Język ajdyniriański: Różnice pomiędzy wersjami

Z Conlanger
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
m (Inne końcówki)
m (Wysoka Mowa)
 
(Nie pokazano 73 pośrednich wersji utworzonych przez tego samego użytkownika)
Linia 3: Linia 3:
 
| nazwa = Język ajdyniriański  
 
| nazwa = Język ajdyniriański  
 
| nazwa własna = Aydīnôhirya
 
| nazwa własna = Aydīnôhirya
| twórca = [[User:Borlach|Borlach]]
+
| twórca = [[User:Borlach|Borlach]] w 2016
 
| nazwa conworldu = [[Kyon]]
 
| nazwa conworldu = [[Kyon]]
| państwa = [[Wielkie Imperium Ajdyniriańskie|Ajdynir]] (urzędowy)<br />[[Rikkadan]] (komunikacja międzynar)<br />[[Kawelia]] (komunikacja międzynar.)<br />[[Unagurowie]] (komunikacja międzynar.)<br />[[Ażerimowie]] (komunikacja międzynar.)<br />[[Czeharowie]] (komunikacja międzynar.)<br /> [[Dżaszir]] (pomocniczy)<br /> [[Unia Lomarska]] (pomocniczy)<br /> [[Emnaegnir]] (pomocniczy) <br /> inne  
+
| państwa = [[Wielkie Imperium Ajdyniriańskie|Ajdynir]] (urzędowy)<br />[[Rikkadan]] (komunikacja międzynar.)<br />[[Kawelia]] (komunikacja międznar.)<br />[[Unagurowie]] i [[Ażerimowie]] (komunikacja międzynar.)<br /> [[Dżaszir]] (pomocniczy)<br /> [[Unia Lomarska]] (pomocniczy)<br /> [[Emnaegnir]] (pomocniczy) <br /> inne  
 
| regiony = [[Ajdyniriana]] (lingua franca), południowe wybrzeża Morza Słonego  
 
| regiony = [[Ajdyniriana]] (lingua franca), południowe wybrzeża Morza Słonego  
 
| mówiący = ''do ustalenia''
 
| mówiący = ''do ustalenia''
Linia 16: Linia 16:
 
::: [[Język staroajdyniriański]]
 
::: [[Język staroajdyniriański]]
 
:::: '''Język ajdyniriański'''
 
:::: '''Język ajdyniriański'''
|tekst jaki = Owca i konie
+
| tekst jaki = The Dawn Will Come (Dragon Age Inkwizycja)
| tekst = Ki śatisit kądas, andos khmanāz padaroda, dheźvabhyaś varimīdro. Ekhraso īhaoni zhord atwenīdro, lāwaso éxan armicar atghivīdro, ą azhûno taze rhāvani atzharīdro. Kądas dheźvāus veťarīdro: "Hrid xān viḱaeto, girdan garimear, zan taze dheźvabhaś sene ṕar̄to". Dheźvāya veḱaťarīsht: "Kądas farzo, hridiya pyar viḱaerą, girdan garimezi fea teze, hezh, emnod khmana gaŝulto ki elqai zaytar. Ag kądas khmanāz padaraem.". Datra kądas han vefarzīdro, anmereť velannīdro.<br/>
+
| tekst u = Afrahąm queśafrīdro ag aŝaegi iranonīdro<br>Hrid dāryono, lalair sannāśťo<br>Cir̄as essani'yuŝ ag frahimani sharwan'uŝ<br>Eo anyoa kailino eńara rhāvani<br>Lilair sannāśťo<br><br/>Zhizdaraz ṕarondīyą ag orse néva omani<br>Śaetrās arzanno, lilair sannāśťo<br>Cir̄as essani'yuŝ ag frahimani sharwan'uŝ<br>Eo anyoa kailino eńara rhāvani<br>Lilair sannāśťo<br><br/>Orse zaoghar zūrvano ag issani bądhiro<br>Pacvarqārtaro, lilair sannāśťo<br>Cir̄as essani'yuŝ ag frahimani sharwan'uŝ<br>Eo anyoa kailino eńara rhāvani<br>Lilair sannāśťo
 +
 
 
}}
 
}}
 
{{słownik}}
 
{{słownik}}
  
'''Język ajdyniriański''', alternatywnie również ''język ajdynirski'' (ajd. ''cabhar aydīnirani'' [t͡sabʱaɾ ajdɨɲiɾʲaɲi] lub ''Aydīnôhirya'' [ajdɨnɤxiɾja]) — język stworzony przez [[Użytkownik:Borlach|Borlacha]], jako jego pierwszy konlang. Inspirowany między innymi językami indo-irańskimi, językami kaukaskimi, a także językami ludów Ameryki Północnej.   
+
'''Język ajdyniriański''', alternatywnie również '''język ajdynirski''' (ajd. [[Plik:Cabhar.png]] ''cabhar aydīnirani'' [{{IPA|t͡sabʱaɾ ajdɨɲiɾʲaɲi}}] lub [[Plik:Ajdynohirya.png]] ''Aydīnôhirya'' [{{IPA|ajdɨnɤxiɾja}}]) — język stworzony przez [[Użytkownik:Borlach|Borlacha]], jako jego pierwszy i flagowy konlang. Inspirowany między innymi językami indo-irańskimi, językami kaukaskimi, a także językami Indian Ameryki Północnej.   
  
W świecie [[Kyon|Kyonu]] jest językiem urzędowym [[Wielkie Imperium Ajdyniriańskie|Imperium Ajdyniriańskiego]] i rdzennym językiem [[Ajdyniriańczycy|Ajdyniriańczyków]], będącym nośnikiem wysokiej imperialnej kultury. Pełni także rolę lingua franca całej [[Ajdyniriana|Ajdyniriany]], używany jako język handlu i dyplomacji na ogromnych obszarach środkowej części kontynentu. Jest to język fleksyjny z elementami aglutynacyjnymi, charakteryzujący się między innymi obecnością obwiatywu i podziałem 1 os. lm na formę inkluzywną, ekskluzywną i podwójną. Wywodzi się z wymarłego [[Język ajniadański|języka ajniadańskiego]], jest również jedynym znanym i żyjącym obecnie przedstawicielem grupy północno-ajdniadańskiej.  
+
W świecie [[Kyon|Kyonu]] jest językiem urzędowym [[Wielkie Imperium Ajdyniriańskie|Imperium Ajdyniriańskiego]] i rdzennym językiem [[Ajdyniriańczycy|Ajdyniriańczyków]], będącym nośnikiem imperialnych wpływów i wysokiej kultury. Pełni także rolę lingua franca całej [[Ajdyniriana|Ajdyniriany]], używany jako język handlu i dyplomacji na ogromnych obszarach środkowej części kontynentu. Jest to język fleksyjny z silnymi elementami aglutynacyjnymi, charakteryzujący się między innymi rozbudowaną kategorią osoby gramatycznej, wyróżniając obwiatyw i dzieląc 1 os. lm na formę inkluzywną, ekskluzywną i podwójną. Ajdyniriański wywodzi się z wymarłego [[Język ajniadański|języka ajniadańskiego]], ramach proponowanej rodziny [[Języki seframańskie|języków seframańskich]], jest również jedynym znanym i żyjącym obecnie przedstawicielem grupy północno-ajdniadańskiej.  
 
==Fonologia==   
 
==Fonologia==   
 
===Samogłoski===
 
===Samogłoski===
{| cellspacing="10" style="text-align: center;"
+
{|class=wikitable style="text-align:center"
|- style="font-size: 2.0em;"
+
|-
| || ā || ą  || || é  || ę  || || ī  || o  ||  ô  ||  u ||  ū  ||  û  ||
+
!
 +
!Przednie
 +
!Centralne
 +
!Tylne
 +
|-
 +
!Przymknięte
 +
|{{IPA|i}}~{{IPA|ɪ}}
 +
|{{IPA|ɨ}}~{{IPA|ɘ}} &bull; {{IPA|ʉ}}
 +
|{{IPA|u}} &bull; {{IPA|uː}}
 +
|-
 +
!Środkowe
 +
|{{IPA|ɛ}} &bull; {{IPA|ɛj}} &bull; {{IPA|ɛ̃}}
 +
|
 +
|{{IPA|ɔ}} &bull; {{IPA|ɤ}}
 
|-
 
|-
| [a] || [] || [ã] || [ɛ] || [ɛj] || [ɛ̃] || [i]~[ɪ] || [ɨ~ɘ] || [ɔ] || [ɤ] || [u] || [u:] || [ʉ] ||
+
!Otwarte
 +
|
 +
|{{IPA|a}} &bull; {{IPA|aː}} &bull; {{IPA}}
 +
|
 
|}
 
|}
 +
 +
===Dyftongi===
 +
W języku ajdyniriańskim występuje 10 dyftongów:
 +
<div style="column-count:5;-moz-column-count:5;-webkit-column-count:3">
 +
*'''ae''' - [{{IPA|aɛ}}] jak w ''śaetra'' [{{IPA|ɕ}}<font color="darkred">{{IPA|aɛ}}</font>{{IPA|tra}}] (gwiazda)
 +
*'''ai''' - [{{IPA|aɪ}}] jak w ''dairaish'' [{{IPA|d}}<font color="darkred">{{IPA|aɪ}}</font>{{IPA|ɾ}}<font color="darkred">{{IPA|aɪ}}</font>{{IPA|ʂ}}] (kajdany, łańcuch)
 +
*'''aī''' - [{{IPA|aɘ}}] jak w ''mārgaīn'' [{{IPA|ma:rg}}<font color="darkred">{{IPA|aɘ}}</font>{{IPA|n}}] (bezpiecznemu)
 +
*'''ao''' - [{{IPA|aɔ}}] jak w ''ťaoma'' [{{IPA|t'}}<font color="darkred">{{IPA|aɔ}}</font>{{IPA|ma}}] (magia)
 +
*'''au''' - [{{IPA|au}}] jak w ''drauzh'' [{{IPA|dr}}<font color="darkred">{{IPA|au}}</font>{{IPA|ʐ}}] (kłamstwo)
 +
*'''ea''' - [{{IPA|ɛa}}] jak w ''lorheal'' [{{IPA|lɔʀ}}<font color="darkred">{{IPA|ɛa}}</font>{{IPA|l}}] (kruk)
 +
*'''eo''' - [{{IPA|ɛɔ}}] jak w ''eo'' [<font color="darkred">{{IPA|ɛɔ}}</font>] (w)
 +
*'''ia''' - [{{IPA|ɪa}}] jak w ''weŝaryia'' [{{IPA|wɛɬarj}}<font color="darkred">{{IPA|ɪa}}</font>] (szkło)
 +
*'''io''' - [{{IPA|ɪɔ}}] jak w ''annurios'' [{{IPA|an:uɾ}}<font color="darkred">{{IPA|ɪɔ}}</font>{{IPA|s}}] (pełny)
 +
*'''oa''' - [{{IPA|ɔa}}] jak w ''djyoaxar'' [{{IPA|d͡ʑj}}<font color="darkred">{{IPA|ɔa}}</font>{{IPA|ksar}}] (mit)
 +
</div>
 +
<br>
 +
Dyftongi [{{IPA|aɘ}}] oraz [{{IPA|ɪɔ}}] występują dość rzadko, pojawiając się praktycznie jedynie w odmianie słów, głównie przymiotników i imiesłowów. Z kolei niektórzy uznają często występujące [{{IPA|ɛj}}] za 11 dyftong.
 +
*'''é''' - [{{IPA|ɛj}}] jak w ''éxan'' [<font color="darkred">{{IPA|ɛj}}</font>{{IPA|ksan}}] (wielki).
 +
 +
W przypadku gdy ma pojawić się niedozwolony dyftong, pomiędzy samogłoskami najczęściej pojawia się [{{IPA|j}}], oddzielając je. Nie występują także długie dyftongi, nawet jeśli słowo zapisywane jest w sposób sugerujący jego występowanie. W takim wypadku słowo będzie wymawiane z krótkim dyftongiem.
 +
*''pteān'' - [{{IPA|pt}}<font color="darkred">{{IPA|ɛa}}</font>{{IPA|n}}]
 +
*''ptoān'' - [{{IPA|pt}}<font color="darkred">{{IPA|ɔa}}</font>{{IPA|n}}]
 +
*''tôriāmi'' - [{{IPA|tɤɾ}}<font color="darkred">{{IPA|ɪa}}</font>{{IPA|mi}}]
  
 
===Spółgłoski===
 
===Spółgłoski===
{| cellspacing="10" style="text-align: center;"
+
{| class="wikitable" width="40%" min-width="350px"
|- style="font-size: 2.0em;"
+
|-
| || bh || ch  || c  ||  ć  ||  d  ||  dh  || f  ||  g  ||  gh  ||  h ||  hw  ||  kh  ||  y  ||  q  ||  k  ||  ḱ  ||  l ||
+
! rowspan="2" colspan="2" align=center |
 +
! rowspan="2" align=center | Wargowe
 +
! rowspan="2" align=center | Zębowe
 +
! rowspan="2" align=center | Dziąsłowe
 +
! rowspan="2" align=center | Retrofl.
 +
! rowspan="2" align=center | Miękkopod.
 +
!style="text-align=center colspan="2"| Twardopod.
 +
! rowspan="2" align=center | Języczkowe
 +
|-
 +
! <small>zwykłe</small>
 +
! <small>labial.</small>
 
|-
 
|-
| [b] || [bʱ] || [ʈ͡ʂ] || [t͡s] || [t͡ɕ] || [d̪] || [d̪ʱ] || [f] || [g] || [gʱ] || [x] || [xʷ] || [χ]~[ʜ] || [j] || [q] || [k] || [kʼ] || [l] ||
+
! colspan="2" align=center | Nosowe
|- style="font-size: 2.0em;"
+
| align=center | {{IPA|m}}
| || || ń  || || ṕ  || || r̄ ||  rh  ||  s  ||  ś  ||  sh  ||  ŝ  ||  t  ||  ť  ||  v  ||  z  ||  zh || ź ||
+
|
 +
| align=center | {{IPA|n}}
 +
|
 +
| align=center | {{IPA|ɲ}}
 +
|
 +
|
 +
|
 
|-
 
|-
| [m] || [n] || [ɲ] || [p] || [pʼ] || [ɾ]~[r] || [r:] || [ʀ]~[ʁ] || [s] || [ɕ] || [ʃ] || [ɬ] || [t] || [tʼ] || [v] || [z] || [ʐ] || [ʑ] ||
+
!style="text-align:left" rowspan=4|'''Zwarte'''
|- style="font-size: 2.0em;"
+
!style="text-align:left" |<small>bezdźwięczne</small>
|  j  ||  dj  ||  dz  ||  w  ||  x  ||
+
| align=center | {{IPA|p}}
 +
| align=center | {{IPA|t}}
 +
|
 +
|
 +
|
 +
| align=center | {{IPA|k}}
 +
| align=center | {{IPA|kʷ}}
 +
| align=center | {{IPA|q}}
 
|-
 
|-
| [dʒ] || [d͡ʑ] || [d͡z] || [w] || [ks] ||
+
!style="text-align:left" |<small>'''dźwięczne'''</small>
|}
+
| align=center | {{IPA|b}}
 
+
| align=center | {{IPA|d}}
Często występuje również dźwięk /kʷ/.
+
|
===Zmiany fonologiczne===
+
|
Zmiany fonologiczne ze staroajdyniriańskiego do ajdyniriańskiego:
+
|
:_a: → _ax
+
| align=center | {{IPA|g}}
:_aje → _ai
+
|
:e → ɛj
+
|
:i: → ɨ~ɘ
 
:ɔ: → ɤ
 
:ɔ:Ca  ɔ:Cɛ → ɔa ɔɛ
 
:u:χ → ʉx
 
:u:v u:ʃ u:ʐ → ʉv ʉʃ ʉʐ
 
:u:rʱ u:sʱ u:zʱ u:dʒʱ → ʉr ʉs ʉz ʉdʒ
 
:u:w → au
 
:tʲ → t͡s
 
:ʈ͡ʂʲ → t͡ɕ
 
:ʃʲ → ɕ
 
:ʐʲ → ʑ
 
:dʒʱ → d͡z
 
:ʈ͡ʂʱ kʱ pʱ sʱ tʱ zʱ → ʈ͡ʂ k p s t z
 
:rʱ → [ʀ]~[ʁ]
 
:rʱC→ r:
 
:nCʱ lCʱ sCʱ → n: l: s:
 
:nʲɛ ne → ɲi
 
:Cʲai → Ca:ja
 
:gʲ kʲ mʲ nʲ pʲ rʲ sʲ zʲ dʒʲ d͡ʑʲ → gj kj mj nj pj rj sj zj dʒj d͡ʑj
 
:qʷ → q
 
:qʷ → kʷ
 
:ɣ → gz → ks
 
 
 
==Pismo==
 
===R̄agul===
 
<do przerobienia>
 
 
 
Ajdyniriański zapisywany jest pismem alfabetycznym, który jest tak naprawdę mocno zmodyfikowanym alfabetem awestyjskim<ref>https://pl.wikipedia.org/wiki/Alfabet_awestyjski</ref>. Jego nazwa to '''r̄agul''', co znaczy po prostu "pismo". R̄agul składa się z 58 znaków, w tym 13 samogłosek, 41 spółgłosek i 4 znaków interpunkcyjnych. Zazwyczaj jeden znak odpowiada jednemu dźwiękowi. Niektóre litery mogą być wymawiane inaczej w oficjalnym dialekcie imperialnym (używanym na rdzennych ziemiach [[Ajdyniriańczycy|Ajdyniriańczyków]]) i inaczej w jednym z kilku dialektów regionalnych. W r̄agulu czyta i piszę się od lewej do prawej, nie ma również rozróżnienia między małymi i wielkimi literami.
 
