Język ajdyniriański: Różnice pomiędzy wersjami

Z Conlanger
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
m (Pismo)
m (Wysoka Mowa)
 
(Nie pokazano 78 pośrednich wersji utworzonych przez tego samego użytkownika)
Linia 3: Linia 3:
 
| nazwa = Język ajdyniriański  
 
| nazwa = Język ajdyniriański  
 
| nazwa własna = Aydīnôhirya
 
| nazwa własna = Aydīnôhirya
| twórca = [[User:Borlach|Borlach]]
+
| twórca = [[User:Borlach|Borlach]] w 2016
 
| nazwa conworldu = [[Kyon]]
 
| nazwa conworldu = [[Kyon]]
| państwa = [[Wielkie Imperium Ajdyniriańskie|Ajdynir]] (urzędowy)<br />[[Rikkadan]] (komunikacja międzynar)<br />[[Kawelia]] (komunikacja międzynar.)<br />[[Unagurowie]] (komunikacja międzynar.)<br />[[Ażerimowie]] (komunikacja międzynar.)<br />[[Czeharowie]] (komunikacja międzynar.)<br /> [[Dżaszir]] (pomocniczy)<br /> [[Unia Lomarska]] (pomocniczy)<br /> [[Emnaegnir]] (pomocniczy) <br /> inne  
+
| państwa = [[Wielkie Imperium Ajdyniriańskie|Ajdynir]] (urzędowy)<br />[[Rikkadan]] (komunikacja międzynar.)<br />[[Kawelia]] (komunikacja międznar.)<br />[[Unagurowie]] i [[Ażerimowie]] (komunikacja międzynar.)<br /> [[Dżaszir]] (pomocniczy)<br /> [[Unia Lomarska]] (pomocniczy)<br /> [[Emnaegnir]] (pomocniczy) <br /> inne  
 
| regiony = [[Ajdyniriana]] (lingua franca), południowe wybrzeża Morza Słonego  
 
| regiony = [[Ajdyniriana]] (lingua franca), południowe wybrzeża Morza Słonego  
 
| mówiący = ''do ustalenia''
 
| mówiący = ''do ustalenia''
Linia 16: Linia 16:
 
::: [[Język staroajdyniriański]]
 
::: [[Język staroajdyniriański]]
 
:::: '''Język ajdyniriański'''
 
:::: '''Język ajdyniriański'''
|tekst jaki = Owca i konie
+
| tekst jaki = The Dawn Will Come (Dragon Age Inkwizycja)
| tekst = Ki śatisit kądas, andos khmanāz padaroda, dheźvabhyaś varimīdro. Ekhraso īhaoni zhord atwenīdro, lāwaso éxan armicar atghivīdro, ą azhûno taze rhāvani atzharīdro. Kądas dheźvāus veťarīdro: "Hrid xān viḱaeto, girdan garimear, zan taze dheźvabhaś sene ṕar̄to". Dheźvāya veḱaťarīsht: "Kądas farzo, hridiya pyar viḱaerą, girdan garimezi fea teze, hezh, emnod khmana gaŝulto ki elqai zaytar. Ag kądas khmanāz padaraem.". Datra kądas han vefarzīdro, anmereť velannīdro.<br/>
+
| tekst u = Afrahąm queśafrīdro ag aŝaegi iranonīdro<br>Hrid dāryono, lalair sannāśťo<br>Cir̄as essani'yuŝ ag frahimani sharwan'uŝ<br>Eo anyoa kailino eńara rhāvani<br>Lilair sannāśťo<br><br/>Zhizdaraz ṕarondīyą ag orse néva omani<br>Śaetrās arzanno, lilair sannāśťo<br>Cir̄as essani'yuŝ ag frahimani sharwan'uŝ<br>Eo anyoa kailino eńara rhāvani<br>Lilair sannāśťo<br><br/>Orse zaoghar zūrvano ag issani bądhiro<br>Pacvarqārtaro, lilair sannāśťo<br>Cir̄as essani'yuŝ ag frahimani sharwan'uŝ<br>Eo anyoa kailino eńara rhāvani<br>Lilair sannāśťo
 +
 
 
}}
 
}}
 
{{słownik}}
 
{{słownik}}
  
'''Język ajdyniriański''', alternatywnie również ''język ajdynirski'' (ajd. ''cabhar aydīnirani'' [t͡sabʱaɾ ajdɨɲiɾʲaɲi] lub ''Aydīnôhirya'' [ajdɨnɤxiɾja]) — język stworzony przez [[Użytkownik:Borlach|Borlacha]], jako jego pierwszy konlang. Inspirowany między innymi językami indo-irańskimi, językami kaukaskimi, a także językami ludów Ameryki Północnej.   
+
'''Język ajdyniriański''', alternatywnie również '''język ajdynirski''' (ajd. [[Plik:Cabhar.png]] ''cabhar aydīnirani'' [{{IPA|t͡sabʱaɾ ajdɨɲiɾʲaɲi}}] lub [[Plik:Ajdynohirya.png]] ''Aydīnôhirya'' [{{IPA|ajdɨnɤxiɾja}}]) — język stworzony przez [[Użytkownik:Borlach|Borlacha]], jako jego pierwszy i flagowy konlang. Inspirowany między innymi językami indo-irańskimi, językami kaukaskimi, a także językami Indian Ameryki Północnej.   
  
W świecie [[Kyon|Kyonu]] jest językiem urzędowym [[Wielkie Imperium Ajdyniriańskie|Imperium Ajdyniriańskiego]] i rdzennym językiem [[Ajdyniriańczycy|Ajdyniriańczyków]], będącym nośnikiem wysokiej imperialnej kultury. Pełni także rolę lingua franca całej [[Ajdyniriana|Ajdyniriany]], używany jako język handlu i dyplomacji na ogromnych obszarach środkowej części kontynentu. Jest to język fleksyjny z elementami aglutynacyjnymi, charakteryzujący się między innymi obecnością obwiatywu i podziałem 1 os. lm na formę inkluzywną, ekskluzywną i podwójną. Wywodzi się z wymarłego [[Język ajniadański|języka ajniadańskiego]], jest również jedynym znanym i żyjącym obecnie przedstawicielem grupy północno-ajdniadańskiej.  
+
W świecie [[Kyon|Kyonu]] jest językiem urzędowym [[Wielkie Imperium Ajdyniriańskie|Imperium Ajdyniriańskiego]] i rdzennym językiem [[Ajdyniriańczycy|Ajdyniriańczyków]], będącym nośnikiem imperialnych wpływów i wysokiej kultury. Pełni także rolę lingua franca całej [[Ajdyniriana|Ajdyniriany]], używany jako język handlu i dyplomacji na ogromnych obszarach środkowej części kontynentu. Jest to język fleksyjny z silnymi elementami aglutynacyjnymi, charakteryzujący się między innymi rozbudowaną kategorią osoby gramatycznej, wyróżniając obwiatyw i dzieląc 1 os. lm na formę inkluzywną, ekskluzywną i podwójną. Ajdyniriański wywodzi się z wymarłego [[Język ajniadański|języka ajniadańskiego]], ramach proponowanej rodziny [[Języki seframańskie|języków seframańskich]], jest również jedynym znanym i żyjącym obecnie przedstawicielem grupy północno-ajdniadańskiej.  
 
==Fonologia==   
 
==Fonologia==   
 
===Samogłoski===
 
===Samogłoski===
{| cellspacing="10" style="text-align: center;"
+
{|class=wikitable style="text-align:center"
|- style="font-size: 2.0em;"
+
|-
| || ā || ą  || || é  || ę  || || ī  || o  ||  ô  ||  u ||  ū  ||  û  ||
+
!
 +
!Przednie
 +
!Centralne
 +
!Tylne
 +
|-
 +
!Przymknięte
 +
|{{IPA|i}}~{{IPA|ɪ}}
 +
|{{IPA|ɨ}}~{{IPA|ɘ}} &bull; {{IPA|ʉ}}
 +
|{{IPA|u}} &bull; {{IPA|uː}}
 +
|-
 +
!Środkowe
 +
|{{IPA|ɛ}} &bull; {{IPA|ɛj}} &bull; {{IPA|ɛ̃}}
 +
|
 +
|{{IPA|ɔ}} &bull; {{IPA|ɤ}}
 
|-
 
|-
| [a] || [] || [ã] || [ɛ] || [ɛj] || [ɛ̃] || [i]~[ɪ] || [ɨ~ɘ] || [ɔ] || [ɤ] || [u] || [u:] || [ʉ] ||
+
!Otwarte
 +
|
 +
|{{IPA|a}} &bull; {{IPA|aː}} &bull; {{IPA}}
 +
|
 
|}
 
|}
 +
 +
===Dyftongi===
 +
W języku ajdyniriańskim występuje 10 dyftongów:
 +
<div style="column-count:5;-moz-column-count:5;-webkit-column-count:3">
 +
*'''ae''' - [{{IPA|aɛ}}] jak w ''śaetra'' [{{IPA|ɕ}}<font color="darkred">{{IPA|aɛ}}</font>{{IPA|tra}}] (gwiazda)
 +
*'''ai''' - [{{IPA|aɪ}}] jak w ''dairaish'' [{{IPA|d}}<font color="darkred">{{IPA|aɪ}}</font>{{IPA|ɾ}}<font color="darkred">{{IPA|aɪ}}</font>{{IPA|ʂ}}] (kajdany, łańcuch)
 +
*'''aī''' - [{{IPA|aɘ}}] jak w ''mārgaīn'' [{{IPA|ma:rg}}<font color="darkred">{{IPA|aɘ}}</font>{{IPA|n}}] (bezpiecznemu)
 +
*'''ao''' - [{{IPA|aɔ}}] jak w ''ťaoma'' [{{IPA|t'}}<font color="darkred">{{IPA|aɔ}}</font>{{IPA|ma}}] (magia)
 +
*'''au''' - [{{IPA|au}}] jak w ''drauzh'' [{{IPA|dr}}<font color="darkred">{{IPA|au}}</font>{{IPA|ʐ}}] (kłamstwo)
 +
*'''ea''' - [{{IPA|ɛa}}] jak w ''lorheal'' [{{IPA|lɔʀ}}<font color="darkred">{{IPA|ɛa}}</font>{{IPA|l}}] (kruk)
 +
*'''eo''' - [{{IPA|ɛɔ}}] jak w ''eo'' [<font color="darkred">{{IPA|ɛɔ}}</font>] (w)
 +
*'''ia''' - [{{IPA|ɪa}}] jak w ''weŝaryia'' [{{IPA|wɛɬarj}}<font color="darkred">{{IPA|ɪa}}</font>] (szkło)
 +
*'''io''' - [{{IPA|ɪɔ}}] jak w ''annurios'' [{{IPA|an:uɾ}}<font color="darkred">{{IPA|ɪɔ}}</font>{{IPA|s}}] (pełny)
 +
*'''oa''' - [{{IPA|ɔa}}] jak w ''djyoaxar'' [{{IPA|d͡ʑj}}<font color="darkred">{{IPA|ɔa}}</font>{{IPA|ksar}}] (mit)
 +
</div>
 +
<br>
 +
Dyftongi [{{IPA|aɘ}}] oraz [{{IPA|ɪɔ}}] występują dość rzadko, pojawiając się praktycznie jedynie w odmianie słów, głównie przymiotników i imiesłowów. Z kolei niektórzy uznają często występujące [{{IPA|ɛj}}] za 11 dyftong.
 +
*'''é''' - [{{IPA|ɛj}}] jak w ''éxan'' [<font color="darkred">{{IPA|ɛj}}</font>{{IPA|ksan}}] (wielki).
 +
 +
W przypadku gdy ma pojawić się niedozwolony dyftong, pomiędzy samogłoskami najczęściej pojawia się [{{IPA|j}}], oddzielając je. Nie występują także długie dyftongi, nawet jeśli słowo zapisywane jest w sposób sugerujący jego występowanie. W takim wypadku słowo będzie wymawiane z krótkim dyftongiem.
 +
*''pteān'' - [{{IPA|pt}}<font color="darkred">{{IPA|ɛa}}</font>{{IPA|n}}]
 +
*''ptoān'' - [{{IPA|pt}}<font color="darkred">{{IPA|ɔa}}</font>{{IPA|n}}]
 +
*''tôriāmi'' - [{{IPA|tɤɾ}}<font color="darkred">{{IPA|ɪa}}</font>{{IPA|mi}}]
  
 
===Spółgłoski===
 
===Spółgłoski===
{| cellspacing="10" style="text-align: center;"
+
{| class="wikitable" width="40%" min-width="350px"
|- style="font-size: 2.0em;"
+
|-
| || bh || ch  || c  ||  ć  ||  d  ||  dh  || f  ||  g  ||  gh  ||  h ||  hw  ||  kh  ||  y  ||  q  ||  k  ||  ḱ  ||  l ||
+
! rowspan="2" colspan="2" align=center |
 +
! rowspan="2" align=center | Wargowe
 +
! rowspan="2" align=center | Zębowe
 +
! rowspan="2" align=center | Dziąsłowe
 +
! rowspan="2" align=center | Retrofl.
 +
! rowspan="2" align=center | Miękkopod.
 +
!style="text-align=center colspan="2"| Twardopod.
 +
! rowspan="2" align=center | Języczkowe
 +
|-
 +
! <small>zwykłe</small>
 +
! <small>labial.</small>
 
|-
 
|-
| [b] || [bʱ] || [ʈ͡ʂ] || [t͡s] || [t͡ɕ] || [d̪] || [d̪ʱ] || [f] || [g] || [gʱ] || [x] || [xʷ] || [χ]~[ʜ] || [j] || [q] || [k] || [kʼ] || [l] ||
+
! colspan="2" align=center | Nosowe
|- style="font-size: 2.0em;"
+
| align=center | {{IPA|m}}
| || || ń  || || ṕ  || || r̄ ||  rh  ||  s  ||  ś  ||  sh  ||  ŝ  ||  t  ||  ť  ||  v  ||  z  ||  zh || ź ||
+
|
 +
| align=center | {{IPA|n}}
 +
|
 +
| align=center | {{IPA|ɲ}}
 +
|
 +
|
 +
|
 
|-
 
|-
| [m] || [n] || [ɲ] || [p] || [pʼ] || [ɾ]~[r] || [r:] || [ʀ]~[ʁ] || [s] || [ɕ] || [ʃ] || [ɬ] || [t] || [tʼ] || [v] || [z] || [ʐ] || [ʑ] ||
+
!style="text-align:left" rowspan=4|'''Zwarte'''
|- style="font-size: 2.0em;"
+
!style="text-align:left" |<small>bezdźwięczne</small>
|  j  ||  dj  ||  dz  ||  w  ||  x  ||
+
| align=center | {{IPA|p}}
 +
| align=center | {{IPA|t}}
 +
|
 +
|
 +
|
 +
| align=center | {{IPA|k}}
 +
| align=center | {{IPA|kʷ}}
 +
| align=center | {{IPA|q}}
 
|-
 
|-
| [dʒ] || [d͡ʑ] || [d͡z] || [w] || [ks] ||
+
!style="text-align:left" |<small>'''dźwięczne'''</small>
|}
+
| align=center | {{IPA|b}}
 
+
| align=center | {{IPA|d}}
Często występuje również dźwięk /kʷ/.
+
|
===Zmiany fonologiczne===
+
|
Zmiany fonologiczne ze staroajdyniriańskiego do ajdyniriańskiego:
+
|
:_a: → _ax
+
| align=center | {{IPA|g}}
:_aje → _ai
+
|
:e → ɛj
+
|
:i: → ɨ~ɘ
+
|-
:ɔ: → ɤ
+
!style="text-align:left" |<small>'''dźwięczne przydechowe'''</small>
:ɔ:Ca  ɔ:Cɛ → ɔa ɔɛ
+
| align=center | {{IPA|bʰ}}
:u:χ → ʉx
+
| align=center | {{IPA|dʰ}}
:u:v u:ʃ u:ʐ → ʉv ʉʃ ʉʐ
+
|
:u:rʱ u:sʱ u:zʱ u:dʒʱ → ʉr ʉs ʉz ʉdʒ
+
|
:u:w → au
+
|
:tʲ → t͡s
+
| align=center | {{IPA|gʰ}}
:ʈ͡ʂʲ → t͡ɕ
+
|
:ʃʲ → ɕ
+
|
:ʐʲ → ʑ
+
|-
:dʒʱ → d͡z
+
!style="text-align:left" |<small>'''ejektywne'''</small>
:ʈ͡ʂʱ kʱ pʱ sʱ tʱ zʱ → ʈ͡ʂ k p s t z
+
| align=center | {{IPA|p'}}
:rʱ → [ʀ]~[ʁ]
+
| align=center | {{IPA|t'}}
:rʱC→ r:
+
|
:nCʱ lCʱ sCʱ → n: l: s:
+
|
:nʲɛ ne → ɲi
+
|
:Cʲai → Ca:ja
+
| align=center | {{IPA|k'}}
:gʲ kʲ mʲ nʲ pʲ rʲ sʲ zʲ dʒʲ d͡ʑʲ → gj kj mj nj pj rj sj zj dʒj d͡ʑj
+
|
:qʷ → q
+
|
:qʷ → kʷ
+
|-
:ɣ → gz → ks
+
!style="text-align:left" rowspan=2|'''Afrykaty'''
 
+
!style="text-align:left" |<small>bezdźwięczne</small>
==Historia==
+
|
==Pismo==
+
|
===R̄agul===
+
| align=center | {{IPA|t͡s}}
<do przerobienia>
+
| align=center | {{IPA|ʈ͡ʂ}}
 
+
| align=center | {{IPA|t͡ɕ}}
Ajdyniriański zapisywany jest pismem alfabetycznym, który jest tak naprawdę mocno zmodyfikowanym alfabetem awestyjskim<ref>https://pl.wikipedia.org/wiki/Alfabet_awestyjski</ref>. Jego nazwa to '''r̄agul''', co znaczy po prostu "pismo". R̄agul składa się z 58 znaków, w tym 13 samogłosek, 41 spółgłosek i 4 znaków interpunkcyjnych. Zazwyczaj jeden znak odpowiada jednemu dźwiękowi. Niektóre litery mogą być wymawiane inaczej w oficjalnym dialekcie imperialnym (używanym na rdzennych ziemiach [[Ajdyniriańczycy|Ajdyniriańczyków]]) i inaczej w jednym z kilku dialektów regionalnych. W r̄agulu czyta i piszę się od lewej do prawej, nie ma również rozróżnienia między małymi i wielkimi literami.
+
|
 
+
|
Ciężko jest jednoznacznie stwierdzić gdzie powstał ten rodzaj pisma, lecz najstarsze znane inskrypcje zapisane za pomocą r̄agulu (w ajniadańskim) pochodzą sprzed około 2000 lat ziemskich. Są to krótkie fragmenty znacznie starszych i niestety nie zachowanych już tekstów religijnych. Pierwsze pełne znalezione inskrypcje pochodzą natomiast z okresu o kilka wieków późniejszego i są inskrypcjami koronacyjnymi pierwszych władców [[Djyazhoar|Djyazhoaru]]. Jego historia jest jednak znacznie starsza, najprawdopodobniej pismo to pochodzi bowiem ze Starożytnego Wschodu a dokładniej z na wpół legendarnej praojczyzny Ajdyniriańczyków, [[Pierwsze Królestwo|Pierwszego Królestwa]], znajdującej się najprawdopodobniej na wyżynnych i wysokogórskich terytoriach dzisiejszego [[Państwo Olsów|Państwa Oleskiego]]. R̄agul jest najprawdopodobniej kontynuacją pisma ajniadańskiego.     
+
|
[[Plik:Ragul.png|center|1200px]]
 
[[Plik:Ragul_liczby.png|600px]]
 
<center>''Napis po prawej: Éxan Khshāyarvan Aydīniru. Hwadāmi, er̄atāmi akhé dzaraman - Wielkie Imperium Ajdyniriańskie. Wiedza, siła i zwycięstwo.''</center>
 
 
 
===Ortografia===
 
<br>- /ɲ/ można zapisać również jako ''ni'', zwłaszcza na końcu słowa
 
<br>- ''q'' wymawia się jako /q/, lecz ''qu'' odpowiada /kʷ/
 
<br>- ''ts'' zawsze wymawia się jak ''c''
 
 
 
==Gramatyka==
 
Ajdyniriański jest językiem wysoce fleksyjnym, czasowniki odmieniają się przez osoby, czasy i tryby. Podstawowym szykiem zdania jest SOV, ale bez problemu można użyć praktycznie dowolnego innego szyku. Występują również różnego rodzaju zrostki. Co ciekawe, w ajdyniriańskim występuje obwiatyw.
 
===Czasowniki===
 
====Osoby i odmiana czasowników przez osoby====
 
Czasowniki regularne odmienia się przez osoby poprzez dodanie doń odpowiedniej końcówki. Wszystkie czasowniki regularne w bezokoliczniku kończą się na '''-e'''.
 
{| class="wikitable"
 
 
|-
 
|-
!   osoba 
+
!style="text-align:left" |<small>'''dźwięczne'''</small>
!  końcówka 
+
|
!  mifene - jeść
+
|
!  rahete - żyć*
+
| align=center | {{IPA|d͡z}}
!  shéwe - kochać**
+
| align=center | {{IPA|d͡ʐ}}
 +
| align=center | {{IPA|d͡ʑ}}
 +
|
 +
|
 +
|
 
|-
 
|-
| align="center" | ja -
+
!style="text-align:left" rowspan=2|'''Szczelinowe'''
| align="center" | '''-ar'''
+
!style="text-align:left" |<small>bezdźwięczne</small>
| align="center" | mifene'''ar''' - jem
+
| align=center | {{IPA|f}}
| align="center" | rahete'''ar''' - żyję
+
|
| align="center" | shéwe'''ar''' - kocham
+
| align=center | {{IPA|s}}
 +
| align=center | {{IPA|ʂ}}
 +
| align=center | {{IPA|ɕ}}
 +
| align=center | {{IPA|x}}
 +
| align=center | {{IPA|xʷ}}
 +
| rowspan=2 align=center | {{IPA|χ}}
 
|-
 
|-
| align="center" | ty -
+
!style="text-align:left" |<small>'''dźwięczne'''</small>
| align="center" | '''-yt'''
+
| align=center | {{IPA|v}}
| align="center" | mifene'''yt''' - jesz
+
|
| align="center" | rahete'''yt''' - żyjesz
+
| align=center | {{IPA|z}}
| align="center" | shéwe'''yt''' - kochasz
+
| align=center | {{IPA|ʐ}}
 +
| align=center | {{IPA|ʑ}}
 +
|
 +
|
 
|-
 
|-
| align="center" | on - źa
+
! colspan="2" align=center | Drżące
| align="center" | '''-ti'''
+
|
| align="center" | mifen'''ti''' - on je
+
| colspan=2 align=center | {{IPA|ɾ}} ~ {{IPA|r}} &bull; {{IPA|r:}}
| align="center" | rahe'''ti''' - on żyje
+
|
| align="center" | shéwī'''ti''' - on kocha
+
|
 +
|
 +
|
 +
| align=center | {{IPA|ʀ}}
 
|-
 
|-
| align="center" | ona - rha
+
! colspan="2" align=center | Aproksymanty
| align="center" | '''-ta'''
+
|
| align="center" | mifen'''ta''' - ona je
+
| colspan=2 align=center | {{IPA|l}} &bull; {{IPA|ɬ}}
| align="center" | rahe'''ta''' - ona żyje
+
|
| align="center" |  shéwī'''ta''' - ona kocha
+
| align=center | {{IPA|j}}
|-
+
| align=center | {{IPA|w}}
| align="center" | ono - qa
+
|
| align="center" | '''-to'''
+
|
| align="center" |  mifen'''to''' - ono je
+
|}
| align="center" |  rahe'''to''' - ono żyje
+
* [{{IPA|ɾ}}] występuje jedynie pomiędzy samogłoskami i dyftongami
| align="center" shéwī'''to''' - ono kocha
+
===Struktura sylaby===
 +
W ajdyniriańskim maksymalna dopuszczalna sylaba to '''CCCCVCC''', gdzie V oznacza samogłoskę lub dyftong a C spółgłoskę. Przykładem takiej sylaby jest np. ''khshryand'' [{{IPA|χʂrjand}}] (krawędź, straj). Taka budowa sylaby pojawia się jednak bardzo rzadko, rzadkie są również zbitki spółgłoskowe składające się z więcej niż 2 spółgłosek. Dominują proste sylaby, takie jak V, VC, CV i CVC. 
 +
 
 +
===Zmiany fonologiczne===
 +
<small>Zmiany fonologiczne ze staroajdyniriańskiego do ajdyniriańskiego:</small>
 +
:_a: → _ax
 +
:_aje → _ai
 +
:e → ɛj
 +
:i: → ɨ~ɘ
 +
:ɔ: → ɤ
 +
:ɔ:Ca  ɔ:Cɛ → ɔa ɔɛ
 +
:u:χ → ʉx
 +
:u:v u:ʃ u:ʐ → ʉv ʉʃ ʉʐ
 +
:u:rʱ u:sʱ u:zʱ u:dʒʱ → ʉr ʉs ʉz ʉdʒ
 +
:u:w → au
 +
:tʲ → t͡s
 +
:ʈ͡ʂʲ → t͡ɕ
 +
:ʃʲ → ɕ
 +
:ʐʲ → ʑ
 +
:dʒʱ → d͡z
 +
:ʈ͡ʂʱ kʱ pʱ sʱ tʱ zʱ → ʈ͡ʂ k p s t z
 +
:rʱ → [ʀ]~[ʁ]
 +
:rʱC→ r:
 +
:nCʱ lCʱ sCʱ → n: l: s:
 +
:nʲɛ ne → ɲi
 +
:Cʲai → Ca:ja
 +
:gʲ kʲ mʲ nʲ pʲ rʲ sʲ zʲ dʒʲ d͡ʑʲ → gj kj mj nj pj rj sj zj dʒj d͡ʑj
 +
:qʷ → q
 +
:qʷ → kʷ
 +
:ɣ → ks
 +
 
 +
==Pismo==
 +
Do zapisu języka ajdyniriańskiego używa się rodzimego pisma ajdyniriańskiego, zwanego R̄agul, będącego podstawową formą zapisu języka w konworldzie. Oprócz r̄agulu używa się również zapis alfabetem łacińskim, gdzie występują 43 litery oraz 12 dwuznaków. 
 +
===Zapis łaciński===
 +
<div style="column-count:5;-moz-column-count:5;-webkit-column-count:3">
 +
{| cellspacing="10" style="text-align: center;"
 +
|- style="font-size: 2.0em;"
 +
|  a  ||  ā ||  ą  ||  b  ||  bh  |ch  ||  c  || ć  ||  d  ||  dh 
 +
|-
 +
| [{{IPA|a}}] || [{{IPA|aː}}] || [{{IPA|ã}}] || [{{IPA|b}}] || [{{IPA|bʰ}}] || [{{IPA|ʈ͡ʂ}}] || [{{IPA|t͡s}}] || [{{IPA|t͡ɕ}}] || [{{IPA|d}}] || [{{IPA|dʰ}}]
 +
|- style="font-size: 2.0em;"
 +
|  e  ||  é ||  ę  |f  ||  g  ||  gh  ||  h  || kh  ||  hw  || 
 
|-
 
|-
| align="center" | my (inkluzywne) - ṕef
+
| [{{IPA|ɛ}}] || [{{IPA|ɛj}}] || [{{IPA|ɛ̃}}] || [{{IPA|f}}] || [{{IPA|g}}] || [{{IPA|gʰ}}] || [{{IPA|x}}] || [{{IPA|χ}}] || [{{IPA|xʷ}}] || [{{IPA|i~ɪ}}]
| align="center" | '''-z'''
+
|- style="font-size: 2.0em;"
| align="center" mifene'''z''' - my(1) jemy
+
|  ī  ||  y  ||  q  ||  k  ||  ḱ  || l  ||  m ||  ||  ń  || 
| align="center" rahete'''z''' - my(1) żyjemy
 
| align="center" shéwe'''z''' - my(1) kochamy
 
 
|-
 
|-
| align="center" | my (podwójne) - ṕur
+
| [{{IPA|ɨ~ɘ}}] || [{{IPA|j}}] || [{{IPA|q}}] || [{{IPA|k}}] || [{{IPA|kʼ}}] || [{{IPA|l}}] || [{{IPA|m}}] || [{{IPA|n}}] || [{{IPA|ɲ}}] || [{{IPA|ɔ}}]
| align="center" | '''-ź'''
+
|- style="font-size: 2.0em;"
| align="center" mifene'''ź''' - my(2) jemy
+
|  ô  ||  p  ||  ṕ  || r  ||  r̄  ||  rh  ||  s |ś  ||  sh  ||  ŝ 
| align="center" rahete'''ź''' - my(2) żyjemy
 
| align="center" shéwe'''ź''' - my(2) kochamy
 
 
|-
 
|-
| align="center" | my (ekskluzywne) - ṕi
+
| [{{IPA|ɤ}}] || [{{IPA|p}}] || [{{IPA|p'}}] || [{{IPA|ɾ~r}}] || [{{IPA|r:}}] || [{{IPA|ʀ}}] || [{{IPA|s}}] || [{{IPA|ɕ}}] || [{{IPA|ʂ}}] || [{{IPA|ɬ}}]
| align="center" | '''-zi'''
+
|- style="font-size: 2.0em;"
| align="center" |  mifene'''zi''' - my(3) jemy
+
|  t  ||  ť  |u  ||  ū  ||  û  ||  v  ||  z ||  zh  ||  ź  || 
| align="center" rahete'''zi''' - my(3) żyjemy
 
| align="center" shéwe'''zi''' - my(3) kochamy
 
 
|-
 
|-
| align="center" | wy - yôk
+
| [{{IPA|t}}] || [{{IPA|t'}}] || [{{IPA|u}}] || [{{IPA|u:}}] || [{{IPA|ʉ}}] || [{{IPA|v}}] || [{{IPA|z}}] || [{{IPA|ʐ}}] || [{{IPA|ʑ}}] || [{{IPA|d͡ʐ}}]
| align="center" | '''-el'''
+
|- style="font-size: 2.0em;"
| align="center" | mifen'''el''' - jecie
+
| dj  || dz  ||  ||  || qu  
| align="center" | rahet'''el''' - żyjecie
 
| align="center" | shéw'''el''' - kochacie
 
|-
 
| align="center" | oni - ta
 
| align="center" | '''-rą'''
 
| align="center" mifene'''rą''' - jedzą
 
| align="center" rahete'''rą''' - żyją
 
| align="center" shéwe'''rą''' - kochają
 
 
|-
 
|-
| align="center" | obwiatyw
+
| [{{IPA|d͡ʑ}}] || [{{IPA|d͡z}}] || [{{IPA|w}}] || [{{IPA|ks}}] || [{{IPA|kʷ}}]
| align="center" | '''-aite'''
 
| align="center" | mifen'''aite'''
 
| align="center" | rahet'''aite'''
 
| align="center" | shéw'''aite'''
 
 
|}
 
|}
* gdy w czasowniku regularnym przed końcowym e stoi t, ť, d lub dh opuszcza się dodanie kolejnego t i dodaje samo i, a lub o
+
</div>
** w przypadku 3 os. liczby mnogiej pojawia się ī, pochodzące od e z bezokolicznika 
+
===R̄agul===
  
