucja)
 +
 +
*'''-vąd'''
 +
Sufiks -vąd tworzy rzeczowniki o znaczeniu miejsc, w których ktoś lub coś zostało zgromadzone w dużych ilościach. Odnosi się do rzeczowników I i III kategorii. Znaczeniowo podobny do sufiksów -zin i -zhin. <br>
 +
:''ākhmat'' (wróg) → ''ākhmatvąd'' (tereny okupowane) <br>
 +
:''rahete'' (żyć) → ''rahetvąd'' (w poezji: świat) <br>
 +
:''ŝur̄an'' (demon) → ''ŝur̄anvąd'' (miejsce opanowane przez demony)
 +
 
 +
*'''-xaren'''
 +
Sufiks -xaren tworzy nazwiska, nazwy rodów, wyraża pochodzenie z jakiegoś miejsca. Znaczeniowo podobny do sufiksu -sif. <br> 
 +
:''Ḱivarā'' (ajdyniriańskie miasto) → Ḱivarāxaren (Ród Ḱivarāxaren) <br>
 +
:''dhrāya'' (morze) → ''Dhrāyaxaren'' (Ród Dhrāyaxaren) <br>
 +
:''Azrif'' (Równiny Azrydzkie) → ''Azrifxaren'' (Ród Azrifxaren)
 +
 
 +
=====Sufiksy tworzące czasowniki, przymiotniki i przysłówki=====
 +
*'''-andī'''
 +
Sufiks -andī tworzy przysłówki, określenia sposobu. <br>
 +
:''ḱévar'' (człowiek) → ''ḱévarandī'' (po ludzku) <br>
 +
:''chinnen'' (szybkość) → ''chinnenandī'' (na szybko) <br>
 +
:''ṕi'' (my ekskluzywne) → ''ṕiyandī'' (po naszemu)
 +
 +
*'''-aune''', '''-yaune'''
 +
Sufiksy -aune i -yaune tworzą przysłówki od rzeczowników i przymiotników. <br>
 +
:''una'' (ukrycie, zakrycie) → unayaune (skrycie, podstępnie) <br>
 +
:''bhāgani'' (radosny) → ''bhāgaune'' (radośnie) <br>
 +
:''patmārgani'' (niebezpieczny) → ''patmārgaune'' (niebezpiecznie)
 +
 
 +
*'''-e'''
 +
Sufiks -e tworzy czasowniki od rzeczowników. <br>
 +
:''allanon'' (obietnica) → ''allanone'' (obiecywać) <br>
 +
:''āgheman'' (pochodzenie) → ''āghemane'' (pochodzić) <br>
 +
:''mer̄a'' (atak) → ''mer̄e'' (atakować)
 +
 
 +
*'''-hwish'''
 +
Sufiks -hwish tworzy od rzeczowników przymiotniki oznaczające kolor. Od nazw kolorów tworzy przymiotniki oznaczające osłabienie siły koloru. <br>
 +
:''canen'' (krew) → ''canenhwish'' (w kolorze krwi) <br>
 +
:''attar'' (popiół) → ''attarhwish'' (w kolorze popiołu) <br>
 +
:''āshayin'' (czerń) → ''''āshayinhwish'' (czarnawy)
 +
 
 +
*'''-ni''', '''-ani'''
 +
Sufiksy -ni i -ani tworzą przymiotniki od rzeczowników. <br>
 +
:''unatiya'' (tajemnica) → ''unatiyani'' (tajemniczy, tajemny) <br>
 +
:''quinar'' (mistrz, ekspert) → ''quinarani'' (mistrzowski, ekspercki) <br>
 +
:''āmuzor'' (zachód słońca) → ''āmuzorni'' (zachodzący)
 +
 
 +
*'''-or'''
 +
Sufiks -or tworzy przymiotniki odczasownikowe, wyraża zdolność do czegoś, umiejętność. <br>
 +
:''djasûre'' (mierzyć) → ''djasûror'' (dający się zmierzyć, mierzalny) <br>
 +
:''sene'' (robić) → ''senor'' (możliwy do zrobienia, wykonalny) <br>
 +
:''rive'' (trwać, wytrzymać) → ''rivor'' (możliwy do zniesienia, znośny)
 +
 
 +
====Prefiksy====
 +
*'''ao-'''
 +
Prefiks ao- niesie ze sobą znaczenie nadmiaru, tego, że czegoś jest za dużo, modyfikując znaczenie następującego po nim słowa. Pełni przeciwną rolę do prefiksu el-.<br>
 +
:''shaine'' (rosnąć, wzrastać) → ''aoshaine'' (przerastać) <br>
 +
:''ťare'' (mówić) → ''aoťare'' (gadać, ględzić, pierdolić) <br>   
 +
:''śastre'' (opowiadać) → ''aośastre'' (przesadzać, wyolbrzymiać, koloryzować)
 +
 