 
 
Ciężko jest jednoznacznie stwierdzić gdzie powstał ten rodzaj pisma, lecz najstarsze znane inskrypcje zapisane za pomocą r̄agulu (w ajniadańskim) pochodzą sprzed około 2000 lat ziemskich. Są to krótkie fragmenty znacznie starszych i niestety nie zachowanych już tekstów religijnych. Pierwsze pełne znalezione inskrypcje pochodzą natomiast z okresu o kilka wieków późniejszego i są inskrypcjami koronacyjnymi pierwszych władców [[Djyazhoar|Djyazhoaru]]. Jego historia jest jednak znacznie starsza, najprawdopodobniej pismo to pochodzi bowiem ze Starożytnego Wschodu a dokładniej z na wpół legendarnej praojczyzny Ajdyniriańczyków, [[Pierwsze Królestwo|Pierwszego Królestwa]], znajdującej się najprawdopodobniej na wyżynnych i wysokogórskich terytoriach dzisiejszego [[Państwo Olsów|Państwa Oleskiego]]. R̄agul jest najprawdopodobniej kontynuacją pisma ajniadańskiego.     
 
[[Plik:Ragul.png|center|1200px]]
 
[[Plik:Ragul_liczby.png|600px]]
 
<center>''Napis po prawej: Éxan Khshāyarvan Aydīniru. Hwadāmi, er̄atāmi akhé dzaraman - Wielkie Imperium Ajdyniriańskie. Wiedza, siła i zwycięstwo.''</center>
 
 
 
===Ortografia===
 
<br>- /ɲ/ można zapisać również jako ''ni'', zwłaszcza na końcu słowa
 
<br>- ''q'' wymawia się jako /q/, natomiast ''qu'' (a w starszych tekstach również ''qv'' i ''qw'') odpowiada /kʷ/
 
<br>- w przypadku zapożyczeń z innych języków, w których występuje dźwięk /ŋ/, zamienia się on w ajdyniriańskim w ''nag'' lub ''gh''
 
==Gramatyka==
 
Ajdyniriański jest językiem wysoce fleksyjnym, czasowniki odmieniają się przez osoby, czasy i tryby. Podstawowym szykiem zdania jest SOV, ale bez problemu można użyć praktycznie dowolnego innego szyku. Występują również różnego rodzaju zrostki. Co ciekawe, w ajdyniriańskim występuje obwiatyw.
 
===Czasowniki===
 
====Osoby i odmiana czasowników przez osoby====
 
Czasowniki regularne odmienia się przez osoby poprzez dodanie doń odpowiedniej końcówki. Wszystkie czasowniki regularne w bezokoliczniku kończą się na '''-e'''.
 
{| class="wikitable"
 
 
|-
 
|-
!   osoba 
+
!style="text-align:left" |<small>'''dźwięczne przydechowe'''</small>
!  końcówka 
+
| align=center | {{IPA|bʰ}}
!  mifene - jeść
+
| align=center | {{IPA|dʰ}}
!  rahete - żyć*
+
|
!  shéwe - kochać**
+
|
 +
|
 +
| align=center | {{IPA|gʰ}}
 +
|
 +
|
 
|-
 
|-
| align="center" | ja -
+
!style="text-align:left" |<small>'''ejektywne'''</small>
| align="center" | '''-ar'''
+
| align=center | {{IPA|p'}}
| align="center" | mifene'''ar''' - jem
+
| align=center | {{IPA|t'}}
| align="center" | rahete'''ar''' - żyję
+
|
| align="center" | shéwe'''ar''' - kocham
+
|
 +
|
 +
| align=center | {{IPA|k'}}
 +
|
 +
|
 
|-
 
|-
| align="center" | ty -
+
!style="text-align:left" rowspan=2|'''Afrykaty'''
| align="center" | '''-yt'''
+
!style="text-align:left" |<small>bezdźwięczne</small>
| align="center" | mifene'''yt''' - jesz
+
|
| align="center" | rahete'''yt''' - żyjesz
+
|
| align="center" | shéwe'''yt''' - kochasz
+
| align=center | {{IPA|t͡s}}
 +
| align=center | {{IPA|ʈ͡ʂ}}
 +
| align=center | {{IPA|t͡ɕ}}
 +
|
 +
|
 +
|
 
|-
 
|-
| align="center" | on - źa
+
!style="text-align:left" |<small>'''dźwięczne'''</small>
| align="center" | '''-ti'''
+
|
| align="center" | mifen'''ti''' - on je
+
|
| align="center" | rahe'''ti''' - on żyje
+
| align=center | {{IPA|d͡z}}
| align="center" | shéwī'''ti''' - on kocha
+
| align=center | {{IPA|d͡ʐ}}
 +
| align=center | {{IPA|d͡ʑ}}
 +
|
 +
|
 +
|
 
|-
 
|-
| align="center" | ona - rha
+
!style="text-align:left" rowspan=2|'''Szczelinowe'''
| align="center" | '''-ta'''
+
!style="text-align:left" |<small>bezdźwięczne</small>
| align="center" | mifen'''ta''' - ona je
+
| align=center | {{IPA|f}}
| align="center" | rahe'''ta''' - ona żyje
+
|
| align="center" | shéwī'''ta''' - ona kocha
+
| align=center | {{IPA|s}}
 +
| align=center | {{IPA|ʂ}}
 +
| align=center | {{IPA|ɕ}}
 +
| align=center | {{IPA|x}}
 +
| align=center | {{IPA|xʷ}}
 +
| rowspan=2 align=center | {{IPA|χ}}
 
|-
 
|-
| align="center" | ono - qa
+
!style="text-align:left" |<small>'''dźwięczne'''</small>
| align="center" | '''-to'''
+
| align=center | {{IPA|v}}
| align="center" | mifen'''to''' - ono je
+
|
| align="center" | rahe'''to''' - ono żyje
+
| align=center | {{IPA|z}}
| align="center" | shéwī'''to''' - ono kocha
+
| align=center | {{IPA|ʐ}}
 +
| align=center | {{IPA|ʑ}}
 +
|
 +
|
 
|-
 
|-
| align="center" | my (inkluzywne) - ṕef
+
! colspan="2" align=center | Drżące
| align="center" | '''-z'''
+
|
| align="center" | mifene'''z''' - my(1) jemy
+
| colspan=2 align=center | {{IPA|ɾ}} ~ {{IPA|r}} &bull; {{IPA|r:}}
| align="center" | rahete'''z''' - my(1) żyjemy
+
|
| align="center" | shéwe'''z''' - my(1) kochamy
+
|
 +
|
 +
|
 +
| align=center | {{IPA|ʀ}}
 
|-
 
|-
| align="center" | my (podwójne) - ṕur
+
! colspan="2" align=center | Aproksymanty
| align="center" | '''-ź'''
+
|
| align="center" |  mifene'''ź''' - my(2) jemy
+
| colspan=2 align=center | {{IPA|l}} &bull; {{IPA|ɬ}}
| align="center" |  rahete'''ź''' - my(2) żyjemy
+
|
| align="center" |  shéwe'''ź''' - my(2) kochamy
+
| align=center | {{IPA|j}}
|-
+
| align=center | {{IPA|w}}
| align="center" | my (ekskluzywne) - ṕi
+
|
| align="center" | '''-zi'''
+
|
| align="center" |  mifene'''zi''' - my(3) jemy
 
| align="center" |  rahete'''zi''' - my(3) żyjemy
 
| align="center" |  shéwe'''zi''' - my(3) kochamy
 
|-
 
| align="center" | wy - yôk
 
| align="center" | '''-el'''
 
| align="center" |  mifen'''el''' - jecie
 
| align="center" | rahet'''el''' - żyjecie
 
| align="center" |  shéw'''el''' - kochacie
 
|-
 
| align="center" | oni - ta
 
| align="center" | '''-rą'''
 
| align="center" | mifene'''rą''' - jedzą
 
| align="center" |  rahete'''rą''' - żyją
 
| align="center" | shéwe'''rą''' - kochają
 
|-
 
| align="center" | obwiatyw
 
| align="center" | '''-aite'''
 
| align="center" |  mifen'''aite'''
 
| align="center" |  rahet'''aite'''
 
| align="center" |  shéw'''aite'''
 
 
|}
 
|}
* gdy w czasowniku regularnym przed końcowym e stoi t, ť, d lub dh opuszcza się dodanie kolejnego t i dodaje samo i, a lub o
+
* [{{IPA|ɾ}}] występuje jedynie pomiędzy samogłoskami i dyftongami
** w przypadku 3 os. liczby mnogiej pojawia się ī, pochodzące od e z bezokolicznika  
+
===Struktura sylaby===
 +
W ajdyniriańskim maksymalna dopuszczalna sylaba to '''CCCCVCC''', gdzie V oznacza samogłoskę lub dyftong a C spółgłoskę. Przykładem takiej sylaby jest np. ''khshryand'' [{{IPA|χʂrjand}}] (krawędź, straj). Taka budowa sylaby pojawia się jednak bardzo rzadko, rzadkie są również zbitki spółgłoskowe składające się z więcej niż 2 spółgłosek. Dominują proste sylaby, takie jak V, VC, CV i CVC.  
  
Występują również czasowniki nieregularne. Jest ich 9 - ''być'', ''mieć'', ''móc'', ''umieć''/''potrafić'', ''chcieć'', ''myśleć'', ''znać'', ''musieć'', ''mieć powinność''. Z tych 9, 3 odmieniają się bez żadnej jasno widocznej reguły (czasowniki ''być'', ''chcieć'', ''musieć''), pozostałe 5 natomiast odmienia się podobnie do czasowników regularnych, poprzez dodanie odpowiednich końcówek, a także skrócenie słowa.
+
===Zmiany fonologiczne===
<br>- dla wszystkich osób oprócz 'ta', 'yôk' i obwiatywu nowa forma powstaje poprzez zachowanie 3 pierwszych liter bezokolicznika i dodaniu do tego odpowiedniej końcówki
+
<small>Zmiany fonologiczne ze staroajdyniriańskiego do ajdyniriańskiego:</small>
<br>- dla obwiatywu zachowuje się 2 pierwsze litery i dodaje odpowiednią końcówkę
+
:_a: → _ax
<br>- dla 'ta' zostawia się jedynie 3-4 pierwsze litery, nie dodając niczego
+
:_aje → _ai
<br>- dla 'yôk' zostawia się 2 pierwsze litery i dodaje końcówkę
+
:e → ɛj
 +
:i: → ɨ~ɘ
 +
:ɔ: → ɤ
 +
:ɔ:Ca  ɔ:Cɛ → ɔa ɔɛ
 +
:u:χ → ʉx
 +
:u:v u:ʃ u:ʐ → ʉv ʉʃ ʉʐ
 +
:u:rʱ u:sʱ u:zʱ u:dʒʱ → ʉr ʉs ʉz ʉdʒ
 +
:u:w → au
 +
:tʲ → t͡s
 +
:ʈ͡ʂʲ → t͡ɕ
 +
:ʃʲ → ɕ
 +
:ʐʲ → ʑ
 +
:dʒʱ → d͡z
 +
:ʈ͡ʂʱ kʱ pʱ sʱ tʱ zʱ → ʈ͡ʂ k p s t z
 +
:rʱ → [ʀ]~[ʁ]
 +
:rʱC→ r:
 +
:nCʱ lCʱ sCʱ → n: l: s:
 +
:nʲɛ ne → ɲi
 +
:Cʲai → Ca:ja
 +
:gʲ kʲ mʲ nʲ pʲ rʲ sʲ zʲ dʒʲ d͡ʑʲ → gj kj mj nj pj rj sj zj dʒj d͡ʑj
 +
:qʷ → q
 +
:qʷ → kʷ
 +
:ɣ → ks
  
{| class="wikitable"
+
==Pismo==
 +
Do zapisu języka ajdyniriańskiego używa się rodzimego pisma ajdyniriańskiego, zwanego R̄agul, będącego podstawową formą zapisu języka w konworldzie. Oprócz r̄agulu używa się również zapis alfabetem łacińskim, gdzie występują 43 litery oraz 12 dwuznaków. 
 +
===Zapis łaciński===
 +
<div style="column-count:5;-moz-column-count:5;-webkit-column-count:3">
 +
{| cellspacing="10" style="text-align: center;"
 +
|- style="font-size: 2.0em;"
 +
|  a  ||  ā ||  ą  ||  b  ||  bh  ||  ch  ||  c  || ć  ||  d  ||  dh 
 
|-
 
|-
!  osoba 
+
| [{{IPA|a}}] || [{{IPA|aː}}] || [{{IPA|ã}}] || [{{IPA|b}}] || [{{IPA|bʰ}}] || [{{IPA|ʈ͡ʂ}}] || [{{IPA|t͡s}}] || [{{IPA|t͡ɕ}}] || [{{IPA|d}}] || [{{IPA|dʰ}}]
!  końcówka 
+
|- style="font-size: 2.0em;"
!  darād - mieć
+
|  e  ||  é ||  ę  ||  f  ||  g  ||  gh  ||  h  || kh  ||  hw  || i    
!  nagham - móc
 
!  sąrhal - umieć/potrafić
 
!  avriť - myśleć
 
!  gāchana - znać  
 
!   ŝarwīshi - mieć powinność
 
 
|-
 
|-
| align="center" |
+
| [{{IPA|ɛ}}] || [{{IPA|ɛj}}] || [{{IPA|ɛ̃}}] || [{{IPA|f}}] || [{{IPA|g}}] || [{{IPA|gʰ}}] || [{{IPA|x}}] || [{{IPA|χ}}] || [{{IPA|xʷ}}] || [{{IPA|i~ɪ}}]
| align="center" | '''-āyn'''
+
|- style="font-size: 2.0em;"
| align="center" | dar'''āyn'''
+
|  ī  ||  y  ||  q  || || ḱ  || || m || || ń  ||
| align="center" | nagh'''āyn'''
 
| align="center" | sąrh'''āyn'''
 
| align="center" | avr'''āyn'''
 
| align="center" | gāch'''āyn'''
 
| align="center" | ŝar'''āyn'''
 
 
|-
 
|-
| align="center" |
+
| [{{IPA|ɨ~ɘ}}] || [{{IPA|j}}] || [{{IPA|q}}] || [{{IPA|k}}] || [{{IPA|kʼ}}] || [{{IPA|l}}] || [{{IPA|m}}] || [{{IPA|n}}] || [{{IPA|ɲ}}] || [{{IPA|ɔ}}]
| align="center" | '''-ūn'''
+
|- style="font-size: 2.0em;"
| align="center" | dar'''ūn'''
+
|  ô  ||  p  ||  ṕ  || || r̄  || rh  || s || ś  || sh  || ŝ 
| align="center" | nagh'''ūn'''
 
| align="center" | sąrh'''ūn'''
 
| align="center" | avr'''ūn'''
 
| align="center" | gāch'''ūn'''
 
| align="center" | ŝar'''ūn'''
 
 
|-
 
|-
| align="center" | źa/rha/qa
+
| [{{IPA|ɤ}}] || [{{IPA|p}}] || [{{IPA|p'}}] || [{{IPA|ɾ~r}}] || [{{IPA|r:}}] || [{{IPA|ʀ}}] || [{{IPA|s}}] || [{{IPA|ɕ}}] || [{{IPA|ʂ}}] || [{{IPA|ɬ}}]
| align="center" | '''-aem'''
+
|- style="font-size: 2.0em;"
| align="center" | dar'''aem'''
+
|  t  || ť  ||  u  ||  ū  ||  û  || || z || zh  || ź  ||
| align="center" | nagh'''aem'''
 
| align="center" | sąrh'''aem'''
 
| align="center" | avr'''aem'''
 
| align="center" | gāch'''aem'''
 
| align="center" | ŝar'''aem'''
 
 
|-
 
|-
| align="center" | ṕef/ṕur/ṕi
+
| [{{IPA|t}}] || [{{IPA|t'}}] || [{{IPA|u}}] || [{{IPA|u:}}] || [{{IPA|ʉ}}] || [{{IPA|v}}] || [{{IPA|z}}] || [{{IPA|ʐ}}] || [{{IPA|ʑ}}] || [{{IPA|d͡ʐ}}]
| align="center" | '''-sur'''
+
|- style="font-size: 2.0em;"
| align="center" | dar'''sur'''
+
| dj  || dz  || || || qu 
| align="center" | nagh'''sur'''
 
| align="center" | sąrh'''sur'''
 
| align="center" | avr'''sur'''
 
| align="center" | gāch'''sur'''
 
| align="center" | ŝar'''sur'''
 
 
|-
 
|-
| align="center" | yôk
+
| [{{IPA|d͡ʑ}}] || [{{IPA|d͡z}}] || [{{IPA|w}}] || [{{IPA|ks}}] || [{{IPA|kʷ}}]
| align="center" | '''-(h)rish'''
+
|}
| align="center" | da'''hrish'''
+
</div>
| align="center" | na'''hrish'''
+
===R̄agul===
| align="center" | są'''rish'''
+
 
| align="center" | av'''rish'''
+
'''R̄agul''' (ajd. ''r̄agul'' [{{IPA|r:agul}}] pismo) to ajdyniriańskie pismo głoskowe (alfabetyczne)<ref>Zainspirowane i wzorowane na alfabecie awestyjskim: https://pl.wikipedia.org/wiki/Alfabet_awestyjski</ref>, używane do zapisu języka ajdyniriańskiego, [[Język staroajdyniriański|staroajdyniriańskiego]], oraz wielu innych języków [[Ajdyniriana|Ajdyniriany]], jak choćby [[Język rikkadański|rikkadańskiego]] czy [[Język tahareński|tahareńskiego]]. Jest to pełny alfabet, zawierający zarówno spółgłoski jak i samogłoski. Do zapisu języka ajdyniriańskiego stosuje się 59 znaków - 41 spółgłosek, 13 samogłosek oraz 5 znaków interpunkcyjnych, chociaż liczba znaków r̄agulu może różnić się w przypadku zapisu innych języków. Z reguły jeden znak odpowiada jednemu dźwiękowi, słowa są natomiast zapisywane od lewej do prawej. Nie wyróżnia się również wielkich i małych liter.
| align="center" | gāch'''rish'''
+
 
| align="center" | ŝa'''hrish'''
+
R̄agul posiada trzy kroje pisma, dość różniące się od siebie. Są to:
 +
:'''Favwarani''' (ajd. [{{IPA|favwaɾaɲi}}] "użytkowy") - typ pisma stosowany na co dzień w powszechnym użytku, a także pismo odręczne. Krój pisma oparty na stylu ''Khshāyarani''.     
 +
:'''Khshāyarani''' (ajd. [{{IPA|χʂa:jaɾaɲi}}] "cesarski" lub "imperialny") - styl powstały około roku DATA (kalendarz wspólny) na potrzeby ważnych dokumentów państwowych. W zamierzeniu styl ten odwołuje się oraz stara się naśladować najwcześniejsze ajdyniriańskie, oraz najprawdopodobniej ajniadańskie inskrypcje, być swego rodzaju powrotem do korzeni. ''Khshāyarani'' używany jest jako de facto standardowa czcionka. Nazwa wywodzi się również od powszechnego użycia w imperialnej propagandzie, na inskrypcjach, pomnikach oraz dokumentach.   
 +
:'''Léwevani''' lub '''Léwenaqeni''' (ajd. [{{IPA|lɛjwɛvaɲi}}] / [{{IPA|lɛjwɛnaqɛɲi}}] "poetycki") - najstarszy oraz najbardziej ozdobny rodzaj r̄agulu, używany przede wszystkim do zapisu wszelkiego rodzaju poezji. Styl kaligraficzny, różniący się znacznie zarówno od użytkowego ''Favwarani'' jak i imperialnego ''Khshāyarani''.   
 +
 