Występują również czasowniki nieregularne. Jest ich 9 - ''być'', ''mieć'', ''móc'', ''umieć''/''potrafić'', ''chcieć'', ''myśleć'', ''znać'', ''musieć'', ''mieć powinność''. Z tych 9, 3 odmieniają się bez żadnej jasno widocznej reguły (czasowniki ''być'', ''chcieć'', ''musieć''), pozostałe 5 natomiast odmienia się podobnie do czasowników regularnych, poprzez dodanie odpowiednich końcówek, a także skrócenie słowa.
+
'''R̄agul''' (ajd. ''r̄agul'' [{{IPA|r:agul}}] pismo) to ajdyniriańskie pismo głoskowe (alfabetyczne)<ref>Zainspirowane i wzorowane na alfabecie awestyjskim: https://pl.wikipedia.org/wiki/Alfabet_awestyjski</ref>, używane do zapisu języka ajdyniriańskiego, [[Język staroajdyniriański|staroajdyniriańskiego]], oraz wielu innych języków [[Ajdyniriana|Ajdyniriany]], jak choćby [[Język rikkadański|rikkadańskiego]] czy [[Język tahareński|tahareńskiego]]. Jest to pełny alfabet, zawierający zarówno spółgłoski jak i samogłoski. Do zapisu języka ajdyniriańskiego stosuje się 59 znaków - 41 spółgłosek, 13 samogłosek oraz 5 znaków interpunkcyjnych, chociaż liczba znaków r̄agulu może różnić się w przypadku zapisu innych języków. Z reguły jeden znak odpowiada jednemu dźwiękowi, słowa są natomiast zapisywane od lewej do prawej. Nie wyróżnia się również wielkich i małych liter.
<br>- dla wszystkich osób oprócz 'ta', 'yôk' i obwiatywu nowa forma powstaje poprzez zachowanie 3 pierwszych liter bezokolicznika i dodaniu do tego odpowiedniej końcówki
 
<br>- dla obwiatywu zachowuje się 2 pierwsze litery i dodaje odpowiednią końcówkę
 
<br>- dla 'ta' zostawia się jedynie 3-4 pierwsze litery, nie dodając niczego
 
<br>- dla 'yôk' zostawia się 2 pierwsze litery i dodaje końcówkę
 
  
{| class="wikitable"
+
R̄agul posiada trzy kroje pisma, dość różniące się od siebie. Są to:
 +
:'''Favwarani''' (ajd. [{{IPA|favwaɾaɲi}}] "użytkowy") - typ pisma stosowany na co dzień w powszechnym użytku, a także pismo odręczne. Krój pisma oparty na stylu ''Khshāyarani''.     
 +
:'''Khshāyarani''' (ajd. [{{IPA|χʂa:jaɾaɲi}}] "cesarski" lub "imperialny") - styl powstały około roku DATA (kalendarz wspólny) na potrzeby ważnych dokumentów państwowych. W zamierzeniu styl ten odwołuje się oraz stara się naśladować najwcześniejsze ajdyniriańskie, oraz najprawdopodobniej ajniadańskie inskrypcje, być swego rodzaju powrotem do korzeni. ''Khshāyarani'' używany jest jako de facto standardowa czcionka. Nazwa wywodzi się również od powszechnego użycia w imperialnej propagandzie, na inskrypcjach, pomnikach oraz dokumentach.   
 +
:'''Léwevani''' lub '''Léwenaqeni''' (ajd. [{{IPA|lɛjwɛvaɲi}}] / [{{IPA|lɛjwɛnaqɛɲi}}] "poetycki") - najstarszy oraz najbardziej ozdobny rodzaj r̄agulu, używany przede wszystkim do zapisu wszelkiego rodzaju poezji. Styl kaligraficzny, różniący się znacznie zarówno od użytkowego ''Favwarani'' jak i imperialnego ''Khshāyarani''.   
 +
 
 +
Ciężko jest jednoznacznie stwierdzić gdzie powstało pismo ajdyniriańskie, lecz najstarsze znane inskrypcje zapisane za pomocą r̄agulu (w archaicznej odmianie staroajdyniriańskiego) pochodzą prawdopodobnie z okolic roku 300 Czwartej Ery (roku 3881 kalendarza wspólnego)<ref>Około 1900 lat ziemskich temu</ref>. Są to krótkie fragmenty znacznie starszych i niestety niezachowanych do naszych czasów tekstów religijnych oraz psalmów, będących najprawdopodobniej ajniadańską spuścizną.<br>
 +
Pierwsze pełne znalezione inskrypcje pochodzą natomiast z okresu o kilka wieków późniejszego - są inskrypcje koronacyjne oraz propagandowe [[Aŝamānish I Wielki|Aŝamānisha Wielkiego]], pierwszego Imperatora Ajdyniru, spisane w roku 828 Czwartej Ery (4441 kalendarza wspólnego)<ref>Około 1700 lat ziemskich temu</ref>.
 +
 
 +
Historia r̄agulu sięga jednak znacznie dalej, pismo to pochodzi bowiem ze Starożytnego Wschodu, a dokładniej owianej legendami praojczyzny Ajdyniriańczyków, [[Ainıadnıeresťa|Pierwszego Królestwa]], znajdującej się na równinach nad brzegami rzeki [[XXXrzeka|Yitryazhir]], które obecnie zamieszkują [[Kauradowie]], oraz obszarach wyżynnych u podnóży Gór Pochodzenia, położonych na granicy dzisiejszej [[Państwo Olsów|Monarchii Olsów]]. R̄agul jest kontynuacją ewolucji wielu znacznie starszych pism ajniadańskich, zaczynając od pierwotnego pisma obrazkowego, kończąc na pełnym alfabecie funkcjonującym na kilkaset lat przed upadkiem Pierwszego Królestwa.
 +
 
 +
Starożytne pismo ajniadańskie zostało przewiezione nad Jezioro Szmaragdowe w skutek osiedlenia się tam Ajniadanów po zagładzie Pierwszego Królestwa. Tam powoli przekształciło się w r̄agul - pismo ajdyniriańskie, podczas epoki Wojujących Królestw, a następnie w czasach Starego Państwa, doszło bowiem do naturalnej ewolucji alfabetu - pismo z tamtego okresu różni się wyglądem znacząco zarówno od pisma ajniadańskiego (oraz najwcześniejszych inskrypcji w r̄agulu), jak i od współczesnej formy tego pisma. Podczas okresu przejściowego, trwającego od upadku Starego Państwa do początku Nowego Państwa, zwanego Czasem Pustego Tronu, dokonano radykalnej reformy alfabetu, starając nadać mu wygląd jak najbardziej zbliżony do pierwotnego r̄agulu. Ze względów kulturowych, religijnych oraz z powodu działania wszechobecnej propagandy państwowej, współczesny r̄agul niewiele zmienił się od czasu tych reform, styl Khshāyarani bazuje właśnie na owych reformach. Wyjątkiem jest tutaj styl Léwevani, który pochodzi od r̄agul czasów Starego Państwa.             
 +
 
 +
==== Alfabet ====
 +
[[Plik:Mottoragajd.png|thumb|right|1000px|<center>Przykład tekstu zapisanego za pomocą r̄agulu - na górze w stylu Favwarani, poniżej w Khshāyarani. Motto Ajdyniru oraz jedno ze zwyczajowych powitań:</center><br><br/><center>''Éxan Khshāyarvan Aydīnirani. Hwadāmi, er̄atāmi akhé dzaraman. Aťeaji Khshāyar raheto! Rahetarto!''<br>''Wielkie Imperium Ajdyniriańskie. Wiedza, siła i zwycięstwo. Niech żyje Imperator! Oby żył!''</center>]]
 +
 
 +
<br/>
 +
 
 +
[[Plik:Ładnegruzińskieliterkipinknejakodziewojawmodrymstrumieniu.JPG|thumb|right|500px|Ajdyniriański manuskrypt]]
 +
 
 +
{| class="wikitable" style="text-align: center;"
 +
! colspan=3 | Litera
 +
! colspan=2| Nazwa
 +
! rowspan=2| Wymowa
 +
! rowspan=2| Transkrypcja
 +
! rowspan=2| Wartość numeryczna
 +
|-
 +
! ''Favwarani''
 +
! ''Khshāyarani''
 +
! ''Léwevani''
 +
! Zapis
 +
! Wymowa
 +
|-
 +
| align="center" |[[Plik:A.rag.stary.png]]
 +
| align="center" |[[Plik:A.png]]
 +
| align="center" |
 +
| align="center" | ''a''
 +
| align="center" | /a/
 +
| align="center" | /a/
 +
| align="center" | ''a''
 +
| align="center" | 1
 
|-
 
|-
!  osoba 
+
| align="center" |[[Plik:Aa.rag.stary.png]]
!  końcówka 
+
| align="center" |[[Plik:Aa.png]]
!  darād - mieć
+
| align="center" |
!  nagham - móc
+
| align="center" | ''āsha''
!  sąrhal - umieć/potrafić
+
| align="center" | /a:ʂa/
!  avriť - myśleć
+
| align="center" | /a:/
!  gāchana - znać 
+
| align="center" | ''ā''
!  ŝarwīshi - mieć powinność
+
| align="center" | 2
 
|-
 
|-
| align="center" |
+
| align="center" |[[Plik:Ą.rag.stary.png]]
| align="center" | '''-āyn'''
+
| align="center" |[[Plik:Ą.png]]
| align="center" | dar'''āyn'''
+
| align="center" |
| align="center" | nagh'''āyn'''
+
| align="center" | ''ą''
| align="center" | sąrh'''āyn'''
+
| align="center" | /ã/
| align="center" | avr'''āyn'''
+
| align="center" | /ã/
| align="center" | gāch'''āyn'''
+
| align="center" | ''ą''
| align="center" | ŝar'''āyn'''
+
| align="center" | 3
 
|-
 
|-
| align="center" |
+
| align="center" |[[Plik:B.rag.stary.png]]
| align="center" | '''-ūn'''
+
| align="center" |[[Plik:B.png]]
| align="center" | dar'''ūn'''
+
| align="center" |
| align="center" | nagh'''ūn'''
+
| align="center" | ''ba''
| align="center" | sąrh'''ūn'''
+
| align="center" | /ba/
| align="center" | avr'''ūn'''
+
| align="center" | /b/
| align="center" | gāch'''ūn'''
+
| align="center" | ''b''
| align="center" | ŝar'''ūn'''
+
| align="center" | 4
 
|-
 
|-
| align="center" | źa/rha/qa
+
| align="center" |[[Plik:Bh.rag.stary.png]]
| align="center" | '''-aem'''
+
| align="center" |[[Plik:Bh.png]]
| align="center" | dar'''aem'''
+
| align="center" |
| align="center" | nagh'''aem'''
+
| align="center" | ''bhar''
| align="center" | sąrh'''aem'''
+
| align="center" | /bʰar/
| align="center" | avr'''aem'''
+
| align="center" | /bʰ/
| align="center" | gāch'''aem'''
+
| align="center" | ''bh''
| align="center" | ŝar'''aem'''
+
| align="center" | 5
 +
|-
 +
| align="center" |[[Plik:Ch.rag.stary.png]]
 +
| align="center" |[[Plik:Ch.png]]
 +
| align="center" |
 +
| align="center" | ''chir''
 +
| align="center" | /ʈ͡ʂir/
 +
| align="center" | /ʈ͡ʂ/
 +
| align="center" | ''ch''
 +
| align="center" | 6
 +
|-
 +
| align="center" |[[Plik:C.rag.stary.png]]
 +
| align="center" |[[Plik:C.png]]
 +
| align="center" |
 +
| align="center" | ''ciri''
 +
| align="center" | /t͡siɾi/
 +
| align="center" | /t͡s/
 +
| align="center" | ''c''
 +
| align="center" | 7
 +
|-
 +
| align="center" |[[Plik:Ć.rag.stary.png]]
 +
| align="center" |[[Plik:Ć.png]]
 +
| align="center" |
 +
| align="center" | ''ćarim''
 +
| align="center" | /t͡ɕaɾim/
 +
| align="center" | /t͡ɕ/
 +
| align="center" | ''ć''
 +
| align="center" | 8
 
|-
 
|-
| align="center" | ṕef/ṕur/ṕi
+
| align="center" |[[Plik:D.rag.stary.png]]
| align="center" | '''-sur'''
+
| align="center" |[[Plik:D.png]]
| align="center" | dar'''sur'''
+
| align="center" |
| align="center" | nagh'''sur'''
+
| align="center" | ''da''
| align="center" | sąrh'''sur'''
+
| align="center" | /da/
| align="center" | avr'''sur'''
+
| align="center" | /d/
| align="center" | gāch'''sur'''
+
| align="center" | ''d''
| align="center" | ŝar'''sur'''
+
| align="center" | 9
 
|-
 
|-
| align="center" | yôk
+
| align="center" |[[Plik:Dh.rag.stary.png]]
| align="center" | '''-(h)rish'''
+
| align="center" |[[Plik:Dh.png]]
| align="center" | da'''hrish'''
+
| align="center" |
| align="center" | na'''hrish'''
+
| align="center" | ''dhar''
| align="center" | są'''rish'''
+
| align="center" | /dʰar/
| align="center" | av'''rish'''
+
| align="center" | /dʰ/
| align="center" | gāch'''rish'''
+
| align="center" | ''dh''
| align="center" | ŝa'''hrish'''
+
| align="center" | 10
 
|-
 
|-
| align="center" | ta
+
| align="center" |[[Plik:E.rag.stary.png]]
| align="center" | -
+
| align="center" |[[Plik:E.png]]
| align="center" | dar
+
| align="center" |
| align="center" | nagh
+
| align="center" | ''e''
| align="center" | sąrha
+
| align="center" | /ɛ/
| align="center" | avri
+
| align="center" | /ɛ/
| align="center" | gācha
+
| align="center" | ''e''
| align="center" | ŝarwī
+
| align="center" | 20
 
|-
 
|-
| align="center" | obwiatyw
+
| align="center" |[[Plik:Ej.rag.stary.png]]
| align="center" | '''-rā'''
+
| align="center" |[[Plik:Ej.png]]
| align="center" | da'''rā'''
+
| align="center" |
| align="center" | na'''rā'''
+
| align="center" | ''énar''
| align="center" | są'''rā'''
+
| align="center" | /ɛjnar/
| align="center" | av'''rā'''
+
| align="center" | /ɛj/
| align="center" | '''rā'''
+
| align="center" | ''é''
| align="center" | ŝa'''rā'''
+
| align="center" | 30
|}
 
 
 
{| class="wikitable"
 
 
|-
 
|-
!  osoba   
+
| align="center" |[[Plik:Ę.rag.stary.png]]
!  nezyu - być
+
| align="center" |[[Plik:Ę.png]]
!  caiva - chcieć
+
| align="center" |
!  ḱalshu - musieć
+
| align="center" | ''ę''
 +
| align="center" | /ɛ̃/
 +
| align="center" | /ɛ̃/
 +
| align="center" | ''ę''
 +
| align="center" | 40
 
|-
 
|-
| align="center" |
+
| align="center" |[[Plik:F.rag.stary.png]]
| align="center" | nazyin - jestem
+
| align="center" |[[Plik:F.png]]
| align="center" | cafirya - chcę
+
| align="center" |
| align="center" | ḱaishi - muszę
+
| align="center" | ''far''
 +
| align="center" | /far/
 +
| align="center" | /f/
 +
| align="center" | ''f''
 +
| align="center" | 50
 
|-
 
|-
| align="center" |
+
| align="center" |[[Plik:G.rag.stary.png]]
| align="center" | newef - jesteś
+
| align="center" |[[Plik:G.png]]
| align="center" | cuvrad - chcesz
+
| align="center" |
| align="center" | ḱazhis - musisz
+
| align="center" | ''ga''
 +
| align="center" | /ga/
 +
| align="center" | /g/
 +
| align="center" | ''g''
 +
| align="center" | 60
 
|-
 
|-
| align="center" | źa
+
| align="center" |[[Plik:Gh.rag.stary.png]]
| align="center" | ŝog - on jest
+
| align="center" |[[Plik:Gh.png]]
| align="center" | ṕrah - on chce
+
| align="center" |
| align="center" | ekré - on musi
+
| align="center" | ''ghar''
 +
| align="center" | /gʰar/
 +
| align="center" | /gʰ/
 +
| align="center" | ''gh''
 +
| align="center" | 70
 
|-
 
|-
| align="center" | rha
+
| align="center" |[[Plik:H.rag.stary.png]]
| align="center" | ŝaw - ona jest
+
| align="center" |[[Plik:H.png]]
| align="center" | ṕray - ona chce
+
| align="center" |
| align="center" | ekya - ona musi
+
| align="center" | ''ahir''
 +
| align="center" | /axir/
 +
| align="center" | /x/
 +
| align="center" | ''h''
 +
| align="center" | 80
 
|-
 
|-
| align="center" | qa
+
| align="center" |[[Plik:Kh.rag.stary.png]]
| align="center" | ŝum - ono jest
+
| align="center" |[[Plik:Kh.png]]
| align="center" | ṕrid - ono chce
+
| align="center" |
| align="center" | ekās - ono musi
+
| align="center" | ''khair''
 +
| align="center" | /χaɪr/
 +
| align="center" | /χ/
 +
| align="center" | ''kh''
 +
| align="center" | 90
 
|-
 
|-
| align="center" | ṕef
+
| align="center" |[[Plik:Hw.rag.stary.png]]
| align="center" | djva - my(1) jesteśmy
+
| align="center" |[[Plik:Hw.png]]
| align="center" | dzar - my(1) chcemy
+
| align="center" |
| align="center" | bhaha - my(1) musimy
+
| align="center" | ''ahwir''
 +
| align="center" | /axʷir/
 +
| align="center" | /xʷ/
 +
| align="center" | ''hw''
 +
| align="center" | 100
 
|-
 
|-
| align="center" | ṕur
+
| align="center" |[[Plik:I.rag.stary.png]]
| align="center" | djri - my(2) jesteśmy
+
| align="center" |[[Plik:I.png]]
| align="center" | dzôr - my(2) chcemy
+
| align="center" |
| align="center" | bhena - my(2) musimy
+
| align="center" | ''ini''
 +
| align="center" | /iɲi/
 +
| align="center" | /i~ɪ/
 +
| align="center" | ''i''
 +
| align="center" | 200
 +
|-
 +
| align="center" |[[Plik:Y.rag.stary.png]]
 +
| align="center" |[[Plik:Y.png]]
 +
| align="center" |
 +
| align="center" | ''yin''
 +
| align="center" | /jin/
 +
| align="center" | /j/
 +
| align="center" | ''y''
 +
| align="center" | 300
 
|-
 
|-
| align="center" | ṕi
+
| align="center" |[[Plik:Ii.rag.stary.png]]
| align="center" | djhu - my(3) jesteśmy
+
| align="center" |[[Plik:ii.png]]
| align="center" | dzae - my(3) chcemy
+
| align="center" |
| align="center" | bhiza - my(3) musimy
+
| align="center" | ''īndar''
 +
| align="center" | /ɨndar/
 +
| align="center" | /ɨ~ɘ/
 +
| align="center" | ''ī''
 +
| align="center" | 400
 
|-
 
|-
| align="center" | yôk
+
| align="center" |[[Plik:Q.rag.stary.png]]
| align="center" | izil - jesteście
+
| align="center" |[[Plik:Q.png]]
| align="center" | dhaźa - chcecie
+
| align="center" |
| align="center" | xanę - musicie 
+
| align="center" | ''qan''
 +
| align="center" | /qan/
 +
| align="center" | /q/
 +
| align="center" | ''q''
 +
| align="center" | 500
 
|-
 
|-
| align="center" | ta
+
| align="center" |[[Plik:K.rag.stary.png]]
| align="center" | shart - są
+
| align="center" |[[Plik:K.png]]
| align="center" | mexa - chcą
+
| align="center" |
| align="center" | tas - muszą
+
| align="center" | ''kida''
 +
| align="center" | /kida/
 +
| align="center" | /k/
 +
| align="center" | ''k''
 +
| align="center" | 600
 
|-
 
|-
| align="center" | obwiatyw
+
| align="center" |[[Plik:K'.rag.stary.png]]
| align="center" | ŝape
+
| align="center" |[[Plik:K'.png]]
| align="center" | ṕwene
+
| align="center" |
| align="center" | egīne
+
| align="center" | ''ḱera''
|}
+
| align="center" | /k'ɛɾa/
Jedyne zależności jakie tu występują to podzielenie odmian słowa na pewne grupy. Podobne do siebie są formy dla bezokolicznika, xé i mę; dla 3 osoby liczby pojedynczej i obwiatywu; i dla rodzai ''my''. Formy dla yôk i ta różnia się od wszystkich innych.
+
| align="center" | /k'/
 
+
| align="center" | ''''
====Aspekty====
+
| align="center" | 700
W ajdyniriańskim występują 4 aspekty, tworzy się je poprzez dodanie odpowiedniego prefiksu do czasownika.
 
*Aspekt niedokonany to podstawowa forma czasownika.
 
*Aspekt trwający opisuje coś co dzieje się właśnie w opisywanej chwili, coś jak continous w angielskim.
 
*Aspekt dokonany funkcjonuje na podobnej zasadzie jak w języku polskim - jeść a zjeść.
 
*Aspekt powtarzający opisuje coś co albo dzieje się cyklicznie, albo jest jakimś zwyczajem i przyzwyczajeniem, coś co wielokrotnie już się zdarzyło albo coś co zawsze jest prawdziwe, np "słońce wschodzi rano".
 
 
 
W przypadku aspektu dokonanego i powtarzającego samogłoski w nawiasach dodaje się gdy czasownik rozpoczyna się na spółgłoskę, natomiast w przypadku aspektu trwającego występują 2 formy przedrostka, ''ac'' dodaje się gdy czasownik rozpoczyna się na s, c, lub z.
 
{| class="wikitable" border="1"
 
 
|-
 
|-
! Aspekt
+
| align="center" |[[Plik:L.rag.stary.png]]
! Prefiks
+
| align="center" |[[Plik:L.png]]
! Przykład (jeść, iść/chodzić) 
+
| align="center" |
 +
| align="center" | ''ilin''
 +
| align="center" | /ilin/
 +
| align="center" | /l/
 +
| align="center" | ''l''
 +
| align="center" | 800
 
|-
 
|-
| Aspekt niedokonany
+
| align="center" |[[Plik:M.rag.stary.png]]
| -brak-
+
| align="center" |[[Plik:M.png]]
| mifene
+
| align="center" |
sanne
+
| align="center" | ''aman''
 +
| align="center" | /aman/
 +
| align="center" | /m/
 +
| align="center" | ''m''
 +
| align="center" | 900
 
|-
 
|-
| Aspekt trwający
+
| align="center" |[[Plik:N.rag.stary.png]]
| at/ac-
+
| align="center" |[[Plik:N.png]]
| atmifene
+
| align="center" |
acanne
+
| align="center" | ''nar''
 +
| align="center" | /nar/
 +
| align="center" | /n/
 +
| align="center" | ''n''
 +
| align="center" | 1000
 
|-
 
|-
| Aspekt dokonany
+
| align="center" |[[Plik:Ń.rag.stary.png]]
| v(e)-
+
| align="center" |[[Plik:Ń.png]]
| vemifene
+
| align="center" |
vesanne
+
| align="center" | ''ńori''
 +
| align="center" | /ɲɔɾi/
 +
| align="center" | /ɲ/
 +
| align="center" | ''ń''
 +
| align="center" | 2000
 
|-
 
|-
| Aspekt powtarzający
+
| align="center" |[[Plik:O.rag.stary.png]]
| g(e)-
+
| align="center" |[[Plik:O.png]]
| gemifene
+
| align="center" |
gesanne
+
| align="center" | ''o''
 +
| align="center" | /ɔ/
 +
| align="center" | /ɔ/
 +
| align="center" | ''o''
 +
| align="center" | 3000
 
|-
 
|-
|}
+
| align="center" |[[Plik:Oo.rag.stary.png]]
 
+
| align="center" |[[Plik:Oo.png]]
===Rzeczowniki===
+
| align="center" |
====Rodzaj, liczba i kategoria rzeczownika====
+
| align="center" | ''zôr''
Język ajdyniriański posiada 4 liczby - liczbę pojedynczą, podwójną, mnogą i absolutną. Dodatkowo rzeczowniki podzielone są na 3 kategorie. Kategorie posiadają inną odmianę przez przypadki i liczby, a rzeczowniki z II i III kategorii są ponad to podzielone na podkategorie, w zależności od rdzenia występującego w końcówce słowa.  
+
| align="center" | /zɤr/
* I kategoria - istoty żywe i rozumne
+
| align="center" | /ɤ/
 
+
| align="center" | ''ô''
* II kategoria - przedmioty, rośliny
+
| align="center" | 4000
** IIa - rdzeń '''a/o'''
 
** IIb - rdzeń '''i/ī'''
 
** IIc - rdzeń '''e'''
 
* III kategoria - pojęcia, abstrakcje, rzeczy niematerialne, państwa
 
** IIIa - rdzeń '''a/o'''
 
** IIIb - rdzeń '''u'''
 
** IIIc - rdzeń '''i'''
 
** IIId - rdzeń '''e'''  
 
 
 
W ajdyniriańskim występują 3 rodzaje - męski, żeński i neutralny. Rzeczowniki z II i III kategorii sa zawsze rodzaju neutralnego, inaczej jednak sprawa ma się w przypadku rzeczowników I kategorii. W podstawowej formie są one zawsze neutralne, nie określają bowiem płci. Wskazują jedynie na fakt istnienia przedmiotu, a płeć jest nieznana lub nieistotna. Można jednak za pomocą innej końcówki zaznaczyć płeć istoty, zmieniając jednocześnie jej rodzaj. Końcówki różnią się od siebie w zależności od liczby i przypadku.
 