 +
*'''annu-'''
 +
Prefiks annu- niesie ze sobą znaczenie całości, ogółu, wszystkiego, modyfikując znaczenie następującego po nim słowa. Powiązany z czasownikiem ''annurye'' (wypełniać). <br>
 +
:''qarim'' (widok) → ''annuqarim'' (panorama) <br>
 +
:''rakshin'' (księżyc) → ''annurakshin'' (księżyc w pełni) <br>
 +
:''carme'' (świecić, błyszczeć) → ''annucarme'' (oświetlać)
 +
 
 +
*'''ari-'''
 +
Prefiks ari- niesie ze sobą znaczenie bycia za czymś, na korzyść czegoś lub kogoś, bycia pro czemuś, sprzyjania czemuś. Pełni przeciwną rolę do prefiksu avwi-. <br>
 +
:''dzāsharani'' (wojenny) → ''aridzāsharani'' (prowojenny) <br>
 +
:''vāllearni'' (marzący, zastanawiający się, dumający) → ''arivāllearni'' (sprzyjający zadumie) <br>
 +
:''shan'' (zdrowie) → ''arishan'' ("na zdrowie", popularne zawołanie i toast)
 +
 
 +
*'''avwi-'''
 +
Prefiks avwi- niesie ze sobą znaczenie bycia przeciwko czemuś, bycia anty czemuś, działania przeciw i na niekorzyść czemuś. Pełni przeciwną rolę do prefiksu ari-. <br>
 +
:''dzāsharani'' (wojenny) → ''avwidzāsharani'' (antywojenny) <br>
 +
:''źāmratain'' (infekcja) → ''avwiźāmratain'' (dezynfekcja) <br>
 +
:''farzāmi'' (sława) → ''avwifarzāmi'' (zniesławienie)
 +
 
 +
*'''buri-'''
 +
Prefiks buri- niesie ze sobą znaczenie czegoś, co jest skrajne, niezwykle, w jakiś sposób ponadprzeciętne. <br>
 +
:''dhiryani'' (piękne) → ''buridhiryani'' (niesamowicie, skrajnie piękny, piękniejszy niż wszystko inne) <br>
 +
:''méjani'' (duży) → ''buriméjani'' (ogromny) <br>
 +
:''ńaor̄ani'' (jasny) → ''burińaor̄ani'' (oślepiająco jasny, jaśniejszy niż wszystko inne)
 +
 
 +
*'''car-'''
 +
Prefiks car- niesie ze sobą znaczenie wyższości, wagi, większego znaczenia, bycia głównym, największym<ref>podobnie do prefiksu ''arcy-''</ref>. <br>
 +
:''jaeham'' (kapłan) → ''carjaeham (arcykapłan) <br>
 +
:''jazqen'' (wizja) → ''carjazqen'' (przepowiednia) <br>
 +
:''ishatrind'' (budowniczy) → ''carishatrind'' (zwierzchnik budowniczych, architekt)
 +
 
 +
*'''dûs-'''
 +
Prefiks dûs- niesie ze sobą znaczenie wszystkiego, wszech czegoś. <br>
 +
:'''hwadāmi'' (wiedza) → ''dûshwadāmi'' (wszechwiedza) <br>
 +
:''cazhifyani'' (potężny) → ''dûscazhifyani'' (wszechpotężny) <br>
 +
:''aibhadani'' (stronniczy) → ''dûsaibhadani'' (wszechstronny)
 +
 
 +
*'''eḱa-'''
 +
Prefiks eḱa- niesie ze sobą znaczenie ponownego wykonania jakiejś czynności. <br>
 +
:''avriť'' (myśleć) → ''eḱāvriť'' (przemyśleć) <br>
 +
:''sene'' (robić) → ''eḱasene'' (robić na nowo, przerabiać) <br>
 +
:''ťare'' (mówić) → ''eḱaťare'' (powtarzać) 
 +
 
 +
*'''el-'''
 +
Prefiks el- niesie ze sobą znaczenie niedomiaru, tego, że czegoś jest za za mało, niewystarczająco. Pełni przeciwną rolę do prefiksu ao-. <br>
 +
:''kromani'' (odpowiedni, dodtateczny) → ''elkromani'' (niewystarczający, niedostateczny, nieodpowiedni) <br>
 +
:''shaini'' (rozwinięty) → ''elshaini'' (niedorozwinięty, zacofany) <br>
 +
:''śastre'' (opowiadać) → ''elśastre'' (nie dopowiadać, omijać szczegóły opowieści, umniejszać)
 +
 