 +
Ciężko jest jednoznacznie stwierdzić gdzie powstało pismo ajdyniriańskie, lecz najstarsze znane inskrypcje zapisane za pomocą r̄agulu (w archaicznej odmianie staroajdyniriańskiego) pochodzą prawdopodobnie z okolic roku 300 Czwartej Ery (roku 3881 kalendarza wspólnego)<ref>Około 1900 lat ziemskich temu</ref>. Są to krótkie fragmenty znacznie starszych i niestety niezachowanych do naszych czasów tekstów religijnych oraz psalmów, będących najprawdopodobniej ajniadańską spuścizną.<br>
 +
Pierwsze pełne znalezione inskrypcje pochodzą natomiast z okresu o kilka wieków późniejszego - są inskrypcje koronacyjne oraz propagandowe [[Aŝamānish I Wielki|Aŝamānisha Wielkiego]], pierwszego Imperatora Ajdyniru, spisane w roku 828 Czwartej Ery (4441 kalendarza wspólnego)<ref>Około 1700 lat ziemskich temu</ref>.
 +
 
 +
Historia r̄agulu sięga jednak znacznie dalej, pismo to pochodzi bowiem ze Starożytnego Wschodu, a dokładniej owianej legendami praojczyzny Ajdyniriańczyków, [[Ainıadnıeresťa|Pierwszego Królestwa]], znajdującej się na równinach nad brzegami rzeki [[XXXrzeka|Yitryazhir]], które obecnie zamieszkują [[Kauradowie]], oraz obszarach wyżynnych u podnóży Gór Pochodzenia, położonych na granicy dzisiejszej [[Państwo Olsów|Monarchii Olsów]]. R̄agul jest kontynuacją ewolucji wielu znacznie starszych pism ajniadańskich, zaczynając od pierwotnego pisma obrazkowego, kończąc na pełnym alfabecie funkcjonującym na kilkaset lat przed upadkiem Pierwszego Królestwa.
 +
 
 +
Starożytne pismo ajniadańskie zostało przewiezione nad Jezioro Szmaragdowe w skutek osiedlenia się tam Ajniadanów po zagładzie Pierwszego Królestwa. Tam powoli przekształciło się w r̄agul - pismo ajdyniriańskie, podczas epoki Wojujących Królestw, a następnie w czasach Starego Państwa, doszło bowiem do naturalnej ewolucji alfabetu - pismo z tamtego okresu różni się wyglądem znacząco zarówno od pisma ajniadańskiego (oraz najwcześniejszych inskrypcji w r̄agulu), jak i od współczesnej formy tego pisma. Podczas okresu przejściowego, trwającego od upadku Starego Państwa do początku Nowego Państwa, zwanego Czasem Pustego Tronu, dokonano radykalnej reformy alfabetu, starając nadać mu wygląd jak najbardziej zbliżony do pierwotnego r̄agulu. Ze względów kulturowych, religijnych oraz z powodu działania wszechobecnej propagandy państwowej, współczesny r̄agul niewiele zmienił się od czasu tych reform, styl Khshāyarani bazuje właśnie na owych reformach. Wyjątkiem jest tutaj styl Léwevani, który pochodzi od r̄agul czasów Starego Państwa.             
 +
 
 +
==== Alfabet ====
 +
[[Plik:Mottoragajd.png|thumb|right|1000px|<center>Przykład tekstu zapisanego za pomocą r̄agulu - na górze w stylu Favwarani, poniżej w Khshāyarani. Motto Ajdyniru oraz jedno ze zwyczajowych powitań:</center><br><br/><center>''Éxan Khshāyarvan Aydīnirani. Hwadāmi, er̄atāmi akhé dzaraman. Aťeaji Khshāyar raheto! Rahetarto!''<br>''Wielkie Imperium Ajdyniriańskie. Wiedza, siła i zwycięstwo. Niech żyje Imperator! Oby żył!''</center>]]
 +
 
 +
<br/>
 +
 
 +
[[Plik:Ładnegruzińskieliterkipinknejakodziewojawmodrymstrumieniu.JPG|thumb|right|500px|Ajdyniriański manuskrypt]]
 +
 
 +
{| class="wikitable" style="text-align: center;"
 +
! colspan=3 | Litera
 +
! colspan=2| Nazwa
 +
! rowspan=2| Wymowa
 +
! rowspan=2| Transkrypcja
 +
! rowspan=2| Wartość numeryczna
 
|-
 
|-
| align="center" | ta
+
! ''Favwarani''
| align="center" | -
+
! ''Khshāyarani''
| align="center" | dar
+
! ''Léwevani''
| align="center" | nagh
+
! Zapis
| align="center" | sąrha
+
! Wymowa
| align="center" | avri
 
| align="center" | gācha
 
| align="center" | ŝarwī
 
 
|-
 
|-
| align="center" | obwiatyw
+
| align="center" |[[Plik:A.rag.stary.png]]
| align="center" | '''-rā'''
+
| align="center" |[[Plik:A.png]]
| align="center" | da'''rā'''
+
| align="center" |
| align="center" | na'''rā'''
+
| align="center" | ''a''
| align="center" | są'''rā'''
+
| align="center" | /a/
| align="center" | av'''rā'''
+
| align="center" | /a/
| align="center" | '''rā'''
+
| align="center" | ''a''
| align="center" | ŝa'''rā'''
+
| align="center" | 1
|}
 
 
 
{| class="wikitable"
 
 
|-
 
|-
!  osoba   
+
| align="center" |[[Plik:Aa.rag.stary.png]]
!  nezyu - być
+
| align="center" |[[Plik:Aa.png]]
!  caiva - chcieć
+
| align="center" |
!  ḱalshu - musieć
+
| align="center" | ''āsha''
 +
| align="center" | /a:ʂa/
 +
| align="center" | /a:/
 +
| align="center" | ''ā''
 +
| align="center" | 2
 
|-
 
|-
| align="center" |
+
| align="center" |[[Plik:Ą.rag.stary.png]]
| align="center" | nazyin - jestem
+
| align="center" |[[Plik:Ą.png]]
| align="center" | cafirya - chcę
+
| align="center" |
| align="center" | ḱaishi - muszę
+
| align="center" | ''ą''
 +
| align="center" | /ã/
 +
| align="center" | /ã/
 +
| align="center" | ''ą''
 +
| align="center" | 3
 
|-
 
|-
| align="center" |
+
| align="center" |[[Plik:B.rag.stary.png]]
| align="center" | newef - jesteś
+
| align="center" |[[Plik:B.png]]
| align="center" | cuvrad - chcesz
+
| align="center" |
| align="center" | ḱazhis - musisz
+
| align="center" | ''ba''
 +
| align="center" | /ba/
 +
| align="center" | /b/
 +
| align="center" | ''b''
 +
| align="center" | 4
 
|-
 
|-
| align="center" | źa
+
| align="center" |[[Plik:Bh.rag.stary.png]]
| align="center" | ŝog - on jest
+
| align="center" |[[Plik:Bh.png]]
| align="center" | ṕrah - on chce
+
| align="center" |
| align="center" | ekré - on musi
+
| align="center" | ''bhar''
 +
| align="center" | /bʰar/
 +
| align="center" | /bʰ/
 +
| align="center" | ''bh''
 +
| align="center" | 5
 
|-
 
|-
| align="center" | rha
+
| align="center" |[[Plik:Ch.rag.stary.png]]
| align="center" | ŝaw - ona jest
+
| align="center" |[[Plik:Ch.png]]
| align="center" | ṕray - ona chce
+
| align="center" |
| align="center" | ekya - ona musi
+
| align="center" | ''chir''
 +
| align="center" | /ʈ͡ʂir/
 +
| align="center" | /ʈ͡ʂ/
 +
| align="center" | ''ch''
 +
| align="center" | 6
 
|-
 
|-
| align="center" | qa
+
| align="center" |[[Plik:C.rag.stary.png]]
| align="center" | ŝum - ono jest
+
| align="center" |[[Plik:C.png]]
| align="center" | ṕrid - ono chce
+
| align="center" |
| align="center" | ekās - ono musi
+
| align="center" | ''ciri''
 +
| align="center" | /t͡siɾi/
 +
| align="center" | /t͡s/
 +
| align="center" | ''c''
 +
| align="center" | 7
 
|-
 
|-
| align="center" | ṕef
+
| align="center" |[[Plik:Ć.rag.stary.png]]
| align="center" | djva - my(1) jesteśmy
+
| align="center" |[[Plik:Ć.png]]
| align="center" | dzar - my(1) chcemy
+
| align="center" |
| align="center" | bhaha - my(1) musimy
+
| align="center" | ''ćarim''
 +
| align="center" | /t͡ɕaɾim/
 +
| align="center" | /t͡ɕ/
 +
| align="center" | ''ć''
 +
| align="center" | 8
 
|-
 
|-
| align="center" | ṕur
+
| align="center" |[[Plik:D.rag.stary.png]]
| align="center" | djri - my(2) jesteśmy
+
| align="center" |[[Plik:D.png]]
| align="center" | dzôr - my(2) chcemy
+
| align="center" |
| align="center" | bhena - my(2) musimy
+
| align="center" | ''da''
 +
| align="center" | /da/
 +
| align="center" | /d/
 +
| align="center" | ''d''
 +
| align="center" | 9
 
|-
 
|-
| align="center" | ṕi
+
| align="center" |[[Plik:Dh.rag.stary.png]]
| align="center" | djhu - my(3) jesteśmy
+
| align="center" |[[Plik:Dh.png]]
| align="center" | dzae - my(3) chcemy
+
| align="center" |
| align="center" | bhiza - my(3) musimy
+
| align="center" | ''dhar''
 +
| align="center" | /dʰar/
 +
| align="center" | /dʰ/
 +
| align="center" | ''dh''
 +
| align="center" | 10
 
|-
 
|-
| align="center" | yôk
+
| align="center" |[[Plik:E.rag.stary.png]]
| align="center" | izil - jesteście
+
| align="center" |[[Plik:E.png]]
| align="center" | dhaźa - chcecie
+
| align="center" |
| align="center" | xanę - musicie 
+
| align="center" | ''e''
 +
| align="center" | /ɛ/
 +
| align="center" | /ɛ/
 +
| align="center" | ''e''
 +
| align="center" | 20
 +
|-
 +
| align="center" |[[Plik:Ej.rag.stary.png]]
 +
| align="center" |[[Plik:Ej.png]]
 +
| align="center" |
 +
| align="center" | ''énar''
 +
| align="center" | /ɛjnar/
 +
| align="center" | /ɛj/
 +
| align="center" | ''é''
 +
| align="center" | 30
 
|-
 
|-
| align="center" | ta
+
| align="center" |[[Plik:Ę.rag.stary.png]]
| align="center" | shart - są
+
| align="center" |[[Plik:Ę.png]]
| align="center" | mexa - chcą
+
| align="center" |
| align="center" | tas - muszą
+
| align="center" | ''ę''
 +
| align="center" | /ɛ̃/
 +
| align="center" | /ɛ̃/
 +
| align="center" | ''ę''
 +
| align="center" | 40
 
|-
 
|-
| align="center" | obwiatyw
+
| align="center" |[[Plik:F.rag.stary.png]]
| align="center" | ŝape
+
| align="center" |[[Plik:F.png]]
| align="center" | ṕwene
+
| align="center" |
| align="center" | egīne
+
| align="center" | ''far''
|}
+
| align="center" | /far/
Jedyne zależności jakie tu występują to podzielenie odmian słowa na pewne grupy. Podobne do siebie są formy dla bezokolicznika, xé i mę; dla 3 osoby liczby pojedynczej i obwiatywu; i dla rodzai ''my''. Formy dla yôk i ta różnia się od wszystkich innych.
+
| align="center" | /f/
 
+
| align="center" | ''f''
====Aspekty====
+
| align="center" | 50
W ajdyniriańskim występują 4 aspekty, tworzy się je poprzez dodanie odpowiedniego prefiksu do czasownika.
 
*Aspekt niedokonany to podstawowa forma czasownika.
 
*Aspekt trwający opisuje coś co dzieje się właśnie w opisywanej chwili, podobnie jak continous w języku angielskim.
 
*Aspekt dokonany funkcjonuje na podobnej zasadzie jak w języku polskim - jeść a zjeść.
 
*Aspekt powtarzający opisuje coś co albo dzieje się cyklicznie, albo jest jakimś zwyczajem i przyzwyczajeniem, coś co wielokrotnie już się zdarzyło albo coś co zawsze jest prawdziwe, np "słońce wschodzi rano".
 
 
 
W przypadku aspektu dokonanego i powtarzającego samogłoski w nawiasach dodaje się gdy czasownik rozpoczyna się na spółgłoskę, natomiast w przypadku aspektu trwającego występują 2 formy przedrostka, ''ac'' dodaje się gdy czasownik rozpoczyna się na s, c, lub z.
 
{| class="wikitable" border="1"
 
 
|-
 
|-
! Aspekt
+
| align="center" |[[Plik:G.rag.stary.png]]
! Prefiks
+
| align="center" |[[Plik:G.png]]
! Przykład (jeść, iść/chodzić) 
+
| align="center" |
 +
| align="center" | ''ga''
 +
| align="center" | /ga/
 +
| align="center" | /g/
 +
| align="center" | ''g''
 +
| align="center" | 60
 
|-
 
|-
| Aspekt niedokonany
+
| align="center" |[[Plik:Gh.rag.stary.png]]
| -brak-
+
| align="center" |[[Plik:Gh.png]]
| mifene
+
| align="center" |
sanne
+
| align="center" | ''ghar''
 +
| align="center" | /gʰar/
 +
| align="center" | /gʰ/
 +
| align="center" | ''gh''
 +
| align="center" | 70
 
|-
 
|-
| Aspekt trwający
+
| align="center" |[[Plik:H.rag.stary.png]]
| at/ac-
+
| align="center" |[[Plik:H.png]]
| atmifene
+
| align="center" |
acanne
+
| align="center" | ''ahir''
 +
| align="center" | /axir/
 +
| align="center" | /x/
 +
| align="center" | ''h''
 +
| align="center" | 80
 
|-
 
|-
| Aspekt dokonany
+
| align="center" |[[Plik:Kh.rag.stary.png]]
| v(e)-
+
| align="center" |[[Plik:Kh.png]]
| vemifene
+
| align="center" |
vesanne
+
| align="center" | ''khair''
 +
| align="center" | /χaɪr/
 +
| align="center" | /χ/
 +
| align="center" | ''kh''
 +
| align="center" | 90
 +
|-
 +
| align="center" |[[Plik:Hw.rag.stary.png]]
 +
| align="center" |[[Plik:Hw.png]]
 +
| align="center" |
 +
| align="center" | ''ahwir''
 +
| align="center" | /axʷir/
 +
| align="center" | /xʷ/
 +
| align="center" | ''hw''
 +
| align="center" | 100
 +
|-
 +
| align="center" |[[Plik:I.rag.stary.png]]
 +
| align="center" |[[Plik:I.png]]
 +
| align="center" |
 +
| align="center" | ''ini''
 +
| align="center" | /iɲi/
 +
| align="center" | /i~ɪ/
 +
| align="center" | ''i''
 +
| align="center" | 200
 
|-
 
|-
| Aspekt powtarzający
+
| align="center" |[[Plik:Y.rag.stary.png]]
| g(e)-
+
| align="center" |[[Plik:Y.png]]
| gemifene
+
| align="center" |
gesanne
+
| align="center" | ''yin''
 +
| align="center" | /jin/
 +
| align="center" | /j/
 +
| align="center" | ''y''
 +
| align="center" | 300
 
|-
 
|-
|}
+
| align="center" |[[Plik:Ii.rag.stary.png]]
 
+
| align="center" |[[Plik:ii.png]]
===Rzeczowniki===
+
| align="center" |
====Rodzaj, liczba i kategoria rzeczownika====
+
| align="center" | ''īndar''
Język ajdyniriański posiada 4 liczby - liczbę pojedynczą, podwójną, mnogą i absolutną. Dodatkowo rzeczowniki podzielone są na 3 kategorie. Kategorie posiadają inną odmianę przez przypadki i liczby, a rzeczowniki z II i III kategorii są ponad to podzielone na podkategorie, w zależności od rdzenia występującego w końcówce słowa.  
+
| align="center" | /ɨndar/
* I kategoria - istoty żywe i rozumne
+
| align="center" | /ɨ~ɘ/
 
+
| align="center" | ''ī''
* II kategoria - przedmioty, rośliny
+
| align="center" | 400
** IIa - rdzeń '''a/o'''
 
** IIb - rdzeń '''i/ī'''
 
** IIc - rdzeń '''e'''
 
* III kategoria - pojęcia, abstrakcje, rzeczy niematerialne, państwa
 
** IIIa - rdzeń '''a/o'''
 
** IIIb - rdzeń '''u'''
 
** IIIc - rdzeń '''i'''
 
** IIId - rdzeń '''e'''   
 
 
 
W ajdyniriańskim występują 3 rodzaje - męski, żeński i neutralny. Rzeczowniki z II i III kategorii sa zawsze rodzaju neutralnego, inaczej jednak sprawa ma się w przypadku rzeczowników I kategorii. W podstawowej formie są one zawsze neutralne, nie określają bowiem płci. Wskazują jedynie na fakt istnienia przedmiotu, a płeć jest nieznana lub nieistotna. Można jednak za pomocą innej końcówki zaznaczyć płeć istoty, zmieniając jednocześnie jej rodzaj. Końcówki różnią się od siebie w zależności od liczby i przypadku.
 