 
 
Słowo I kategorii - orzeł
 
{| class="wikitable"
 
 
|-
 
|-
! Liczba pojedyncza
+
| align="center" |[[Plik:P.rag.stary.png]]
! Liczba podwójna
+
| align="center" |[[Plik:P.png]]
! Liczba mnoga
+
| align="center" |
! Liczba absolutna
+
| align="center" | ''pira''
 +
| align="center" | /piɾa/
 +
| align="center" | /p/
 +
| align="center" | ''p''
 +
| align="center" | 5000
 +
|-
 +
| align="center" |[[Plik:P'.rag.stary.png]]
 +
| align="center" |[[Plik:P'.png]]
 +
| align="center" |
 +
| align="center" | ''ṕera''
 +
| align="center" | /p'ɛɾa/
 +
| align="center" | /p'/
 +
| align="center" | ''ṕ''
 +
| align="center" | 6000
 +
|-
 +
| align="center" |[[Plik:R.rag.stary.png]]
 +
| align="center" |[[Plik:R.png]]
 +
| align="center" |
 +
| align="center" | ''ara''
 +
| align="center" | /aɾa/
 +
| align="center" | /ɾ~r/
 +
| align="center" | ''r''
 +
| align="center" | 7000
 
|-
 
|-
| align="center" | ńarmad
+
| align="center" |[[Plik:Rr.rag.stary.png]]
(orzeł)
+
| align="center" |[[Plik:Rr.png]]
| align="center" | ńarmad'''nam'''  
+
| align="center" |
(dwa orły)*
+
| align="center" | ''r̄in''
| align="center" | ńarmad'''aya'''
+
| align="center" | /r:in/
(orły)*
+
| align="center" | /r:/
| align="center" | ńarmad'''aur̄'''  
+
| align="center" | ''''
(wszystkie orły)*
+
| align="center" | 8000
 
|-
 
|-
| align="center" | ńarmad'''i'''
+
| align="center" |[[Plik:Rh.rag.stary.png]]
(samiec orła)
+
| align="center" |[[Plik:rh.png]]
| align="center" | ńarmad'''anę'''  
+
| align="center" |
(dwa samce orła)
+
| align="center" | ''arhi''
| align="center" | ńarmad'''aysi'''
+
| align="center" | /aʀi/
(samce orłów)
+
| align="center" | /ʀ/
| align="center" | ńarmad'''aur̄i'''  
+
| align="center" | ''rh''
(wszystkie samce orła)
+
| align="center" | 9000
 
|-
 
|-
| align="center" | ńarmad'''a'''
+
| align="center" |[[Plik:S.rag.stary.png]]
(samica orła)
+
| align="center" |[[Plik:S.png]]
| align="center" | ńarmad'''aną'''
+
| align="center" |
(dwie samice orłów)
+
| align="center" | ''sian''
| align="center" | ńarmad'''aysa'''  
+
| align="center" | /sɪan/
(samice orłów)
+
| align="center" | /s/
| align="center" | ńarmad'''aur̄a'''
+
| align="center" | ''s''
(wszystkie samice orłów)
+
| align="center" | 10.000
|}
 
* również gdy jest to samiec i samica
 
* również gdy jest to grupa mieszana
 
 
 
====Przedrostki====
 
{| class="wikitable" border="1"
 
 
|-
 
|-
! Prefiks
+
| align="center" |[[Plik:Ś.rag.stary.png]]
! Znaczenie
+
| align="center" |[[Plik:Ś.png]]
! Przykład
+
| align="center" |
! Znaczenie
+
| align="center" | ''śavi''
 +
| align="center" | /ɕavi/
 +
| align="center" | /ɕ/
 +
| align="center" | ''ś''
 +
| align="center" | 20.000
 
|-
 
|-
| ao- || za dużo || '''ao'''varharani || nadmiernie opancerzony
+
| align="center" |[[Plik:Sh.rag.stary.png]]
 +
| align="center" |[[Plik:Sh.png]]
 +
| align="center" |
 +
| align="center" | ''shin''
 +
| align="center" | /ʂin/
 +
| align="center" | /ʂ/
 +
| align="center" | ''sh''
 +
| align="center" | 30.000
 
|-
 
|-
| annu- || całość, ogół, wszystko || '''annu'''qarim || panorama, pełny widok
+
| align="center" |[[Plik:Ss.rag.stary.png]]
 +
| align="center" |[[Plik:Ss.png]]
 +
| align="center" |
 +
| align="center" | ''ŝarde''
 +
| align="center" | /ɬardɛ/
 +
| align="center" | /ɬ/
 +
| align="center" | ''ŝ''
 +
| align="center" | 40.000
 
|-
 
|-
| ari- || za czymś, być pro || '''ari'''dzāsharani || prowojenny
+
| align="center" |[[Plik:T.rag.stary.png]]
 +
| align="center" |[[Plik:T.png]]
 +
| align="center" |
 +
| align="center" | ''tis''
 +
| align="center" | /tis/
 +
| align="center" | /t/
 +
| align="center" | ''t''
 +
| align="center" | 50.000
 
|-
 
|-
| avwi- || działać przeciw, anty || '''avwi'''dzāsharani || antywojenny
+
| align="center" |[[Plik:T'.rag.stary.png]]
 +
| align="center" |[[Plik:T'.png]]
 +
| align="center" |
 +
| align="center" | ''ťesu''
 +
| align="center" | /t'ɛsu/
 +
| align="center" | /t'/
 +
| align="center" | ''ť''
 +
| align="center" | 60.000
 
|-
 
|-
| buri- || skrajnie, niezwykle || '''buri'''dhiryani || niesamowicie, skrajnie piękny, piękniejszy niż wszystko inne
+
| align="center" |[[Plik:U.rag.stary.png]]
 +
| align="center" |[[Plik:U.png]]
 +
| align="center" |
 +
| align="center" | ''u''
 +
| align="center" | /u/
 +
| align="center" | /u/
 +
| align="center" | ''u''
 +
| align="center" | 70.000
 
|-
 
|-
| car|| arcy ||'''car'''jaeham || arcykapłan
+
| align="center" |[[Plik:Uu.rag.stary.png]]
 +
| align="center" |[[Plik:Uu.png]]
 +
| align="center" |
 +
| align="center" | ''ūnu''
 +
| align="center" | /u:nu/
 +
| align="center" | /u:/
 +
| align="center" | ''ū''
 +
| align="center" | 80.000
 
|-
 
|-
| dûs- || wszech || '''dûs'''hwadāmi || wszechwiedza
+
| align="center" |[[Plik:Uuu.rag.stary.png]]
 +
| align="center" |[[Plik:Uuu.png]]
 +
| align="center" |
 +
| align="center" | ''dûr''
 +
| align="center" | /dʉr/
 +
| align="center" | /ʉ/
 +
| align="center" | ''û''
 +
| align="center" | 90.000
 
|-
 
|-
| eḱa- || ponownie || '''eḱā'''vriť || przemyśleć
+
| align="center" |[[Plik:V.rag.stary.png]]
 +
| align="center" |[[Plik:V.png]]
 +
| align="center" |
 +
| align="center" | ''vin''
 +
| align="center" | /vin/
 +
| align="center" | /v/
 +
| align="center" | ''v''
 +
| align="center" | 100.000
 
|-
 
|-
| el- || za mało || '''el'''kromani || niewystarczające, niedostateczne, nieodpowiedni
+
| align="center" |[[Plik:Z.rag.stary.png]]
 +
| align="center" |[[Plik:Z.png]]
 +
| align="center" |
 +
| align="center" | ''zin''
 +
| align="center" | /zin/
 +
| align="center" | /z/
 +
| align="center" | ''z''
 +
| align="center" | 500.000
 
|-
 
|-
| yās- || przeciw, kontra, opozycja || '''yās'''takhare || występować przeciw komuś, czemuś
+
| align="center" |[[Plik:Zh.rag.stary.png]]
 +
| align="center" |[[Plik:Zh.png]]
 +
| align="center" |
 +
| align="center" | ''zhin''
 +
| align="center" | /ʐin/
 +
| align="center" | /ʐ/
 +
| align="center" | ''zh''
 +
| align="center" | -
 
|-
 
|-
| qe-|| pod, część większej całości || '''qe'''kshatrit || pod-dowódca, niższy rangą
+
| align="center" |[[Plik:Ź.rag.stary.png]]
 +
| align="center" |[[Plik:Ź.png]]
 +
| align="center" |
 +
| align="center" | ''źanu''
 +
| align="center" | /ʑanu/
 +
| align="center" | /ʑ/
 +
| align="center" | ''ź''
 +
| align="center" | -
 
|-
 
|-
| qua- || ponad, powyżej || '''quā'''rime || patrzeć w górę, powyżej
+
| align="center" |[[Plik:J.rag.stary.png]]
 +
| align="center" |[[Plik:J.png]]
 +
| align="center" |
 +
| align="center" | ''jin''
 +
| align="center" | /d͡ʐin/
 +
| align="center" | /d͡ʐ/
 +
| align="center" | ''j''
 +
| align="center" | 1000.000
 
|-
 
|-
| que- || w dół || '''que'''rime || patrzeć w dół, poniżej
+
| align="center" |[[Plik:Dj.rag.stary.png]]
 +
| align="center" |[[Plik:Dj.png]]
 +
| align="center" |
 +
| align="center" | ''edjan''
 +
| align="center" | /ɛd͡ʑan/
 +
| align="center" | /d͡ʑ/
 +
| align="center" | ''dj''
 +
| align="center" | -
 
|-
 
|-
| kshi- || między, przez || '''kshi'''farze || przesłuchiwać 
+
| align="center" |[[Plik:Dz.rag.stary.png]]
 +
| align="center" |[[Plik:Dz.png]]
 +
| align="center" |
 +
| align="center" | ''dzan''
 +
| align="center" | /d͡zan/
 +
| align="center" | /d͡z/
 +
| align="center" | ''dz''
 +
| align="center" | -
 
|-
 
|-
| pari- || odwrotnie, przeciwieństwo || '''pari'''hwezhare || dewastować, niszczyć
+
| align="center" |[[Plik:W.rag.stary.png]]
 +
| align="center" |[[Plik:W.png]]
 +
| align="center" |
 +
| align="center" | ''war''
 +
| align="center" | /war/
 +
| align="center" | /w/
 +
| align="center" | ''w''
 +
| align="center" | wiele, dużo
 
|-
 
|-
| pa(t)- || nie, negacja || '''pat'''jakerśani || nieskończony
+
| align="center" |[[Plik:X.rag.stary.png]]
 +
| align="center" |[[Plik:X.png]]
 +
| align="center" |
 +
| align="center" | ''axar''
 +
| align="center" | /aksar/
 +
| align="center" | /ks/
 +
| align="center" | ''x''
 +
| align="center" | bardzo wiele, miliard
 +
|}
 +
 
 +
==== Znaki interpunkcyjne ====
 +
*<big style="font-size:133%;line-height:normal">[ [[Plik:Kropkanienawiści.png]] ]</big> - ''Ćaqanar'' stosowany jest dokładnie jak kropka w alfabecie łacińskim, stawiany na końcu zdania. ''Ćaqanar'' nie pełni jednak tej funkcji w ajdyniriańskiej poezji, lub pojawia się niezwykle rzadko - zamiast tego używany jest niekiedy dla zaznaczania pierwszych wersów lub zwrotek utworu. Stawiany jest w lekkim odstępie od ostatniej litery wyrazu. 
 +
*<big style="font-size:133%;line-height:normal">[ [[Plik:Przecineknienawiści.png]] ] </big> - ''Puro'' pełni rolę przecinka, używanego dokładnie jak w języku polskim. Podobnie jak ''ćaqanar'' stawiany jest w lekkim odstępie, pomiędzy wyrazami. 
 +
*<big style="font-size:133%;line-height:normal">[ [[Plik:Pytajniknadziei.png]] ]</big> - ''Vāllear'' to odpowiednik znaku zapytania, umieszczany na końcu zdania, jednak w przeciwieństwie do ''puro'' i ''ćaqanar'' bezpośrednio przy słowie, bez żadnego odstępu. 
 +
*<big style="font-size:133%;line-height:normal">[ [[Plik:Wykrzyknikpogardy.png]] ]</big> - ''Ézraezon'' pełni funkcję wykrzyknika, który podobnie jak ''vāllear'' stawia się na końcu zdania, bezpośrednio przy ostatnim słowie. 
 +
*<big style="font-size:133%;line-height:normal">[«  »]</big> - ''Myihrāban'' pełni rolę cudzysłowu oraz nawiasu, często stosuje się go także dla podkreślenia danego słowa lub części zdania, na przykład tytułu lub obwieszczenia.
 +
 
 +
==== System liczbowy ====
 +
Ajdyniriańczycy posługują się dwoma systemami liczbowymi. Pierwszym jest tak zwany ''system tradycyjny'', w którym poszczególnym literom r̄agulu przypisano konkretne wartości liczbowe. Jest ich 50, z czego dwie oznaczają "wiele, dużo" oraz "bardzo wiele, miliard", niesprecyzowane ogromne liczby, nie występuje jednak zero. System ten stosowany był od czasów głębokiej starożytności i najpewniej podobnie jak i sam r̄agulu wywodzi się od starożytnych Ajniadów.
 +
Współcześnie jednak system tradycyjny znacząco stracił na popularności, używa się go przede wszystkim w sztuce i rytuałach, a także numerologii.
 +
 
 +
Drugim systemem liczbowym są ''cyfry ajdyniriańskie''. Jest to dziesiętny system pozycyjny, w którym występuje dziesięć samodzielnych cyfr - 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9 oraz 0. System ten został opracowany w już końcowym okresie Starego Państwa, cyfry weszły jednak do powszechnego użytku znacznie później, a ich propagatorem był ajdyniriański matematyk warsakiego pochodzenia, [[Ariysūdrish Nayparnitorhanaxa]] który zastosował je do badań nad algebrą i trygonometrią.
 +
 
 +
{| class="wikitable" style="text-align:center"
 
|-
 
|-
| sam- || razem, wspólnie || '''sam'''rasheqāmi || wspólne panowanie
+
!Cyfry ajdyniriańskie
 +
![[Plik:1ragul.png]]
 +
![[Plik:2ragul.png]]
 +
![[Plik:3ragul.png]]
 +
![[Plik:4ragul.png]]
 +
![[Plik:5ragul.png]]
 +
![[Plik:6ragul.png]]
 +
![[Plik:7ragul.png]]
 +
![[Plik:8ragul.png]]
 +
![[Plik:9ragul.png]]
 +
![[Plik:0ragul.png]]
 
|-
 
|-
| sefra- || dawny, pra || '''sefra'''myissa || pramatka
+
! Cyfry arabsko-indyjskie 
 +
| <big>1</big>
 +
| <big>2</big>
 +
| <big>3</big>
 +
| <big>4</big>
 +
| <big>5</big>
 +
| <big>6</big>
 +
| <big>7</big>
 +
| <big>8</big>
 +
| <big>9</big>
 +
| <big>0</big>
 +
|}
 +
 
 +
==Gramatyka==
 +
Ajdyniriański jest językiem wysoce fleksyjnym, czasowniki odmieniają się przez osoby, czasy i tryby. Podstawowym szykiem zdania jest SOV, ale bez problemu można użyć praktycznie dowolnego innego szyku. Występują również różnego rodzaju zrostki. Co ciekawe, w ajdyniriańskim występuje obwiatyw.
 +
===Czasowniki===
 +
====Osoby i odmiana czasowników przez osoby====
 +
Czasowniki regularne odmienia się przez osoby poprzez dodanie doń odpowiedniej końcówki. Wszystkie czasowniki regularne w bezokoliczniku kończą się na '''-e'''.
 +
{| class="wikitable"
 
|-
 
|-
| śra- || wiele || '''śra'''sayarvani || wielonarodowy
+
!  osoba 
 +
!  końcówka 
 +
!  mifene - jeść
 +
!  rahete - żyć*
 +
!  shéwe - kochać**
 
|-
 
|-
| vis- || niby, mylny, fałszywy || '''vis'''udran || pseudonim
+
| align="center" | ja -
 +
| align="center" | '''-ar'''
 +
| align="center" | mifene'''ar''' - jem
 +
| align="center" | rahete'''ar''' - żyję
 +
| align="center" |  shéwe'''ar''' - kocham
 
|-
 
|-
| zūr- || samo || '''zūr'''vaťāmi || samozrozumienie, oświecenie
+
| align="center" | ty -
 +
| align="center" | '''-yt'''
 +
| align="center" | mifene'''yt''' - jesz
 +
| align="center" | rahete'''yt''' - żyjesz
 +
| align="center" |  shéwe'''yt''' - kochasz
 
|-
 
|-
| we- || brak || '''we'''rasheqāmi || brak rządów, anarchia  
+
| align="center" | on - źa
 +
| align="center" | '''-ti'''
 +
| align="center" | mifen'''ti''' - on je
 +
| align="center" rahe'''ti''' - on żyje
 +
| align="center" |  shéwī'''ti''' - on kocha
 
|-
 
|-
| xor- || były, dawny || '''xor'''panûvar || były strażnik  
+
| align="center" | ona - rha
 +
| align="center" | '''-ta'''
 +
| align="center" | mifen'''ta''' - ona je
 +
| align="center" rahe'''ta''' - ona żyje
 +
| align="center" |  shéwī'''ta''' - ona kocha
 
|-
 
|-
|}
+
| align="center" | ono - qa
 
+
| align="center" | '''-to'''
====Zdrobnienie==== 
+
| align="center" |  mifen'''to''' - ono je
Zdrobnienia dzielą się na zdrobnienia I i II stopnia. Zdrobnienia I stopnia to rzeczy mniejsze niż wyraz podstawowy, lub taki do którego żywimy ciepłe odczucia. Zdrobnienia II stopnia natomiast cechują się tym, że cechy zdrobnień I stopnia są znacznie mocniejsze, forma taka może być traktowana niekiedy jako przesadzona, jak również pogardliwa lub ironiczna.
+
| align="center" |  rahe'''to''' - ono żyje
<br>Zdrobnienia tworzy się poprzez dodanie odpowiedniego prefiksu, w zależności od rodzaju rzeczownika.
+
| align="center" | shéwī'''to''' - ono kocha
*W zdrobnieniu I stopnia występuje rozróżnienie na rodzaj męski, żeński lub neutralny, gdzie każdy rodzaj posiada nieco inny prefiks (odpowiednio '''ti-''', '''tā-''' i '''to-''').
 
*W stopniu II występują jedynie forma męsko-żeńska i neutralna ('''ťiśa-''' i '''ťeźo-''').
 
 
 
{| class="wikitable" style="text-align:center"
 
! colspan=4| Zdrobnienie I stopnia
 
! colspan=2| Zdrobnienie II stopnia
 
 
|-
 
|-
!Rodzaj
+
| align="center" | my (inkluzywne) - ṕef
!męski
+
| align="center" | '''-z'''
!żeński
+
| align="center" |  mifene'''z''' - my(1) jemy
!neutralny
+
| align="center" |  rahete'''z''' - my(1) żyjemy
!męski/żeński
+
| align="center" |  shéwe'''z''' - my(1) kochamy
!neutralny
 
 
|-
 
|-
! Forma podstawowa
+
| align="center" | my (podwójne) - ṕur
| ńarmadi
+
| align="center" | ''''''
''samiec orła''
+
| align="center" |  mifene'''ź''' - my(2) jemy
| syanna
+
| align="center" |  rahete'''ź''' - my(2) żyjemy
''siostra''
+
| align="center" |  shéwe'''ź''' - my(2) kochamy
| tava
 
''chleb''
 
| syanna
 
''siostra''
 
| tava
 
''chleb''
 
 
|-
 
|-
! Forma zdrobniona
+
| align="center" | my (ekskluzywne) - ṕi
| '''ti'''ńarmadi
+
| align="center" | '''-zi'''
''orzełek''
+
| align="center" |  mifene'''zi''' - my(3) jemy
| ''''''syanna
+
| align="center" |  rahete'''zi''' - my(3) żyjemy
''siostrzyczka''
+
| align="center" |  shéwe'''zi''' - my(3) kochamy
| '''to'''tava
+
|-
''chlebek''
+
| align="center" | wy - yôk
| '''ťiśa'''syanna
+
| align="center" | '''-el'''  
''siostrunia'''
+
| align="center" |  mifen'''el''' - jecie
| '''ťeźo'''tava
+
| align="center" |  rahet'''el''' - żyjecie
''chlebuś''
+
| align="center" |  shéw'''el''' - kochacie
 +
|-
 +
| align="center" | oni - ta
 +
| align="center" | '''-rą'''
 +
| align="center" |  mifene'''''' - jedzą
 +
| align="center" |  rahete'''rą''' - żyją
 +
| align="center" |  shéwe'''rą''' - kochają
 +
|-
 +
| align="center" | obwiatyw
 +
| align="center" | '''-aite'''
 +
| align="center" |  mifen'''aite'''
 +
| align="center" |  rahet'''aite'''
 +
| align="center" |  shéw'''aite'''
 
|}
 
|}
 +
* gdy w czasowniku regularnym przed końcowym e stoi t, ť, d lub dh opuszcza się dodanie kolejnego t i dodaje samo i, a lub o
 +
** w przypadku 3 os. liczby mnogiej pojawia się ī, pochodzące od e z bezokolicznika 
  
====Forma pejoratywna====
+
Występują również czasowniki nieregularne. Jest ich 9 - ''być'', ''mieć'', ''móc'', ''umieć''/''potrafić'', ''chcieć'', ''myśleć'', ''znać'', ''musieć'', ''mieć powinność''. Z tych 9, 3 odmieniają się bez żadnej jasno widocznej reguły (czasowniki ''być'', ''chcieć'', ''musieć''), pozostałe 5 natomiast odmienia się podobnie do czasowników regularnych, poprzez dodanie odpowiednich końcówek, a także skrócenie słowa.
Forma pejoratywna rzeczownika opisuje przedmiot lub istotę, do którego mówiący ma pogardliwy stosunek, lub do którego żywi mocne negatywne odczucia. Istnieją 3 rodzaje formy pejoratywnej, różniące się między sobą natężeniem negatywnego stosunku. Formy pejoratywne tworzy się poprzez dodanie odpowiedniego prefiksu do słowa podstawowego, w zależności od rodzaju rzeczownika.
+
<br>- dla wszystkich osób oprócz 'ta', 'yôk' i obwiatywu nowa forma powstaje poprzez zachowanie 3 pierwszych liter bezokolicznika i dodaniu do tego odpowiedniej końcówki
*Forma pejoratywna I niesie niewielkie nasilenie negatywnych emocji, może być również traktowana jako sformułowanie żartobliwe lub zadziorne. Pełni podobną funkcję co zgrubienie, lecz nie niesie w sobie aspektu rozmiaru danego przedmiotu. Rozróżnia się w niej rodzaj męski, żeński i neutralny (odpowiednio przedrostek '''khir-''', '''khar-''', '''kher''')
+
<br>- dla obwiatywu zachowuje się 2 pierwsze litery i dodaje odpowiednią końcówkę
*Forma II oznacza brak szacunku dla danej osoby lub obiektu. Rozróżnia się rodzaj męsko-żeński i neutralny ('''mądhi-''', '''medhu-''').
+
<br>- dla 'ta' zostawia się jedynie 3-4 pierwsze litery, nie dodając niczego
*Forma III jest równoznaczna z bardzo silna obelgą, wyrażającą całkowitą pogardę dla danej osoby lub przedmiotu. Rozróżnia się rodzaj męsko-żeński i neutralny ('''vachi-''', '''voche-''').
+
<br>- dla 'yôk' zostawia się 2 pierwsze litery i dodaje końcówkę
  
{| class="wikitable" style="text-align:center}
+
{| class="wikitable"
! colspan=4| Forma pejoratywna I
 
! colspan=2| Forma pejoratywna II
 
! colspan=2| Forma pejoratywna III
 
 
|-
 
|-
!Rodzaj
+
!   osoba 
!męski
+
!   końcówka 
!żeński
+
!   darād - mieć
!neutralny
+
!   nagham - móc
!męski/żeński
+
!   sąrhal - umieć/potrafić
!neutralny
+
!   avriť - myśleć
!męski/żeński
+
!   gāchana - znać 
!neutralny
+
!   ŝarwīshi - mieć powinność
 
|-
 
|-
! Forma
+
| align="center" | xé
podstawowa
+
| align="center" | '''-āyn'''
| ńaghan
+
| align="center" | dar'''āyn'''
''jeździec''
+
| align="center" | nagh'''āyn'''
| dhiryana
+
| align="center" | sąrh'''āyn'''
''piękność''
+
| align="center" | avr'''āyn'''
| rujvan
+
| align="center" | gāch'''āyn'''
''królestwo''
+
| align="center" | ŝar'''āyn'''
| ńaghan
+
|-
''jeździec''
+
| align="center" | mę
| rujvan
+
| align="center" | '''-ūn'''
''królestwo''
+
| align="center" | dar'''ūn'''
| dhiryana
+
| align="center" | nagh'''ūn'''
''piękność''
+
| align="center" | sąrh'''ūn'''
| rujvan
+
| align="center" | avr'''ūn'''
''królestwo''
+
| align="center" | gāch'''ūn'''
 +
| align="center" | ŝar'''ūn'''
 
|-
 
|-
! Forma
+
| align="center" | źa/rha/qa
pejoratywna
+
| align="center" | '''-aem'''
| '''khir'''ńaghan
+
| align="center" | dar'''aem'''
| '''khar'''dhiryana
+
| align="center" | nagh'''aem'''
| '''kher̄'''ujvan
+
| align="center" | sąrh'''aem'''
| '''mądhi'''ńaghan
+
| align="center" | avr'''aem'''
| '''medhu'''rujvan
+
| align="center" | gāch'''aem'''
| '''vachi'''dhiryana
+
| align="center" | ŝar'''aem'''
| '''voche'''rujvan
 
|}
 
 
 
<br>Jeśli podstawowe słowo ma domyślnie wbudowane pozytywne znaczenie, to zmienia ono swoje znaczenie na wątpiące w II formie i całkowicie przeciwne w III. I tak słowo '''''mądhidhiryana''''' można by luźno przetłumaczyć jako ''nie taka znowu piękność'' a '''''vachidhiryana''''' jako ''bardzo brzydka dziewczyna'' mimo, że słowa te w ajdyniriańskiej wersji są o wiele bardziej obelżywe i niosą mocniejsze przesłanie niż ich polskie odpowiedniki.
 
 
 
====Inne końcówki====
 
Najczęściej występujące końcówki to '''an''', '''a''', '''as''' i '''ar''', lecz nie niosą one żadnego konkretnego znaczenia. Mogą wystąpić w rzeczownikach każdej kategorii. Inne końcówki niosą ze sobą konkretne znaczenie.
 
{| class="wikitable"
 
 
|-
 
|-
! końcówka
+
| align="center" | ṕef/ṕur/ṕi
! znaczenie
+
| align="center" | '''-sur'''
! przykład
+
| align="center" | dar'''sur'''
|-
+
| align="center" | nagh'''sur'''
| -āmi
+
| align="center" | sąrh'''sur'''
| abstrakcja, idea
+
| align="center" | avr'''sur'''
| hwadāmi (wiedza)
+
| align="center" | gāch'''sur'''
 +
| align="center" | ŝar'''sur'''
 
|-
 
|-
| -bān
+
| align="center" | yôk
| miasto
+
| align="center" | '''-(h)rish'''
| Mazdahbān (Miasto Winogron)
+
| align="center" | da'''hrish'''
|-
+
| align="center" | na'''hrish'''
| -egi
+
| align="center" | są'''rish'''
| uczucia, emocje
+
| align="center" | av'''rish'''
| shéwegi (miłość)
+
| align="center" | gāch'''rish'''
 +
| align="center" | ŝa'''hrish'''
 
|-
 
|-
| -evi
+
| align="center" | ta
| abstrakcja, idea
+
| align="center" | -
| īranevi (wolność)
+
| align="center" | dar
 +
| align="center" | nagh
 +
| align="center" | sąrha
 +
| align="center" | avri
 +
| align="center" | gācha
 +
| align="center" | ŝarwī
 
|-
 
|-
| -ind
+
| align="center" | obwiatyw
| zawód, grupa ludzi 
+
| align="center" | '''-rā'''
| zoagharind (miecznik)
+
| align="center" | da'''rā'''
 +
| align="center" | na'''rā'''
 +
| align="center" | są'''rā'''
 +
| align="center" | av'''rā'''
 +
| align="center" | gā'''rā'''
 +
| align="center" | ŝa'''rā'''
 +
|}
 +
 
 +
{| class="wikitable"
 
|-
 
|-
| -yôd
+
!  osoba   
| środek, fragment, część 
+
!  nezyu - być
| Jazyôd
+
!  caiva - chcieć
 +
!  ḱalshu - musieć
 
|-
 
|-
| -qen
+
| align="center" | xé
| zmienianie, tworzenie, kształtowanie   
+
| align="center" |  nazyin - jestem
| gairāqen (moda)
+
| align="center" |  cafirya - chcę
 +
| align="center" |  ḱaishi - muszę
 
|-
 
|-
| -mąhi
+
| align="center" | mę
| razem, wespół
+
| align="center" |  newef - jesteś
| névarmąhi (współlokator)
+
| align="center" |  cuvrad - chcesz
 +
| align="center" |  ḱazhis - musisz
 
|-
 
|-
| -néva
+
| align="center" | źa
| dom
+
| align="center" |  ŝog - on jest
| er̄atnéva (dom siły, siłownia)
+
| align="center" |  ṕrah - on chce
 +
| align="center" |  ekré - on musi
 
|-
 
|-
| -nir, -ir
+
| align="center" | rha
| kraina, państwo
+
| align="center" |  ŝaw - ona jest
| Aydīnir (Ajdynir)
+
| align="center" |  ṕray - ona chce
 +
| align="center" | ekya - ona musi
 
|-
 
|-
| -ôs
+
| align="center" | qa
| narodowość
+
| align="center" |  ŝum - ono jest
| aydīnirôs (Ajdyniriańczyk, obywatel Imperium)
+
| align="center" |  ṕrid - ono chce
 +
| align="center" |  ekās - ono musi
 
|-
 
|-
| -or
+
| align="center" | ṕef
| przymiotniki odczasownikowe, zdolność do czegoś, umiejętność
+
| align="center" |  djva - my(1) jesteśmy
| djasûror (mierzalny)
+
| align="center" |  dzar - my(1) chcemy
 +
| align="center" |  bhaha - my(1) musimy
 
|-
 
|-
| -oxa
+
| align="center" | ṕur
| zmysły, bodźce
+
| align="center" |  djri - my(2) jesteśmy
| arimoxa (wzrok)  
+
| align="center" |  dzôr - my(2) chcemy
 +
| align="center" |  bhena - my(2) musimy
 
|-
 
|-
| -pur
+
| align="center" | ṕi
| miejsce  
+
| align="center" |  djhu - my(3) jesteśmy
| hwadāmpur (uniwersytet)  
+
| align="center" | dzae - my(3) chcemy
 +
| align="center" |  bhiza - my(3) musimy
 
|-
 
|-
| -sif
+
| align="center" | yôk
| nazwisko, ród (od osoby)
+
| align="center" |  izil - jesteście
| Zhisūdrissif (Ród Żysudrydów)
+
| align="center" |  dhaźa - chcecie
 +
| align="center" |  xanę - musicie 
 
|-
 
|-
| -van
+
| align="center" | ta
| grupa, zbiór jednostek, przynależność, autorytet   
+
| align="center" | shart -
| khshāyarvan (imperium, cesarstwo)
+
| align="center" |  mexa - chcą
|-
+
| align="center" | tas - muszą
| -xaren
 
| nazwisko, ród (od miejsca) 
 
| Ḱivarāxaren (Ród Ḱivarāxaren)
 
 
|-
 
|-
 +
| align="center" | obwiatyw
 +
| align="center" |  ŝape
 +
| align="center" |  ṕwene
 +
| align="center" |  egīne
 
|}
 
|}
 +
Jedyne zależności jakie tu występują to podzielenie odmian słowa na pewne grupy. Podobne do siebie są formy dla bezokolicznika, xé i mę; dla 3 osoby liczby pojedynczej i obwiatywu; i dla rodzai ''my''. Formy dla yôk i ta różnia się od wszystkich innych.
  
====Honoryfikacja====
+
====Aspekty====
Końcówka '''-qiyas''' jest charakterystyczna dla mowy podniosłej i bardziej oficjalnej, a także rzeczowników obdarzonych odpowiednią wagą. Można jej użyć również jako sposób honoryfikacji, okazania szacunku. Dodanie tej końcówki spełnia rolę formy grzecznościowej. Innym jej rodzajem jest użycie przed rzeczownikiem partykuły '''o''', która spełnia rolę niewystępującego normalnie w ajdyniriańskim wołacza, niesie też ze sobą szacunek dla poprzedzonego słowa. Oby dwie formy grzecznościowe zastosowane razem wzmacniają się wzajemnie.  
+
W ajdyniriańskim występują 4 aspekty, tworzy się je poprzez dodanie odpowiedniego prefiksu do czasownika.
 +
*Aspekt niedokonany to podstawowa forma czasownika.  
 +
*Aspekt trwający opisuje coś co dzieje się właśnie w opisywanej chwili, podobnie jak continous w języku angielskim.  
 +
*Aspekt dokonany funkcjonuje na podobnej zasadzie jak w języku polskim - jeść a zjeść.  
 +
*Aspekt powtarzający opisuje coś co albo dzieje się cyklicznie, albo jest jakimś zwyczajem i przyzwyczajeniem, coś co wielokrotnie już się zdarzyło albo coś co zawsze jest prawdziwe, np "słońce wschodzi rano".  
  