 +
*'''yās-'''
 +
Prefiks yās- niesie ze sobą znaczenie występowania przeciw czemuś, byciu kontra, stawaniu na przeciw lub bycia w opozycji wobec czegoś lub kogoś. <br>
 +
:''takhare'' (działać, czynić, postępować) → ''yāstakhare'' (występować przeciw, sprzeciwiać się, oponować) <br>
 +
:''aibhad'' (strona) → ''yāsaibhad'' (strona na przeciwko, czoło, front wojenny) <br>
 +
:''dévan'' (bóg) → ''yāsdévan'' (osoba sprzeciwiająca się bogom, heretyk, odstępca)
 +
 
 +
*'''qe-'''
 +
Prefiks qe- niesie ze sobą znaczenie czegoś co jest niższe rangą, czegoś co jest pod czymś, jest częścią większej całości. Ma podobne znaczenie do sufiksu -yôd.<br>
 +
:''kshatrit'' (dowódca) → ''qekshatrit'' (pod-dowódca, kapitan) <br>
 +
:''sīndor'' (służba) → ''qesīndor'' (przysługa) <br>
 +
:''anzhaur'' (armia) → ''qeanzhaur'' (oddział)
 +
 
 +
*'''kshi-'''
 +
Prefiks kshi- niesie ze sobą znaczenie intensyfikacji jakiejś czynności, trwania. W zdaniach z wykorzystaniem obwiatywu, charakterystycznych dla Wysokiej Mowy, zaznacza, że czynność została wykonana przez kogoś poprzez kogoś innego. <br>
 +
:''farze'' (słuchać) → ''kshifarze'' (przesłuchiwać) <br>
 +
:''kailine'' (patrzeć) → ''kshikailine'' (wpatrywać się) <br>
 +
:''dzale'' (darować, dawać) → ''kshidzale'' (przekazywać, przekazywać poprzez kogoś)
 +
 
 +
*'''pari-'''
 +
Prefiks pari- niesie ze sobą znaczenie odwrotności, przeciwieństwa, negacji jakiejś czynności lub rzeczy. <br>
 +
:''hwozhare'' (tworzyć) → ''parihwezhare'' (dewastować, niszczyć) <br>
 +
:''sene'' (robić) → ''parisene'' (odwrócić, odczynić) <br>
 +
:''hwaeme'' (poświęcić, składać ofiarę) → ''parihwaeme'' (bezcześcić)
 +
 
 +
*'''pa-''', '''pat-'''
 +
Prefiksy pa- i pat- niosą ze sobą znaczenie negacji jakiejś czynności lub rzeczy, używane są również przy negacji zdań. <br>
 +
:''jakerśani'' (skończony) → ''patjakerśani'' (nieskończony) <br>
 +
:''rivor'' (możliwy do zniesienia, znośny) → ''patrivor'' (nieznośny) <br>
 +
:''ghaśrate'' (stracić) → ''paghaśrate'' (nie stracić)
 +
 
 +
*'''sam-'''
 +
Prefiks sam- niesie ze sobą znaczenie jakiejś wspólnej cechy lub stanu, bycia razem, wespół lub wspólnego wykonywania jakiejś czynności. Pełni taką samą rolę co sufiks -mąhi. <br>
 +
:''névar'' (domownik, mieszkaniec, obywatel) → ''samnévar'' (współmieszkaniec, obywatel) <br>
 +
:''wedar̄'' (jazda, podróż) → ''samwedar̄'' (współtowarzysz podróży) <br> 
 +
:''essa'' (głowa) → ''samessa'' (małżonek/małżonka)
 +
 
 +
*'''sefra-'''
 +
Prefiks sefra- niesie ze sobą znaczenie czegoś dawnego, pra. <br>
 +
:''myissa'' (matka) → ''seframyissa'' (pramatka) <br>
 +
:''quissa'' (ojciec) → ''sefraquissa'' (praojciec) <br>
 +
:''zhaherin'' (historia) → ''sefrazhaherin'' (pradzieje)
 +
 
 +
*'''śra-'''
 +
Prefiks śra- niesie ze sobą znaczenie czegoś zawierającego lub składającego się z wielu części. <br>
 +
:''sayarvani'' (narodowy) → ''śrasayarvani'' (wielonarodowy) <br>
 +
:''rąmani'' (kolorowy) → ''śrarąmani'' (wielobarwny, różnokolorowy, pstrokaty) <br>
 +
:''awestar'' (świat) → ''śrāwestar'' (wieloświat)
 +
 
 +
*'''vis-'''
 +
Prefiks vis- niesie ze sobą znaczenie czegoś mylnego, niby, prawie, czegoś fałszywego, nieprawdziwego. <br>
 +
:''udran'' (imię) → ''visudran'' (pseudonim) <br>
 +
:''qizhin'' (przedstawiciel, reprezentant, poseł) → ''visqizhin'' (agent) <br>
 +
:''ahwatar'' (władca) → ''visahwatar'' (uzurpator)
 +
 
 +
*'''zūr-'''
 +
Prefiks zūr- niesie ze sobą znaczenie osiągnięcia czegoś samemu, na własną rękę. <br>
 +