 
 
Słowo I kategorii - orzeł
 
{| class="wikitable"
 
 
|-
 
|-
! Liczba pojedyncza
+
| align="center" |[[Plik:Q.rag.stary.png]]
! Liczba podwójna
+
| align="center" |[[Plik:Q.png]]
! Liczba mnoga
+
| align="center" |
! Liczba absolutna
+
| align="center" | ''qan''
 +
| align="center" | /qan/
 +
| align="center" | /q/
 +
| align="center" | ''q''
 +
| align="center" | 500
 
|-
 
|-
| align="center" | ńarmad
+
| align="center" |[[Plik:K.rag.stary.png]]
(orzeł)
+
| align="center" |[[Plik:K.png]]
| align="center" | ńarmad'''nam'''  
+
| align="center" |
(dwa orły)*
+
| align="center" | ''kida''
| align="center" | ńarmad'''aya'''
+
| align="center" | /kida/
(orły)*
+
| align="center" | /k/
| align="center" | ńarmad'''aur̄'''  
+
| align="center" | ''k''
(wszystkie orły)*
+
| align="center" | 600
 
|-
 
|-
| align="center" | ńarmad'''i'''  
+
| align="center" |[[Plik:K'.rag.stary.png]]
(samiec orła)
+
| align="center" |[[Plik:K'.png]]
| align="center" | ńarmad'''anę'''  
+
| align="center" |
(dwa samce orła)
+
| align="center" | ''ḱera''
| align="center" | ńarmad'''aysi'''  
+
| align="center" | /k'ɛɾa/
(samce orłów)
+
| align="center" | /k'/
| align="center" | ńarmad'''aur̄i'''  
+
| align="center" | ''''
(wszystkie samce orła)
+
| align="center" | 700
 
|-
 
|-
| align="center" | ńarmad'''a'''
+
| align="center" |[[Plik:L.rag.stary.png]]
(samica orła)
+
| align="center" |[[Plik:L.png]]
| align="center" | ńarmad'''aną'''
+
| align="center" |
(dwie samice orłów)
+
| align="center" | ''ilin''
| align="center" | ńarmad'''aysa'''  
+
| align="center" | /ilin/
(samice orłów)
+
| align="center" | /l/
| align="center" | ńarmad'''aur̄a'''
+
| align="center" | ''l''
(wszystkie samice orłów)
+
| align="center" | 800
|}
 
* również gdy jest to samiec i samica
 
* również gdy jest to grupa mieszana
 
 
 
====Przedrostki====
 
{| class="wikitable" border="1"
 
 
|-
 
|-
! Prefiks
+
| align="center" |[[Plik:M.rag.stary.png]]
! Znaczenie
+
| align="center" |[[Plik:M.png]]
! Przykład
+
| align="center" |
! Znaczenie
+
| align="center" | ''aman''
 +
| align="center" | /aman/
 +
| align="center" | /m/
 +
| align="center" | ''m''
 +
| align="center" | 900
 
|-
 
|-
| ao- || za dużo || '''ao'''shaine || przerastać
+
| align="center" |[[Plik:N.rag.stary.png]]
 +
| align="center" |[[Plik:N.png]]
 +
| align="center" |
 +
| align="center" | ''nar''
 +
| align="center" | /nar/
 +
| align="center" | /n/
 +
| align="center" | ''n''
 +
| align="center" | 1000
 
|-
 
|-
| annu- || całość, ogół, wszystko || '''annu'''qarim || panorama
+
| align="center" |[[Plik:Ń.rag.stary.png]]
 +
| align="center" |[[Plik:Ń.png]]
 +
| align="center" |
 +
| align="center" | ''ńori''
 +
| align="center" | /ɲɔɾi/
 +
| align="center" | /ɲ/
 +
| align="center" | ''ń''
 +
| align="center" | 2000
 
|-
 
|-
| ari- || za czymś, być pro || '''ari'''dzāsharani || prowojenny
+
| align="center" |[[Plik:O.rag.stary.png]]
 +
| align="center" |[[Plik:O.png]]
 +
| align="center" |
 +
| align="center" | ''o''
 +
| align="center" | /ɔ/
 +
| align="center" | /ɔ/
 +
| align="center" | ''o''
 +
| align="center" | 3000
 
|-
 
|-
| avwi- || działać przeciw, anty || '''avwi'''dzāsharani || antywojenny
+
| align="center" |[[Plik:Oo.rag.stary.png]]
 +
| align="center" |[[Plik:Oo.png]]
 +
| align="center" |
 +
| align="center" | ''zôr''
 +
| align="center" | /zɤr/
 +
| align="center" | /ɤ/
 +
| align="center" | ''ô''
 +
| align="center" | 4000
 
|-
 
|-
| buri- || skrajnie, niezwykle || '''buri'''dhiryani || niesamowicie, skrajnie piękny, piękniejszy niż wszystko inne
+
| align="center" |[[Plik:P.rag.stary.png]]
 +
| align="center" |[[Plik:P.png]]
 +
| align="center" |
 +
| align="center" | ''pira''
 +
| align="center" | /piɾa/
 +
| align="center" | /p/
 +
| align="center" | ''p''
 +
| align="center" | 5000
 +
|-
 +
| align="center" |[[Plik:P'.rag.stary.png]]
 +
| align="center" |[[Plik:P'.png]]
 +
| align="center" |
 +
| align="center" | ''ṕera''
 +
| align="center" | /p'ɛɾa/
 +
| align="center" | /p'/
 +
| align="center" | ''ṕ''
 +
| align="center" | 6000
 +
|-
 +
| align="center" |[[Plik:R.rag.stary.png]]
 +
| align="center" |[[Plik:R.png]]
 +
| align="center" |
 +
| align="center" | ''ara''
 +
| align="center" | /aɾa/
 +
| align="center" | /ɾ~r/
 +
| align="center" | ''r''
 +
| align="center" | 7000
 +
|-
 +
| align="center" |[[Plik:Rr.rag.stary.png]]
 +
| align="center" |[[Plik:Rr.png]]
 +
| align="center" |
 +
| align="center" | ''r̄in''
 +
| align="center" | /r:in/
 +
| align="center" | /r:/
 +
| align="center" | ''''
 +
| align="center" | 8000
 
|-
 
|-
| car|| arcy ||'''car'''jaeham || arcykapłan
+
| align="center" |[[Plik:Rh.rag.stary.png]]
 +
| align="center" |[[Plik:rh.png]]
 +
| align="center" |
 +
| align="center" | ''arhi''
 +
| align="center" | /aʀi/
 +
| align="center" | /ʀ/
 +
| align="center" | ''rh''
 +
| align="center" | 9000
 
|-
 
|-
| dûs- || wszech || '''dûs'''hwadāmi || wszechwiedza
+
| align="center" |[[Plik:S.rag.stary.png]]
 +
| align="center" |[[Plik:S.png]]
 +
| align="center" |
 +
| align="center" | ''sian''
 +
| align="center" | /sɪan/
 +
| align="center" | /s/
 +
| align="center" | ''s''
 +
| align="center" | 10.000
 
|-
 
|-
| eḱa- || ponownie || '''eḱā'''vriť || przemyśleć
+
| align="center" |[[Plik:Ś.rag.stary.png]]
 +
| align="center" |[[Plik:Ś.png]]
 +
| align="center" |
 +
| align="center" | ''śavi''
 +
| align="center" | /ɕavi/
 +
| align="center" | /ɕ/
 +
| align="center" | ''ś''
 +
| align="center" | 20.000
 
|-
 
|-
| el- || za mało || '''el'''kromani || niewystarczające, niedostateczne, nieodpowiedni
+
| align="center" |[[Plik:Sh.rag.stary.png]]
 +
| align="center" |[[Plik:Sh.png]]
 +
| align="center" |
 +
| align="center" | ''shin''
 +
| align="center" | /ʂin/
 +
| align="center" | /ʂ/
 +
| align="center" | ''sh''
 +
| align="center" | 30.000
 
|-
 
|-
| yās- || przeciw, kontra, opozycja || '''yās'''takhare || występować przeciw, sprzeciwiać się, oponować
+
| align="center" |[[Plik:Ss.rag.stary.png]]
 +
| align="center" |[[Plik:Ss.png]]
 +
| align="center" |
 +
| align="center" | ''ŝarde''
 +
| align="center" | /ɬardɛ/
 +
| align="center" | /ɬ/
 +
| align="center" | ''ŝ''
 +
| align="center" | 40.000
 
|-
 
|-
| qe-|| pod, część większej całości || '''qe'''kshatrit || pod-dowódca, niższy rangą
+
| align="center" |[[Plik:T.rag.stary.png]]
 +
| align="center" |[[Plik:T.png]]
 +
| align="center" |
 +
| align="center" | ''tis''
 +
| align="center" | /tis/
 +
| align="center" | /t/
 +
| align="center" | ''t''
 +
| align="center" | 50.000
 
|-
 
|-
| qua- || ponad, powyżej || '''quā'''rime || patrzeć w górę, powyżej
+
| align="center" |[[Plik:T'.rag.stary.png]]
 +
| align="center" |[[Plik:T'.png]]
 +
| align="center" |
 +
| align="center" | ''ťesu''
 +
| align="center" | /t'ɛsu/
 +
| align="center" | /t'/
 +
| align="center" | ''ť''
 +
| align="center" | 60.000
 
|-
 
|-
| que- || w dół || '''que'''rime || patrzeć w dół, poniżej
+
| align="center" |[[Plik:U.rag.stary.png]]
 +
| align="center" |[[Plik:U.png]]
 +
| align="center" |
 +
| align="center" | ''u''
 +
| align="center" | /u/
 +
| align="center" | /u/
 +
| align="center" | ''u''
 +
| align="center" | 70.000
 
|-
 
|-
| kshi- || między, przez || '''kshi'''farze || przesłuchiwać 
+
| align="center" |[[Plik:Uu.rag.stary.png]]
 +
| align="center" |[[Plik:Uu.png]]
 +
| align="center" |
 +
| align="center" | ''ūnu''
 +
| align="center" | /u:nu/
 +
| align="center" | /u:/
 +
| align="center" | ''ū''
 +
| align="center" | 80.000
 
|-
 
|-
| pari- || odwrotnie, przeciwieństwo || '''pari'''hwezhare || dewastować, niszczyć
+
| align="center" |[[Plik:Uuu.rag.stary.png]]
 +
| align="center" |[[Plik:Uuu.png]]
 +
| align="center" |
 +
| align="center" | ''dûr''
 +
| align="center" | /dʉr/
 +
| align="center" | /ʉ/
 +
| align="center" | ''û''
 +
| align="center" | 90.000
 
|-
 
|-
| pa(t)- || nie, negacja || '''pat'''jakerśani || nieskończony
+
| align="center" |[[Plik:V.rag.stary.png]]
 +
| align="center" |[[Plik:V.png]]
 +
| align="center" |
 +
| align="center" | ''vin''
 +
| align="center" | /vin/
 +
| align="center" | /v/
 +
| align="center" | ''v''
 +
| align="center" | 100.000
 
|-
 
|-
| sam- || razem, wspólnie || '''sam'''névar || współmieszkaniec, obywatel
+
| align="center" |[[Plik:Z.rag.stary.png]]
 +
| align="center" |[[Plik:Z.png]]
 +
| align="center" |
 +
| align="center" | ''zin''
 +
| align="center" | /zin/
 +
| align="center" | /z/
 +
| align="center" | ''z''
 +
| align="center" | 500.000
 
|-
 
|-
| sefra- || dawny, pra || '''sefra'''myissa || pramatka
+
| align="center" |[[Plik:Zh.rag.stary.png]]
 +
| align="center" |[[Plik:Zh.png]]
 +
| align="center" |
 +
| align="center" | ''zhin''
 +
| align="center" | /ʐin/
 +
| align="center" | /ʐ/
 +
| align="center" | ''zh''
 +
| align="center" | -
 
|-
 
|-
| śra- || wiele || '''śra'''sayarvani || wielonarodowy
+
| align="center" |[[Plik:Ź.rag.stary.png]]
 +
| align="center" |[[Plik:Ź.png]]
 +
| align="center" |
 +
| align="center" | ''źanu''
 +
| align="center" | /ʑanu/
 +
| align="center" | /ʑ/
 +
| align="center" | ''ź''
 +
| align="center" | -
 
|-
 
|-
| vis- || niby, mylny, fałszywy || '''vis'''udran || pseudonim
+
| align="center" |[[Plik:J.rag.stary.png]]
 +
| align="center" |[[Plik:J.png]]
 +
| align="center" |
 +
| align="center" | ''jin''
 +
| align="center" | /d͡ʐin/
 +
| align="center" | /d͡ʐ/
 +
| align="center" | ''j''
 +
| align="center" | 1000.000
 
|-
 
|-
| zūr- || samo || '''zūr'''vaťāmi || oświecenie, samo-zrozumienie
+
| align="center" |[[Plik:Dj.rag.stary.png]]
 +
| align="center" |[[Plik:Dj.png]]
 +
| align="center" |
 +
| align="center" | ''edjan''
 +
| align="center" | /ɛd͡ʑan/
 +
| align="center" | /d͡ʑ/
 +
| align="center" | ''dj''
 +
| align="center" | -
 
|-
 
|-
| we- || brak || '''we'''rasheqāmi || brak rządów, anarchia 
+
| align="center" |[[Plik:Dz.rag.stary.png]]
 +
| align="center" |[[Plik:Dz.png]]
 +
| align="center" |
 +
| align="center" | ''dzan''
 +
| align="center" | /d͡zan/
 +
| align="center" | /d͡z/
 +
| align="center" | ''dz''
 +
| align="center" | -
 
|-
 
|-
| xor- || były, dawny || '''xor'''panûvar || były strażnik 
+
| align="center" |[[Plik:W.rag.stary.png]]
 +
| align="center" |[[Plik:W.png]]
 +
| align="center" |
 +
| align="center" | ''war''
 +
| align="center" | /war/
 +
| align="center" | /w/
 +
| align="center" | ''w''
 +
| align="center" | wiele, dużo
 
|-
 
|-
 +
| align="center" |[[Plik:X.rag.stary.png]]
 +
| align="center" |[[Plik:X.png]]
 +
| align="center" |
 +
| align="center" | ''axar''
 +
| align="center" | /aksar/
 +
| align="center" | /ks/
 +
| align="center" | ''x''
 +
| align="center" | bardzo wiele, miliard
 
|}
 
|}
  
====Zdrobnienie====
+
==== Znaki interpunkcyjne ====
Zdrobnienia dzielą się na zdrobnienia I i II stopnia. Zdrobnienia I stopnia to rzeczy mniejsze niż wyraz podstawowy, lub taki do którego żywimy ciepłe odczucia. Zdrobnienia II stopnia natomiast cechują się tym, że cechy zdrobnień I stopnia są znacznie mocniejsze, forma taka może być traktowana niekiedy jako przesadzona, jak również pogardliwa lub ironiczna.  
+
*<big style="font-size:133%;line-height:normal">[ [[Plik:Kropkanienawiści.png]] ]</big> - ''Ćaqanar'' stosowany jest dokładnie jak kropka w alfabecie łacińskim, stawiany na końcu zdania. ''Ćaqanar'' nie pełni jednak tej funkcji w ajdyniriańskiej poezji, lub pojawia się niezwykle rzadko - zamiast tego używany jest niekiedy dla zaznaczania pierwszych wersów lub zwrotek utworu. Stawiany jest w lekkim odstępie od ostatniej litery wyrazu.  
<br>Zdrobnienia tworzy się poprzez dodanie odpowiedniego prefiksu, w zależności od rodzaju rzeczownika.
+
*<big style="font-size:133%;line-height:normal">[ [[Plik:Przecineknienawiści.png]] ] </big> - ''Puro'' pełni rolę przecinka, używanego dokładnie jak w języku polskim. Podobnie jak ''ćaqanar'' stawiany jest w lekkim odstępie, pomiędzy wyrazami.  
*W zdrobnieniu I stopnia występuje rozróżnienie na rodzaj męski, żeński lub neutralny, gdzie każdy rodzaj posiada nieco inny prefiks (odpowiednio '''ti-''', '''tā-''' i '''to-''').
+
*<big style="font-size:133%;line-height:normal">[ [[Plik:Pytajniknadziei.png]] ]</big> - ''Vāllear'' to odpowiednik znaku zapytania, umieszczany na końcu zdania, jednak w przeciwieństwie do ''puro'' i ''ćaqanar'' bezpośrednio przy słowie, bez żadnego odstępu. 
*W stopniu II występują jedynie forma męsko-żeńska i neutralna ('''ťiśa-''' i '''ťeźo-''').  
+
*<big style="font-size:133%;line-height:normal">[ [[Plik:Wykrzyknikpogardy.png]] ]</big> - ''Ézraezon'' pełni funkcję wykrzyknika, który podobnie jak ''vāllear'' stawia się na końcu zdania, bezpośrednio przy ostatnim słowie.
 +
*<big style="font-size:133%;line-height:normal">[«  »]</big> - ''Myihrāban'' pełni rolę cudzysłowu oraz nawiasu, często stosuje się go także dla podkreślenia danego słowa lub części zdania, na przykład tytułu lub obwieszczenia.
 +
 
 +
==== System liczbowy ====
 +
Ajdyniriańczycy posługują się dwoma systemami liczbowymi. Pierwszym jest tak zwany ''system tradycyjny'', w którym poszczególnym literom r̄agulu przypisano konkretne wartości liczbowe. Jest ich 50, z czego dwie oznaczają "wiele, dużo" oraz "bardzo wiele, miliard", niesprecyzowane ogromne liczby, nie występuje jednak zero. System ten stosowany był od czasów głębokiej starożytności i najpewniej podobnie jak i sam r̄agulu wywodzi się od starożytnych Ajniadów.
 +
Współcześnie jednak system tradycyjny znacząco stracił na popularności, używa się go przede wszystkim w sztuce i rytuałach, a także numerologii.
 +
 
 +
Drugim systemem liczbowym są ''cyfry ajdyniriańskie''. Jest to dziesiętny system pozycyjny, w którym występuje dziesięć samodzielnych cyfr - 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9 oraz 0. System ten został opracowany w już końcowym okresie Starego Państwa, cyfry weszły jednak do powszechnego użytku znacznie później, a ich propagatorem był ajdyniriański matematyk warsakiego pochodzenia, [[Ariysūdrish Nayparnitorhanaxa]] który zastosował je do badań nad algebrą i trygonometrią.
  