'''-aqiyas''' występuje w przypadku gdy podstawowe słowo kończy się na n, ń lub m.  
+
W przypadku aspektu dokonanego i powtarzającego samogłoski w nawiasach dodaje się gdy czasownik rozpoczyna się na spółgłoskę, natomiast w przypadku aspektu trwającego występują 2 formy przedrostka, ''ac'' dodaje się gdy czasownik rozpoczyna się na s, c, lub z.  
{| class="wikitable" style="text-align:center"
+
{| class="wikitable" border="1"
 
|-
 
|-
!Rzeczownik
+
! Aspekt
!myissa
+
! Prefiks
''matka''
+
! Przykład (jeść, iść/chodzić) 
!quissa
 
''ojciec''
 
!dévan
 
''bóg''
 
!khshāyar
 
''imperator''
 
 
|-
 
|-
! Honoryfikacja I
+
| Aspekt niedokonany
| myissaqiyas
+
| -brak-
''Matka''
+
| mifene
| quissaqiyas
+
sanne
''Ojciec''
 
| dévanaqiyas
 
''Bóg''
 
| khshāyarqiyas
 
''Imperator''
 
 
|-
 
|-
! Honoryfikacja II
+
| Aspekt trwający
| o myissa
+
| at/ac-
''Matko!''
+
| atmifene
| o quissa
+
acanne
''Ojcze!''
+
|-
| o dévan
+
| Aspekt dokonany
''Boże!''
+
| v(e)-
| o khshāyar
+
| vemifene
''Imperatorze!''
+
vesanne
 +
|-
 +
| Aspekt powtarzający
 +
| g(e)-
 +
| gemifene
 +
gesanne
 
|-
 
|-
! Podwójna
 
honoryfikacja
 
| o myissaqiyas
 
| o quissaqiyas
 
| o dévanaqiyas
 
| o khshāyarqiyas
 
 
|}
 
|}
(bardzo formalne wyrażenie, podwójna honoryfikacja podczas bezpośredniego zwracania się do danej osoby)
 
  
<br>Zastosowanie podwójnej honoryfikacji może być również potraktowane jako uniżony ton, stawiający adresata na znacznie wyższej pozycji niż osobę wypowiadającą się. Podwójna honoryfikacja stosowana jest głównie w formalnej mowie pałacowej i mowie wyższych sfer. Nie zastosowanie podwójnej honoryfikacji podczas zwracania się do osób o wyższej hierarchii społecznej czy urzędników państwowych uznawane jest za grubiańskie, natomiast niezastosowanie jej w stosunku do Imperatora to pogwałcenie pałacowej etykiety i obraza majestatu władzy.
+
====Obwiatyw====
 +
 
 +
Język ajdyniriański stosuje obwiatyw w poniższych przypadkach:
 +
* '''1.''' - w zdaniach generalnych lub banalnych, najczęściej w przysłowiach, powiedzeniach, stwierdzeniach, prawdach ogólnych nieodnoszący się do konkretnej osoby czy przedmiotu.
 +
- ''Mifenīssi, vemifenīssi'' - "Kto jadł, ten zjadł" <br>
 +
- ''Athafraite, atrahetaite'' - "Kto oddycha, ten żyje" <br>
 +
- ''Di ŝape'' - "Jest dobrze"
 +
 
 +
* '''2.''' - w zdaniach opisujących pogodę, spostrzeżenie dotyczące występującego w danym momencie stanu pogody.
 +
- ''Kshāspaite'' - "Pada deszcz" <br>
 +
- ''Fāyr̄īssi'' - "Padał śnieg" <br>
 +
- ''Avahze ŝayla'' - "Będzie wiało"
 +
 
 +
* '''3.''' - w zdaniach, w których pojawiają się 2 podmioty w 3.os. lp., gdzie czasownik przyjmuje (lub nie przyjmuje) formy obwiatywu, w celu odróżnienia jednego podmiotu od drugiego i wskazania który z nich jest wykonawcą czynności.
 +
- ''Rha erhi qata, ńa di hrid daraem'' - "'''Ona''' lubi ''ją'', bo '''ma''' dobre serce" <br>
 +
Użycie czasownika w 3 os. lp. oznacza, że dobre serce posiada ta osoba, która lubi tą drugą. Natomiast: <br>
 +
- ''Rha erhi qata, ńa di hrid darā'' - "''Ona'' lubi '''ją''', bo '''ma''' dobre serce" <br>
 +
Użycie czasownika w obwiatywie oznacza, że dobre serce posiada ta osoba, która jest lubiana przez tą pierwszą.
 +
 
 +
- ''Hezh bhazhidaz vakhīdri, eńara patmārgani ŝagri'' - "'''Pan''' zabił ''niewolnika'', ponieważ '''był''' niebezpieczny" <br>
 +
Użycie czasownika w 3 os. lp. oznacza, że Pan zabił niewolnika, ponieważ to Pan był osobą niebezpieczną. Natomiast: <br>
 +
- ''Hezh bhazhidaz vakhīdri, eńara patmārgani ŝehar̄'' - "''Pan'' zabił '''niewolnika''', ponieważ '''był''' niebezpieczny" <br>
 +
Użycie czasownika w obwiatywie oznacza, że Pan zabił niewolnika, ponieważ to niewolnik był niebezpieczny.
 +
 
 +
- ''Īsri vakhīdri, eńara yalar ŝagri'' - "'''Zabił''' ''go'', bo '''był''' tchórzem" <br>
 +
Użycie czasownika w 3 os. lp. oznacza, że niewolnik zginął, ponieważ to Pan był tchórzem. Natomiast: <br>
 +
- ''Īsri vakhīdri, eńara yalar ŝehar̄'' - "''Zabił'' '''go''', bo '''był''' tchórzem" <br>
 +
Użycie czasownika w obwiatywie oznacza, że to niewolnik był tchórzem i to dlatego zginął.
 +
 
 +
* '''4.''' - w zdaniach mających za cel podkreślenie i okazanie szacunku, dystansu między pozycją i statusem społecznym - zwłaszcza jeśli mówiący zwraca się do osoby o wyższej pozycji od siebie w imieniu innej osoby o wyższej pozycji, wskazanie na niebezpośredni rozkaz, życzenie lub inną czynność osoby ważniejszej wobec mniej ważnej przekazanej przez pośrednika, oraz jako część specjalnych zwrotów i konstrukcji urywanych w Wysokiej Mowie.
 +
- ''Sindorindaya Khshāyaraz ptoan aťeaji dzalāya Rozhati an Féxanat kshidzalaite'' - "Imperator, poprzez swoje sługi, przekazuje Królowi na Północy te oto dary" <br> 
 +
Dosłownie: "Słudzy Imperatora te oto dary Królowi na Północy przez.dawać.OBWIATYW".
  
===Przymiotniki===
+
- ''Bhazhidati Shāriosāza Jasnahaza kshilôfrenaite Kshatrit dzaho névātra'' - "Oświecona Jasnah, poprzez mnie, jej uniżonego sługę, zaprasza Generała do swojego domu" <br>
====Przymiotniki odrzeczownikowe====
+
Dosłownie: "Niewolnik Oświeconej Jasnah przez.zapraszać.OBWIATYW Generał do-swojego do-domu".
Przymiotniki odrzeczownikowe charakteryzują się tym, iż w większości zakończone są końcówką -'''ni'''. Aby utworzyć przymiotnik od rzeczownika dodaje się odpowiednia końcówkę, w zależności od liczby i przypadku. Nieliczne wyjątki zdarzają się w przypadku rzeczowników III kategorii.  
+
 
{| class="wikitable"
+
- ''Perzisani Ḱivarāxaren syąrtani paŝape'' - "Płomienny Ḱivarāxaren nie jest usatysfakcjonowany" <br>
|-
+
Dosłownie: "Płomienny Ḱivarāxaren usatysfakcjonowany nie.być.OBWIATYW".
! rzeczownik
+
 
! przymiotnik
+
(''Patrz także: ''Obwiatyw w Wysokiej Mowie'')
|-
+
 
| shār
+
* '''5.''' - w słowotwórstwie
(światło)
+
(''Patrz także: Zastosowanie obwiatywu w słowotwórstwie'')
| shār'''ani'''  
+
 
(świetlisty, świetlany)
+
===Rzeczowniki===
|-
+
====Rodzaj, liczba i kategoria rzeczownika====
| dhrāya
+
Język ajdyniriański posiada 4 liczby - liczbę pojedynczą, podwójną, mnogą i absolutną. Dodatkowo rzeczowniki podzielone są na 3 kategorie. Kategorie posiadają inną odmianę przez przypadki i liczby, a rzeczowniki z II i III kategorii są ponad to podzielone na podkategorie, w zależności od rdzenia występującego w końcówce słowa.
(morze)
+
* I kategoria - istoty żywe i rozumne
| dhrāya'''ni'''  
 
(morski)
 
|-
 
| ezjon
 
(wschód)
 
| ezjon'''i'''
 
(wschodni)
 
|}
 
  
====Imiesłowy====
+
* II kategoria - przedmioty, rośliny
Imiesłowy w stronie czynnej posiadają końcówkę '''-eas''' i działają na takiej samej zasadzie jak czasowniki odrzeczownikowe, odmieniając się poprzez podstawianie odpowiednich końcówek, w zależności od przypadku i liczby.
+
** IIa - rdzeń '''a/o'''
Imiesłowy bierne posiadają natomiast końcówkę '''-ios'''.
+
** IIb - rdzeń '''i/ī'''
{| class="wikitable"
+
** IIc - rdzeń '''e'''
|-
+
* III kategoria - pojęcia, abstrakcje, rzeczy niematerialne, państwa
! czasownik
+
** IIIa - rdzeń '''a/o'''
! imiesłów czynny
+
** IIIb - rdzeń '''u'''
! imiesłów bierny
+
** IIIc - rdzeń '''i'''
|-  
+
** IIId - rdzeń '''e'''  
| hwozhare
+
 
(tworzyć)
+
W ajdyniriańskim występują 3 rodzaje - męski, żeński i neutralny. Rzeczowniki z II i III kategorii sa zawsze rodzaju neutralnego, inaczej jednak sprawa ma się w przypadku rzeczowników I kategorii. W podstawowej formie są one zawsze neutralne, nie określają bowiem płci. Wskazują jedynie na fakt istnienia przedmiotu, a płeć jest nieznana lub nieistotna. Można jednak za pomocą innej końcówki zaznaczyć płeć istoty, zmieniając jednocześnie jej rodzaj. Końcówki różnią się od siebie w zależności od liczby i przypadku.
| hwozhar'''eas'''  
 
(tworzący)
 
| hwozhar'''ios'''
 
(tworzony)
 
|-
 
| dzale
 
(darować, dawać)
 
| dzal'''eas'''  
 
(dający, darujący)
 
| dzal'''ios'''
 
(dany, obdarowany)
 
|-
 
| jirane
 
(przeklinać)
 
| jiran'''eas'''  
 
(przeklinający)
 
| jiran'''ios'''
 
(przeklęty)
 
|}
 
  
====Stopniowanie przymiotników====
+
Słowo I kategorii - orzeł
Przymiotniki stopniuje się poprzez dodanie odpowiedniego przedrostka. Istnieją 3 stopnie - równym wyższy i najwyższy. Tworzy się je zawsze poprzez dodanie odpowiedniego przedrostka.
 
 
{| class="wikitable"
 
{| class="wikitable"
 
|-
 
|-
! stopień równy
+
! Liczba pojedyncza
! stopień wyższy
+
! Liczba podwójna
! stopień najwyższy
+
! Liczba mnoga
|-
+
! Liczba absolutna
| shārani
 
(świetlisty, świetlany)
 
| '''en'''shārani
 
(świetlistszy) 
 
| '''ar'''shārani
 
(najświetlistszy)
 
 
|-
 
|-
| dhrāyani
+
| align="center" | ńarmad
(morski)
+
(orzeł)  
| '''en'''dhrāyani
+
| align="center" | ńarmad'''nam'''  
(bardziej morski)
+
(dwa orły)*
| '''ar'''dhrāyani
+
| align="center" | ńarmad'''aya'''
(najbardziej morski)
+
(orły)*
 +
| align="center" | ńarmad'''aur̄'''  
 +
(wszystkie orły)*
 
|-
 
|-
| ezjoni
+
| align="center" | ńarmad'''i'''
(wschodni)
+
(samiec orła)
| '''en'''ezjoni
+
| align="center" | ńarmad'''anę'''
(bardziej wschodni)
+
(dwa samce orła)
| '''ar'''ezjoni
+
| align="center" | ńarmad'''aysi'''
(najbardziej wschodni)
+
(samce orłów)
 +
| align="center" | ńarmad'''aur̄i'''  
 +
(wszystkie samce orła)
 +
|-
 +
| align="center" | ńarmad'''a'''
 +
(samica orła)
 +
| align="center" | ńarmad'''aną'''
 +
(dwie samice orłów)
 +
| align="center" | ńarmad'''aysa'''
 +
(samice orłów)
 +
| align="center" | ńarmad'''aur̄a'''  
 +
(wszystkie samice orłów)
 
|}
 
|}
 +
* również gdy jest to samiec i samica
 +
* również gdy jest to grupa mieszana
  
====Negacja przymiotników====
+
====Zdrobnienie====
Negacja przymiotników zachodzi poprzez dodanie do słowa odpowiedniego prefiksu. W Wysokiej Mowie używa się jedynie prefiksu '''-pat''', dokładnie takiego samego jaki używany jest do negacji czasowników.  
+
Zdrobnienia dzielą się na zdrobnienia I i II stopnia. Zdrobnienia I stopnia to rzeczy mniejsze niż wyraz podstawowy, lub taki do którego żywimy ciepłe odczucia. Zdrobnienia II stopnia natomiast cechują się tym, że cechy zdrobnień I stopnia są znacznie mocniejsze, forma taka może być traktowana niekiedy jako przesadzona, jak również pogardliwa lub ironiczna.
W mowie potocznej zamiast niego stosuje się natomiast słowo '''zir̄'''.
+
<br>Zdrobnienia tworzy się poprzez dodanie odpowiedniego prefiksu, w zależności od rodzaju rzeczownika.
 +
*W zdrobnieniu I stopnia występuje rozróżnienie na rodzaj męski, żeński lub neutralny, gdzie każdy rodzaj posiada nieco inny prefiks (odpowiednio '''ti-''', '''tā-''' i '''to-''').
 +
*W stopniu II występują jedynie forma męsko-żeńska i neutralna ('''ťiśa-''' i '''ťeźo-''').  
  
===Przypadki===
+
{| class="wikitable" style="text-align:center"
W ajdyniriańskim występuje 6 przypadków.
+
! colspan=4| Zdrobnienie I stopnia
{| class="wikitable"
+
! colspan=2| Zdrobnienie II stopnia
 
|-
 
|-
!
+
!Rodzaj
! Przypadek
+
!męski
! Pytanie
+
!żeński
|-
+
!neutralny
| I.
+
!męski/żeński
| Mianownik
+
!neutralny
| kto?, co? / zé?, zan?
 
 
|-
 
|-
| II.
+
! Forma podstawowa
| Dopełniacz
+
| ńarmadi
| kogo?, czego? / zétri?, zantra?
+
''samiec orła''
 +
| syanna
 +
''siostra''
 +
| tava
 +
''chleb''
 +
| syanna
 +
''siostra''
 +
| tava
 +
''chleb''
 
|-
 
|-
| III.
+
! Forma zdrobniona
| Celownik
+
| '''ti'''ńarmadi
| komu?, czemu? / zhe?, zhin? *
+
''orzełek''
|-
+
| '''tā'''syanna
| IV.
+
''siostrzyczka''
|  Biernik
+
| '''to'''tava
| kogo?, co? / ize?, iza?
+
''chlebek''
|-
+
| '''ťiśa'''syanna
| V.
+
''siostrunia'''
| Ablatyw
+
| '''ťeźo'''tava
| skąd?, od kogo?, od czego? / zaḱam?, zéḱas?, zaḱan?
+
''chlebuś''
|-
 
| VI.
 
|  Allatyw
 
| dokąd?, do kogo?, do czego? / zahwam?, zéhwas?, zahwan?
 
 
|}
 
|}
*celownik może również spełniać rolę narzędnika i miejscownika, więc odpowiada też na dodatkowe pytania:
+
 
- z kim?, z czym? (eźe?, eźan?)  
+
====Forma pejoratywna====
<br>- o kim?, o czym? (aźe? aźan?)
+
Forma pejoratywna rzeczownika opisuje przedmiot lub istotę, do którego mówiący ma pogardliwy stosunek, lub do którego żywi mocne negatywne odczucia. Istnieją 3 rodzaje formy pejoratywnej, różniące się między sobą natężeniem negatywnego stosunku. Formy pejoratywne tworzy się poprzez dodanie odpowiedniego prefiksu do słowa podstawowego, w zależności od rodzaju rzeczownika.
<br>- kim?, czym? (źe?, źan?)
+
*Forma pejoratywna I niesie niewielkie nasilenie negatywnych emocji, może być również traktowana jako sformułowanie żartobliwe lub zadziorne. Pełni podobną funkcję co zgrubienie, lecz nie niesie w sobie aspektu rozmiaru danego przedmiotu. Rozróżnia się w niej rodzaj męski, żeński i neutralny (odpowiednio przedrostek '''khir-''', '''khar-''', '''kher''')  
====Odmiana przymiotników przez przypadki====
+
*Forma II oznacza brak szacunku dla danej osoby lub obiektu. Rozróżnia się rodzaj męsko-żeński i neutralny ('''mądhi-''', '''medhu-''').
'''Odrzeczownikowe'''
+
*Forma III jest równoznaczna z bardzo silna obelgą, wyrażającą całkowitą pogardę dla danej osoby lub przedmiotu. Rozróżnia się rodzaj męsko-żeński i neutralny ('''vachi-''', '''voche-''').
{| class="wikitable"
+
 
 +
{| class="wikitable" style="text-align:center}
 +
! colspan=4| Forma pejoratywna I
 +
! colspan=2| Forma pejoratywna II
 +
! colspan=2| Forma pejoratywna III
 
|-
 
|-
!
+
!Rodzaj
! l.pojedyncza
+
!męski
! l.podwójna
+
!żeński
! l.mnoga
+
!neutralny
! l.absolutna
+
!męski/żeński
 +
!neutralny
 +
!męski/żeński
 +
!neutralny
 
|-
 
|-
| I.
+
! Forma
| -ni
+
podstawowa
| -nąrh
+
| ńaghan
| -nęri
+
''jeździec''
| -nôro
+
| dhiryana
 +
''piękność''
 +
| rujvan
 +
''królestwo''
 +
| ńaghan
 +
''jeździec''
 +
| rujvan
 +
''królestwo''
 +
| dhiryana
 +
''piękność''
 +
| rujvan
 +
''królestwo''
 
|-
 
|-
| II.
+
! Forma
| -ń
+
pejoratywna
| -naw
+
| '''khir'''ńaghan
| -new
+
| '''khar'''dhiryana
| -nīvwe
+
| '''kher̄'''ujvan
 +
| '''mądhi'''ńaghan
 +
| '''medhu'''rujvan
 +
| '''vachi'''dhiryana
 +
| '''voche'''rujvan
 +
|}
 +
 
 +
<br>Jeśli podstawowe słowo ma domyślnie wbudowane pozytywne znaczenie, to zmienia ono swoje znaczenie na wątpiące w II formie i całkowicie przeciwne w III. I tak słowo '''''mądhidhiryana''''' można by luźno przetłumaczyć jako ''nie taka znowu piękność'' a '''''vachidhiryana''''' jako ''bardzo brzydka dziewczyna'' mimo, że słowa te w ajdyniriańskiej wersji są o wiele bardziej obelżywe i niosą mocniejsze przesłanie niż ich polskie odpowiedniki.
 +
 
 +
====Honoryfikacja====
 +
Końcówka '''-qiyas''' jest charakterystyczna dla mowy podniosłej i bardziej oficjalnej, a także rzeczowników obdarzonych odpowiednią wagą. Można jej użyć również jako sposób honoryfikacji, okazania szacunku. Dodanie tej końcówki spełnia rolę formy grzecznościowej. Innym jej rodzajem jest użycie przed rzeczownikiem partykuły '''o''', która spełnia rolę niewystępującego normalnie w ajdyniriańskim wołacza, niesie też ze sobą szacunek dla poprzedzonego słowa. Oby dwie formy grzecznościowe zastosowane razem wzmacniają się wzajemnie.
 +
 
 +
'''-aqiyas''' występuje w przypadku gdy podstawowe słowo kończy się na n, ń lub m.
 +
{| class="wikitable" style="text-align:center"
 
|-
 
|-
| III.
+
!Rzeczownik
| -īn
+
!myissa
| -nā
+
''matka''
| -né
+
!quissa
| -nu
+
''ojciec''
 +
!hezh
 +
''pan''
 +
!ńarmad
 +
''ńarmad (Orzeł Haasta)''
 
|-
 
|-
| IV.
+
! Honoryfikacja I
| -ni
+
| myissaqiyas
| -ną
+
''Matka''
| -nę
+
| quissaqiyas
| -nôro
+
''Ojciec''
 +
| hezhqiyas
 +
''Pan''
 +
| ńarmadqiyas
 +
''Ńarmad''
 
|-
 
|-
| V.
+
! Honoryfikacja II
| -nīs
+
| o myissa
| -nīvr̄
+
''Matko!''
| -niya
+
| o quissa
| -nwa
+
''Ojcze!''
 +
| o hezh
 +
''Panie!''
 +
| o ńarmad
 +
''Ńarmadzie!''
 
|-
 
|-
| VI.
+
! Podwójna
| -nīś
+
honoryfikacja
| -nīf
+
| o myissaqiyas
| -niya
+
| o quissaqiyas
| -nwa
+
| o hezhqiyas
 +
| o ńarmadqiyas
 
|}
 
|}
 +
(bardzo formalne wyrażenie, podwójna honoryfikacja podczas bezpośredniego zwracania się do danej osoby)
 +
 +
<br>Zastosowanie podwójnej honoryfikacji może być również potraktowane jako uniżony ton, stawiający adresata na znacznie wyższej pozycji niż osobę wypowiadającą się. Podwójna honoryfikacja stosowana jest głównie w formalnej mowie pałacowej i mowie wyższych sfer. Nie zastosowanie podwójnej honoryfikacji podczas zwracania się do osób o wyższej hierarchii społecznej czy urzędników państwowych uznawane jest za grubiańskie, natomiast niezastosowanie jej w stosunku do Imperatora to pogwałcenie pałacowej etykiety i obraza majestatu władzy.
 +
<br>
 +
 +
Wyjątki:
 +
 +
* '''bóg''' - ''dévan''
 +
Honoryfikacja I - '''dévańa''' <br>
 +
Honoryfikacja II - '''odévan''' <br>
 +
Podwójna honoryfikacja - '''o dévańa'''
 +
 +
* '''demon''' - ''ŝur̄an''
 +
Honoryfikacja I - '''ŝur̄ańa''' <br>
 +
Honoryfikacja II - '''oŝur̄an''' <br>
 +
Podwójna honoryfikacja - '''o ŝur̄ańa'''
 +
 +
* '''święty ogień''' - ''aezis''
 +
Honoryfikacja I - '''aezaxās''' <br>
 +
Honoryfikacja II - '''auzhis''' <br>
 +
Podwójna honoryfikacja - '''auzaxās'''
 +
 +
* '''płomień''' - ''perzis''
 +
Honoryfikacja I - '''perzaxās''' <br>
 +
Honoryfikacja II - '''operzis''' <br>
 +
Podwójna honoryfikacja - '''o perzaxās'''
 +
 +
* '''gwiazda''' - ''śaetra''
 +
Honoryfikacja I - '''śaetrakās''' <br>
 +
Honoryfikacja II - '''śautra''' <br>
 +
Podwójna honoryfikacja - '''śautrakās'''
 +
 +
* '''słońce''' - ''xar''
 +
Honoryfikacja I - '''xarzās''' <br>
 +
Honoryfikacja II - '''axar''' <br>
 +
Podwójna honoryfikacja - '''axarzās'''
 +
 +
* '''imperator''' - ''khshāyar''
 +
Honoryfikacja I - '''khshāyarkās''' <br>
 +
Honoryfikacja II - '''okhshāyar''' <br>
 +
Podwójna honoryfikacja - '''okhshāyarkās'''
 +
 +
====Słowotwórstwo====
 +
Nowe wyrazy tworzy się na 4 podstawowe sposoby:
 +
* za pomocą prefiksów
 +
* za pomocą sufiksów
 +
* poprzez łączenie rzeczowników (lub rzadziej rzeczownika z przymiotnikiem)
 +
* poprzez derywację
  
'''Imiesłowy czynne'''
+
Prefiksy i sufiksy to często archaiczne, dawniej bardzo często używane elementy, które zostały utrwalone przy tworzeniu nowych słów, mimo że same w sobie zatraciły już pozycję samodzielnych wyrazów. Charakterystyczna jest również rola pełniona przez obwiatyw w ajdyniriańskim słowotwórstwie.
{| class="wikitable"
+
=====Prefiksy=====
 +
{| class="wikitable" border="1"
 
|-
 
|-
!
+
! Prefiks
! l.pojedyncza
+
! Znaczenie
! l.mnoga
+
! Przykład
! l.absolutna
+
! Znaczenie
 
|-
 
|-
| I.
+
| ao- || za dużo || '''ao'''shaine || przerastać
| -eas
 
| -ea
 
| -eat
 
 
|-
 
|-
| II.
+
| annu- || całość, ogół, wszystko || '''annu'''qarim || panorama
| -eash
 
| -eā
 
| -eať
 
 
|-
 
|-
| III.
+
| ari- || za czymś, być pro || '''ari'''dzāsharani || prowojenny
| -aes
 
| -ae
 
| -ais
 
 
|-
 
|-
| IV.
+
| avwi- || działać przeciw, anty || '''avwi'''dzāsharani || antywojenny
| -eas
 
| -es
 
| -ęs
 
 
|-
 
|-
| V.
+
| buri- || skrajnie, niezwykle || '''buri'''dhiryani || niesamowicie, skrajnie piękny, piękniejszy niż wszystko inne
| -ash
 
| -ay
 
| -essą
 
 
|-
 
|-
| VI.
+
| car|| arcy ||'''car'''jaeham || arcykapłan
| -aś
 
| -ay
 
| -essę
 
|}
 
 
 
<br>'''Imiesłowy bierne'''
 
{| class="wikitable"
 
 
|-
 
|-
!
+
| dûs- || wszech || '''dûs'''hwadāmi || wszechwiedza
! l.pojedyncza
+
|-
! l.mnoga
+
| eḱa- || ponownie || '''eḱā'''vriť || przemyśleć
! l.absolutna
+
|-
 +
| el- || za mało || '''el'''kromani || niewystarczające, niedostateczne, nieodpowiedni
 
|-
 
|-
| I.
+
| yās- || przeciw, kontra, opozycja || '''yās'''takhare || występować przeciw, sprzeciwiać się, oponować
| -ios
 
| -io
 
| -ion
 
 
|-
 
|-
| II.
+
| qe-|| pod, część większej całości || '''qe'''kshatrit || pod-dowódca, niższy rangą
| -iosh
 
| -o
 
| -on
 
 
|-
 
|-
| III.
+
| qua- || ponad, powyżej || '''quā'''rime || patrzeć w górę, powyżej
| -os
 
|
 
| -yos
 
 
|-
 
|-
| IV.
+
| que- || w dół || '''que'''rime || patrzeć w dół, poniżej
| -ios
 
| -izho
 
| -izo
 
 
|-
 
|-
| V.
+
| kshi- || między, przez || '''kshi'''farze || przesłuchiwać 
| -ish
 
| -ôr
 
| -issi
 
 
|-
 
|-
| VI.
+
| pari- || odwrotnie, przeciwieństwo || '''pari'''hwezhare || dewastować, niszczyć
| -
+
|-
| -oyr
+
| pa(t)- || nie, negacja || '''pat'''jakerśani || nieskończony
| -isso
 
|}
 
 
 
====Odmiana rzeczowników przez przypadki====
 
'''I kategoria rzeczowników'''  
 
{| class="wikitable"
 
 
|-
 
|-
!
+
| sam- || razem, wspólnie || '''sam'''névar || współmieszkaniec, obywatel
! l.pojedyńcza
 
! l.podwójna
 
! l.mnoga
 
! l.absolutna
 
 
|-
 
|-
| I.
+
| sefra- || dawny, pra || '''sefra'''myissa || pramatka
| - / -i / -a
 
| -nam / -anę / -aną
 
| -aya / -aysi / -aysa
 
| - aur̄ / -aur̄i / -aur̄a
 
 
|-
 
|-
| II.
+
| śra- || wiele || '''śra'''sayarvani || wielonarodowy
| -az / -azi / -aza
 
| -ame / -ami / -ama
 
| -as / -asi / -asa
 
| -r̄n / -r̄in / -r̄an
 
 
|-
 
|-
| III.
+
| vis- || niby, mylny, fałszywy || '''vis'''udran || pseudonim
| -at / -ati / -ata
 
| -(a)bhyām / -(a)bhyāmi / -(a)bhyāma
 
| -(a)bhaś / -(a)bhyaśi / -(a)bhyaśa
 
| -(a)bhi / -(a)bhai / -(a)bhé
 
 
|-
 
|-
| IV.
+
| zūr- || samo || '''zūr'''vaťāmi || oświecenie, samo-zrozumienie
| -  / -i / -a
 
| -(a)bhyām / -(a)bhyāmi / -(a)bhyāma
 
| -(a)bhaś / -(a)bhaśi / -(a)bhaśa
 
| -(a)bhi / -(a)bhai / -(a)bhé
 
 
|-
 
|-
| V.
+
| we- || brak || '''we'''rasheqāmi || brak rządów, anarchia 
| -(a)xa / -(a)xae / (a)xą
+
|-
| -axé / -axi / -axa
+
| xor- || były, dawny || '''xor'''panûvar || były strażnik 
| -esyas / -esyasi / -esyasa
 
| -xos / -xis / -xas
 
 
|-
 
|-
| VI.
 
| -tar / -tari / -tara
 
| -aet / -aeti / -aeta
 
| -aus / -ausi / -ausa
 
| -ťal / -ťel / -ťāl
 
 
|}
 
|}
  
'''II kategoria rzeczowników'''
+
=====Sufiksy=====
 +
Najczęściej występujące końcówki to '''an''', '''a''', '''as''' i '''ar''', lecz nie niosą one żadnego konkretnego znaczenia. Mogą wystąpić w rzeczownikach każdej kategorii. Inne końcówki niosą ze sobą konkretne znaczenie.
 