 
{| class="wikitable" style="text-align:center"
 
{| class="wikitable" style="text-align:center"
! colspan=4| Zdrobnienie I stopnia
 
! colspan=2| Zdrobnienie II stopnia
 
 
|-
 
|-
!Rodzaj
+
!Cyfry ajdyniriańskie
!męski
+
![[Plik:1ragul.png]]
!żeński
+
![[Plik:2ragul.png]]
!neutralny
+
![[Plik:3ragul.png]]
!męski/żeński
+
![[Plik:4ragul.png]]
!neutralny
+
![[Plik:5ragul.png]]
 +
![[Plik:6ragul.png]]
 +
![[Plik:7ragul.png]]
 +
![[Plik:8ragul.png]]
 +
![[Plik:9ragul.png]]
 +
![[Plik:0ragul.png]]
 +
|-
 +
! Cyfry arabsko-indyjskie 
 +
| <big>1</big>
 +
| <big>2</big>
 +
| <big>3</big>
 +
| <big>4</big>
 +
| <big>5</big>
 +
| <big>6</big>
 +
| <big>7</big>
 +
| <big>8</big>
 +
| <big>9</big>
 +
| <big>0</big>
 +
|}
 +
 
 +
==Gramatyka==
 +
Ajdyniriański jest językiem wysoce fleksyjnym, czasowniki odmieniają się przez osoby, czasy i tryby. Podstawowym szykiem zdania jest SOV, ale bez problemu można użyć praktycznie dowolnego innego szyku. Występują również różnego rodzaju zrostki. Co ciekawe, w ajdyniriańskim występuje obwiatyw.
 +
===Czasowniki===
 +
====Osoby i odmiana czasowników przez osoby====
 +
Czasowniki regularne odmienia się przez osoby poprzez dodanie doń odpowiedniej końcówki. Wszystkie czasowniki regularne w bezokoliczniku kończą się na '''-e'''.
 +
{| class="wikitable"
 
|-
 
|-
! Forma podstawowa
+
!   osoba 
| ńarmadi
+
!  końcówka 
''samiec orła''
+
!  mifene - jeść
| syanna
+
!  rahete - żyć*
''siostra''
+
!  shéwe - kochać**
| tava
 
''chleb''
 
| syanna
 
''siostra''
 
| tava
 
''chleb''
 
 
|-
 
|-
! Forma zdrobniona
+
| align="center" | ja - xé
| '''ti'''ńarmadi
+
| align="center" | '''-ar'''
''orzełek''
+
| align="center" | mifene'''ar''' - jem
| '''tā'''syanna
+
| align="center" |  rahete'''ar''' - żyję
''siostrzyczka''
+
| align="center" |  shéwe'''ar''' - kocham
| '''to'''tava
 
''chlebek''
 
| '''ťiśa'''syanna
 
''siostrunia'''
 
| '''ťeźo'''tava
 
''chlebuś''
 
|}
 
 
 
====Forma pejoratywna====
 
Forma pejoratywna rzeczownika opisuje przedmiot lub istotę, do którego mówiący ma pogardliwy stosunek, lub do którego żywi mocne negatywne odczucia. Istnieją 3 rodzaje formy pejoratywnej, różniące się między sobą natężeniem negatywnego stosunku. Formy pejoratywne tworzy się poprzez dodanie odpowiedniego prefiksu do słowa podstawowego, w zależności od rodzaju rzeczownika.
 
*Forma pejoratywna I niesie niewielkie nasilenie negatywnych emocji, może być również traktowana jako sformułowanie żartobliwe lub zadziorne. Pełni podobną funkcję co zgrubienie, lecz nie niesie w sobie aspektu rozmiaru danego przedmiotu. Rozróżnia się w niej rodzaj męski, żeński i neutralny (odpowiednio przedrostek '''khir-''', '''khar-''', '''kher''')
 
*Forma II oznacza brak szacunku dla danej osoby lub obiektu. Rozróżnia się rodzaj męsko-żeński i neutralny ('''mądhi-''', '''medhu-''').
 
*Forma III jest równoznaczna z bardzo silna obelgą, wyrażającą całkowitą pogardę dla danej osoby lub przedmiotu. Rozróżnia się rodzaj męsko-żeński i neutralny ('''vachi-''', '''voche-''').
 
 
 
{| class="wikitable" style="text-align:center}
 
! colspan=4| Forma pejoratywna I
 
! colspan=2| Forma pejoratywna II
 
! colspan=2| Forma pejoratywna III
 
 
|-
 
|-
!Rodzaj
+
| align="center" | ty - mę
!męski
+
| align="center" | '''-yt'''
!żeński
+
| align="center" |  mifene'''yt''' - jesz
!neutralny
+
| align="center" |  rahete'''yt''' - żyjesz
!męski/żeński
+
| align="center" |  shéwe'''yt''' - kochasz
!neutralny
 
!męski/żeński
 
!neutralny
 
 
|-
 
|-
! Forma
+
| align="center" | on - źa
podstawowa
+
| align="center" | '''-ti'''
| ńaghan
+
| align="center" |  mifen'''ti''' - on je
''jeździec''
+
| align="center" |  rahe'''ti''' - on żyje
| dhiryana
+
| align="center" |  shéwī'''ti''' - on kocha
''piękność''
+
|-
| rujvan
+
| align="center" | ona - rha
''królestwo''
+
| align="center" | '''-ta'''
| ńaghan
+
| align="center" |  mifen'''ta''' - ona je
''jeździec''
+
| align="center" |  rahe'''ta''' - ona żyje
| rujvan
+
| align="center" |  shéwī'''ta''' - ona kocha
''królestwo''
 
| dhiryana
 
''piękność''
 
| rujvan
 
''królestwo''
 
 
|-
 
|-
! Forma
+
| align="center" | ono - qa
pejoratywna
+
| align="center" | '''-to'''
| '''khir'''ńaghan
+
| align="center" | mifen'''to''' - ono je
| '''khar'''dhiryana
+
| align="center" | rahe'''to''' - ono żyje
| '''kher̄'''ujvan
+
| align="center" | shéwī'''to''' - ono kocha
| '''mądhi'''ńaghan
 
| '''medhu'''rujvan
 
| '''vachi'''dhiryana
 
| '''voche'''rujvan
 
|}
 
 
 
<br>Jeśli podstawowe słowo ma domyślnie wbudowane pozytywne znaczenie, to zmienia ono swoje znaczenie na wątpiące w II formie i całkowicie przeciwne w III. I tak słowo '''''mądhidhiryana''''' można by luźno przetłumaczyć jako ''nie taka znowu piękność'' a '''''vachidhiryana''''' jako ''bardzo brzydka dziewczyna'' mimo, że słowa te w ajdyniriańskiej wersji są o wiele bardziej obelżywe i niosą mocniejsze przesłanie niż ich polskie odpowiedniki.
 
 
 
====Inne końcówki====
 
Najczęściej występujące końcówki to '''an''', '''a''', '''as''' i '''ar''', lecz nie niosą one żadnego konkretnego znaczenia. Mogą wystąpić w rzeczownikach każdej kategorii. Inne końcówki niosą ze sobą konkretne znaczenie.
 
{| class="wikitable"
 
 
|-
 
|-
! końcówka
+
| align="center" | my (inkluzywne) - ṕef
! znaczenie
+
| align="center" | '''-z'''
! przykład
+
| align="center" |  mifene'''z''' - my(1) jemy
|-  
+
| align="center" |  rahete'''z''' - my(1) żyjemy
| -āmi
+
| align="center" | shéwe'''z''' - my(1) kochamy
| abstrakcja, idea
 
| hwadāmi (wiedza)
 
 
|-
 
|-
| -bān
+
| align="center" | my (podwójne) - ṕur
| miasto
+
| align="center" | '''-ź'''
| Āvwerbān (Miasto Życzeń)  
+
| align="center" |  mifene'''ź''' - my(2) jemy
 +
| align="center" |  rahete'''ź''' - my(2) żyjemy
 +
| align="center" |  shéwe'''ź''' - my(2) kochamy
 
|-
 
|-
| -egi
+
| align="center" | my (ekskluzywne) - ṕi
| uczucia, emocje
+
| align="center" | '''-zi'''
| shéwegi (miłość)
+
| align="center" |  mifene'''zi''' - my(3) jemy
 +
| align="center" |  rahete'''zi''' - my(3) żyjemy
 +
| align="center" |  shéwe'''zi''' - my(3) kochamy
 
|-
 
|-
| -evi
+
| align="center" | wy - yôk
| abstrakcja, idea
+
| align="center" | '''-el'''
| īranevi (wolność)
+
| align="center" |  mifen'''el''' - jecie
 +
| align="center" |  rahet'''el''' - żyjecie
 +
| align="center" |  shéw'''el''' - kochacie
 
|-
 
|-
| -ind
+
| align="center" | oni - ta
| zawód, grupa ludzi  
+
| align="center" | '''-rą'''
| zoagharind (miecznik)
+
| align="center" | mifene'''rą''' - jedzą
 +
| align="center" |  rahete'''rą''' - żyją
 +
| align="center" |  shéwe'''rą''' - kochają
 
|-
 
|-
| -yôd
+
| align="center" | obwiatyw
| środek, fragment, część  
+
| align="center" | '''-aite'''
| Jazyôd (fragment snu)
+
| align="center" | mifen'''aite'''
|-
+
| align="center" |  rahet'''aite'''
| -qen
+
| align="center" |  shéw'''aite'''
| zmienianie, tworzenie, kształtowanie   
+
|}
| gairāqen (moda)
+
* gdy w czasowniku regularnym przed końcowym e stoi t, ť, d lub dh opuszcza się dodanie kolejnego t i dodaje samo i, a lub o
|-
+
** w przypadku 3 os. liczby mnogiej pojawia się ī, pochodzące od e z bezokolicznika 
| -mąhi
+
 
| razem, wespół
+
Występują również czasowniki nieregularne. Jest ich 9 - ''być'', ''mieć'', ''móc'', ''umieć''/''potrafić'', ''chcieć'', ''myśleć'', ''znać'', ''musieć'', ''mieć powinność''. Z tych 9, 3 odmieniają się bez żadnej jasno widocznej reguły (czasowniki ''być'', ''chcieć'', ''musieć''), pozostałe 5 natomiast odmienia się podobnie do czasowników regularnych, poprzez dodanie odpowiednich końcówek, a także skrócenie słowa.
| névarmąhi (współlokator)
+
<br>- dla wszystkich osób oprócz 'ta', 'yôk' i obwiatywu nowa forma powstaje poprzez zachowanie 3 pierwszych liter bezokolicznika i dodaniu do tego odpowiedniej końcówki
 +
<br>- dla obwiatywu zachowuje się 2 pierwsze litery i dodaje odpowiednią końcówkę
 +
<br>- dla 'ta' zostawia się jedynie 3-4 pierwsze litery, nie dodając niczego
 +
<br>- dla 'yôk' zostawia się 2 pierwsze litery i dodaje końcówkę
 +
 
 +
{| class="wikitable"
 
|-
 
|-
| -néva
+
!  osoba 
| dom
+
!  końcówka 
| er̄atnéva (dom siły, siłownia)
+
!  darād - mieć
 +
!  nagham - móc
 +
!  sąrhal - umieć/potrafić
 +
!  avriť - myśleć
 +
!  gāchana - znać 
 +
!  ŝarwīshi - mieć powinność
 
|-
 
|-
| -nir, -ir
+
| align="center" | xé
| kraina, państwo
+
| align="center" | '''-āyn'''
| Aydīnir (Ajdynir)
+
| align="center" | dar'''āyn'''
 +
| align="center" | nagh'''āyn'''
 +
| align="center" | sąrh'''āyn'''
 +
| align="center" | avr'''āyn'''
 +
| align="center" | gāch'''āyn'''
 +
| align="center" | ŝar'''āyn'''
 
|-
 
|-
| -ôs
+
| align="center" | mę
| narodowość
+
| align="center" | '''-ūn'''
| aydīnirôs (obywatel Imperium, niekoniecznie będący rdzennym Ajdyniriańczykiem)
+
| align="center" | dar'''ūn'''
 +
| align="center" | nagh'''ūn'''
 +
| align="center" | sąrh'''ūn'''
 +
| align="center" | avr'''ūn'''
 +
| align="center" | gāch'''ūn'''
 +
| align="center" | ŝar'''ūn'''
 
|-
 
|-
| -or
+
| align="center" | źa/rha/qa
| przymiotniki odczasownikowe, zdolność do czegoś, umiejętność
+
| align="center" | '''-aem'''
| djasûror (mierzalny)
+
| align="center" | dar'''aem'''
 +
| align="center" | nagh'''aem'''
 +
| align="center" | sąrh'''aem'''
 +
| align="center" | avr'''aem'''
 +
| align="center" | gāch'''aem'''
 +
| align="center" | ŝar'''aem'''
 
|-
 
|-
| -oxa
+
| align="center" | ṕef/ṕur/ṕi
| zmysły, bodźce
+
| align="center" | '''-sur'''
| arimoxa (wzrok)
+
| align="center" | dar'''sur'''
 +
| align="center" | nagh'''sur'''
 +
| align="center" | sąrh'''sur'''
 +
| align="center" | avr'''sur'''
 +
| align="center" | gāch'''sur'''
 +
| align="center" | ŝar'''sur'''
 
|-
 
|-
| -pur
+
| align="center" | yôk
| miejsce 
+
| align="center" | '''-(h)rish'''
| hwadāmpur (uniwersytet)
+
| align="center" | da'''hrish'''
|-
+
| align="center" | na'''hrish'''
| -sif
+
| align="center" | są'''rish'''
| nazwisko, ród (od osoby)
+
| align="center" | av'''rish'''
| Zhisūdrissif (Ród Żysudrydów)
+
| align="center" | gāch'''rish'''
 +
| align="center" | ŝa'''hrish'''
 
|-
 
|-
| -van
+
| align="center" | ta
| grupa, zbiór jednostek, przynależność, autorytet   
+
| align="center" | -
| khshāyarvan (imperium, cesarstwo)
+
| align="center" | dar
|-
+
| align="center" | nagh
| -xaren
+
| align="center" | sąrha
| nazwisko, ród (od miejsca) 
+
| align="center" | avri
| Ḱivarāxaren (Ród Ḱivarāxaren)
+
| align="center" | gācha
 +
| align="center" | ŝarwī
 
|-
 
|-
 +
| align="center" | obwiatyw
 +
| align="center" | '''-rā'''
 +
| align="center" | da'''rā'''
 +
| align="center" | na'''rā'''
 +
| align="center" | są'''rā'''
 +
| align="center" | av'''rā'''
 +
| align="center" | gā'''rā'''
 +
| align="center" | ŝa'''rā'''
 
|}
 
|}
  
====Honoryfikacja====
+
{| class="wikitable"
Końcówka '''-qiyas''' jest charakterystyczna dla mowy podniosłej i bardziej oficjalnej, a także rzeczowników obdarzonych odpowiednią wagą. Można jej użyć również jako sposób honoryfikacji, okazania szacunku. Dodanie tej końcówki spełnia rolę formy grzecznościowej. Innym jej rodzajem jest użycie przed rzeczownikiem partykuły '''o''', która spełnia rolę niewystępującego normalnie w ajdyniriańskim wołacza, niesie też ze sobą szacunek dla poprzedzonego słowa. Oby dwie formy grzecznościowe zastosowane razem wzmacniają się wzajemnie.
 
 
 
'''-aqiyas''' występuje w przypadku gdy podstawowe słowo kończy się na n, ń lub m.
 