{| class="wikitable"
 
{| class="wikitable"
 
|-
 
|-
!rowspan="2"|
+
! końcówka
!colspan="4"| rdzeń 'a/o/u'
+
! znaczenie
!colspan="4"| rdzeń 'i/ī'
+
! przykład
!colspan="4"| rdzeń 'e'
+
|-
 +
| -āmi
 +
| abstrakcja, idea
 +
| hwadāmi (wiedza)
 
|-
 
|-
! l.pojedyncza !! l.podwójna !! l.mnoga !! l.absolutna
+
| -bān
! l.pojedyncza !! l.podwójna !! l.mnoga !! l.absolutna
+
| miasto
! l.pojedyncza !! l.podwójna !! l.mnoga !! l.absolutna
+
| Āvwerbān (Miasto Życzeń)
 
|-
 
|-
! I.
+
| -egi
| -końcówka || -ao || -aya || -avi
+
| uczucia, emocje
| -końcówka || -irh || -iya || -ôri
+
| shéwegi (miłość)
| -końcówka || -ea || -ée || -evyo
 
 
|-
 
|-
! II.
+
| -evi
| -az || -am || -as || -akyā
+
| abstrakcja, idea
| -iz || -im || -is || -igra
+
| īranevi (wolność)
| -esse || -em || -es || -ekyo
+
|-
 +
| -ind
 +
| zawód, grupa ludzi 
 +
| zoagharind (miecznik)
 
|-
 
|-
! III.
+
| -yôd
| -at || -abesh || -abīr || -abam
+
| środek, fragment, część 
| -it || -yaus || -yis || -yin
+
| Jazyôd (fragment snu)
| -eť || -ebri || -ebrī || -eber
 
 
|-
 
|-
! IV.
+
| -qen
| -końcówka || -abesh || -abīr || -abam
+
| zmienianie, tworzenie, kształtowanie   
| -końcówka || -yaus || yis || -yin
+
| gairāqen (moda)
| -końcówka || -ebri || -ebrī || -eber
 
 
|-
 
|-
! V.
+
| -mąhi
| -(a)xa|| -ksha || -kshai || -awan
+
| razem, wespół
| -ishu || -ishé || -ish || -ishae
+
| névarmąhi (współlokator)
| -eśi || -eŝe || -eŝé || -eŝwe
 
 
|-
 
|-
! VI.
+
| -néva
| -atra || -aś || -auś || -aśa
+
| dom
| -itri || -iśa || -ici || -icū
+
| er̄atnéva (dom siły, siłownia)
| -etrę || -ecae || -ecé || -ecis
+
|-
|}
+
| -nir, -ir
 
+
| kraina, państwo
 
+
| Aydīnir (Ajdynir)
'''III kategoria rzeczowników'''
 
{| class="wikitable"
 
 
|-
 
|-
!rowspan="2"|
+
| -ôs
!colspan="4"| rdzeń 'a/o'
+
| narodowość
!colspan="4"| rdzeń 'u'
+
| aydīnirôs (obywatel Imperium)
!colspan="4"| rdzeń 'i/ī'
 
!colspan="4"| rdzeń 'e'
 
 
|-
 
|-
! l.pojedyncza !! l.podwójna !! l.mnoga !! l.absolutna
+
| -or
! l.pojedyncza !! l.podwójna !! l.mnoga !! l.absolutna
+
| przymiotniki odczasownikowe, zdolność do czegoś, umiejętność
! l.pojedyncza !! l.podwójna !! l.mnoga !! l.absolutna
+
| djasûror (mierzalny)
! l.pojedyncza !! l.podwójna !! l.mnoga !! l.absolutna
 
 
|-
 
|-
! I.
+
| -oxa
| -końcówka || -anya || -āshra || -akrę
+
| zmysły, bodźce
| -końcówka || -uni || -un || -ûrar
+
| arimoxa (wzrok)
| -końcówka || -idhun || -idhę || -idho
 
| -końcówka || -én || -eshān || -etān
 
 
|-
 
|-
! II.
+
| -pur
| -azhi || -ań || -āsht || -aḱe
+
| miejsce 
| -u || -uwe || -uwan || -ûwari
+
| hwadāmpur (uniwersytet)
| -is || -iyam || -iyę || -iyo
 
| -epi || -eayn || -eshīn || -etīn
 
 
|-
 
|-
! III.
+
| -sif
| -ast || -aval || -avallā || -avalûr
+
| nazwisko, ród (od osoby)
| -usa || -ulve || -ulvā || -ūlur
+
| Zhisūdrissif (Ród Żysudrydów)
| -i || -iva || -ive || -ivi
 
| -epsa || -épn || -épr̄ || -épar
 
 
|-
 
|-
! IV.
+
| -van
| -końcówka || -aval || -avallā || -avalûr
+
| grupa, zbiór jednostek, przynależność, autorytet   
| -końcówka || -ulve || -ulvā || -ūlur
+
| khshāyarvan (imperium, cesarstwo)
| -końcówka || -idvą || -idvę || -idvis
 
| -końcówka || -épn || -épr̄ || -épar
 
 
|-
 
|-
! V.
+
| -xaren
| -aji || -ajā || -ajai || -ajah
+
| nazwisko, ród (od miejsca) 
| -uji || -ujā || -ujai || -ûjah
+
| Ḱivarāxaren (Ród Ḱivarāxaren)
| -idha || -idhe || -idhai || -idhā
 
| -eťa || -eťé || -eťu || -eťi
 
 
|-
 
|-
! VI.
 
| -atti || -acho || -achri || -achur
 
| -utra || -une || -uri || -ura
 
| -idh || -idhae || -idhī || -idha
 
| -ekta || -ekté || -ektu || -ekti
 
 
|}
 
|}
  
O ile w rzeczownikach I kategorii nie wyróżnia się końcówki jako takiej, jest ona niezmienna a odmianę dokleja się do słowa, o tyle w przypadku rzeczowników z II i III kategorii podstawową końcówkę usuwa się i zastępuje się końcówką odmiany. Dla przykładu:
+
=====Łączenie rzeczowników=====
* I kategoria
+
 
khshāyar (imperator/cesarz) --> khshāyar + '''aur̄''' --> khshāyaraur̄ (wszyscy imperatorzy)
+
=====Derywacja=====
<br>khshāyar + '''xa''' --> khshāyarxa (od imperatora)
 
<br>khshāyar + '''xos''' --> khshāyarxos (od wszystkich imperatorów)
 
  
*II kategoria (rdzeń "i")
+
'''Zastosowanie obwiatywu w słowotwórstwie'''
nāxr'''id''' (góra) --> nāxrid + '''ôri''' --> nāxridôri (wszystkie góry)
+
(patrz także: ''obwiatyw'')
<br> nāxrid + '''ishu''' --> nāxridishu (od góry)
 
<br>nāxrid + '''ishae''' --> nāxridishae (od wszystkich gór)
 
  
*III kategoria (rdzeń "u")
+
===Przymiotniki===
r̄ag'''ul''' (pismo) --> r̄agul + '''ûrar''' --> r̄agulûrar (wszystkie pisma)
+
====Przymiotniki odrzeczownikowe====
<br> r̄agul --> r̄agul + '''uji''' --> r̄aguluji (od pisma)
+
Przymiotniki odrzeczownikowe charakteryzują się tym, iż w większości zakończone są końcówką -'''ni'''. Aby utworzyć przymiotnik od rzeczownika dodaje się odpowiednia końcówkę, w zależności od liczby i przypadku. Nieliczne wyjątki zdarzają się w przypadku rzeczowników III kategorii.  
<br>r̄agul --> r̄agul + '''ûjah''' --> r̄agulûjah (od wszystkich pism)
+
{| class="wikitable"
 
 
<br>W ajdyniriańskim występuja rzeczowniki które w formie podstawowej wyglądają i brzmią tak samo, jednak odmieniają się inaczej w innych przypadkach i liczbach, gdyż podpadają pod inną kategorię rzeczownika.
 
 
 
===Zaimki===
 
====Zaimków rzeczowne====
 
Zaimkami rzeczownymi zastępuje się rzeczowniki. Zaimki te, podobnie jak rzeczowniki, odmieniają się przez przypadki.  
 
 
 
{| class="wikitable" style="text-align:center;" border
 
! rowspan="3" | Przypadek
 
! colspan="5" | Liczba pojedyncza
 
! colspan="5" | Liczba mnoga/podwójna/absolutna
 
 
|-
 
|-
! rowspan="2" | 1. os.
+
! rzeczownik
! rowspan="2" | 2. os.
+
! przymiotnik
! colspan="3" | 3 os.
+
|-
! colspan="3" | 1. os.
+
| shār
! rowspan="2" | 2. os.
+
(światło)
! rowspan="2" | 3 os.
+
| shār'''ani'''
 +
(świetlisty, świetlany)
 
|-
 
|-
! m
+
| dhrāya
! f
+
(morze)
! n
+
| dhrāya'''ni'''
! ink.
+
(morski)
! pod.
 
! eks.
 
 
|-
 
|-
! Mianownik
+
| ezjon
| width="10%" | xé (''ja'')
+
(wschód)
| width="10%" | mę (''ty'')
+
| ezjon'''i'''  
| width="10%" | źa (''on'')
+
(wschodni)
| width="10%" | rha (''ona'')
+
|}
| width="10%" | qa (''ono'')
+
 
| width="10%" | ṕef (''my'')
+
====Imiesłowy====
| width="10%" | ṕur (''my'')
+
Imiesłowy w stronie czynnej posiadają końcówkę '''-eas''' i działają na takiej samej zasadzie jak czasowniki odrzeczownikowe, odmieniając się poprzez podstawianie odpowiednich końcówek, w zależności od przypadku i liczby.
| width="10%" | ṕi (''my'')
+
Imiesłowy bierne posiadają natomiast końcówkę '''-ios'''.
| width="10%" | yôk (''wy'')
+
{| class="wikitable"
| width="10%" | ta (''oni'')
 
 
|-
 
|-
! Dopełniacz
+
! czasownik
| xis (''mnie'')
+
! imiesłów czynny
| mat (''ciebie'')
+
! imiesłów bierny
| īse (''jego/go'')
+
|-
| ére (''jej/niej'')
+
| hwozhare
| que (''jego/go/niego'')
+
(tworzyć)
| pers (''nas'')
+
| hwozhar'''eas'''  
| pr̄os (''nas'')
+
(tworzący)
| pyas (''nas'')
+
| hwozhar'''ios'''
| yana (''was'')
+
(tworzony)
| ťaor (''ich/nich'')
 
 
|-
 
|-
! Celownik
+
| dzale
| xān (''mnie/mi'')
+
(darować, dawać)
| mān (''tobie/ci'')
+
| dzal'''eas'''  
| īsri (''jemu/mu/niemu'')
+
(dający, darujący)
| erhi (''jej/niej'')
+
| dzal'''ios'''
| quari (''jemu/mu/niemu'')
+
(dany, obdarowany)
| peŝar (''nam'')
 
| pwar (''nam'')
 
| pyar (''nam'')
 
| yān (''wam'')
 
| ťān (''im/nim'')
 
 
|-
 
|-
! Biernik
+
| jirane
| xān (''mnie/mię'')
+
(przeklinać)
| mān (''ciebie/cię'')
+
| jiran'''eas'''  
| īsri (''jego/go/niego'')
+
(przeklinający)
| erhi (''ją/nią'')
+
| jiran'''ios'''
| quari (''je/nie'')
+
(przeklęty)
| peŝar (''nas'')
+
|}
| pwar (''nas'')
+
 
| pyar (''nas'')
+
====Stopniowanie przymiotników====
| yān (''was'')
+
Przymiotniki stopniuje się poprzez dodanie odpowiedniego przedrostka. Istnieją 3 stopnie - równym wyższy i najwyższy. Tworzy się je zawsze poprzez dodanie odpowiedniego przedrostka.
| ťān (''ich/nich'')
+
{| class="wikitable"
 
|-
 
|-
! Ablatyw
+
! stopień równy
| axôr (''ode mnie'')
+
! stopień wyższy
| amnę (''od ciebie'')
+
! stopień najwyższy
| źva (''od niego'')
+
|-
| rhal (''od niej'')
+
| shārani
| ḱah (''od tego'')
+
(świetlisty, świetlany)
| ṕafar (''od nas'')
+
| '''en'''shārani
| ṕūvar (''od nas'')
+
(świetlistszy)
| ṕiyar (''od nas'')
+
| '''ar'''shārani
| yah (''od was'')
+
(najświetlistszy)
| tāsh (''od nich'')
+
|-
 +
| dhrāyani
 +
(morski)
 +
| '''en'''dhrāyani
 +
(bardziej morski)
 +
| '''ar'''dhrāyani
 +
(najbardziej morski)
 
|-
 
|-
! Allatyw
+
| ezjoni
| xao (''do mnie'')
+
(wschodni)
| amnel (''do ciebie'')
+
| '''en'''ezjoni
| źve (''do niego'')
+
(bardziej wschodni)
| rhas (''do niej'')
+
| '''ar'''ezjoni
| ḱeh ('' do tego'')
+
(najbardziej wschodni)
| ṕarif (''do nas'')
 
| ṕūvas (''do nas'')
 
| ṕīray (''do nas'')
 
| yokh (''do was'')
 
| teosh (''do nich'')
 
 
|}
 
|}
  
====Zaimków dzierżawcze====
+
====Negacja przymiotników====
'''mój, twój, swój'''
+
Negacja przymiotników zachodzi poprzez dodanie do słowa odpowiedniego prefiksu. W Wysokiej Mowie używa się jedynie prefiksu '''-pat''', dokładnie takiego samego jaki używany jest do negacji czasowników.
{| class="wikitable" style="text-align:center;" border
+
W mowie potocznej zamiast niego stosuje się natomiast słowo '''zir̄'''.
! rowspan="2" | Przypadek
+
 
! colspan="3" | Liczba pojedyncza
+
===Przypadki===
! colspan="2" | Liczba mnoga/podwójna/absolutna
+
W ajdyniriańskim występuje 6 przypadków.
 +
{| class="wikitable"
 
|-
 
|-
! m
+
!
! f
+
! Przypadek
! n
+
! Pytanie
! m/f
 
! n
 
 
|-
 
|-
! Mianownik
+
| I.
| width="17%" | kshûn (''mój''),
+
| Mianownik
mûn (''twój''),
+
| kto?, co? / zé?, zan?
<br>dzûn (''swój'')
 
| width="17%" | kshayi (''moja''),
 
mayi (''twoja''),
 
<br>dzyi (''swoja'')
 
| width="17%" | kshoan (''moje''),
 
moan (''twoje''),
 
<br>dzoan (swoje)
 
| width="17%" | kshaji (''moi''),  
 
maji (''twoi''),  
 
<br>daji (''swoi'')
 
| width="17%" | ksho (''moje''),
 
moh (''twoje''),
 
<br>doh (''swoje'')
 
 
|-
 
|-
! Dopełniacz
+
| II.
| kshyān (''mojego''),
+
| Dopełniacz
myān (''twojego''),
+
| kogo?, czego? / zétri?, zantra?
<br>dzyān (''swojego'')
 
| kshyā (''mojej''),
 
myā (''twojej''),
 
<br>dzyā (''swojej'')
 
| kshyą (''mojego''),  
 
myą (''twojego''),  
 
<br>dzyą (''swojego'')
 
| kshij (''moich''),
 
mij (''twoich''),
 
<br>dij (''swoich'')
 
| kshijo (''moich''),
 
mijo (''twoich''),
 
<br>dijo (''swoich'')
 
 
|-
 
|-
! Celownik
+
| III.
| ekshu (''mojemu/moim''),
+
| Celownik
emnu (''twojemu/twoim''),
+
| komu?, czemu? / zhe?, zhin? *
<br>edzu (''swojemu/swoim'')
 
| ekshiw (''mojej/moją''),
 
emniw (''twojej/twoją/''),
 
<br>edziw (''swojej/swoją'')
 
| ekshor (''mojemu/moim''),  
 
emnor (''twojemu/twoim''),  
 
<br>edzor (''swojemu/swoim'')
 
| colspan="2" | ekshae (''moim/moimi/moich''),
 
emnae (''twoim/twoimi/twoich''),
 
<br>edae (''swoim/swoimi/swoich'')
 
 
|-
 
|-
! Biernik
+
| IV.
| ekshed (''mojego''),
+
| Biernik
emned (''twojego''),
+
| kogo?, co? / ize?, iza?
<br>edzed (''swojego'')
 
| ekshad (''moją''),
 
emnad (''twoją''),
 
<br>edzad (''swoją'')
 
| ekshod (''moje''),
 
emnod (''twoje''),  
 
<br>edzod (''swoje'')
 
| colspan="2" | ekshal (''moich/moje''),  
 
emnal (''twoich/twoje''),
 
<br>edal (''swoich/swoje'')
 
 
|-
 
|-
! Ablatyw
+
| V.
| kshir̄tū (''od mojego''),
+
| Ablatyw
mir̄tū (''od twojego''),
+
| skąd?, od kogo?, od czego? / zaḱam?, zéḱas?, zaḱan?
<br>dzir̄tū (''od swego'')
 
| kshar̄tū (''od mojej''),
 
mar̄tū (''od twojej''),
 
<br>dzar̄tū (''od swojej'')
 
| kshor̄tū (''od mojego''),  
 
mor̄tū (''od twojego''),  
 
<br>dzor̄tū (''od swojego'')
 
| colspan="2" | kshisirh (''od moich''),  
 
misirh (''od twoich''),  
 
<br>disirh (''od swoich'')
 
 
|-
 
|-
! Allatyw
+
| VI.
| kshehi (''do mojego''),  
+
Allatyw
mehi (''do twojego''),  
+
| dokąd?, do kogo?, do czego? / zahwam?, zéhwas?, zahwan?
<br>dzehi (''do swego'')
+
|}
| kshaha (''do mojej''),  
+
*celownik może również spełniać rolę narzędnika i miejscownika, więc odpowiada też na dodatkowe pytania:
maha (''do twojej''),  
+
- z kim?, z czym? (eźe?, eźan?)  
<br>dzaha (''do swojej'')
+
<br>- o kim?, o czym? (aźe? aźan?)
| kshaho (''do mojego''),  
+
<br>- kim?, czym? (źe?, źan?)
maho (''do twojego''),
+
====Odmiana przymiotników przez przypadki====
<br>dzaho (''do swojego'')
+
'''Odrzeczownikowe'''
| colspan="2" | kshaus (''do moich''),  
+
{| class="wikitable"
maus (''do twoich''),
 
<br>daus (''do swoich'')
 
|}
 
 
 
Zaimki '''jego, jej, tego, nasz, wasz, ich''' nie odmieniają się a ich forma pozostaje bez zmian.
 
* īse (jego)
 
* ére (jej)
 
* orse (tego)
 
* pęrędi (nasz)
 
* yadi (wasz)
 
* ťandi (ich)
 
<br>
 
'''czyj, niczyj'''
 
{| class="wikitable" style="text-align:center;" border
 
! rowspan="2" | Przypadek
 
! colspan="3" | Liczba pojedyncza
 
! colspan="2" | Liczba mnoga/podwójna/absolutna
 
 
|-
 
|-
! m
+
!
! f
+
! l.pojedyncza
! n
+
! l.podwójna
! m/f
+
! l.mnoga
! n
+
! l.absolutna
 
|-
 
|-
! Mianownik
+
| I.
| width="17%" | orye, qorye
+
| -ni
| width="17%" | ora, qora
+
| -nąrh
| width="17%" | oryo, qoryo
+
| -nęri
| width="17%" | orji, qorji
+
| -nôro
| width="17%" | oroh, qoroh
 
 
|-
 
|-
! Dopełniacz
+
| II.
| oryān, qoryān
+
|
| oryā, qoryā
+
| -naw
| oryą, qoryą
+
| -new
| width="17%" | orij, qorij
+
| -nīvwe
| width="17%" | orijo, qorijo
 
 
|-
 
|-
! Celownik
+
| III.
| oru, qoru
+
| -īn
| oriw, qoriw
+
| -nā
| oror, qoror
+
| -né
| colspan="2" | orae, qorae
+
| -nu
 
|-
 
|-
! Biernik
+
| IV.
| ored, qored
+
| -ni
| orad, qorad
+
| -ną
| orod, qorod
+
| -nę
| colspan="2" | oral, qoral
+
| -nôro
 
|-
 
|-
! Ablatyw
+
| V.
| oyir̄tū, qoyir̄tū
+
| -nīs
| oyar̄tū, qoyar̄tū
+
| -nīvr̄
| oyor̄tū, qoyor̄tū
+
| -niya
| colspan="2" | orsirh, qorsirh
+
| -nwa
 
|-
 
|-
! Allatyw
+
| VI.
| orehi, qorehi
+
| -nīś
| oraha, qoraha
+
| -nīf
| oraho, qoraho
+
| -niya
| colspan="2" | oraus, qoraus
+
| -nwa
 
|}
 
|}
  
====Zaimki zwrotne====
+
'''Imiesłowy czynne'''
Zaimki zwrotne przybierają formę odpowiednich przedrostków dodanych do rzeczownika, a nie osobnych słów. Służą do wyrażenia, że podmiot wykonał czynność na samym sobie (1), lub, w przypadku liczby mnogiej, sobie nawzajem (2).
+
{| class="wikitable"
{| class="wikitable" style="text-align:center;" border
+
|-
! rowspan="2" | l.pojedyncza
+
!
! colspan="2" | l.pod/mn/ab
+
! l.pojedyncza
 +
! l.mnoga
 +
! l.absolutna
 
|-
 
|-
| width="17%" | 1
+
| I.
| width="17%" | 2
+
| -eas
 +
| -ea
 +
| -eat
 
|-
 
|-
| cvar-
+
| II.
| crer-
+
| -eash
| cker-
+
| -
|}
+
| -eať
 
 
Dla przykładu:
 
<br>ver̄unear - ja karzę (kogoś) --> '''cvar'''ver̄unear - karzę się/samego siebie
 
<br>ver̄unerą - oni karzą (kogoś) --> '''crer'''ver̄unerą - karzą się/sami siebie ---> '''cker'''ver̄unerą - karzą się nawzajem
 
 
 
====Zaimki określone====
 
'''ten, ta, to, ci, te'''
 
 
 
Zaimki odpowiadające polskim '''ci''' i '''te''' są identyczne dla rodzaju męskiego i żeńskiego, osobny zaimek jest dla neutralnego.
 
{| class="wikitable" style="text-align:center;" border
 
! rowspan="2" | Przypadek
 
! colspan="3" | Liczba pojedyncza
 
! colspan="2" | Liczba mnoga
 
 
|-
 
|-
! m
+
| III.
! f
+
| -aes
! n
+
| -ae
! m/f
+
| -ais
! n
 
 
|-
 
|-
! Mianownik
+
| IV.
| width="17%" | gan
+
| -eas
| width="17%" | ryan
+
| -es
| width="17%" | han
+
| -ęs
| width="17%" | ptean
 
| width="17%" | ptoan
 
 
|-
 
|-
! Dopełniacz
+
| V.
| gān
+
| -ash
| ryān
+
| -ay
| hān
+
| -essą
| pteān
 
| ptoān
 
 
|-
 
|-
! Celownik
+
| VI.
| gannu
+
| -aś
| rannu
+
| -ay
| hannu
+
| -essę
| colspan="2" | pīrnu
+
|}
 +
 
 +
<br>'''Imiesłowy bierne'''
 +
{| class="wikitable"
 
|-
 
|-
! Biernik
+
!
| ganed
+
! l.pojedyncza
| raned
+
! l.mnoga
| haned
+
! l.absolutna
| colspan="2" | paed
+
|-
 +
| I.
 +
| -ios
 +
| -io
 +
| -ion
 
|-
 
|-
! Ablatyw
+
| II.
| gar̄tū
+
| -iosh
| rar̄tū
+
| -o
| har̄tū
+
| -on
| colspan="2" | payū
 
 
|-
 
|-
! Allatyw
+
| III.
| gari
+
| -os
| rari
+
| -ô
| hari
+
| -yos
| colspan="2" | pafri
 
|}
 
'''tamten, tamta, tamto, tamci, tamte
 
 
 
Te zaimki tworzy się poprzez dodanie prefiksu '''ŝo'''-. Tutaj również formy w liczbie mnogiej są takie same dla rodzaju męskiego i żeńskiego.
 
{| class="wikitable" style="text-align:center;" border
 
! rowspan="2" | Przypadek
 
! colspan="3" | Liczba pojedyncza
 
! colspan="2" | Liczba mnoga
 
 
|-
 
|-
! m
+
| IV.
! f
+
| -ios
! n
+
| -izho
! m/f
+
| -izo
! n
 
 
|-
 
|-
! Mianownik
+
| V.
| width="17%" | ŝogan
+
| -ish
| width="17%" | ŝoryan
+
| -ôr
| width="17%" | ŝohan
+
| -issi
| width="17%" | ŝoptean
 
| width="17%" | ŝoptoan
 
 
|-
 
|-
! Dopełniacz
+
| VI.
| ŝogān
+
| -iś
| ŝoryān
+
| -oyr
| ŝohān
+
| -isso
| ŝopteān
+
|}
| ŝoptoān
+
 
 +
====Odmiana rzeczowników przez przypadki====
 +
'''I kategoria rzeczowników'''
 +
{| class="wikitable"
 
|-
 
|-
! Celownik
+
!
| ŝogannu
+
! l.pojedyńcza
| ŝorannu
+
! l.podwójna
| ŝohannu
+
! l.mnoga
| colspan="2" | ŝopīrnu
+
! l.absolutna
 
|-
 
|-
! Biernik
+
| I.
| ŝoganed
+
| - / -i / -a
| ŝoraned
+
| -nam / -anę / -aną
| ŝohaned
+
| -aya / -aysi / -aysa
| colspan="2" | ŝopaed
+
| - aur̄ / -aur̄i / -aur̄a
 
|-
 
|-
! Ablatyw
+
| II.
| ŝogar̄tū
+
| -az / -azi / -aza
| ŝorar̄tū
+
| -ame / -ami / -ama
| ŝohar̄tū
+
| -as / -asi / -asa
| colspan="2" | ŝopayū
+
| -r̄n / -r̄in / -r̄an
 
|-
 
|-
! Allatyw
+
| III.
| ŝogari
+
| -at / -ati / -ata
| ŝorari
+
| -(a)bhyām / -(a)bhyāmi / -(a)bhyāma
| ŝohari
+
| -(a)bhaś / -(a)bhyaśi / -(a)bhyaśa
| colspan="2" | ŝopafri
+
| -(a)bhi / -(a)bhai / -(a)bhé
 +
|-
 +
| IV.
 +
| -  / -i / -a
 +
| -(a)bhyām / -(a)bhyāmi / -(a)bhyāma
 +
| -(a)bhaś / -(a)bhaśi / -(a)bhaśa
 +
| -(a)bhi / -(a)bhai / -(a)bhé
 +
|-
 +
| V.
 +
| -(a)xa / -(a)xae / (a)xą
 +
| -axé / -axi / -axa
 +
| -esyas / -esyasi / -esyasa
 +
| -xos / -xis / -xas
 +
|-
 +
| VI.
 +
| -tar / -tari / -tara
 +
| -aet / -aeti / -aeta
 +
| -aus / -ausi / -ausa
 +
| -ťal / -ťel / -ťāl
 
|}
 
|}
  
<br>'''taki, taka, takie, tacy, takie'''
+
'''II kategoria rzeczowników'''
 
+
{| class="wikitable"
{| class="wikitable" style="text-align:center;" border
 
! rowspan="2" | Przypadek
 
! colspan="3" | Liczba pojedyncza
 
! colspan="2" | Liczba mnoga
 
 
|-
 
|-
! m
+
!rowspan="2"|
! f
+
!colspan="4"| rdzeń 'a/o/u'
! n
+
!colspan="4"| rdzeń 'i/ī'
! m/f
+
!colspan="4"| rdzeń 'e'
! n
 
 
|-
 
|-
! Mianownik
+
! l.pojedyncza !! l.podwójna !! l.mnoga !! l.absolutna
| width="17%" | kerda
+
! l.pojedyncza !! l.podwójna !! l.mnoga !! l.absolutna
| width="17%" | karda
+
! l.pojedyncza !! l.podwójna !! l.mnoga !! l.absolutna
| width="17%" | kirda
 
| width="17%" | kerada
 
| width="17%" | kerdiya
 
 
|-
 
|-
! Dopełniacz
+
! I.
| kerdā
+
| -końcówka || -ao || -aya || -avi
| kardā
+
| -końcówka || -irh || -iya || -ôri
| kirdā
+
| -końcówka || -ea || -éshe || -evyo
| keradā
 
| kerdiyā
 
 
|-
 
|-
! Celownik
+
! II.
| kerdaw
+
| -az || -am || -as || -akyā
| kardaw
+
| -iz || -im || -is || -igra
| kirdaw
+
| -esse || -em || -es || -ekyo
| colspan="2" | kerdiw
 
 
|-
 
|-
! Biernik
+
! III.
| kerded
+
| -at || -abesh || -abīr || -abam
| karded
+
| -it || -yaus || -yis || -yin
| kirded
+
| -eť || -ebri || -ebrī || -eber
| colspan="2" | kerdiyed
+
|-
 +
! IV.
 +
| -końcówka || -abesh || -abīr || -abam
 +
| -końcówka || -yaus || yis || -yin
 +
| -końcówka || -ebri || -ebrī || -eber
 
|-
 
|-
! Ablatyw
+
! V.
| kerdar̄tū
+
| -(a)xa|| -ksha || -kshai || -awan
| kardar̄tū
+
| -ishu || -ishé || -ish || -ishae
| kirdar̄tū
+
| -eśi || -eŝe || -eŝé || -eŝwe
| colspan="2" | kerdiyu
 
 
|-
 
|-
! Allatyw
+
! VI.
| kerdari
+
| -atra || -aś || -auś || -aśa
| kardari
+
| -itri || -iśa || -ici || -icū
| kirdari
+
| -etrę || -ecae || -ecé || -ecis
| colspan="2" | kerdiri
 
 
|}
 
|}
  
Zaimki '''tu, tam, wtedy''' są nieodmienne.
 
*vé (tu/tutaj)
 
*vissa (tam)
 
*dīshar (wtedy)
 
  
====Zaimki pytajne====
+
'''III kategoria rzeczowników'''
'''kto, co'''
+
{| class="wikitable"
{| class="wikitable" style="text-align:center;" border
+
|-
! Przypadek
+
!rowspan="2"|
! rowspan="2" width="40%" |
+
!colspan="4"| rdzeń 'a/o'
! rowspan="2" width="40%" | zan
+
!colspan="4"| rdzeń 'u'
 +
!colspan="4"| rdzeń 'i/ī'
 +
!colspan="4"| rdzeń 'e'
 +
|-
 +
! l.pojedyncza !! l.podwójna !! l.mnoga !! l.absolutna
 +
! l.pojedyncza !! l.podwójna !! l.mnoga !! l.absolutna
 +
! l.pojedyncza !! l.podwójna !! l.mnoga !! l.absolutna
 +
! l.pojedyncza !! l.podwójna !! l.mnoga !! l.absolutna
 
|-
 
|-
 
! I.
 
! I.
 +
| -końcówka || -anya || -āshra || -akrę
 +
| -końcówka || -uni || -un || -ûrar
 +
| -końcówka || -idhun || -idhę || -idho
 +
| -końcówka || -én || -eshān || -etān
 
|-
 
|-
 
! II.
 
! II.
| zétri
+
| -azhi || -ań || -āsht || -aḱe
| zantra
+
| -u || -uwe || -uwan || -ûwari
 +
| -is || -iyam || -iyę || -iyo
 +
| -epi || -eayn || -eshīn || -etīn
 
|-
 
|-
 
! III.
 
! III.
| zhe, źe
+
| -ast || -aval || -avallā || -avalûr
| zhin, źan
+
| -usa || -ulve || -ulvā || -ūlur
 +
| -i || -iva || -ive || -ivi
 +
| -epsa || -épn || -épr̄ || -épar
 
|-
 
|-
 
! IV.
 
! IV.
| ize
+
| -końcówka || -aval || -avallā || -avalûr
| iza
+
| -końcówka || -ulve || -ulvā || -ūlur
 +
| -końcówka || -idvą || -idvę || -idvis
 +
| -końcówka || -épn || -épr̄ || -épar
 
|-
 
|-
 
! V.
 
! V.
| colspan=2 | zaḱa, zéḱas, zaḱan
+
| -aji || -ajā || -ajai || -ajah
 +
| -uji || -ujā || -ujai || -ûjah
 +
| -idha || -idhe || -idhai || -idhā
 +
| -eťa || -eťé || -eťu || -eťi
 
|-
 
|-
 
! VI.
 
! VI.
| colspan=2 | zahwam, zéhwas, zahwan
+
| -atti || -acho || -achri || -achur
 +
| -utra || -une || -uri || -ura
 +
| -idh || -idhae || -idhī || -idha
 +
| -ekta || -ekté || -ektu || -ekti
 
|}
 
|}
 +
Rdzeniem jest zawsze ostatnie samogłoska słowa, w przeciwieństwie do staroajdyniriańskiego, gdzie rdzeniem niektórych słów bywały niekiedy pierwsze samogłoski sufiksów. Natomiast kiedy obok siebie znajdą się dwie samogłoski, tworzące niewystępujący dyftong, lub dwie takie same samogłoski, pomiędzy nimi pojawia się ''y''. Wyjątkiem od tego jest podwójne a lub u, które w takim przypadku zostają wydłużone. Końcówki fleksyjne dodaje się aglutynacyjnie do rzeczowników.
 +
Dla przykładu:
 +
* I kategoria
 +
khshāyar (imperator/cesarz) --> khshāyar + '''aur̄''' --> khshāyaraur̄ (wszyscy imperatorzy)
 +
<br>khshāyar + '''xa''' --> khshāyarxa (od imperatora)
 +
<br>khshāyar + '''xos''' --> khshāyarxos (od wszystkich imperatorów)
 +
 +
*II kategoria (rdzeń "i")
 +
nāxr'''id''' (góra) --> nāxrid + '''ôri''' --> nāxridôri (wszystkie góry)
 +
<br> nāxrid + '''ishu''' --> nāxridishu (od góry)
 +
<br>nāxrid + '''ishae''' --> nāxridishae (od wszystkich gór)
 +
 +
*III kategoria (rdzeń "u")
 +
<br> hwadāmi (wiedza) --> hwadāmi + '''idho''' --> hwadāmiyidho (cała wiedza)
 +
<br> hwadāmi --> hwadāmi + '''idha''' --> hwadāmiyidha (od wiedzy)
 +
<br> hwadāmi --> hwadāmi + '''idhā''' --> hwadāmiyidhā (od wszystkich pism)
 +
 +
<br>W ajdyniriańskim występuja rzeczowniki które w formie podstawowej wyglądają i brzmią tak samo, jednak odmieniają się inaczej w innych przypadkach i liczbach, gdyż podpadają pod inną kategorię rzeczownika.
 +
 +
===Zaimki===
 +
====Zaimków rzeczowne====
 +
Zaimkami rzeczownymi zastępuje się rzeczowniki. Zaimki te, podobnie jak rzeczowniki, odmieniają się przez przypadki. 
  
'''czyj, czyja, czyje'''
 
 
{| class="wikitable" style="text-align:center;" border
 
{| class="wikitable" style="text-align:center;" border
! rowspan="2" | Przypadek
+
! rowspan="3" | Przypadek
! colspan="3" | Liczba pojedyncza
+
! colspan="5" | Liczba pojedyncza
! colspan="2" | Liczba mnoga
+
! colspan="5" | Liczba mnoga/podwójna/absolutna
 +
|-
 +
! rowspan="2" | 1. os.
 +
! rowspan="2" | 2. os.
 +
! colspan="3" | 3 os.
 +
! colspan="3" | 1. os.
 +
! rowspan="2" | 2. os.
 +
! rowspan="2" | 3 os.
 
|-
 
|-
 
! m
 
! m
 
! f
 
! f
 
! n
 
! n
! m/f
+
! ink.
! n
+
! pod.
 +
! eks.
 
|-
 
|-
 
! Mianownik
 
! Mianownik
| width="17%" | orye
+
| width="10%" | xé (''ja'')
| width="17%" | ora
+
| width="10%" | mę (''ty'')
| width="17%" | oryo
+
| width="10%" | źa (''on'')
| width="17%" | orji
+
| width="10%" | rha (''ona'')
| width="17%" | oroh
+
| width="10%" | qa (''ono'')
 +
| width="10%" | ṕef (''my'')
 +
| width="10%" | ṕur (''my'')
 +
| width="10%" | ṕi (''my'')
 +
| width="10%" | yôk (''wy'')
 +
| width="10%" | ta (''oni'')
 
|-
 
|-
 
! Dopełniacz
 
! Dopełniacz
| oryān
+
| xis (''mnie'')
| oryā
+
| mat (''ciebie'')
| oryą
+
| īse (''jego/go'')
| width="17%" | orij
+
| ére (''jej/niej'')
| width="17%" | orijo
+
| que (''jego/go/niego'')
 +
| pers (''nas'')
 +
| pr̄os (''nas'')
 +
| pyas (''nas'')
 +
| yana (''was'')
 +
| ťaor (''ich/nich'')
 
|-
 
|-
 
! Celownik
 
! Celownik
| oru
+
| xān (''mnie/mi'')
| oriw
+
| mān (''tobie/ci'')
| oror
+
| īsri (''jemu/mu/niemu'')
| colspan="2" | orae
+
| erhi (''jej/niej'')
 +
| quari (''jemu/mu/niemu'')
 +
| peŝar (''nam'')
 +
| pwar (''nam'')
 +
| pyar (''nam'')
 +
| yān (''wam'')
 +
| ťān (''im/nim'')
 
|-
 
|-
 
! Biernik
 
! Biernik
| ored
+
| xān (''mnie/mię'')
| orad
+
| mān (''ciebie/cię'')
| orod
+
| īsri (''jego/go/niego'')
| colspan="2" | oral
+
| erhi (''ją/nią'')
|-
+
| quari (''je/nie'')
! Ablatyw
+
| peŝar (''nas'')
| oyir̄tū
+
| pwar (''nas'')
| oyar̄tū
+
| pyar (''nas'')
| oyor̄tū
+
| yān (''was'')
| colspan="2" | orsirh
+
| ťān (''ich/nich'')
 +
|-
 +
! Ablatyw
 +
| axôr (''ode mnie'')
 +
| amnę (''od ciebie'')
 +
| źva (''od niego'')
 +
| rhal (''od niej'')
 +
| ḱah (''od tego'')
 +
| ṕafar (''od nas'')
 +
| ṕūvar (''od nas'')
 +
| ṕiyar (''od nas'')
 +
| yah (''od was'')
 +
| tāsh (''od nich'')
 
|-
 
|-
 
! Allatyw
 
! Allatyw
| orehi
+
| xao (''do mnie'')
| oraha
+
| amnel (''do ciebie'')
| oraho
+
| źve (''do niego'')
| colspan="2" | oraus
+
| rhas (''do niej'')
 +
| ḱeh ('' do tego'')
 +
| ṕarif (''do nas'')
 +
| ṕūvas (''do nas'')
 +
| ṕīray (''do nas'')
 +
| yokh (''do was'')
 +
| teosh (''do nich'')
 
|}
 
|}
  
'''który, która, które'''
+
====Zaimków dzierżawcze====
 +
'''mój, twój, swój'''
 
{| class="wikitable" style="text-align:center;" border
 
{| class="wikitable" style="text-align:center;" border
 
! rowspan="2" | Przypadek
 
! rowspan="2" | Przypadek
 
! colspan="3" | Liczba pojedyncza
 
! colspan="3" | Liczba pojedyncza
! colspan="2" | Liczba mnoga
+
! colspan="2" | Liczba mnoga/podwójna/absolutna
 
|-
 
|-
 
! m
 
! m
Linia 1628: Linia 2032:
 
|-
 
|-
 
! Mianownik
 
! Mianownik
| width="17%" | andis
+
| width="17%" | kshûn (''mój''),
| width="17%" | andas
+
mûn (''twój''),
| width="17%" | andos
+
<br>dzûn (''swój'')
| width="17%" | andé
+
| width="17%" | kshayi (''moja''),
| width="17%" | andoh
+
mayi (''twoja''),
 +
<br>dzyi (''swoja'')
 +
| width="17%" | kshoan (''moje''),
 +
moan (''twoje''),
 +
<br>dzoan (swoje)
 +
| width="17%" | kshaji (''moi''),
 +
maji (''twoi''),
 +
<br>daji (''swoi'')
 +
| width="17%" | ksho (''moje''),
 +
moh (''twoje''),
 +
<br>doh (''swoje'')
 
|-
 
|-
 
! Dopełniacz
 
! Dopełniacz
| andisān
+
| kshyān (''mojego''),
| andasān
+
myān (''twojego''),
| andosān
+
<br>dzyān (''swojego'')
| width="17%" | andéf
+
| kshyā (''mojej''),
| width="17%" | ando
+
myā (''twojej''),
|-
+
<br>dzyā (''swojej'')
! Celownik
+
| kshyą (''mojego''),
| andiw
+
myą (''twojego''),
| andaw
+
<br>dzyą (''swojego'')
| andow
+
| kshij (''moich''),
| colspan="2" | andoe
+
mij (''twoich''),
 +
<br>dij (''swoich'')
 +
| kshijo (''moich''),
 +
mijo (''twoich''),
 +
<br>dijo (''swoich'')
 +
|-
 +
! Celownik
 +
| ekshu (''mojemu/moim''),
 +
emnu (''twojemu/twoim''),
 +
<br>edzu (''swojemu/swoim'')
 +
| ekshiw (''mojej/moją''),
 +
emniw (''twojej/twoją/''),
 +
<br>edziw (''swojej/swoją'')
 +
| ekshor (''mojemu/moim''),
 +
emnor (''twojemu/twoim''),
 +
<br>edzor (''swojemu/swoim'')
 +
| colspan="2" | ekshae (''moim/moimi/moich''),
 +
emnae (''twoim/twoimi/twoich''),
 +
<br>edae (''swoim/swoimi/swoich'')
 
|-
 
|-
 
! Biernik
 
! Biernik
| andid
+
| ekshed (''mojego''),
| andad
+
emned (''twojego''),
| andod
+
<br>edzed (''swojego'')
| colspan="2" | andô
+
| ekshad (''moją''),
|-
+
emnad (''twoją''),
 +
<br>edzad (''swoją'')
 +
| ekshod (''moje''),
 +
emnod (''twoje''),
 +
<br>edzod (''swoje'')
 +
| colspan="2" | ekshal (''moich/moje''),
 +
emnal (''twoich/twoje''),
 +
<br>edal (''swoich/swoje'')
 +
|-
 
! Ablatyw
 
! Ablatyw
| andir̄tū
+
| kshir̄tū (''od mojego''),
| andar̄tū
+
mir̄tū (''od twojego''),
| andor̄tū
+
<br>dzir̄tū (''od swego'')
| colspan="2" | andôr
+
| kshar̄tū (''od mojej''),
 +
mar̄tū (''od twojej''),
 +
<br>dzar̄tū (''od swojej'')
 +
| kshor̄tū (''od mojego''),
 +
mor̄tū (''od twojego''),
 +
<br>dzor̄tū (''od swojego'')
 +
| colspan="2" | kshisirh (''od moich''),
 +
misirh (''od twoich''),
 +
<br>disirh (''od swoich'')
 
|-
 
|-
 
! Allatyw
 
! Allatyw
| andiha
+
| kshehi (''do mojego''),
| andaha
+
mehi (''do twojego''),
| andoha
+
<br>dzehi (''do swego'')
| colspan="2" | andaus
+
| kshaha (''do mojej''),
|}
+
maha (''do twojej''),
 
+
<br>dzaha (''do swojej'')
Reszta zaimków pytajnych jest nieodmienna.
+
| kshaho (''do mojego''),
*zan (jaki)  
+
maho (''do twojego''),
*fea (jak)
+
<br>dzaho (''do swojego'')
*ashfan (gdzie)  
+
| colspan="2" | kshaus (''do moich''),
*datra, girdan (kiedy)
+
maus (''do twoich''),
*dassan (dlaczego)
+
<br>daus (''do swoich'')
*qelan (ile)
+
|}
  
====Zaimki nieokreślone====
+
Zaimki '''jego, jej, tego, nasz, wasz, ich''' nie odmieniają się a ich forma pozostaje bez zmian.
Tworzy się je poprzez dodanie końcówki '''-(i)t''' do odpowiedniego zaimka, niezależnie od rodzaju czy przypadka. Służą do wyrażenia pewnego, niesprecyzowanego pojęcia (osoby, rzeczy itd.), które dla mówiącego nie ma znaczenia.
+
* īse (jego)
<br> zét, zant, oryet, orat, oryot, andist, andast, andost, ashfant, dartat, girdant, qelant itd.
+
* ére (jej)
 
+
* orse (tego)
<br>Dla zaimków ''który, jaki, kto, gdzie, skąd, dokąd, jak, kiedy, czyj'' można utworzyć zaimek nieokreślony przez dodanie przyrostka '''-djovwe''', odpowiadającego polskiemu -kolwiek.
+
* pęrędi (nasz)
<br> andisdjovwe, zandjovwe, zédjovwe, ashfandjovwe, oryedjovwe itd.
+
* yadi (wasz)
 
+
* ťandi (ich)
===Liczebniki===
+
<br>
====0-9====
+
'''czyj, niczyj'''
<br>Liczby od 1 do 9 kończą się na '''-ir''', wyjątkiem jest tutaj 0. W przypadku liczebników porządkowych, z wyjątkiem liczb 0, 3, 6 i 9, pojawia się końcówka '''-ase''', dla rodzaju męskiego i żeńskiego, lub '''-aso''', dla rodzaju neutralnego. Liczebnik wielokrotny zawsze składa się z liczby i '''-illis/illos'''
+
{| class="wikitable" style="text-align:center;" border
{| class="wikitable"
+
! rowspan="2" | Przypadek
|-
+
! colspan="3" | Liczba pojedyncza
!
+
! colspan="2" | Liczba mnoga/podwójna/absolutna
! Liczebnik główny
 
! Liczebnik porządkowy
 
! Liczebnik wielokrotny
 
 
|-
 
|-
|0
+
! m
|sūriya
+
! f
|sûriyas
+
! n
| -
+
! m/f
 +
! n
 
|-
 
|-
|1
+
! Mianownik
|ekhrir
+
| width="17%" | orye, qorye
|ekhrase/o
+
| width="17%" | ora, qora
|ekhraillis/os
+
| width="17%" | oryo, qoryo
 +
| width="17%" | orji, qorji
 +
| width="17%" | oroh, qoroh
 
|-
 
|-
|2
+
! Dopełniacz
|lāwir
+
| oryān, qoryān
|lāwase/o
+
| oryā, qoryā
|lāwaillis/os
+
| oryą, qoryą
 +
| width="17%" | orij, qorij
 +
| width="17%" | orijo, qorijo
 
|-
 
|-
|3
+
! Celownik
|azhir
+
| oru, qoru
|azhûne/o
+
| oriw, qoriw
|azhûrillis/os
+
| oror, qoror
 +
| colspan="2" | orae, qorae
 
|-
 
|-
|4
+
! Biernik
|śniahir
+
| ored, qored
|śniahase/o
+
| orad, qorad
|śniahillis/os
+
| orod, qorod
 +
| colspan="2" | oral, qoral
 
|-
 
|-
|5
+
! Ablatyw
|ghavir
+
| oyir̄tū, qoyir̄tū
|ghavase/o
+
| oyar̄tū, qoyar̄tū
|ghavaillis/os
+
| oyor̄tū, qoyor̄tū
 +
| colspan="2" | orsirh, qorsirh
 
|-
 
|-
|6
+
! Allatyw
|wéshir
+
| orehi, qorehi
|wéane/o
+
| oraha, qoraha
|wéshaillis/os
+
| oraho, qoraho
|-
+
| colspan="2" | oraus, qoraus
|7
+
|}
|swāhir
+
 
|swāhase/o
+
====Zaimki zwrotne====
|swāhillis/os
+
Zaimki zwrotne przybierają formę odpowiednich przedrostków dodanych do rzeczownika, a nie osobnych słów. Służą do wyrażenia, że podmiot wykonał czynność na samym sobie (1), lub, w przypadku liczby mnogiej, sobie nawzajem (2).
 +
{| class="wikitable" style="text-align:center;" border
 +
! rowspan="2" | l.pojedyncza
 +
! colspan="2" | l.pod/mn/ab
 
|-
 
|-
|8
+
| width="17%" | 1
|jyotir
+
| width="17%" | 2
|jyotase/o
 
|jyotaillis/os
 
 
|-
 
|-
|9
+
| cvar-
|ir̄ir
+
| crer-
|ir̄ŝe/o
+
| cker-
|ir̄aillis/os
 
 
|}
 
|}
  
====10-90====
+
Dla przykładu:
<br>Liczby te zawsze kończą się na '''-śat'''. Liczebniki porządkowe zakończone są na '''-śashe/śasho''' a liczebniki wielokrotne na '''-illis/illos'''.
+
<br>ver̄unear - ja karzę (kogoś) --> '''cvar'''ver̄unear - karzę się/samego siebie
{| class="wikitable"
+
<br>ver̄unerą - oni karzą (kogoś) --> '''crer'''ver̄unerą - karzą się/sami siebie ---> '''cker'''ver̄unerą - karzą się nawzajem
|-
+
 
!
+
====Zaimki określone====
! Liczebnik główny
+
'''ten, ta, to, ci, te'''
! Liczebnik porządkowy
+
 
! Liczebnik wielokrotny
+
Zaimki odpowiadające polskim '''ci''' i '''te''' są identyczne dla rodzaju męskiego i żeńskiego, osobny zaimek jest dla neutralnego.
 +
{| class="wikitable" style="text-align:center;" border
 +
! rowspan="2" | Przypadek
 +
! colspan="3" | Liczba pojedyncza
 +
! colspan="2" | Liczba mnoga
 
|-
 
|-
|10
+
! m
|déśat
+
! f
|déśashe/o
+
! n
|déśatillis/os
+
! m/f
 +
! n
 
|-
 
|-
|20
+
! Mianownik
|lawśat
+
| width="17%" | gan
|lawśashe/o
+
| width="17%" | ryan
|lāwatillis/os
+
| width="17%" | han
 +
| width="17%" | ptean
 +
| width="17%" | ptoan
 
|-
 
|-
|30
+
! Dopełniacz
|azhośat
+
| gān
|azhośashe/o
+
| ryān
|azhośatillis/os
+
| hān
 +
| pteān
 +
| ptoān
 
|-
 
|-
|40
+
! Celownik
|śniaśat
+
| gannu
|śniaśashe/o
+
| rannu
|śniaśatillis/os
+
| hannu
 +
| colspan="2" | pīrnu
 
|-
 
|-
|50
+
! Biernik
|ghavśat
+
| ganed
|ghavśashe/o
+
| raned
|ghavśatillis/os
+
| haned
 +
| colspan="2" | paed
 
|-
 
|-
|60
+
! Ablatyw
|wéśat
+
| gar̄tū
|wéśashe/o
+
| rar̄tū
|wéśatillis/os
+
| har̄tū
 +
| colspan="2" | payū
 
|-
 
|-
|70
+
! Allatyw
|swaśat
+
| gari
|swaśashe/o
+
| rari
|swaśatillis/os
+
| hari
|-
+
| colspan="2" | pafri
|80
 
|jyaśat
 
|jyaśashe/o
 
|jyaśatillis/os
 
|-
 
|90
 
|ir̄śat
 
|ir̄śashe/o
 
|ir̄śatillis/os
 
 
|}
 
|}
 +
'''tamten, tamta, tamto, tamci, tamte
  
====11-99====
+
Te zaimki tworzy się poprzez dodanie prefiksu '''ŝo'''-. Tutaj również formy w liczbie mnogiej są takie same dla rodzaju męskiego i żeńskiego.
<br>Tworzy się je poprzez złączenie liczb dziesiątek i jedności, przy czym pierwsza jest liczba jedności a ostatnie dziesiątek. Dosłownie oznacza to np. ''dwa-czterdzieści'' jako czterdzieści dwa. Podobnie wyglądają liczebniki porządkowe i wielokrotne - nieodmieniona liczba jedności i odmieniona liczba dziesiątek.
+
{| class="wikitable" style="text-align:center;" border
{| class="wikitable"
+
! rowspan="2" | Przypadek
 +
! colspan="3" | Liczba pojedyncza
 +
! colspan="2" | Liczba mnoga
 
|-
 
|-
!
+
! m
! Liczebnik główny
+
! f
! Liczebnik porządkowy
+
! n
! Liczebnik wielokrotny
+
! m/f
 +
! n
 
|-
 
|-
|11
+
! Mianownik
|ekhrirdéśat
+
| width="17%" | ŝogan
|ekhrirdéśashe/o
+
| width="17%" | ŝoryan
|ekhrirdéśatillis/os
+
| width="17%" | ŝohan
 +
| width="17%" | ŝoptean
 +
| width="17%" | ŝoptoan
 
|-
 
|-
|12
+
! Dopełniacz
|lāwirdéśat
+
| ŝogān
|lāwirdéśashe/o
+
| ŝoryān
|lāwirdéśatillis/os
+
| ŝohān
 +
| ŝopteān
 +
| ŝoptoān
 
|-
 
|-
|13
+
! Celownik
|azhayodéśat
+
| ŝogannu
|azhayodéśasho
+
| ŝorannu
|azhayodéśatillis/os
+
| ŝohannu
 +
| colspan="2" | ŝopīrnu
 
|-
 
|-
|14
+
! Biernik
|śniahirdéśat
+
| ŝoganed
|śniahidéśashe/o
+
| ŝoraned
|śniahidéśatillis/os
+
| ŝohaned
 +
| colspan="2" | ŝopaed
 
|-
 
|-
|15
+
! Ablatyw
|ghavirdéśat
+
| ŝogar̄tū
|ghavirdéśashe/o
+
| ŝorar̄tū
|ghavirdéśatillis/os
+
| ŝohar̄tū
 +
| colspan="2" | ŝopayū
 
|-
 
|-
|16
+
! Allatyw
|wéshirdéśat
+
| ŝogari
|wéshirdéśashe/o
+
| ŝorari
|wéshirdéśatillis/os
+
| ŝohari
 +
| colspan="2" | ŝopafri
 +
|}
 +
 
 +
<br>'''taki, taka, takie, tacy, takie'''
 +
 
 +
{| class="wikitable" style="text-align:center;" border
 +
! rowspan="2" | Przypadek
 +
! colspan="3" | Liczba pojedyncza
 +
! colspan="2" | Liczba mnoga
 
|-
 
|-
|17
+
! m
|swāhirdéśat
+
! f
|swāhirdéśashe/o
+
! n
|swāhirdéśatillis/os
+
! m/f
 +
! n
 
|-
 
|-
|18
+
! Mianownik
|jyotirdéśat
+
| width="17%" | kerda
|jyotirdéśashe/o
+
| width="17%" | karda
|jyotirdéśatillis/os
+
| width="17%" | kirda
 +
| width="17%" | kerada
 +
| width="17%" | kerdiya
 
|-
 
|-
|19
+
! Dopełniacz
|ir̄irdéśat
+
| kerdā
|ir̄irdéśashe/o
+
| kardā
|ir̄irdéśatillis/os
+
| kirdā
 +
| keradā
 +
| kerdiyā
 
|-
 
|-
|21
+
! Celownik
|ekhrirlawśat
+
| kerdaw
|ekhrirlawśashe/o
+
| kardaw
|ekhrirlāwatillis/os
+
| kirdaw
 +
| colspan="2" | kerdiw
 
|-
 
|-
|22
+
! Biernik
|lāwirlawśat
+
| kerded
|lāwirlawśashe/o
+
| karded
|lāwirlāwatillis/os
+
| kirded
 +
| colspan="2" | kerdiyed
 
|-
 
|-
|23
+
! Ablatyw
|azhayolawśat
+
| kerdar̄tū
|azhayolawśashe/o
+
| kardar̄tū
|azhayolāwatillis/os
+
| kirdar̄tū
|-
+
| colspan="2" | kerdiyu
|24
 
|śniahirlawśat
 
|śniahirlawśashe/o
 
|śniahirlāwatillis/os
 
|-
 
|31
 
|ekhrirazhośat
 
|ekhrirazhośashe/o
 
|ekhrirazhośatillis/os
 
|-
 
|32
 
|lāwirazhośat
 
|lāwirazhośashe/o
 
|lāwirazhośatillis/os
 
|-
 
|33
 
|azhayoazhośat
 
|azhayoazhośashe/o
 
|azhayoazhośatillis/os
 
 
|-
 
|-
 +
! Allatyw
 +
| kerdari
 +
| kardari
 +
| kirdari
 +
| colspan="2" | kerdiri
 
|}
 
|}
  
====100-900====
+
Zaimki '''tu, tam, wtedy''' są nieodmienne.
<br>Setki, przypominają nieco dziesiątki, gdyż tworzy się je na podobnej zasadzie. Liczebnik główny zakończony jest na '''-éd''', które pochodzi od ''zéd'', liczebnik porządkowy zakończony jest '''-ase/o''', natomiast tworzenie liczebnika wielokrotnego pozostaje bez zmian. 
+
*vé (tu/tutaj)
{| class="wikitable"
+
*vissa (tam)
 +
*dīshar (wtedy)
 +
 
 +
====Zaimki pytajne====
 +
'''kto, co'''
 +
{| class="wikitable" style="text-align:center;" border
 +
! Przypadek
 +
! rowspan="2" width="40%" | zé
 +
! rowspan="2" width="40%" | zan
 
|-
 
|-
!
+
! I.
! Liczebnik główny
 
! Liczebnik porządkowy
 
! Liczebnik wielokrotny
 
 
|-
 
|-
|100
+
! II.
|zéd
+
| zétri
|zédase/o
+
| zantra
|zédillis/os
 
 
|-
 
|-
|200
+
! III.
|lawéd
+
| zhe, źe
|lawédase/o
+
| zhin, źan
|lawédillis/os
 
 
|-
 
|-
|300
+
! IV.
|azhéd
+
| ize
|azhédase/o
+
| iza
|azhédillis/os
 
 
|-
 
|-
|400
+
! V.
|śniahéd
+
| colspan=2 | zaḱa, zéḱas, zaḱan
|śniahédase/o
 
|śniahédillis/os
 
 
|-
 
|-
|500
+
! VI.
|ghavéd
+
| colspan=2 | zahwam, zéhwas, zahwan
|ghavédase/o
+
|}
|ghavédillis/os
+
 
 +
'''czyj, czyja, czyje'''
 +
{| class="wikitable" style="text-align:center;" border
 +
! rowspan="2" | Przypadek
 +
! colspan="3" | Liczba pojedyncza
 +
! colspan="2" | Liczba mnoga
 
|-
 
|-
|600
+
! m
|wéshéd
+
! f
|wéshédase/o
+
! n
|wéshédillis/os
+
! m/f
 +
! n
 
|-
 
|-
|700
+
! Mianownik
|swahéd
+
| width="17%" | orye
|swahédase/o
+
| width="17%" | ora
|swahédillis/os
+
| width="17%" | oryo
 +
| width="17%" | orji
 +
| width="17%" | oroh
 
|-
 
|-
|800
+
! Dopełniacz
|jyotéd
+
| oryān
|jyotédase/o
+
| oryā
|jyotédillis/os
+
| oryą
 +
| width="17%" | orij
 +
| width="17%" | orijo
 
|-
 
|-
|900
+
! Celownik
|irzéd
+
| oru
|irzédase/o
+
| oriw
|irzédillis/os
+
| oror
|}
+
| colspan="2" | orae
 