{| class="wikitable" style="text-align:center"
 
 
|-
 
|-
!Rzeczownik
+
!   osoba   
!myissa
+
!   nezyu - być
''matka''
+
!  caiva - chcieć
!quissa
+
!   ḱalshu - musieć
''ojciec''
+
|-
!dévan
+
| align="center" | xé
''bóg''
+
| align="center" |  nazyin - jestem
!khshāyar
+
| align="center" |  cafirya - chcę
''imperator''
+
| align="center" |  ḱaishi - muszę
 
|-
 
|-
! Honoryfikacja I
+
| align="center" | mę
| myissaqiyas
+
| align="center" |  newef - jesteś
''Matka''
+
| align="center" |  cuvrad - chcesz
| quissaqiyas
+
| align="center" | ḱazhis - musisz
''Ojciec''
 
| dévanaqiyas
 
''Bóg''
 
| khshāyarqiyas
 
''Imperator''
 
 
|-
 
|-
! Honoryfikacja II
+
| align="center" | źa
| o myissa
+
| align="center" |  ŝog - on jest
''Matko!''
+
| align="center" |  ṕrah - on chce
| o quissa
+
| align="center" | ekré - on musi
''Ojcze!''
 
| o dévan
 
''Boże!''
 
| o khshāyar
 
''Imperatorze!''
 
 
|-
 
|-
! Podwójna
+
| align="center" | rha
honoryfikacja
+
| align="center" | ŝaw - ona jest
| o myissaqiyas
+
| align="center" |  ṕray - ona chce
| o quissaqiyas
+
| align="center" |  ekya - ona musi
| o dévanaqiyas
 
| o khshāyarqiyas
 
|}
 
(bardzo formalne wyrażenie, podwójna honoryfikacja podczas bezpośredniego zwracania się do danej osoby)
 
 
 
<br>Zastosowanie podwójnej honoryfikacji może być również potraktowane jako uniżony ton, stawiający adresata na znacznie wyższej pozycji niż osobę wypowiadającą się. Podwójna honoryfikacja stosowana jest głównie w formalnej mowie pałacowej i mowie wyższych sfer. Nie zastosowanie podwójnej honoryfikacji podczas zwracania się do osób o wyższej hierarchii społecznej czy urzędników państwowych uznawane jest za grubiańskie, natomiast niezastosowanie jej w stosunku do Imperatora to pogwałcenie pałacowej etykiety i obraza majestatu władzy.
 
 
 
===Przymiotniki===
 
====Przymiotniki odrzeczownikowe====
 
Przymiotniki odrzeczownikowe charakteryzują się tym, iż w większości zakończone są końcówką -'''ni'''. Aby utworzyć przymiotnik od rzeczownika dodaje się odpowiednia końcówkę, w zależności od liczby i przypadku. Nieliczne wyjątki zdarzają się w przypadku rzeczowników III kategorii.
 
{| class="wikitable"
 
 
|-
 
|-
! rzeczownik
+
| align="center" | qa
! przymiotnik
+
| align="center" |  ŝum - ono jest
|-  
+
| align="center" |  ṕrid - ono chce
| shār
+
| align="center" | ekās - ono musi
(światło)
 
| shār'''ani'''
 
(świetlisty, świetlany)
 
 
|-
 
|-
| dhrāya
+
| align="center" | ṕef
(morze)
+
| align="center" |  djva - my(1) jesteśmy
| dhrāya'''ni'''
+
| align="center" |  dzar - my(1) chcemy
(morski)
+
| align="center" |  bhaha - my(1) musimy
 
|-
 
|-
| ezjon
+
| align="center" | ṕur
(wschód)
+
| align="center" |  djri - my(2) jesteśmy
| ezjon'''i'''
+
| align="center" |  dzôr - my(2) chcemy
(wschodni)
+
| align="center" |  bhena - my(2) musimy
|}
 
 
 
====Imiesłowy====
 
Imiesłowy w stronie czynnej posiadają końcówkę '''-eas''' i działają na takiej samej zasadzie jak czasowniki odrzeczownikowe, odmieniając się poprzez podstawianie odpowiednich końcówek, w zależności od przypadku i liczby.
 
Imiesłowy bierne posiadają natomiast końcówkę '''-ios'''.
 
{| class="wikitable"
 
 
|-
 
|-
! czasownik
+
| align="center" | ṕi
! imiesłów czynny
+
| align="center" |  djhu - my(3) jesteśmy
! imiesłów bierny
+
| align="center" |  dzae - my(3) chcemy
|-  
+
| align="center" |  bhiza - my(3) musimy
| hwozhare
 
(tworzyć)
 
| hwozhar'''eas'''
 
(tworzący)
 
| hwozhar'''ios'''
 
(tworzony)
 
 
|-
 
|-
| dzale
+
| align="center" | yôk
(darować, dawać)
+
| align="center" |  izil - jesteście
| dzal'''eas'''
+
| align="center" |  dhaźa - chcecie
(dający, darujący)
+
| align="center" |  xanę - musicie 
| dzal'''ios'''
 
(dany, obdarowany)
 
 
|-
 
|-
| jirane
+
| align="center" | ta
(przeklinać)
+
| align="center" |  shart - są
| jiran'''eas'''
+
| align="center" |  mexa - chcą
(przeklinający)
+
| align="center" |  tas - muszą
| jiran'''ios'''
+
|-
(przeklęty)
+
| align="center" | obwiatyw
 +
| align="center" |  ŝape
 +
| align="center" |  ṕwene
 +
| align="center" |  egīne
 
|}
 
|}
 +
Jedyne zależności jakie tu występują to podzielenie odmian słowa na pewne grupy. Podobne do siebie są formy dla bezokolicznika, xé i mę; dla 3 osoby liczby pojedynczej i obwiatywu; i dla rodzai ''my''. Formy dla yôk i ta różnia się od wszystkich innych.
 +
 +
====Aspekty====
 +
W ajdyniriańskim występują 4 aspekty, tworzy się je poprzez dodanie odpowiedniego prefiksu do czasownika.
 +
*Aspekt niedokonany to podstawowa forma czasownika.
 +
*Aspekt trwający opisuje coś co dzieje się właśnie w opisywanej chwili, podobnie jak continous w języku angielskim.
 +
*Aspekt dokonany funkcjonuje na podobnej zasadzie jak w języku polskim - jeść a zjeść.
 +
*Aspekt powtarzający opisuje coś co albo dzieje się cyklicznie, albo jest jakimś zwyczajem i przyzwyczajeniem, coś co wielokrotnie już się zdarzyło albo coś co zawsze jest prawdziwe, np "słońce wschodzi rano".
  
====Stopniowanie przymiotników====
+
W przypadku aspektu dokonanego i powtarzającego samogłoski w nawiasach dodaje się gdy czasownik rozpoczyna się na spółgłoskę, natomiast w przypadku aspektu trwającego występują 2 formy przedrostka, ''ac'' dodaje się gdy czasownik rozpoczyna się na s, c, lub z.  
Przymiotniki stopniuje się poprzez dodanie odpowiedniego przedrostka. Istnieją 3 stopnie - równym wyższy i najwyższy. Tworzy się je zawsze poprzez dodanie odpowiedniego przedrostka.
+
{| class="wikitable" border="1"
{| class="wikitable"
+
|-
 +
! Aspekt
 +
! Prefiks
 +
! Przykład (jeść, iść/chodzić) 
 
|-
 
|-
! stopień równy
+
| Aspekt niedokonany
! stopień wyższy
+
| -brak-
! stopień najwyższy
+
| mifene
|-  
+
sanne
| shārani
+
|-
(świetlisty, świetlany)
+
| Aspekt trwający
| '''en'''shārani
+
| at/ac-
(świetlistszy)
+
| atmifene
| '''ar'''shārani
+
acanne
(najświetlistszy)
+
|-
 +
| Aspekt dokonany
 +
| v(e)-
 +
| vemifene
 +
vesanne
 
|-
 
|-
| dhrāyani
+
| Aspekt powtarzający
(morski)
+
| g(e)-
| '''en'''dhrāyani
+
| gemifene
(bardziej morski)
+
gesanne
| '''ar'''dhrāyani
 
(najbardziej morski)
 
 
|-
 
|-
| ezjoni
 
(wschodni)
 
| '''en'''ezjoni
 
(bardziej wschodni)
 
| '''ar'''ezjoni
 
(najbardziej wschodni)
 
 
|}
 
|}
  
====Negacja przymiotników====
+
====Obwiatyw====
Negacja przymiotników zachodzi poprzez dodanie do słowa odpowiedniego prefiksu. W Wysokiej Mowie używa się jedynie prefiksu '''-pat''', dokładnie takiego samego jaki używany jest do negacji czasowników.
+
 
W mowie potocznej zamiast niego stosuje się natomiast słowo '''zir̄'''.
+
Język ajdyniriański stosuje obwiatyw w poniższych przypadkach:
 +
* '''1.''' - w zdaniach generalnych lub banalnych, najczęściej w przysłowiach, powiedzeniach, stwierdzeniach, prawdach ogólnych nieodnoszący się do konkretnej osoby czy przedmiotu.
 +
- ''Mifenīssi, vemifenīssi'' - "Kto jadł, ten zjadł" <br>
 +
- ''Athafraite, atrahetaite'' - "Kto oddycha, ten żyje" <br>
 +
- ''Di ŝape'' - "Jest dobrze"
  
===Przypadki===
+
* '''2.''' - w zdaniach opisujących pogodę, spostrzeżenie dotyczące występującego w danym momencie stanu pogody.
W ajdyniriańskim występuje 6 przypadków.
+
- ''Kshāspaite'' - "Pada deszcz" <br>
 +
- ''Fāyr̄īssi'' - "Padał śnieg" <br>
 +
- ''Avahze ŝayla'' - "Będzie wiało"
 +
 
 +
* '''3.''' - w zdaniach, w których pojawiają się 2 podmioty w 3.os. lp., gdzie czasownik przyjmuje (lub nie przyjmuje) formy obwiatywu, w celu odróżnienia jednego podmiotu od drugiego i wskazania który z nich jest wykonawcą czynności.
 +
- ''Rha erhi qata, ńa di hrid daraem'' - "'''Ona''' lubi ''ją'', bo '''ma''' dobre serce" <br>
 +
Użycie czasownika w 3 os. lp. oznacza, że dobre serce posiada ta osoba, która lubi tą drugą. Natomiast: <br>
 +
- ''Rha erhi qata, ńa di hrid darā'' - "''Ona'' lubi '''ją''', bo '''ma''' dobre serce" <br>
 +
Użycie czasownika w obwiatywie oznacza, że dobre serce posiada ta osoba, która jest lubiana przez tą pierwszą.
 +
 
 +
- ''Hezh bhazhidaz vakhīdri, eńara patmārgani ŝagri'' - "'''Pan''' zabił ''niewolnika'', ponieważ '''był''' niebezpieczny" <br>
 +
Użycie czasownika w 3 os. lp. oznacza, że Pan zabił niewolnika, ponieważ to Pan był osobą niebezpieczną. Natomiast: <br>
 +
- ''Hezh bhazhidaz vakhīdri, eńara patmārgani ŝehar̄'' - "''Pan'' zabił '''niewolnika''', ponieważ '''był''' niebezpieczny" <br>
 +
Użycie czasownika w obwiatywie oznacza, że Pan zabił niewolnika, ponieważ to niewolnik był niebezpieczny.
 +
 
 +
- ''Īsri vakhīdri, eńara yalar ŝagri'' - "'''Zabił''' ''go'', bo '''był''' tchórzem" <br>
 +
Użycie czasownika w 3 os. lp. oznacza, że niewolnik zginął, ponieważ to Pan był tchórzem. Natomiast: <br>
 +
- ''Īsri vakhīdri, eńara yalar ŝehar̄'' - "''Zabił'' '''go''', bo '''był''' tchórzem" <br>
 +
Użycie czasownika w obwiatywie oznacza, że to niewolnik był tchórzem i to dlatego zginął.
 +
 
 +
* '''4.''' - w zdaniach mających za cel podkreślenie i okazanie szacunku, dystansu między pozycją i statusem społecznym - zwłaszcza jeśli mówiący zwraca się do osoby o wyższej pozycji od siebie w imieniu innej osoby o wyższej pozycji, wskazanie na niebezpośredni rozkaz, życzenie lub inną czynność osoby ważniejszej wobec mniej ważnej przekazanej przez pośrednika, oraz jako część specjalnych zwrotów i konstrukcji urywanych w Wysokiej Mowie.
 +
- ''Sindorindaya Khshāyaraz ptoan aťeaji dzalāya Rozhati an Féxanat kshidzalaite'' - "Imperator, poprzez swoje sługi, przekazuje Królowi na Północy te oto dary" <br> 
 +
Dosłownie: "Słudzy Imperatora te oto dary Królowi na Północy przez.dawać.OBWIATYW".
 +
 
 +
- ''Bhazhidati Shāriosāza Jasnahaza kshilôfrenaite Kshatrit dzaho névātra'' - "Oświecona Jasnah, poprzez mnie, jej uniżonego sługę, zaprasza Generała do swojego domu" <br>
 +
Dosłownie: "Niewolnik Oświeconej Jasnah przez.zapraszać.OBWIATYW Generał do-swojego do-domu".
 +
 
 +
- ''Perzisani Ḱivarāxaren syąrtani paŝape'' - "Płomienny Ḱivarāxaren nie jest usatysfakcjonowany" <br>
 +
Dosłownie: "Płomienny Ḱivarāxaren usatysfakcjonowany nie.być.OBWIATYW".
 +
 
 +
(''Patrz także: ''Obwiatyw w Wysokiej Mowie'')
 +
 
 +
* '''5.''' - w słowotwórstwie
 +
(''Patrz także: Zastosowanie obwiatywu w słowotwórstwie'')
 +
 
 +
===Rzeczowniki===
 +
====Rodzaj, liczba i kategoria rzeczownika====
 +
Język ajdyniriański posiada 4 liczby - liczbę pojedynczą, podwójną, mnogą i absolutną. Dodatkowo rzeczowniki podzielone są na 3 kategorie. Kategorie posiadają inną odmianę przez przypadki i liczby, a rzeczowniki z II i III kategorii są ponad to podzielone na podkategorie, w zależności od rdzenia występującego w końcówce słowa.
 +
* I kategoria - istoty żywe i rozumne
 +
 
 +
* II kategoria - przedmioty, rośliny
 +
** IIa - rdzeń '''a/o'''
 +
** IIb - rdzeń '''i/ī'''
 +
** IIc - rdzeń '''e'''
 +
* III kategoria - pojęcia, abstrakcje, rzeczy niematerialne, państwa
 +
** IIIa - rdzeń '''a/o'''
 +
** IIIb - rdzeń '''u'''
 +
** IIIc - rdzeń '''i'''
 +
** IIId - rdzeń '''e'''   
 +
 
 +
W ajdyniriańskim występują 3 rodzaje - męski, żeński i neutralny. Rzeczowniki z II i III kategorii sa zawsze rodzaju neutralnego, inaczej jednak sprawa ma się w przypadku rzeczowników I kategorii. W podstawowej formie są one zawsze neutralne, nie określają bowiem płci. Wskazują jedynie na fakt istnienia przedmiotu, a płeć jest nieznana lub nieistotna. Można jednak za pomocą innej końcówki zaznaczyć płeć istoty, zmieniając jednocześnie jej rodzaj. Końcówki różnią się od siebie w zależności od liczby i przypadku.  
 +
 
 +
Słowo I kategorii - orzeł
 
{| class="wikitable"
 
{| class="wikitable"
 
|-
 
|-
!
+
! Liczba pojedyncza
! Przypadek
+
! Liczba podwójna
! Pytanie
+
! Liczba mnoga
 +
! Liczba absolutna
 
|-
 
|-
| I.
+
| align="center" | ńarmad
| Mianownik
+
(orzeł)
| kto?, co? / zé?, zan?
+
| align="center" | ńarmad'''nam'''
 +
(dwa orły)*
 +
| align="center" | ńarmad'''aya'''
 +
(orły)*
 +
| align="center" | ńarmad'''aur̄'''
 +
(wszystkie orły)*
 
|-
 
|-
| II.
+
| align="center" | ńarmad'''i'''
| Dopełniacz
+
(samiec orła)
| kogo?, czego? / zétri?, zantra?
+
| align="center" | ńarmad'''anę'''
 +
(dwa samce orła)
 +
| align="center" | ńarmad'''aysi'''
 +
(samce orłów)
 +
| align="center" | ńarmad'''aur̄i'''
 +
(wszystkie samce orła)
 
|-
 
|-
| III.
+
| align="center" | ńarmad'''a'''
| Celownik
+
(samica orła)
| komu?, czemu? / zhe?, zhin? *
+
| align="center" | ńarmad'''aną'''
|-
+
(dwie samice orłów)
| IV.
+
| align="center" | ńarmad'''aysa'''
| Biernik
+
(samice orłów)
| kogo?, co? / ize?, iza?
+
| align="center" | ńarmad'''aur̄a'''
 +
(wszystkie samice orłów)
 +
|}
 +
* również gdy jest to samiec i samica
 +
* również gdy jest to grupa mieszana
 +
 
 +
====Zdrobnienie==== 
 +
Zdrobnienia dzielą się na zdrobnienia I i II stopnia. Zdrobnienia I stopnia to rzeczy mniejsze niż wyraz podstawowy, lub taki do którego żywimy ciepłe odczucia. Zdrobnienia II stopnia natomiast cechują się tym, że cechy zdrobnień I stopnia są znacznie mocniejsze, forma taka może być traktowana niekiedy jako przesadzona, jak również pogardliwa lub ironiczna.
 +
<br>Zdrobnienia tworzy się poprzez dodanie odpowiedniego prefiksu, w zależności od rodzaju rzeczownika.
 +
*W zdrobnieniu I stopnia występuje rozróżnienie na rodzaj męski, żeński lub neutralny, gdzie każdy rodzaj posiada nieco inny prefiks (odpowiednio '''ti-''', '''tā-''' i '''to-''').
 +
*W stopniu II występują jedynie forma męsko-żeńska i neutralna ('''ťiśa-''' i '''ťeźo-''').
 +
 
 +
{| class="wikitable" style="text-align:center"
 +
! colspan=4| Zdrobnienie I stopnia
 +
! colspan=2| Zdrobnienie II stopnia
 
|-
 
|-
| V.
+
!Rodzaj
| Ablatyw
+
!męski
| skąd?, od kogo?, od czego? / zaḱam?, zéḱas?, zaḱan?
+
!żeński
 +
!neutralny
 +
!męski/żeński
 +
!neutralny
 
|-
 
|-
| VI.
+
! Forma podstawowa
| Allatyw
+
| ńarmadi
| dokąd?, do kogo?, do czego? / zahwam?, zéhwas?, zahwan?
+
''samiec orła''
|}
+
| syanna
*celownik może również spełniać rolę narzędnika i miejscownika, więc odpowiada też na dodatkowe pytania:
+
''siostra''
- z kim?, z czym? (eźe?, eźan?)
+
| tava
<br>- o kim?, o czym? (aźe? aźan?)
+
''chleb''
<br>- kim?, czym? (źe?, źan?)
+
| syanna
====Odmiana przymiotników przez przypadki====
+
''siostra''
'''Odrzeczownikowe'''
+
| tava
{| class="wikitable"
+
''chleb''
 
|-
 
|-
!
+
! Forma zdrobniona
! l.pojedyncza
+
| '''ti'''ńarmadi
! l.podwójna
+
''orzełek''
! l.mnoga
+
| '''tā'''syanna
! l.absolutna
+
''siostrzyczka''
|-
+
| '''to'''tava
| I.
+
''chlebek''
| -ni
+
| '''ťiśa'''syanna
| -nąrh
+
''siostrunia'''
| -nęri
+
| '''ťeźo'''tava
| -nôro
+
''chlebuś''
|-
+
|}
| II.
+
 
| -ń
+
====Forma pejoratywna====
| -naw
+
Forma pejoratywna rzeczownika opisuje przedmiot lub istotę, do którego mówiący ma pogardliwy stosunek, lub do którego żywi mocne negatywne odczucia. Istnieją 3 rodzaje formy pejoratywnej, różniące się między sobą natężeniem negatywnego stosunku. Formy pejoratywne tworzy się poprzez dodanie odpowiedniego prefiksu do słowa podstawowego, w zależności od rodzaju rzeczownika.
| -new
+
*Forma pejoratywna I niesie niewielkie nasilenie negatywnych emocji, może być również traktowana jako sformułowanie żartobliwe lub zadziorne. Pełni podobną funkcję co zgrubienie, lecz nie niesie w sobie aspektu rozmiaru danego przedmiotu. Rozróżnia się w niej rodzaj męski, żeński i neutralny (odpowiednio przedrostek '''khir-''', '''khar-''', '''kher''')
| -nīvwe
+
*Forma II oznacza brak szacunku dla danej osoby lub obiektu. Rozróżnia się rodzaj męsko-żeński i neutralny ('''mądhi-''', '''medhu-''').
 +
*Forma III jest równoznaczna z bardzo silna obelgą, wyrażającą całkowitą pogardę dla danej osoby lub przedmiotu. Rozróżnia się rodzaj męsko-żeński i neutralny ('''vachi-''', '''voche-''').
 +
 
 +
{| class="wikitable" style="text-align:center}
 +
! colspan=4| Forma pejoratywna I
 +
! colspan=2| Forma pejoratywna II
 +
! colspan=2| Forma pejoratywna III
 
|-
 
|-
| III.
+
!Rodzaj
| -īn
+
!męski
| -nā
+
!żeński
| -né
+
!neutralny
| -nu
+
!męski/żeński
 +
!neutralny
 +
!męski/żeński
 +
!neutralny
 
|-
 
|-
| IV.
+
! Forma
| -ni
+
podstawowa
| -ną
+
| ńaghan
| -nę
+
''jeździec''
| -nôro
+
| dhiryana
 +
''piękność''
 +
| rujvan
 +
''królestwo''
 +
| ńaghan
 +
''jeździec''
 +
| rujvan
 +
''królestwo''
 +
| dhiryana
 +
''piękność''
 +
| rujvan
 +
''królestwo''
 
|-
 
|-
| V.
+
! Forma
| -nīs
+
pejoratywna
| -nīvr̄
+
| '''khir'''ńaghan
| -niya
+
| '''khar'''dhiryana
| -nwa
+
| '''kher̄'''ujvan
|-
+
| '''mądhi'''ńaghan
| VI.
+
| '''medhu'''rujvan
| -nīś
+
| '''vachi'''dhiryana
| -nīf
+
| '''voche'''rujvan
| -niya
 
| -nwa
 
 
|}
 
|}
  
'''Imiesłowy czynne'''
+
<br>Jeśli podstawowe słowo ma domyślnie wbudowane pozytywne znaczenie, to zmienia ono swoje znaczenie na wątpiące w II formie i całkowicie przeciwne w III. I tak słowo '''''mądhidhiryana''''' można by luźno przetłumaczyć jako ''nie taka znowu piękność'' a '''''vachidhiryana''''' jako ''bardzo brzydka dziewczyna'' mimo, że słowa te w ajdyniriańskiej wersji są o wiele bardziej obelżywe i niosą mocniejsze przesłanie niż ich polskie odpowiedniki.
{| class="wikitable"
+
 
 +
====Honoryfikacja====
 +
Końcówka '''-qiyas''' jest charakterystyczna dla mowy podniosłej i bardziej oficjalnej, a także rzeczowników obdarzonych odpowiednią wagą. Można jej użyć również jako sposób honoryfikacji, okazania szacunku. Dodanie tej końcówki spełnia rolę formy grzecznościowej. Innym jej rodzajem jest użycie przed rzeczownikiem partykuły '''o''', która spełnia rolę niewystępującego normalnie w ajdyniriańskim wołacza, niesie też ze sobą szacunek dla poprzedzonego słowa. Oby dwie formy grzecznościowe zastosowane razem wzmacniają się wzajemnie.
 +
 
 +
'''-aqiyas''' występuje w przypadku gdy podstawowe słowo kończy się na n, ń lub m.
 +
{| class="wikitable" style="text-align:center"
 
|-
 
|-
!
+
!Rzeczownik
! l.pojedyncza
+
!myissa
! l.mnoga
+
''matka''
! l.absolutna
+
!quissa
 +
''ojciec''
 +
!hezh
 +
''pan''
 +
!ńarmad
 +
''ńarmad (Orzeł Haasta)''
 
|-
 
|-
| I.
+
! Honoryfikacja I  
| -eas
+
| myissaqiyas
| -ea
+
''Matka''
| -eat
+
| quissaqiyas
 +
''Ojciec''
 +
| hezhqiyas
 +
''Pan''
 +
| ńarmadqiyas
 +
''Ńarmad''
 
|-
 
|-
| II.
+
! Honoryfikacja II
| -eash
+
| o myissa
| -eā
+
''Matko!''
| -eať
+
| o quissa
 +
''Ojcze!''
 +
| o hezh
 +
''Panie!''
 +
| o ńarmad
 +
''Ńarmadzie!''
 
|-
 
|-
| III.
+
! Podwójna
| -aes
+
honoryfikacja
| -ae
+
| o myissaqiyas
| -ais
+
| o quissaqiyas
 +
| o hezhqiyas
 +
| o ńarmadqiyas
 +
|}
 +
(bardzo formalne wyrażenie, podwójna honoryfikacja podczas bezpośredniego zwracania się do danej osoby)
 +
 
 +
<br>Zastosowanie podwójnej honoryfikacji może być również potraktowane jako uniżony ton, stawiający adresata na znacznie wyższej pozycji niż osobę wypowiadającą się. Podwójna honoryfikacja stosowana jest głównie w formalnej mowie pałacowej i mowie wyższych sfer. Nie zastosowanie podwójnej honoryfikacji podczas zwracania się do osób o wyższej hierarchii społecznej czy urzędników państwowych uznawane jest za grubiańskie, natomiast niezastosowanie jej w stosunku do Imperatora to pogwałcenie pałacowej etykiety i obraza majestatu władzy.
 +
<br>
 +
 
 +
Wyjątki:
 +
 
 +
* '''bóg''' - ''dévan''
 +
Honoryfikacja I - '''dévańa''' <br>
 +
Honoryfikacja II - '''odévan''' <br>
 +
Podwójna honoryfikacja - '''o dévańa'''
 +
 
 +
* '''demon''' - ''ŝur̄an''
 +
Honoryfikacja I - '''ŝur̄ańa''' <br>
 +
Honoryfikacja II - '''oŝur̄an''' <br>
 +
Podwójna honoryfikacja - '''o ŝur̄ańa'''
 +
 
 +
* '''święty ogień''' - ''aezis''
 +
Honoryfikacja I - '''aezaxās''' <br>
 +
Honoryfikacja II - '''auzhis''' <br>
 +
Podwójna honoryfikacja - '''auzaxās'''
 +
 
 +
* '''płomień''' - ''perzis''
 +
Honoryfikacja I - '''perzaxās''' <br>
 +
Honoryfikacja II - '''operzis''' <br>
 +
Podwójna honoryfikacja - '''o perzaxās'''
 +
 
 +
* '''gwiazda''' - ''śaetra''
 +
Honoryfikacja I - '''śaetrakās''' <br>
 +
Honoryfikacja II - '''śautra''' <br>
 +
Podwójna honoryfikacja - '''śautrakās'''
 +
 
 +
* '''słońce''' - ''xar''
 +
Honoryfikacja I - '''xarzās''' <br>
 +
Honoryfikacja II - '''axar''' <br>
 +
Podwójna honoryfikacja - '''axarzās'''
 +
 
 +
* '''imperator''' - ''khshāyar''
 +
Honoryfikacja I - '''khshāyarkās''' <br>
 +
Honoryfikacja II - '''okhshāyar''' <br>
 +
Podwójna honoryfikacja - '''okhshāyarkās'''
 +
 
 +
====Słowotwórstwo====
 +
Nowe wyrazy tworzy się na 4 podstawowe sposoby:
 +
* za pomocą prefiksów
 +
* za pomocą sufiksów
 +
* poprzez łączenie rzeczowników (lub rzadziej rzeczownika z przymiotnikiem)
 +
* poprzez derywację
 +
 
 +
Prefiksy i sufiksy to często archaiczne, dawniej bardzo często używane elementy, które zostały utrwalone przy tworzeniu nowych słów, mimo że same w sobie zatraciły już pozycję samodzielnych wyrazów. Charakterystyczna jest również rola pełniona przez obwiatyw w ajdyniriańskim słowotwórstwie.
 +
=====Prefiksy=====
 +
{| class="wikitable" border="1"
 
|-
 
|-
| IV.
+
! Prefiks
| -eas
+
! Znaczenie
| -es
+
! Przykład
| -ęs
+
! Znaczenie
 
|-
 
|-
| V.
+
| ao- || za dużo || '''ao'''shaine || przerastać
| -ash
 
| -ay
 
| -essą
 
 
|-
 
|-
| VI.
+
| annu- || całość, ogół, wszystko || '''annu'''qarim || panorama
| -aś
 
| -ay
 
| -essę
 
|}
 
 
 
<br>'''Imiesłowy bierne'''
 
{| class="wikitable"
 
 
|-
 
|-
!
+
| ari- || za czymś, być pro || '''ari'''dzāsharani || prowojenny
! l.pojedyncza
 
! l.mnoga
 
! l.absolutna
 
 
|-
 
|-
| I.
+
| avwi- || działać przeciw, anty || '''avwi'''dzāsharani || antywojenny
| -ios
 
| -io
 
| -ion
 
 
|-
 
|-
| II.
+
| buri- || skrajnie, niezwykle || '''buri'''dhiryani || niesamowicie, skrajnie piękny, piękniejszy niż wszystko inne
| -iosh
 
| -o
 
| -on
 
 
|-
 
|-
| III.
+
| car|| arcy ||'''car'''jaeham || arcykapłan
| -os
 
|
 
| -yos
 
 
|-
 
|-
| IV.
+
| dûs- || wszech || '''dûs'''hwadāmi || wszechwiedza
| -ios
 
| -izho
 
| -izo
 
 
|-
 
|-
| V.
+
| eḱa- || ponownie || '''eḱā'''vriť || przemyśleć
| -ish
 
| -ôr
 
| -issi
 
 
|-
 
|-
| VI.
+
| el- || za mało || '''el'''kromani || niewystarczające, niedostateczne, nieodpowiedni
| -
+
|-
| -oyr
+
| yās- || przeciw, kontra, opozycja || '''yās'''takhare || występować przeciw, sprzeciwiać się, oponować
| -isso
 
|}
 
 
 
====Odmiana rzeczowników przez przypadki====
 
'''I kategoria rzeczowników'''  
 
{| class="wikitable"
 
 
|-
 
|-
!
+
| qe-|| pod, część większej całości || '''qe'''kshatrit || pod-dowódca, niższy rangą
! l.pojedyńcza
 
! l.podwójna
 
! l.mnoga
 
! l.absolutna
 
 
|-
 
|-
| I.
+
| qua- || ponad, powyżej || '''quā'''rime || patrzeć w górę, powyżej
| - / -i / -a
 
| -nam / -anę / -aną
 
| -aya / -aysi / -aysa
 
| - aur̄ / -aur̄i / -aur̄a
 
 
|-
 
|-
| II.
+
| que- || w dół || '''que'''rime || patrzeć w dół, poniżej
| -az / -azi / -aza
 
| -ame / -ami / -ama
 
| -as / -asi / -asa
 
| -r̄n / -r̄in / -r̄an
 
 
|-
 
|-
| III.
+
| kshi- || między, przez || '''kshi'''farze || przesłuchiwać 
| -at / -ati / -ata
 
| -(a)bhyām / -(a)bhyāmi / -(a)bhyāma
 
| -(a)bhaś / -(a)bhyaśi / -(a)bhyaśa
 
| -(a)bhi / -(a)bhai / -(a)bhé
 
 
|-
 
|-
| IV.
+
| pari- || odwrotnie, przeciwieństwo || '''pari'''hwezhare || dewastować, niszczyć
| - / -i / -a
+
|-
| -(a)bhyām / -(a)bhyāmi / -(a)bhyāma
+
| pa(t)- || nie, negacja || '''pat'''jakerśani || nieskończony
| -(a)bhaś / -(a)bhaśi / -(a)bhaśa
+
|-
| -(a)bhi / -(a)bhai / -(a)bhé
+
| sam- || razem, wspólnie || '''sam'''névar || współmieszkaniec, obywatel
 +
|-
 +
| sefra- || dawny, pra || '''sefra'''myissa || pramatka
 +
|-
 +
| śra- || wiele || '''śra'''sayarvani || wielonarodowy
 +
|-
 +
| vis- || niby, mylny, fałszywy || '''vis'''udran || pseudonim
 +
|-
 +
| zūr- || samo || '''zūr'''vaťāmi || oświecenie, samo-zrozumienie
 +
|-
 +
| we- || brak || '''we'''rasheqāmi || brak rządów, anarchia 
 
|-
 
|-
| V.
+
| xor- || były, dawny || '''xor'''panûvar || były strażnik 
| -(a)xa / -(a)xae / (a)xą
 
| -axé / -axi / -axa
 
| -esyas / -esyasi / -esyasa
 
| -xos / -xis / -xas
 
 
|-
 
|-
| VI.
 
| -tar / -tari / -tara
 
| -aet / -aeti / -aeta
 
| -aus / -ausi / -ausa
 
| -ťal / -ťel / -ťāl
 
 
|}
 
|}
  
'''II kategoria rzeczowników'''
+
=====Sufiksy=====
 +
Najczęściej występujące końcówki to '''an''', '''a''', '''as''' i '''ar''', lecz nie niosą one żadnego konkretnego znaczenia. Mogą wystąpić w rzeczownikach każdej kategorii. Inne końcówki niosą ze sobą konkretne znaczenie.
 
{| class="wikitable"
 
{| class="wikitable"
 
|-
 
|-
!rowspan="2"|
+
! końcówka
!colspan="4"| rdzeń 'a/o/u'
+
! znaczenie
!colspan="4"| rdzeń 'i/ī'
+
! przykład
!colspan="4"| rdzeń 'e'
+
|-
 +
| -āmi
 +
| abstrakcja, idea
 +
| hwadāmi (wiedza)
 
|-
 
|-
! l.pojedyncza !! l.podwójna !! l.mnoga !! l.absolutna
+
| -bān
! l.pojedyncza !! l.podwójna !! l.mnoga !! l.absolutna
+
| miasto
! l.pojedyncza !! l.podwójna !! l.mnoga !! l.absolutna
+
| Āvwerbān (Miasto Życzeń)
 
|-
 
|-
! I.
+
| -egi
| -końcówka || -ao || -aya || -avi
+
| uczucia, emocje
| -końcówka || -irh || -iya || -ôri
+
| shéwegi (miłość)
| -końcówka || -ea || -ée || -evyo
 
 
|-
 
|-
! II.
+
| -evi
| -az || -am || -as || -akyā
+
| abstrakcja, idea
| -iz || -im || -is || -igra
+
| īranevi (wolność)
| -esse || -em || -es || -ekyo
 
 
|-
 
|-
! III.
+
| -ind
| -at || -abesh || -abīr || -abam
+
| zawód, grupa ludzi 
| -it || -yaus || -yis || -yin
+
| zoagharind (miecznik)
| -eť || -ebri || -ebrī || -eber
 
 
|-
 
|-
! IV.
+
| -yôd
| -końcówka || -abesh || -abīr || -abam
+
| środek, fragment, część 
| -końcówka || -yaus || yis || -yin
+
| Jazyôd (fragment snu)
| -końcówka || -ebri || -ebrī || -eber
 
 
|-
 
|-
! V.
+
| -qen
| -(a)xa|| -ksha || -kshai || -awan
+
| zmienianie, tworzenie, kształtowanie   
| -ishu || -ishé || -ish || -ishae
+
| gairāqen (moda)
| -eśi || -eŝe || -eŝé || -eŝwe
 
 
|-
 
|-
! VI.
+
| -mąhi
| -atra || -aś || -auś || -aśa
+
| razem, wespół
| -itri || -iśa || -ici || -icū
+
| névarmąhi (współlokator)
| -etrę || -ecae || -ecé || -ecis
 
|}
 
 
 
 
 
'''III kategoria rzeczowników'''
 
{| class="wikitable"
 
 
|-
 
|-
!rowspan="2"|
+
| -néva
!colspan="4"| rdzeń 'a/o'
+
| dom
!colspan="4"| rdzeń 'u'
+
| er̄atnéva (dom siły, siłownia)
!colspan="4"| rdzeń 'i/ī'
 