 
====1000-9000====
 
<br>Przed li
 
{| class="wikitable"
 
 
|-
 
|-
!
+
! Biernik
! Liczebnik główny
+
| ored
! Liczebnik porządkowy
+
| orad
! Liczebnik wielokrotny
+
| orod
 +
| colspan="2" | oral
 
|-
 
|-
|1000
+
! Ablatyw
|dwiźyat
+
| oyir̄tū
|dwiźyase/o
+
| oyar̄tū
|dwiźyatillis/os
+
| oyor̄tū
 +
| colspan="2" | orsirh
 
|-
 
|-
|2000
+
! Allatyw
|lawiźyat
+
| orehi
|lawiźyase/o
+
| oraha
|lawiźyatillis/os
+
| oraho
 +
| colspan="2" | oraus
 +
|}
 +
 
 +
'''który, która, które'''
 +
{| class="wikitable" style="text-align:center;" border
 +
! rowspan="2" | Przypadek
 +
! colspan="3" | Liczba pojedyncza
 +
! colspan="2" | Liczba mnoga
 
|-
 
|-
|3000
+
! m
|azhiźyat
+
! f
|azhiźyase/o
+
! n
|azhiźyatillis/os
+
! m/f
 +
! n
 
|-
 
|-
|4000
+
! Mianownik
|śniaźyat
+
| width="17%" | andis
|śniaźyase/o
+
| width="17%" | andas
|śniaźyatillis/os
+
| width="17%" | andos
 +
| width="17%" | andé
 +
| width="17%" | andoh
 
|-
 
|-
|5000
+
! Dopełniacz
|ghaviźyat
+
| andisān
|ghaviźyase/o
+
| andasān
|ghaviźyatillis/os
+
| andosān
 +
| width="17%" | andéf
 +
| width="17%" | ando
 
|-
 
|-
|6000
+
! Celownik
|wéshiźyat
+
| andiw
|wéshiźyase/o
+
| andaw
|wéshiźyatillis/os
+
| andow
 +
| colspan="2" | andoe
 
|-
 
|-
|7000
+
! Biernik
|swahiźyat
+
| andid
|swahiźyase/o
+
| andad
|swahiźyatillis/os
+
| andod
 +
| colspan="2" | andô
 
|-
 
|-
|8000
+
! Ablatyw
|jyotiźyat
+
| andir̄tū
|jyotiźyase/o
+
| andar̄tū
|jyotiźyatillis/os
+
| andor̄tū
 +
| colspan="2" | andôr
 
|-
 
|-
|9000
+
! Allatyw
|irźyat
+
| andiha
|irźyase/o
+
| andaha
|irźyatillis/os
+
| andoha
 +
| colspan="2" | andaus
 
|}
 
|}
====Inne====
 
1 - ekhérani (''jedyny'')
 
<br>2 - aywīr (''oba, obydwa'')
 
<br>(3-9) - cinru (''kilka'') --> --- ---> cinrillis/os (''kilkakrotny'')           
 
<br>(11–19) - cinbhaśat (''kilkanaście'') --> cinbhaśashe/o (''kilkunasty'') --> cinbhaśatillis/os (''kilkunastokrotny'')
 
<br>(20–90) - cintraśat (''kilkadziesiąt'') --> cintraśashe/o (''kilkudziesiąty'') --> cintraśatillis/os (''kilkudziesięciokrotny'')
 
<br>(200–900) - cinrhéd (''kilkaset'') --> cinrhaśashe/o (''kilkusetny'') --> cinrhédillis/os (''kilkusetkrotny'')
 
<br>kyara (''wiele'') ---> --- ---> kyaraillis/os (''wielokrotny'')
 
<br>beraxes (''milion'')
 
<br>rhamai (''wiele; liczba oznaczająca, niesprecyzowaną ogromną ilość, często powyżej miliona, miliard'')
 
  
====Odmiana liczebników====
+
Reszta zaimków pytajnych jest nieodmienna.
Liczebniki nie odmieniają się
+
*zan (jaki)
 +
*fea (jak)
 +
*ashfan (gdzie)
 +
*datra, girdan (kiedy)
 +
*dassan (dlaczego)
 +
*qelan (ile)
  
===Tryby===
+
====Zaimki nieokreślone====
Ajdyniriański posiada 4 tryby: orzekający, rozkazujący, przypuszczający, życzący. Dodatkowo, w ayńadhańskim i staro-ajdyniriańskim istniał piąty tryb - nieświadka, lecz zanikł on na przestrzeni wieków.
+
Tworzy się je poprzez dodanie końcówki '''-(i)t''' do odpowiedniego zaimka, niezależnie od rodzaju czy przypadka. Służą do wyrażenia pewnego, niesprecyzowanego pojęcia (osoby, rzeczy itd.), które dla mówiącego nie ma znaczenia. Odpowiada to polskiemu -ś, np ktoś, coś, któryś.
====Tryb orzekający====
+
<br> zét, zant, oryet, orat, oryot, andist, andast, andost, ashfant, dartat, girdant, qelant itd.
Tryb orzekający wyraża obiektywny, neutralny stosunek mówiącego do wypowiadanej treści. Składa się na niego zwykła odmiana przez osoby. Podstawowy tryb.
 
  
====Tryb rozkazujący====
+
<br>Dla zaimków ''który, jaki, kto, gdzie, skąd, dokąd, jak, kiedy, czyj'' można utworzyć zaimek nieokreślony przez dodanie przyrostka '''-djovwe''', odpowiadającego polskiemu -kolwiek.
Tryb rozkazujący wyraża rozkaz, życzenie lub prośbę. Tworzy się go identycznie dla wszystkich osób, poprzez usunięcie z bezokolicznika końcówki -e i zamienienie jej na -'''o'''.
+
<br> andisdjovwe, zandjovwe, zédjovwe, ashfandjovwe, oryedjovwe itd.
  
{| class="wikitable" style="text-align:center"
+
===Liczebniki===
!Osoba
+
====0-9====
!Końcówka
+
<br>Liczby od 1 do 9 kończą się na '''-ir''', wyjątkiem jest tutaj 0. W przypadku liczebników porządkowych, z wyjątkiem liczb 0, 3, 6 i 9, pojawia się końcówka '''-ase''', dla rodzaju męskiego i żeńskiego, lub '''-aso''', dla rodzaju neutralnego. Liczebnik wielokrotny zawsze składa się z liczby i '''-illis/illos'''. 
!Przykład
+
{| class="wikitable"
!Tłumaczenie
+
|-
 +
!
 +
! Liczebnik główny
 +
! Liczebnik porządkowy
 +
! Liczebnik wielokrotny
 +
|-
 +
|0
 +
|sūriya
 +
|sûriyas
 +
| -
 
|-
 
|-
|rowspan="5" | Wszystkie osoby 
+
|1
|rowspan="5" |-'''o'''
+
|ekhrir
|  
+
|ekhrase/o
<br>mifen'''o'''
+
|ekhraillis/os
----
+
|-
<br>dhāyart'''o'''
+
|2
----
+
|lāwir
<br>rahet'''o'''
+
|lāwase/o
|
+
|lāwaillis/os
<br>jeść!
 
----
 
<br>podbijć!
 
----
 
<br>żyć!
 
|}
 
 
 
W przypadku zdania rozkazującego przed czasownikiem zazwyczaj wstawia się jeszcze osobę, która jest z reguły pomijana w zdaniach twierdzących, chociaż nie jest to konieczne. Gdy osoba jest obecna można to przetłumaczyć jako konkretny rozkaz do konkretnej osoby, gdy jej natomiast nie ma jest to raczej rozkaz ogólny.
 
 
 
<br>Mę mifeno! Mę dhāyarto! Mę raheto! - Jedź! Podbijaj! Żyj!
 
<br>Mifeno! Dhāyarto! Raheto! - Jeść! Podbijać! Żyć!
 
 
 
====Tryb przypuszczający====
 
Tryb przypuszczający wyraża niepewność, warunkowość lub wyrażone pośrednio życzenie. Tworzy się go, poprzez dodanie do bezokolicznika odpowiedniej końcówki.
 
{| class="wikitable"
 
 
|-
 
|-
! Osoba
+
|3
! Końcówka
+
|azhir
! Przykład
+
|azhûne/o
! Tłumaczenie
+
|azhûrillis/os
 
|-
 
|-
|
+
|4
| -'''arin'''
+
|śniahir
|
+
|śniahase/o
mifene'''arin'''
+
|śniahillis/os
----
 
dhāyarte'''arin'''
 
----
 
rahete'''arin'''
 
|jadłbym
 
----
 
podbijałbym
 
----
 
żyłbym
 
 
|-
 
|-
|
+
|5
| -'''étin'''
+
|ghavir
|
+
|ghavase/o
mifen'''étin'''
+
|ghavaillis/os
----
 
dhāyart'''étin'''
 
----
 
rahet'''étin'''
 
|jadłbyś
 
----
 
podbijałbyś
 
----
 
żyłbyś
 
 
|-
 
|-
| źa/rha/qa
+
|6
| -'''tyan'''
+
|wéshir
|
+
|wéane/o
mifen'''tyan'''
+
|wéshaillis/os
----
 
dhāyart'''yan'''
 
----
 
rahet'''yan'''
 
|jadłby/jadłaby/jadłoby
 
----
 
podbijałby/podbijałaby/podbijałoby*
 
----
 
żyłby/żyłaby/żyłoby*
 
 
|-
 
|-
| ṕef/ṕur/ṕi
+
|7
| -'''zhin'''
+
|swāhir
|
+
|swāhase/o
mifene'''zhin'''
+
|swāhillis/os
----
 
dhāyarte'''zhin'''
 
----
 
rahete'''zhin'''
 
|jedlibyśmy
 
----
 
podbijalibyśmy
 
----
 
żylibyśmy
 
 
|-
 
|-
| yôk
+
|8
| -'''elin'''
+
|jyotir
|
+
|jyotase/o
mifen'''elin'''
+
|jyotaillis/os
----
 
dhāyart'''elin'''
 
----
 
rahet'''elin'''
 
|jedlibyście
 
----
 
podbijalibyście
 
----
 
żylibyście
 
 
|-
 
|-
| ta
+
|9
| -'''vin'''
+
|ir̄ir
|
+
|ir̄ŝe/o
mifene'''vin'''
+
|ir̄aillis/os
----
+
|}
dhāyarte'''vin'''  
+
 
----
+
====10-90====
rahete'''vin'''  
+
<br>Liczby te zawsze kończą się na '''-śat'''. Liczebniki porządkowe zakończone są na '''-śashe/śasho''' a liczebniki wielokrotne na '''-illis/illos'''.
|jedliby
+
{| class="wikitable"
----
 
podbijaliby
 
----
 
żyliby
 
 
|-
 
|-
| obwiatyw
+
!
| -'''ŝin'''
+
! Liczebnik główny
|
+
! Liczebnik porządkowy
mifene'''ŝin'''
+
! Liczebnik wielokrotny
----
 
dhāyarte'''ŝin'''
 
----
 
rahete'''ŝin'''
 
|
 
|}
 
* tutaj, tak samo jak w normalnej odmianie, gdy w czasowniku regularnym przed końcowym e stoi t, ť, d lub dh, nie dubluje się tego dodając kolejne t tylko od razu dodaje -'''yan'''.
 
 
 
====Tryb życzący====
 
Tryb życzący wyraża życzenie, nadzieję lub możliwość. Tutaj również dochodzi odpowiednia odmiana. Ten tryb odpowiada mniej więcej polskiej konstrukcji "oby coś".
 
{| class="wikitable"
 
 
|-
 
|-
! Osoba
+
|10
! Końcówka
+
|déśat
! Przykład
+
|déśashe/o
 +
|déśatillis/os
 
|-
 
|-
|
+
|20
| -'''arya'''
+
|lawśat
|
+
|lawśashe/o
mifene'''arya''' (obym jadł)
+
|lāwatillis/os
----
 
dhāyarte'''arya''' (obym podbijał)
 
----
 
rahete'''arya''' (obym żył)
 
 
|-
 
|-
|
+
|30
| -'''étrya'''
+
|azhośat
|
+
|azhośashe/o
mifen'''étrya''' (obyś jadł)
+
|azhośatillis/os
----
 
dhāyart'''étrya''' (obyś podbijał)
 
----
 
rahet'''étrya''' (obyś żył)
 
 
 
 
|-
 
|-
| źa
+
|40
| -'''arti'''
+
|śniaśat
|
+
|śniaśashe/o
mifen'''arti''' (oby jadł)
+
|śniaśatillis/os
----
 
dhāyart'''arti''' (oby podbijał)
 
----
 
rahet'''arti''' (oby żył)
 
 
 
 
|-
 
|-
| rha
+
|50
| -'''arta'''
+
|ghavśat
|
+
|ghavśashe/o
mifen'''arta''' (oby jadła)
+
|ghavśatillis/os
----
 
dhāyart'''arta''' (oby podbijała)
 
----
 
rahet'''arta''' (oby żyła)
 
 
 
 
|-
 
|-
| qa
+
|60
| -'''arto'''
+
|wéśat
|
+
|wéśashe/o
mifen'''arto''' (oby jadło)
+
|wéśatillis/os
----
+
|-
dhāyart'''arto''' (oby podbijało)
+
|70
----
+
|swaśat
rahet'''arto''' (oby żyło)
+
|swaśashe/o
 
+
|swaśatillis/os
 
|-
 
|-
| ṕef
+
|80
| -'''zef'''
+
|jyaśat
|
+
|jyaśashe/o
mifene'''zef''' (obyśmy jedli)
+
|jyaśatillis/os
----
 
dhāyarte'''zef''' (obyśmy podbijali)
 
----
 
rahete'''zef''' (obyśmy żyli)
 
 
 
 
|-
 
|-
| ṕur
+
|90
| -'''zūr'''
+
|ir̄śat
|
+
|ir̄śashe/o
mifene'''zūr''' (obyśmy jedli)
+
|ir̄śatillis/os
----
+
|}
dhāyarte'''zūr''' (obyśmy podbijali)
 
----
 
rahete'''zūr''' (obyśmy żyli)
 
  
 +
====11-99====
 +
<br>Tworzy się je poprzez złączenie liczb dziesiątek i jedności, przy czym pierwsza jest liczba jedności a ostatnie dziesiątek. Dosłownie oznacza to np. ''dwa-czterdzieści'' jako czterdzieści dwa. Podobnie wyglądają liczebniki porządkowe i wielokrotne - nieodmieniona liczba jedności i odmieniona liczba dziesiątek.
 +
{| class="wikitable"
 
|-
 
|-
| ṕi
+
!
| -'''zish'''
+
! Liczebnik główny
|
+
! Liczebnik porządkowy
mifene'''zish''' (obyśmy jedli)
+
! Liczebnik wielokrotny
----
+
|-
dhāyarte'''zish''' (obyśmy podbijali)
+
|11
----
+
|ekhrirdéśat
rahete'''zish''' (obyśmy żyli)
+
|ekhrirdéśashe/o
 
+
|ekhrirdéśatillis/os
 
|-
 
|-
| yôk
+
|12
| -'''elon'''
+
|lāwirdéśat
|
+
|lāwirdéśashe/o
mifen'''elon''' (obyście jedli)
+
|lāwirdéśatillis/os
----
+
|-
dhāyart'''elon''' (obyście podbijali)
+
|13
----
+
|azhayodéśat
rahet'''elon''' (obyście żyli)
+
|azhayodéśasho
 
+
|azhayodéśatillis/os
 
|-
 
|-
| ta
+
|14
| -'''rava'''
+
|śniahirdéśat
|
+
|śniahidéśashe/o
mifene'''rava''' (oby jedli)
+
|śniahidéśatillis/os
----
 
dhāyarte'''rava''' (oby podbijali)
 
----
 
rahete'''rava''' (oby żyli)
 
 
|-
 
|-
| obwiatyw
+
|15
| -'''ŝap'''
+
|ghavirdéśat
|
+
|ghavirdéśashe/o
mifene'''ŝap'''
+
|ghavirdéśatillis/os
----
 
dhāyarte'''ŝap'''
 
----
 
rahete'''ŝap'''
 
|}
 
====Tryb nieświadka====
 
Tryb nieświadka oznacza niepewną, wątpliwą informację, taką której mówiący nie był świadkiem lub która zaczerpał od osób trzecich. Tryb ten był stosowany często w języku ayńadhańskim i staroajdyniriańskim, posiadał również rozbudowaną odmianę przez osoby. Do chwili obecnej zachował się jedynie w szczątkowej formie, w postaci specjalnej konstrukcji.
 
 
 
W przypadku czasowników regularnych:
 
<pre>Bezokolicznik(-e) + wrostek -n- + końcówka odmiany
 
</pre> 
 
Np. Rha e rakhasas qasarta
 
<br/>(Ona spotyka się ze szlachcicami) 
 
 
 
<br>Rha ôhirita, oan e rakhasas qasar'''en'''ta
 
<br/>(Ona mówi, że spotyka się ze szlachcicami)
 
 
 
W przypadku czasowników nieregularnych:
 
<pre>Bezokolicznik + ennes
 
</pre>
 
Np. Źa bazdirazi daraem
 
<br/>(On ma syna)
 
 
 
<br>Źa ôhiriti, oan bazdirazi daraem ennes
 
<br/>(On mówi, że ma syna)
 
 
 
===Czasy===
 
Istnieją 3 czasy - teraźniejszy, przeszły i przyszły. Zarówno czas przeszły jak i przyszły tworzy się podobnie, w regularnym bezokoliczniku w miejsce -'''e''' należy dodać najpierw zrostek odpowiadający za czas, a następnie taki odpowiadający za odmianę przez osoby.
 
====Czas teraźniejszy====
 
Tworzony przez zwykłą odmianę czasownika przez osoby.
 
 
 
====Czas przeszły====
 
W czasie przeszłym zrostek wskazujący czas to -'''ī'''-. Wyjątkiem jest tu obwiatyw, gdzie zamiast -ī- pojawia się jedynie końcówka -'''īssi'''.
 
{| class="wikitable"
 
 
|-
 
|-
!  Osoba 
+
|16
!  Końcówka 
+
|wéshirdéśat
!  Przykład
+
|wéshirdéśashe/o
 +
|wéshirdéśatillis/os
 
|-
 
|-
| align="center" |
+
|17
| align="center" | '''-wā'''
+
|swāhirdéśat
| align="center" | 
+
|swāhirdéśashe/o
mifen''ī'''''wā''' - jadłem
+
|swāhirdéśatillis/os
----
 
qat''ī'''''wā''' - lubiłem*
 
 
|-
 
|-
| align="center" |
+
|18
| align="center" | '''-yą'''
+
|jyotirdéśat
| align="center" | 
+
|jyotirdéśashe/o
mifen''ī'''''yą''' - jadłeś
+
|jyotirdéśatillis/os
----
 
qat''ī'''''yą''' - lubiłeś
 
 
|-
 
|-
| align="center" | źa
+
|19
| align="center" | '''-dri'''
+
|ir̄irdéśat
| align="center" | 
+
|ir̄irdéśashe/o
mifen''ī'''''dri''' - jadł
+
|ir̄irdéśatillis/os
----
 
qat''ī'''''dri''' - lubił
 
 
|-
 
|-
| align="center" | rha
+
|21
| align="center" | '''-dra'''
+
|ekhrirlawśat
| align="center" | 
+
|ekhrirlawśashe/o
mifen''ī'''''dra''' - jadła
+
|ekhrirlāwatillis/os
----
 
qat''ī'''''dra''' - lubiła
 
 
|-
 
|-
| align="center" | qa
+
|22
| align="center" | '''-dro'''
+
|lāwirlawśat
| align="center" | 
+
|lāwirlawśashe/o
mifen''ī'''''dro''' - jadło
+
|lāwirlāwatillis/os
----
 
qat''ī'''''dro''' - lubiło
 
 
|-
 
|-
| align="center" | ṕef
+
|23
| align="center" | '''-dzve'''
+
|azhayolawśat
| align="center" | 
+
|azhayolawśashe/o
mifen''ī'''''dzve''' - jedliśmy
+
|azhayolāwatillis/os
----
 
qat''ī'''''dzve''' - lubiliśmy
 
 
|-
 
|-
| align="center" | ṕur
+
|24
| align="center" | '''-źve'''
+
|śniahirlawśat
| align="center" | 
+
|śniahirlawśashe/o
mifen''ī'''''źve''' - jedliśmy
+
|śniahirlāwatillis/os
----
 
qat''ī'''''źve''' - lubiliśmy
 
 
|-
 
|-
| align="center" | ṕi
+
|31
| align="center" | '''-djve'''
+
|ekhrirazhośat
| align="center" | 
+
|ekhrirazhośashe/o
mifen''ī'''''djve''' - jedliśmy
+
|ekhrirazhośatillis/os
----
 
qat''ī'''''djve''' - lubiliśmy
 
 
|-
 
|-
| align="center" | yôk
+
|32
| align="center" | '''-llay'''
+
|lāwirazhośat
| align="center" | 
+
|lāwirazhośashe/o
mifen''ī'''''llay''' - jedliście
+
|lāwirazhośatillis/os
----
 
qat''ī'''''llay''' - lubiliście
 
 
|-
 
|-
| align="center" | ta
+
|33
| align="center" | '''-sht'''
+
|azhayoazhośat
| align="center" | 
+
|azhayoazhośashe/o
mifen''ī'''''sht''' - jedli
+
|azhayoazhośatillis/os
----
 
qat''ī'''''sht''' - lubili
 
 
|-
 
|-
| align="center" | obwiatyw
 
| align="center" | '''-īssi'''
 
| align="center" | 
 
mifen'''īssi'''
 
----
 
qat'''īssi'''
 
 
|}
 
|}
*jeśli w bezokoliczniku przed -e stoi ť, ḱ, lub ṕ to po dodaniu -ī- tracą one swoją ejektywność (np w ''qaťe'' - lubić)
 
  
'''Czasowniki nieregularne'''
+
====100-900====
<br>
+
<br>Setki, przypominają nieco dziesiątki, gdyż tworzy się je na podobnej zasadzie. Liczebnik główny zakończony jest na '''-éd''', które pochodzi od ''zéd'', liczebnik porządkowy zakończony jest '''-ase/o''', natomiast tworzenie liczebnika wielokrotnego pozostaje bez zmian. 
 
{| class="wikitable"
 
{| class="wikitable"
 
|-
 
|-
!   osoba 
+
!
!   końcówka 
+
! Liczebnik główny
!   darād - mieć
+
! Liczebnik porządkowy
!   nagham - móc
+
! Liczebnik wielokrotny
!  sąrhal - umieć/potrafić
+
|-
!  avriť - myśleć
+
|100
!  gāchana - znać 
+
|zéd
!  ŝarwīshi - mieć powinność
+
|zédase/o
 +
|zédillis/os
 
|-
 
|-
| align="center" | xé
+
|200
| align="center" | '''-iwa'''
+
|lawéd
| align="center" | dar'''iwa'''
+
|lawédase/o
| align="center" | nagh'''iwa'''
+
|lawédillis/os
| align="center" | sąrh'''iwa'''
 
| align="center" | avr'''iwa'''
 
| align="center" | gāch'''iwa'''
 
| align="center" | ŝar'''iwa'''
 
 
|-
 
|-
| align="center" | mę
+
|300
| align="center" | '''-ati'''
+
|azhéd
| align="center" | dar'''ati'''
+
|azhédase/o
| align="center" | nagh'''ati'''
+
|azhédillis/os
| align="center" | sąrh'''ati'''
 
| align="center" | avr'''ati'''
 
| align="center" | gāch'''ati'''
 
| align="center" | ŝar'''ati'''
 
 
|-
 
|-
| align="center" | źa/rha/qa
+
|400
| align="center" | '''-oda'''
+
|śniahéd
| align="center" | dar'''oda'''
+
|śniahédase/o
| align="center" | nagh'''oda'''
+
|śniahédillis/os
| align="center" | sąrh'''oda'''
 
| align="center" | avr'''oda'''
 
| align="center" | gāch'''oda'''
 
| align="center" | ŝar'''oda'''
 
 
|-
 
|-
| align="center" | ṕef/ṕur/ṕi
+
|500
| align="center" | '''-ij'''
+
|ghavéd
| align="center" | dar'''ij'''
+
|ghavédase/o
| align="center" | nagh'''ij'''
+
|ghavédillis/os
| align="center" | sąrh'''ij'''
 
| align="center" | avr'''ij'''
 
| align="center" | gāch'''ij'''
 
| align="center" | ŝar'''ij'''
 
 
|-
 
|-
| align="center" | yôk
+
|600
| align="center" | '''-lin'''
+
|wéshéd
| align="center" | da'''lin'''
+
|wéshédase/o
| align="center" | na'''lin'''
+
|wéshédillis/os
| align="center" | są'''lin'''
 
| align="center" | av'''lin'''
 
| align="center" | gāch'''lin'''
 
| align="center" | ŝar'''lin'''
 
 
|-
 
|-
| align="center" | ta
+
|700
| align="center" | '''-ishi
+
|swahéd
| align="center" | dar'''ishi'''
+
|swahédase/o
| align="center" | nagh'''ishi'''
+
|swahédillis/os
| align="center" | sąrh'''ishi'''
 
| align="center" | avr'''ishi'''
 
| align="center" | gāch'''ishi'''
 
| align="center" | ŝarw'''ishi'''
 
 
|-
 
|-
| align="center" | obwiatyw
+
|800
| align="center" | '''-it'''
+
|jyotéd
| align="center" | da'''it'''
+
|jyotédase/o
| align="center" | na'''it'''
+
|jyotédillis/os
| align="center" | są'''it'''
 
| align="center" | av'''it'''
 
| align="center" | gā'''it'''
 
| align="center" | ŝa'''it'''
 
|}
 
 
 
{| class="wikitable"
 
 
|-
 
|-
!  osoba   
+
|900
!  nezyu - być
+
|irzéd
!  caiva - chcieć
+
|irzédase/o
!  ḱalshu - musieć
+
|irzédillis/os
 +
|}
 +
 
 +
====1000-9000====
 +
<br>Przed li
 +
{| class="wikitable"
 
|-
 
|-
| align="center" | xé
+
!
| align="center" |  narzān
+
! Liczebnik główny
| align="center" |  cawān
+
! Liczebnik porządkowy
| align="center" |  ḱalba
+
! Liczebnik wielokrotny
 
|-
 
|-
| align="center" | mę
+
|1000
| align="center" |  nęfé
+
|dwiźyat
| align="center" |  cintra
+
|dwiźyase/o
| align="center" |  ḱabara
+
|dwiźyatillis/os
 
|-
 
|-
| align="center" | źa
+
|2000
| align="center" |  ŝagri
+
|lawiźyat
| align="center" |  ṕesavi
+
|lawiźyase/o
| align="center" |  ezil
+
|lawiźyatillis/os
 
|-
 
|-
| align="center" | rha
+
|3000
| align="center" |  ŝauri
+
|azhiźyat
| align="center" |  ṕanavi
+
|azhiźyase/o
| align="center" |  ezal
+
|azhiźyatillis/os
 
|-
 
|-
| align="center" | qa
+
|4000
| align="center" |  ŝamri
+
|śniaźyat
| align="center" |  ṕoravi
+
|śniaźyase/o
| align="center" |  ezûl
+
|śniaźyatillis/os
 
|-
 
|-
| align="center" | ṕef
+
|5000
| align="center" |  jaqae
+
|ghaviźyat
| align="center" |  zatan
+
|ghaviźyase/o
| align="center" |  bazhdi
+
|ghaviźyatillis/os
 
|-
 
|-
| align="center" | ṕur
+
|6000
| align="center" |  jaqau
+
|wéshiźyat
| align="center" |  zôtan
+
|wéshiźyase/o
| align="center" |  bezhdi
+
|wéshiźyatillis/os
 
|-
 
|-
| align="center" | ṕi
+
|7000
| align="center" |  jaqai
+
|swahiźyat
| align="center" |  zutan
+
|swahiźyase/o
| align="center" |  buzhdi
+
|swahiźyatillis/os
 
|-
 
|-
| align="center" | yôk
+
|8000
| align="center" |  issa
+
|jyotiźyat
| align="center" |  damar
+
|jyotiźyase/o
| align="center" |  axûl
+
|jyotiźyatillis/os
 
|-
 
|-
| align="center" | ta
+
|9000
| align="center" |  eshen
+
|irźyat
| align="center" |  mezdar
+
|irźyase/o
| align="center" |  tagham
+
|irźyatillis/os
|-
 
| align="center" | obwiatyw
 
| align="center" |  ŝehar̄
 
| align="center" |  ṕadva
 
| align="center" |  ezim
 
 
|}
 
|}
 +
====Inne====
 +
1 - ekhérani (''jedyny'')
 +
<br>2 - aywīr (''oba, obydwa'')
 +
<br>(3-9) - cinru (''kilka'') --> --- ---> cinrillis/os (''kilkakrotny'')           
 +
<br>(11–19) - cinbhaśat (''kilkanaście'') --> cinbhaśashe/o (''kilkunasty'') --> cinbhaśatillis/os (''kilkunastokrotny'')
 +
<br>(20–90) - cintraśat (''kilkadziesiąt'') --> cintraśashe/o (''kilkudziesiąty'') --> cintraśatillis/os (''kilkudziesięciokrotny'')
 +
<br>(200–900) - cinrhéd (''kilkaset'') --> cinrhaśashe/o (''kilkusetny'') --> cinrhédillis/os (''kilkusetkrotny'')
 +
<br>kyara (''wiele'') ---> --- ---> kyaraillis/os (''wielokrotny'')
 +
<br>beraxes (''milion'')
 +
<br>rhamai (''wiele; liczba oznaczająca, niesprecyzowaną ogromną ilość, często powyżej miliona, miliard'')
  
====Czas przyszły====
+
====Odmiana liczebników====
W czasie przyszłym zrostek to -'''āś'''-. Podobnie jak w czasie przeszłym, obwiatyw poprzez dodanie samej końcówki -'''aŝaf'''.
+
Liczebniki nie odmieniają się
{| class="wikitable"
+
 
 +
===Tryby===
 +
Ajdyniriański posiada 4 tryby: orzekający, rozkazujący, przypuszczający, życzący. Dodatkowo, w ayńadhańskim i staro-ajdyniriańskim istniał piąty tryb - nieświadka, lecz zanikł on na przestrzeni wieków.
 +
====Tryb orzekający====
 +
Tryb orzekający wyraża obiektywny, neutralny stosunek mówiącego do wypowiadanej treści. Składa się na niego zwykła odmiana przez osoby. Podstawowy tryb.
 +
 
 +
====Tryb rozkazujący====
 +
Tryb rozkazujący wyraża rozkaz, życzenie lub prośbę. Tworzy się go identycznie dla wszystkich osób, poprzez usunięcie z bezokolicznika końcówki -e i zamienienie jej na -'''o'''.
 +
 
 +
{| class="wikitable" style="text-align:center"
 +
!Osoba
 +
!Końcówka
 +
!Przykład
 +
!Tłumaczenie
 
|-
 
|-
!  Osoba 
+
|rowspan="5" | Wszystkie osoby 
!  Końcówka 
+
|rowspan="5" |-'''o'''
!  Przykład
+
|  
|-
+
<br>mifen'''o'''
| align="center" |
+
----
| align="center" | '''-rhi'''
+
<br>dhāyart'''o'''
| align="center" | 
 
mifen''āś'''''rhi''' - będę jadł
 
 
----
 
----
qat''āś'''''rhi''' - będę lubił
+
<br>rahet'''o'''
|-
+
|
| align="center" | mę
+
<br>jeść!
| align="center" | '''-dhao'''
 
| align="center" | 
 
mifen''āś'''''dhao''' - będziesz jadł
 
 
----
 
----
qat''āś'''''dhao''' - będziesz lubił
+
<br>podbijć!
|-
 
| align="center" | źa
 
| align="center" | '''-ťi'''
 
| align="center" | 
 
mifen''āś'''''ťi''' - będzie jadł
 
 
----
 
----
qat''āś'''''ťi''' - będzie lubił
+
<br>żyć!
 +
|}
 +
 
 +
W przypadku zdania rozkazującego przed czasownikiem zazwyczaj wstawia się jeszcze osobę, która jest z reguły pomijana w zdaniach twierdzących, chociaż nie jest to konieczne. Gdy osoba jest obecna można to przetłumaczyć jako konkretny rozkaz do konkretnej osoby, gdy jej natomiast nie ma jest to raczej rozkaz ogólny.
 +
 
 +
<br>Mę mifeno! Mę dhāyarto! Mę raheto! - Jedź! Podbijaj! Żyj!
 +
<br>Mifeno! Dhāyarto! Raheto! - Jeść! Podbijać! Żyć!
 +
 
 +
====Tryb przypuszczający====
 +
Tryb przypuszczający wyraża niepewność, warunkowość lub wyrażone pośrednio życzenie. Tworzy się go, poprzez dodanie do bezokolicznika odpowiedniej końcówki.
 +
{| class="wikitable"
 
|-
 
|-
| align="center" | rha
+
! Osoba
| align="center" | '''-ťa'''
+
! Końcówka
| align="center" | 
+
! Przykład
mifen''āś'''''ťa''' - będzie jadła
+
! Tłumaczenie
----
 
qat''āś'''''ťa''' - będzie lubiła
 
 
|-
 
|-
| align="center" | qa
+
|
| align="center" | '''-ťo'''
+
| -'''arin'''  
| align="center" | 
+
|
mifen''āś'''''ťo''' - będzie jadło
+
mifene'''arin'''
 
----
 
----
qat''āś'''''ťo''' - będzie lubiło
+
dhāyarte'''arin'''
|-
 
| align="center" | ṕef
 
| align="center" | '''-ges'''
 
| align="center" | 
 
mifen''āś'''''ges''' - będziemy jedli
 
 
----
 
----
qat''āś'''''ges''' - będziemy lubili
+
rahete'''arin'''
|-
+
|jadłbym
| align="center" | ṕur
 
| align="center" | '''-gush'''
 
| align="center" | 
 
mifen''āś'''''gush''' - będziemy jedli
 
 
----
 
----
qat''āś'''''gush''' - będziemy lubili
+
podbijałbym
|-
 
| align="center" | ṕi
 
| align="center" | '''-gis'''
 
| align="center" | 
 
mifen''āś'''''gis''' - będziemy jedli
 
 
----
 
----
qat''āś'''''gis''' - będziemy lubili
+
żyłbym
 
|-
 
|-
| align="center" | yôk
+
|
| align="center" | '''-har'''  
+
| -'''étin'''
| align="center" | 
+
|
mifen''āś'''''har''' - będziecie jedli
+
mifen'''étin'''
 +
----
 +
dhāyart'''étin'''
 +
----
 +
rahet'''étin'''
 +
|jadłbyś
 +
----
 +
podbijałbyś
 
----
 
----
qat''āś'''''har''' - będziecie lubili
+
żyłbyś
 
|-
 
|-
| align="center" | ta
+
| źa/rha/qa
| align="center" | '''-eą'''
+
| -'''tyan'''
| align="center" | 
+
|
mifen''āś'''''''' - będą jedli
+
mifen'''tyan'''
 +
----
 +
dhāyart'''yan'''  
 +
----
 +
rahet'''yan'''  
 +
|jadłby/jadłaby/jadłoby
 +
----
 +
podbijałby/podbijałaby/podbijałoby*
 
----
 
----
qat''āś'''''eą''' - będą lubili
+
żyłby/żyłaby/żyłoby*
 
|-
 
|-
| align="center" | obwiatyw
+
| ṕef/ṕur/ṕi
| align="center" | '''-āŝaf'''
+
| -'''zhin'''
| align="center" | 
+
|
mifn'''āŝaf'''
+
mifene'''zhin'''  
 
----
 
----
qat'''āŝaf'''
+
dhāyarte'''zhin'''  
|}
+
----
 
+
rahete'''zhin'''  
'''Czasowniki nieregularne'''
+
|jedlibyśmy
<br>
+
----
{| class="wikitable"
+
podbijalibyśmy
 +
----
 +
żylibyśmy
 
|-
 
|-
!  osoba 
+
| yôk
!  końcówka 
+
| -'''elin'''
!  darād - mieć
+
|
!  nagham - móc
+
mifen'''elin'''
!  sąrhal - umieć/potrafić
+
----
!  avriť - myśleć
+
dhāyart'''elin'''
!  gāchana - znać 
+
----
!  ŝarwīshi - mieć powinność
+
rahet'''elin'''
 +
|jedlibyście
 +
----
 +
podbijalibyście
 +
----
 +
żylibyście
 
|-
 
|-
| align="center" | xé
+
| ta
| align="center" | '''-ôra'''
+
| -'''vin'''
| align="center" | dar'''ôra'''
+
|
| align="center" | nagh'''ôra'''
+
mifene'''vin'''
| align="center" | sąrh'''ôra'''
+
----
| align="center" | avr'''ôra'''
+
dhāyarte'''vin'''  
| align="center" | gāch'''ôra'''
+
----
| align="center" | ŝar'''ôra'''
+
rahete'''vin'''  
 +
|jedliby
 +
----
 +
podbijaliby
 +
----
 +
żyliby
 
|-
 
|-
| align="center" | mę
+
| obwiatyw
| align="center" | '''-iday'''
+
| -'''ŝin'''
| align="center" | dar'''iday'''
+
|
| align="center" | nagh'''iday'''
+
mifene'''ŝin'''
| align="center" | sąrh'''iday'''
+
----
| align="center" | avr'''iday'''
+
dhāyarte'''ŝin'''
| align="center" | gāch'''iday'''
+
----
| align="center" | ŝar'''iday'''
+
rahete'''ŝin'''
 +
|
 +
|}
 +
* tutaj, tak samo jak w normalnej odmianie, gdy w czasowniku regularnym przed końcowym e stoi t, ť, d lub dh, nie dubluje się tego dodając kolejne t tylko od razu dodaje -'''yan'''.
 +
 
 +
====Tryb życzący====
 +
Tryb życzący wyraża życzenie, nadzieję lub możliwość. Tutaj również dochodzi odpowiednia odmiana. Ten tryb odpowiada mniej więcej polskiej konstrukcji "oby coś".
 +
{| class="wikitable"
 
|-
 
|-
| align="center" | źa/rha/qa
+
! Osoba
| align="center" | '''-iať'''
+
! Końcówka
| align="center" | dar'''iať'''
+
! Przykład
| align="center" | nagh'''iať'''
 
| align="center" | sąrh'''iať'''
 
| align="center" | avr'''iať'''
 
| align="center" | gāch'''iať'''
 
| align="center" | ŝar'''iať'''
 
 
|-
 
|-
| align="center" | ṕef/ṕur/ṕi
+
|
| align="center" | '''-arg'''
+
| -'''arya'''  
| align="center" | dar'''arg'''
+
|
| align="center" | nagh'''arg'''
+
mifene'''arya''' (obym jadł)
| align="center" | sąrh'''arg'''
+
----
| align="center" | avr'''arg'''
+
dhāyarte'''arya''' (obym podbijał)
| align="center" | gāch'''arg'''
+
----
| align="center" | ŝar'''arg'''
+
rahete'''arya''' (obym żył)
 
|-
 
|-
| align="center" | yôk
+
|
| align="center" | '''-ahwa'''
+
| -'''étrya'''
| align="center" | d'''āhwa'''
+
|
| align="center" | n'''āhwa'''
+
mifen'''étrya''' (obyś jadł)
| align="center" | są'''hwa'''
+
----
| align="center" | av'''ahwa'''
+
dhāyart'''étrya''' (obyś podbijał)
| align="center" | gāch'''ahwa'''
+
----
| align="center" | ŝar'''ahwa'''
+
rahet'''étrya''' (obyś żył)
 +
 
 
|-
 
|-
| align="center" | ta
+
| źa
| align="center" | '''-ena
+
| -'''arti'''
| align="center" | dar'''ena'''
+
|
| align="center" | nagh'''ena'''
+
mifen'''arti''' (oby jadł)
| align="center" | sąrh'''ena'''
+
----
| align="center" | avr'''ena'''
+
dhāyart'''arti''' (oby podbijał)
| align="center" | gāch'''ena'''
+
----
| align="center" | ŝarw'''ena'''
+
rahet'''arti''' (oby żył)
 +
 
 
|-
 
|-
| align="center" | obwiatyw
+
| rha
| align="center" | '''-ishq'''
+
| -'''arta'''
| align="center" | da'''ishq'''
+
|
| align="center" | na'''ishq'''
+
mifen'''arta''' (oby jadła)
| align="center" | są'''ishq'''
+
----
| align="center" | av'''ishq'''
+
dhāyart'''arta''' (oby podbijała)
| align="center" | gā'''ishq'''
+
----
| align="center" | ŝa'''ishq'''
+
rahet'''arta''' (oby żyła)
|}
 
  
{| class="wikitable"
 
 
|-
 
|-
!  osoba   
+
| qa
!  nezyu - być
+
| -'''arto'''
!  caiva - chcieć
+
|
!  ḱalshu - musieć
+
mifen'''arto''' (oby jadło)
 +
----
 +
dhāyart'''arto''' (oby podbijało)
 +
----
 +
rahet'''arto''' (oby żyło)
 +
 
 
|-
 
|-
| align="center" |
+
| ṕef
| align="center" |  nakhan
+
| -'''zef'''
| align="center" |  ciyaf
+
|
| align="center" |  ḱedaka
+
mifene'''zef''' (obyśmy jedli)
 +
----
 +
dhāyarte'''zef''' (obyśmy podbijali)
 +
----
 +
rahete'''zef''' (obyśmy żyli)
 +
 
 
|-
 
|-
| align="center" |
+
| ṕur
| align="center" |  nanin
+
| -'''zūr'''
| align="center" |  cahir
+
|
| align="center" |  ḱella
+
mifene'''zūr''' (obyśmy jedli)
 +
----
 +
dhāyarte'''zūr''' (obyśmy podbijali)
 +
----
 +
rahete'''zūr''' (obyśmy żyli)
 +
 
 
|-
 
|-
| align="center" | źa
+
| ṕi
| align="center" |  ŝegal
+
| -'''zish'''
| align="center" |  ṕeshwa
+
|
| align="center" |  eqener
+
mifene'''zish''' (obyśmy jedli)
 +
----
 +
dhāyarte'''zish''' (obyśmy podbijali)
 +
----
 +
rahete'''zish''' (obyśmy żyli)
 +
 
 
|-
 
|-
| align="center" | rha
+
| yôk
| align="center" |  ŝewal
+
| -'''elon'''
| align="center" |  ṕashwa
+
|
| align="center" |  eqayr
+
mifen'''elon''' (obyście jedli)
 +
----
 +
dhāyart'''elon''' (obyście podbijali)
 +
----
 +
rahet'''elon''' (obyście żyli)
 +
 
 
|-
 
|-
| align="center" | qa
+
| ta
| align="center" |  ŝemal
+
| -'''rava'''
| align="center" |  ṕoshwa
+
|
| align="center" |  eqonu
+
mifene'''rava''' (oby jedli)
 +
----
 +
dhāyarte'''rava''' (oby podbijali)
 +
----
 +
rahete'''rava''' (oby żyli)
 
|-
 
|-
| align="center" | ṕef
+
| obwiatyw
| align="center" |  jor̄epi
+
| -'''ŝap'''
| align="center" |  zinet
+
|
| align="center" |  basaf
+
mifene'''ŝap'''
|-
+
----
| align="center" | ṕur
+
dhāyarte'''ŝap'''
| align="center" |  jor̄upi
+
----
| align="center" |  zunut
+
rahete'''ŝap'''
| align="center" |  behaf
+
|}
|-
+
====Tryb nieświadka====
| align="center" | ṕi
+
Tryb nieświadka oznacza niepewną, wątpliwą informację, taką której mówiący nie był świadkiem lub która zaczerpał od osób trzecich. Tryb ten był stosowany często w języku ayńadhańskim i staroajdyniriańskim, posiadał również rozbudowaną odmianę przez osoby. Do chwili obecnej zachował się jedynie w szczątkowej formie, w postaci specjalnej konstrukcji.
| align="center" |  jor̄ipi
 
| align="center" |  zinit
 
| align="center" |  biraf
 
|-
 
| align="center" | yôk
 
| align="center" |  izra
 
| align="center" |  dashan
 
| align="center" |  exay
 
|-
 
| align="center" | ta
 
| align="center" |  ashi
 
| align="center" |  mezhir
 
| align="center" |  tarkhe
 
|-
 
| align="center" | obwiatyw
 
| align="center" |  ŝayla
 
| align="center" |  ṕeshay
 
| align="center" |  eqayf
 
|}
 
==Dialekty==
 
[[Plik:DialektyAjdyniriańskiego.png|1100px]]
 
  
----
+
W przypadku czasowników regularnych:
Język ajdyniriański dzieli się na kilka bliskich sobie dialektów regionalnych. Każdy z nich znajduje się poza tym pod bardzo silnym wpływem tak zwanej Wysokiej Mowy, będącej językiem imperialnego dworu. Są wzajemnie zrozumiałe a różnice pomiędzy nimi objawiają się głównie w innej wymowie pewnych dźwięków oraz innych zapożyczeniach.
+
<pre>Bezokolicznik(-e) + wrostek -n- + końcówka odmiany
 +
</pre> 
 +
Np. Rha e rakhasas qasarta
 +
<br/>(Ona spotyka się ze szlachcicami) 
  
*1 - dialekt centralny (dialekt djyazhoarski) - podstawa współczesnego ajdyniriańskiego oraz Wysokiej Mowy, najbardziej rozpowszechniony dialekt.
+
<br>Rha ôhirita, oan e rakhasas qasar'''en'''ta
*2 - dialekt batipurski - częsta zmiana [ã] w [ɔ̃] oraz przejście [i] w [ɪ] 
+
<br/>(Ona mówi, że spotyka się ze szlachcicami)
*3 - dialekt śranirski - cechuje się częstym zmiękczaniem spółgłosek: sh przechodzi często w ś, zh w ź, ch w ć a j w dj.
+
 
*4 - dialekt asurański - ze względu na swe historyczne znaczenie jeden z najważniejszych ajdyniriańskich dialektów. Cechuje się największym konserwatyzmem, zachował wiele słów i form uważanych za archaizmy w innych dialektach. Zachował również staroajdyniriańską wymowę é, jako [e], oraz częściową palatalizację.
+
W przypadku czasowników nieregularnych:
*5 - dialekt kiwarański - cechuje się wymową litery r jako [ɹ], zanikiem r̄ oraz częściowym zanikiem spółgłosek nosowych 
+
<pre>Bezokolicznik + ennes
*6 - dialekt sureński - cechuje się częściowym zanikiem przydechu oraz częstym zastępowaniem a przez o 
+
</pre>
*7 - dialekt północny (dialekt Wybrzeża) - cechuje się wymową kh jako [ʜ], q jako [ɢ] oraz całkowitym zanikiem przydechu.
+
Np. Źa bazdirazi daraem
*8 - dialekt zachodni - wywodzący się z dialektu batipurskiego, jest jednak najbardziej odrębnym ajdyniriańskim dialektem. Zauważalne wpływy sąsiednich języków waraskich i jandirskich. Cechuje się silną nasalizacją: praktycznie każde [ɛn] przeszło w [ɛ̃], [an] w [ã], natomiast [ã] w [ɔ̃].   
+
<br/>(On ma syna)
 +
 
 +
<br>Źa ôhiriti, oan bazdirazi daraem ennes
 +
<br/>(On mówi, że ma syna)
  
===Wysoka Mowa===
+
===Czasy===
'''Issani Ôhirya''' [is:aɲi ɤxiɾja], dosłownie ''Wysoka Mowa'' to literacka i poetycka forma ajdyniriańskiego, będąca językiem szlachty i imperialnego dworu. Bazuje na dominującym dialekcie centralnym, posiada jednak kilka charakterystycznych cech, odróżniających ją od innych ajdyniriańskich dialektów.
+
Istnieją 3 czasy - teraźniejszy, przeszły i przyszły. Zarówno czas przeszły jak i przyszły tworzy się podobnie, w regularnym bezokoliczniku w miejsce -'''e''' należy dodać najpierw zrostek odpowiadający za czas, a następnie taki odpowiadający za odmianę przez osoby.
 +
====Czas teraźniejszy====
 +
Tworzony przez zwykłą odmianę czasownika przez osoby.
  
====Skrócenie czasownika "być"====
+
====Czas przeszły====
Język literacki zachował występujące w staroajdyniriańskim skrócenie czasownika "być" do formy końcówki doklejanej na koniec rzeczownika lub przymiotnika. Użycie takiego skrótu jest uważane za zwrot bardzo formalny i oficjalny, o wiele bardziej niż użycie zwykłej odmiany czasownika "być". W transkrypcji łacińskiej skrót będzie oddzielony od poprzedzającego go słowa apostrofem, mimo że w r̄agulu rozróżnienie takie nie występuje. Jeżeli na końcu słowa do którego dodajemy skrócenie znajduje się samogłoska, to skrócenie poprzedzamy również podaną w nawiasie literą y.
+
W czasie przeszłym zrostek wskazujący czas to -'''ī'''-. Wyjątkiem jest tu obwiatyw, gdzie zamiast -ī- pojawia się jedynie końcówka -'''īssi'''.
 
{| class="wikitable"
 
{| class="wikitable"
 
|-
 
|-
osoba   
+
Osoba 
skrócenie "być"
+
Końcówka    
!   przykład
+
Przykład
tłumaczenie
 
 
|-
 
|-
 
| align="center" | xé
 
| align="center" | xé
| align="center" | -(y)in
+
| align="center" | '''-wā'''
| align="center" |  ḱévarat'in
+
| align="center" |   
| align="center" |  jestem człowiekiem
+
mifen''ī'''''wā''' - jadłem
 +
----
 +
qat''ī'''''wā''' - lubiłem*
 
|-
 
|-
 
| align="center" | mę
 
| align="center" | mę
| align="center" | -(y)ef
+
| align="center" | '''-yą'''
| align="center" |  ḱévarat'ef
+
| align="center" |   
| align="center" |  jesteś człowiekiem
+
mifen''ī'''''yą''' - jadłeś
 +
----
 +
qat''ī'''''yą''' - lubiłeś
 
|-
 
|-
 
| align="center" | źa
 
| align="center" | źa
| align="center" | -(gy)oŝ
+
| align="center" | '''-dri'''
| align="center" |  ḱévarati'gyoŝ
+
| align="center" |   
| align="center" |  on jest mężczyzną (m)
+
mifen''ī'''''dri''' - jadł
 +
----
 +
qat''ī'''''dri''' - lubił
 
|-
 
|-
 
| align="center" | rha
 
| align="center" | rha
| align="center" | -(vy)aŝ
+
| align="center" | '''-dra'''
| align="center" |  ḱévarata'vyaŝ
+
| align="center" |   
| align="center" |  ona jest kobietą (f)
+
mifen''ī'''''dra''' - jadła
 +
----
 +
qat''ī'''''dra''' - lubiła
 
|-
 
|-
 
| align="center" | qa
 
| align="center" | qa
| align="center" | -(my)uŝ
+
| align="center" | '''-dro'''
| align="center" |  ḱévarat'
+
| align="center" |   
| align="center" |  ono jest człowiekiem (n)
+
mifen''ī'''''dro''' - jadło
 +
----
 +
qat''ī'''''dro''' - lubiło
 
|-
 
|-
 
| align="center" | ṕef
 
| align="center" | ṕef
| align="center" |  -(y)ai
+
| align="center" | '''-dzve'''
| align="center" |  ḱévarabhaś'ai
+
| align="center" | 
| align="center" |  my(1) jesteśmy ludźmi
+
mifen''ī'''''dzve''' - jedliśmy
 +
----
 +
qat''ī'''''dzve''' - lubiliśmy
 +
|-
 +
| align="center" | ṕur
 +
| align="center" | '''-źve'''
 +
| align="center" | 
 +
mifen''ī'''''źve''' - jedliśmy
 +
----
 +
qat''ī'''''źve''' - lubiliśmy
 +
|-
 +
| align="center" | ṕi
 +
| align="center" | '''-djve'''
 +
| align="center" | 
 +
mifen''ī'''''djve''' - jedliśmy
 +
----
 +
qat''ī'''''djve''' - lubiliśmy
 +
|-
 +
| align="center" | yôk
 +
| align="center" | '''-llay'''
 +
| align="center" | 
 +
mifen''ī'''''llay''' - jedliście
 +
----
 +
qat''ī'''''llay''' - lubiliście
 +
|-
 +
| align="center" | ta
 +
| align="center" | '''-sht'''
 +
| align="center" | 
 +
mifen''ī'''''sht''' - jedli
 +
----
 +
qat''ī'''''sht''' - lubili
 +
|-
 +
| align="center" | obwiatyw
 +
| align="center" | '''-īssi'''
 +
| align="center" | 
 +
mifen'''īssi'''
 +
----
 +
qat'''īssi'''
 +
|}
 +
*jeśli w bezokoliczniku przed -e stoi ť, ḱ, lub ṕ to po dodaniu -ī- tracą one swoją ejektywność (np w ''qaťe'' - lubić)
 +
 
 +
'''Czasowniki nieregularne'''
 +
<br>
 +
{| class="wikitable"
 +
|-
 +
!  osoba 
 +
!  końcówka 
 +
!  darād - mieć
 +
!  nagham - móc
 +
!  sąrhal - umieć/potrafić
 +
!  avriť - myśleć
 +
!  gāchana - znać 
 +
!  ŝarwīshi - mieć powinność
 +
|-
 +
| align="center" | xé
 +
| align="center" | '''-iwa'''
 +
| align="center" | dar'''iwa'''
 +
| align="center" | nagh'''iwa'''
 +
| align="center" | sąrh'''iwa'''
 +
| align="center" | avr'''iwa'''
 +
| align="center" | gāch'''iwa'''
 +
| align="center" | ŝar'''iwa'''
 +
|-
 +
| align="center" | mę
 +
| align="center" | '''-ati'''
 +
| align="center" | dar'''ati'''
 +
| align="center" | nagh'''ati'''
 +
| align="center" | sąrh'''ati'''
 +
| align="center" | avr'''ati'''
 +
| align="center" | gāch'''ati'''
 +
| align="center" | ŝar'''ati'''
 +
|-
 +
| align="center" | źa/rha/qa
 +
| align="center" | '''-oda'''
 +
| align="center" | dar'''oda'''
 +
| align="center" | nagh'''oda'''
 +
| align="center" | sąrh'''oda'''
 +
| align="center" | avr'''oda'''
 +
| align="center" | gāch'''oda'''
 +
| align="center" | ŝar'''oda'''
 +
|-
 +
| align="center" | ṕef/ṕur/ṕi
 +
| align="center" | '''-ij'''
 +
| align="center" | dar'''ij'''
 +
| align="center" | nagh'''ij'''
 +
| align="center" | sąrh'''ij'''
 +
| align="center" | avr'''ij'''
 +
| align="center" | gāch'''ij'''
 +
| align="center" | ŝar'''ij'''
 +
|-
 +
| align="center" | yôk
 +
| align="center" | '''-lin'''
 +
| align="center" | da'''lin'''
 +
| align="center" | na'''lin'''
 +
| align="center" | są'''lin'''
 +
| align="center" | av'''lin'''
 +
| align="center" | gāch'''lin'''
 +
| align="center" | ŝar'''lin'''
 +
|-
 +
| align="center" | ta
 +
| align="center" | '''-ishi
 +
| align="center" | dar'''ishi'''
 +
| align="center" | nagh'''ishi'''
 +
| align="center" | sąrh'''ishi'''
 +
| align="center" | avr'''ishi'''
 +
| align="center" | gāch'''ishi'''
 +
| align="center" | ŝarw'''ishi'''
 +
|-
 +
| align="center" | obwiatyw
 +
| align="center" | '''-it'''
 +
| align="center" | da'''it'''
 +
| align="center" | na'''it'''
 +
| align="center" | są'''it'''
 +
| align="center" | av'''it'''
 +
| align="center" | gā'''it'''
 +
| align="center" | ŝa'''it'''
 +
|}
 +
 
 +
{| class="wikitable"
 +
|-
 +
!  osoba   
 +
!  nezyu - być
 +
!  caiva - chcieć
 +
!  ḱalshu - musieć
 +
|-
 +
| align="center" | xé
 +
| align="center" |  narzān
 +
| align="center" |  cawān
 +
| align="center" |  ḱalba
 +
|-
 +
| align="center" | mę
 +
| align="center" |  nęfé
 +
| align="center" |  cintra
 +
| align="center" |  ḱabara
 +
|-
 +
| align="center" | źa
 +
| align="center" |  ŝagri
 +
| align="center" |  ṕesavi
 +
| align="center" |  ezil
 +
|-
 +
| align="center" | rha
 +
| align="center" |  ŝauri
 +
| align="center" |  ṕanavi
 +
| align="center" |  ezal
 +
|-
 +
| align="center" | qa
 +
| align="center" |  ŝamri
 +
| align="center" |  ṕoravi
 +
| align="center" |  ezûl
 +
|-
 +
| align="center" | ṕef
 +
| align="center" |  jaqae
 +
| align="center" |  zatan
 +
| align="center" |  bazhdi
 +
|-
 +
| align="center" | ṕur
 +
| align="center" |  jaqau
 +
| align="center" |  zôtan
 +
| align="center" |  bezhdi
 +
|-
 +
| align="center" | ṕi
 +
| align="center" |  jaqai
 +
| align="center" |  zutan
 +
| align="center" |  buzhdi
 +
|-
 +
| align="center" | yôk
 +
| align="center" |  issa
 +
| align="center" |  damar
 +
| align="center" |  axûl
 +
|-
 +
| align="center" | ta
 +
| align="center" |  eshen
 +
| align="center" |  mezdar
 +
| align="center" |  tagham
 +
|-
 +
| align="center" | obwiatyw
 +
| align="center" |  ŝehar̄
 +
| align="center" |  ṕadva
 +
| align="center" |  ezim
 +
|}
 +
 
 +
====Czas przyszły====
 +
W czasie przyszłym zrostek to -'''āś'''-. Podobnie jak w czasie przeszłym, obwiatyw poprzez dodanie samej końcówki -'''aŝaf'''.
 +
{| class="wikitable"
 +
|-
 +
!  Osoba 
 +
!  Końcówka 
 +
!  Przykład
 +
|-
 +
| align="center" | xé
 +
| align="center" | '''-rhi'''
 +
| align="center" | 
 +
mifen''āś'''''rhi''' - będę jadł
 +
----
 +
qat''āś'''''rhi''' - będę lubił
 +
|-
 +
| align="center" | mę
 +
| align="center" | '''-dhao'''
 +
| align="center" | 
 +
mifen''āś'''''dhao''' - będziesz jadł
 +
----
 +
qat''āś'''''dhao''' - będziesz lubił
 +
|-
 +
| align="center" | źa
 +
| align="center" | '''-ťi'''
 +
| align="center" | 
 +
mifen''āś'''''ťi''' - będzie jadł
 +
----
 +
qat''āś'''''ťi''' - będzie lubił
 +
|-
 +
| align="center" | rha
 +
| align="center" | '''-ťa'''
 +
| align="center" | 
 +
mifen''āś'''''ťa''' - będzie jadła
 +
----
 +
qat''āś'''''ťa''' - będzie lubiła
 +
|-
 +
| align="center" | qa
 +
| align="center" | '''-ťo'''
 +
| align="center" | 
 +
mifen''āś'''''ťo''' - będzie jadło
 +
----
 +
qat''āś'''''ťo''' - będzie lubiło
 +
|-
 +
| align="center" | ṕef
 +
| align="center" | '''-ges'''
 +
| align="center" | 
 +
mifen''āś'''''ges''' - będziemy jedli
 +
----
 +
qat''āś'''''ges''' - będziemy lubili
 +
|-
 +
| align="center" | ṕur
 +
| align="center" | '''-gush'''
 +
| align="center" | 
 +
mifen''āś'''''gush''' - będziemy jedli
 +
----
 +
qat''āś'''''gush''' - będziemy lubili
 +
|-
 +
| align="center" | ṕi
 +
| align="center" | '''-gis'''
 +
| align="center" | 
 +
mifen''āś'''''gis''' - będziemy jedli
 +
----