!colspan="4"| rdzeń 'e'
 
 
|-
 
|-
! l.pojedyncza !! l.podwójna !! l.mnoga !! l.absolutna
+
| -nir, -ir
! l.pojedyncza !! l.podwójna !! l.mnoga !! l.absolutna
+
| kraina, państwo
! l.pojedyncza !! l.podwójna !! l.mnoga !! l.absolutna
+
| Aydīnir (Ajdynir)
! l.pojedyncza !! l.podwójna !! l.mnoga !! l.absolutna
 
 
|-
 
|-
! I.
+
| -ôs
| -końcówka || -anya || -āshra || -akrę
+
| narodowość
| -końcówka || -uni || -un || -ûrar
+
| aydīnirôs (obywatel Imperium)
| -końcówka || -idhun || -idhę || -idho
 
| -końcówka || -én || -eshān || -etān
 
 
|-
 
|-
! II.
+
| -or
| -azhi || -ań || -āsht || -aḱe
+
| przymiotniki odczasownikowe, zdolność do czegoś, umiejętność
| -u || -uwe || -uwan || -ûwari
+
| djasûror (mierzalny)
| -is || -iyam || -iyę || -iyo
 
| -epi || -eayn || -eshīn || -etīn
 
 
|-
 
|-
! III.
+
| -oxa
| -ast || -aval || -avallā || -avalûr
+
| zmysły, bodźce
| -usa || -ulve || -ulvā || -ūlur
+
| arimoxa (wzrok)
| -i || -iva || -ive || -ivi
 
| -epsa || -épn || -épr̄ || -épar
 
 
|-
 
|-
! IV.
+
| -pur
| -końcówka || -aval || -avallā || -avalûr
+
| miejsce 
| -końcówka || -ulve || -ulvā || -ūlur
+
| hwadāmpur (uniwersytet)
| -końcówka || -idvą || -idvę || -idvis
 
| -końcówka || -épn || -épr̄ || -épar
 
 
|-
 
|-
! V.
+
| -sif
| -aji || -ajā || -ajai || -ajah
+
| nazwisko, ród (od osoby)
| -uji || -ujā || -ujai || -ûjah
+
| Zhisūdrissif (Ród Żysudrydów)
| -idha || -idhe || -idhai || -idhā
+
|-
| -eťa || -eťé || -eťu || -eťi
+
| -van
 +
| grupa, zbiór jednostek, przynależność, autorytet   
 +
| khshāyarvan (imperium, cesarstwo)
 +
|-
 +
| -xaren
 +
| nazwisko, ród (od miejsca) 
 +
| Ḱivarāxaren (Ród Ḱivarāxaren)
 
|-
 
|-
! VI.
 
| -atti || -acho || -achri || -achur
 
| -utra || -une || -uri || -ura
 
| -idh || -idhae || -idhī || -idha
 
| -ekta || -ekté || -ektu || -ekti
 
 
|}
 
|}
Rdzeniem jest zawsze ostatnie samogłoska słowa, w przeciwieństwie do staroajdyniriańskiego, gdzie rdzeniem niektórych słów bywały niekiedy pierwsze samogłoski sufiksów. Natomiast kiedy obok siebie znajdą się dwie samogłoski, tworzące niewystępujący dyftong, lub dwie takie same samogłoski, pomiędzy nimi pojawia się ''y''. Końcówki fleksyjne dodaje się aglutynacyjnie do rzeczowników.
 
Dla przykładu:
 
* I kategoria
 
khshāyar (imperator/cesarz) --> khshāyar + '''aur̄''' --> khshāyaraur̄ (wszyscy imperatorzy)
 
<br>khshāyar + '''xa''' --> khshāyarxa (od imperatora)
 
<br>khshāyar + '''xos''' --> khshāyarxos (od wszystkich imperatorów)
 
  
*II kategoria (rdzeń "i")
+
=====Łączenie rzeczowników=====
nāxr'''id''' (góra) --> nāxrid + '''ôri''' --> nāxridôri (wszystkie góry)
 
<br> nāxrid + '''ishu''' --> nāxridishu (od góry)
 
<br>nāxrid + '''ishae''' --> nāxridishae (od wszystkich gór)
 
  
*III kategoria (rdzeń "u")
+
=====Derywacja=====
<br> hwadāmi (wiedza) --> hwadāmi + '''idho''' --> hwadāmiyidho (cała wiedza)
 
<br> hwadāmi --> hwadāmi + '''idha''' --> hwadāmiyidha (od wiedzy)
 
<br> hwadāmi --> hwadāmi + '''idhā''' --> hwadāmiyidhā (od wszystkich pism)
 
  
<br>W ajdyniriańskim występuja rzeczowniki które w formie podstawowej wyglądają i brzmią tak samo, jednak odmieniają się inaczej w innych przypadkach i liczbach, gdyż podpadają pod inną kategorię rzeczownika.
+
'''Zastosowanie obwiatywu w słowotwórstwie'''
 +
(patrz także: ''obwiatyw'')
  
===Zaimki===
+
===Przymiotniki===
====Zaimków rzeczowne====
+
====Przymiotniki odrzeczownikowe====
Zaimkami rzeczownymi zastępuje się rzeczowniki. Zaimki te, podobnie jak rzeczowniki, odmieniają się przez przypadki.  
+
Przymiotniki odrzeczownikowe charakteryzują się tym, iż w większości zakończone są końcówką -'''ni'''. Aby utworzyć przymiotnik od rzeczownika dodaje się odpowiednia końcówkę, w zależności od liczby i przypadku. Nieliczne wyjątki zdarzają się w przypadku rzeczowników III kategorii.  
 
+
{| class="wikitable"
{| class="wikitable" style="text-align:center;" border
 
! rowspan="3" | Przypadek
 
! colspan="5" | Liczba pojedyncza
 
! colspan="5" | Liczba mnoga/podwójna/absolutna
 
 
|-
 
|-
! rowspan="2" | 1. os.
+
! rzeczownik
! rowspan="2" | 2. os.
+
! przymiotnik
! colspan="3" | 3 os.
+
|-
! colspan="3" | 1. os.
+
| shār
! rowspan="2" | 2. os.
+
(światło)
! rowspan="2" | 3 os.
+
| shār'''ani'''
 +
(świetlisty, świetlany)
 
|-
 
|-
! m
+
| dhrāya
! f
+
(morze)
! n
+
| dhrāya'''ni'''
! ink.
+
(morski)
! pod.
 
! eks.
 
 
|-
 
|-
! Mianownik
+
| ezjon
| width="10%" | xé (''ja'')
+
(wschód)
| width="10%" | mę (''ty'')
+
| ezjon'''i'''  
| width="10%" | źa (''on'')
+
(wschodni)
| width="10%" | rha (''ona'')
+
|}
| width="10%" | qa (''ono'')
+
 
| width="10%" | ṕef (''my'')
+
====Imiesłowy====
| width="10%" | ṕur (''my'')
+
Imiesłowy w stronie czynnej posiadają końcówkę '''-eas''' i działają na takiej samej zasadzie jak czasowniki odrzeczownikowe, odmieniając się poprzez podstawianie odpowiednich końcówek, w zależności od przypadku i liczby.
| width="10%" | ṕi (''my'')
+
Imiesłowy bierne posiadają natomiast końcówkę '''-ios'''.
| width="10%" | yôk (''wy'')
+
{| class="wikitable"
| width="10%" | ta (''oni'')
 
 
|-
 
|-
! Dopełniacz
+
! czasownik
| xis (''mnie'')
+
! imiesłów czynny
| mat (''ciebie'')
+
! imiesłów bierny
| īse (''jego/go'')
+
|-
| ére (''jej/niej'')
+
| hwozhare
| que (''jego/go/niego'')
+
(tworzyć)
| pers (''nas'')
+
| hwozhar'''eas'''  
| pr̄os (''nas'')
+
(tworzący)
| pyas (''nas'')
+
| hwozhar'''ios'''
| yana (''was'')
+
(tworzony)
| ťaor (''ich/nich'')
 
 
|-
 
|-
! Celownik
+
| dzale
| xān (''mnie/mi'')
+
(darować, dawać)
| mān (''tobie/ci'')
+
| dzal'''eas'''  
| īsri (''jemu/mu/niemu'')
+
(dający, darujący)
| erhi (''jej/niej'')
+
| dzal'''ios'''
| quari (''jemu/mu/niemu'')
+
(dany, obdarowany)
| peŝar (''nam'')
 
| pwar (''nam'')
 
| pyar (''nam'')
 
| yān (''wam'')
 
| ťān (''im/nim'')
 
 
|-
 
|-
! Biernik
+
| jirane
| xān (''mnie/mię'')
+
(przeklinać)
| mān (''ciebie/cię'')
+
| jiran'''eas'''  
| īsri (''jego/go/niego'')
+
(przeklinający)
| erhi (''ją/nią'')
+
| jiran'''ios'''
| quari (''je/nie'')
+
(przeklęty)
| peŝar (''nas'')
+
|}
| pwar (''nas'')
+
 
| pyar (''nas'')
+
====Stopniowanie przymiotników====
| yān (''was'')
+
Przymiotniki stopniuje się poprzez dodanie odpowiedniego przedrostka. Istnieją 3 stopnie - równym wyższy i najwyższy. Tworzy się je zawsze poprzez dodanie odpowiedniego przedrostka.
| ťān (''ich/nich'')
+
{| class="wikitable"
 
|-
 
|-
! Ablatyw
+
! stopień równy
| axôr (''ode mnie'')
+
! stopień wyższy
| amnę (''od ciebie'')
+
! stopień najwyższy
| źva (''od niego'')
+
|-
| rhal (''od niej'')
+
| shārani
| ḱah (''od tego'')
+
(świetlisty, świetlany)
| ṕafar (''od nas'')
+
| '''en'''shārani
| ṕūvar (''od nas'')
+
(świetlistszy)
| ṕiyar (''od nas'')
+
| '''ar'''shārani
| yah (''od was'')
+
(najświetlistszy)
| tāsh (''od nich'')
 
 
|-
 
|-
! Allatyw
+
| dhrāyani
| xao (''do mnie'')
+
(morski)
| amnel (''do ciebie'')
+
| '''en'''dhrāyani
| źve (''do niego'')
+
(bardziej morski)
| rhas (''do niej'')
+
| '''ar'''dhrāyani
| ḱeh ('' do tego'')
+
(najbardziej morski)
| ṕarif (''do nas'')
+
|-
| ṕūvas (''do nas'')
+
| ezjoni
| ṕīray (''do nas'')
+
(wschodni)
| yokh (''do was'')
+
| '''en'''ezjoni
| teosh (''do nich'')
+
(bardziej wschodni)
 +
| '''ar'''ezjoni
 +
(najbardziej wschodni)
 
|}
 
|}
  
====Zaimków dzierżawcze====
+
====Negacja przymiotników====
'''mój, twój, swój'''
+
Negacja przymiotników zachodzi poprzez dodanie do słowa odpowiedniego prefiksu. W Wysokiej Mowie używa się jedynie prefiksu '''-pat''', dokładnie takiego samego jaki używany jest do negacji czasowników.
{| class="wikitable" style="text-align:center;" border
+
W mowie potocznej zamiast niego stosuje się natomiast słowo '''zir̄'''.
! rowspan="2" | Przypadek
+
 
! colspan="3" | Liczba pojedyncza
+
===Przypadki===
! colspan="2" | Liczba mnoga/podwójna/absolutna
+
W ajdyniriańskim występuje 6 przypadków.
 +
{| class="wikitable"
 
|-
 
|-
! m
+
!
! f
+
! Przypadek
! n
+
! Pytanie
! m/f
 
! n
 
 
|-
 
|-
! Mianownik
+
| I.
| width="17%" | kshûn (''mój''),
+
| Mianownik
mûn (''twój''),
+
| kto?, co? / zé?, zan?
<br>dzûn (''swój'')
 
| width="17%" | kshayi (''moja''),
 
mayi (''twoja''),
 
<br>dzyi (''swoja'')
 
| width="17%" | kshoan (''moje''),
 
moan (''twoje''),
 
<br>dzoan (swoje)
 
| width="17%" | kshaji (''moi''),  
 
maji (''twoi''),  
 
<br>daji (''swoi'')
 
| width="17%" | ksho (''moje''),
 
moh (''twoje''),
 
<br>doh (''swoje'')
 
 
|-
 
|-
! Dopełniacz
+
| II.
| kshyān (''mojego''),
+
| Dopełniacz
myān (''twojego''),
+
| kogo?, czego? / zétri?, zantra?
<br>dzyān (''swojego'')
 
| kshyā (''mojej''),
 
myā (''twojej''),
 
<br>dzyā (''swojej'')
 
| kshyą (''mojego''),  
 
myą (''twojego''),  
 
<br>dzyą (''swojego'')
 
| kshij (''moich''),
 
mij (''twoich''),
 
<br>dij (''swoich'')
 
| kshijo (''moich''),
 
mijo (''twoich''),
 
<br>dijo (''swoich'')
 
 
|-
 
|-
! Celownik
+
| III.
| ekshu (''mojemu/moim''),
+
| Celownik
emnu (''twojemu/twoim''),
+
| komu?, czemu? / zhe?, zhin? *
<br>edzu (''swojemu/swoim'')
 
| ekshiw (''mojej/moją''),
 
emniw (''twojej/twoją/''),
 
<br>edziw (''swojej/swoją'')
 
| ekshor (''mojemu/moim''),  
 
emnor (''twojemu/twoim''),  
 
<br>edzor (''swojemu/swoim'')
 
| colspan="2" | ekshae (''moim/moimi/moich''),
 
emnae (''twoim/twoimi/twoich''),
 
<br>edae (''swoim/swoimi/swoich'')
 
 
|-
 
|-
! Biernik
+
| IV.
| ekshed (''mojego''),
+
| Biernik
emned (''twojego''),
+
| kogo?, co? / ize?, iza?
<br>edzed (''swojego'')
 
| ekshad (''moją''),
 
emnad (''twoją''),
 
<br>edzad (''swoją'')
 
| ekshod (''moje''),
 
emnod (''twoje''),  
 
<br>edzod (''swoje'')
 
| colspan="2" | ekshal (''moich/moje''),  
 
emnal (''twoich/twoje''),
 
<br>edal (''swoich/swoje'')
 
 
|-
 
|-
! Ablatyw
+
| V.
| kshir̄tū (''od mojego''),
+
| Ablatyw
mir̄tū (''od twojego''),
+
| skąd?, od kogo?, od czego? / zaḱam?, zéḱas?, zaḱan?
<br>dzir̄tū (''od swego'')
 
| kshar̄tū (''od mojej''),
 
mar̄tū (''od twojej''),
 
<br>dzar̄tū (''od swojej'')
 
| kshor̄tū (''od mojego''),  
 
mor̄tū (''od twojego''),  
 
<br>dzor̄tū (''od swojego'')
 
| colspan="2" | kshisirh (''od moich''),  
 
misirh (''od twoich''),  
 
<br>disirh (''od swoich'')
 
 
|-
 
|-
! Allatyw
+
| VI.
| kshehi (''do mojego''),
+
| Allatyw
mehi (''do twojego''),
+
| dokąd?, do kogo?, do czego? / zahwam?, zéhwas?, zahwan?
<br>dzehi (''do swego'')
 
| kshaha (''do mojej''),
 
maha (''do twojej''),
 
<br>dzaha (''do swojej'')
 
| kshaho (''do mojego''),  
 
maho (''do twojego''),  
 
<br>dzaho (''do swojego'')
 
| colspan="2" | kshaus (''do moich''),  
 
maus (''do twoich''),  
 
<br>daus (''do swoich'')
 
 
|}
 
|}
 
+
*celownik może również spełniać rolę narzędnika i miejscownika, więc odpowiada też na dodatkowe pytania:
Zaimki '''jego, jej, tego, nasz, wasz, ich''' nie odmieniają się a ich forma pozostaje bez zmian.
+
- z kim?, z czym? (eźe?, eźan?)  
* īse (jego)
+
<br>- o kim?, o czym? (aźe? aźan?)
* ére (jej)
+
<br>- kim?, czym? (źe?, źan?)
* orse (tego)
+
====Odmiana przymiotników przez przypadki====
* pęrędi (nasz)
+
'''Odrzeczownikowe'''
* yadi (wasz)
+
{| class="wikitable"
* ťandi (ich)
 
<br>
 
'''czyj, niczyj'''
 
{| class="wikitable" style="text-align:center;" border
 
! rowspan="2" | Przypadek
 
! colspan="3" | Liczba pojedyncza
 
! colspan="2" | Liczba mnoga/podwójna/absolutna
 
 
|-
 
|-
! m
+
!
! f
+
! l.pojedyncza
! n
+
! l.podwójna
! m/f
+
! l.mnoga
! n
+
! l.absolutna
 
|-
 
|-
! Mianownik
+
| I.
| width="17%" | orye, qorye
+
| -ni
| width="17%" | ora, qora
+
| -nąrh
| width="17%" | oryo, qoryo
+
| -nęri
| width="17%" | orji, qorji
+
| -nôro
| width="17%" | oroh, qoroh
 
 
|-
 
|-
! Dopełniacz
+
| II.
| oryān, qoryān
+
|
| oryā, qoryā
+
| -naw
| oryą, qoryą
+
| -new
| width="17%" | orij, qorij
+
| -nīvwe
| width="17%" | orijo, qorijo
 
 
|-
 
|-
! Celownik
+
| III.
| oru, qoru
+
| -īn
| oriw, qoriw
+
| -nā
| oror, qoror
+
| -né
| colspan="2" | orae, qorae
+
| -nu
 
|-
 
|-
! Biernik
+
| IV.
| ored, qored
+
| -ni
| orad, qorad
+
| -ną
| orod, qorod
+
| -nę
| colspan="2" | oral, qoral
+
| -nôro
 
|-
 
|-
! Ablatyw
+
| V.
| oyir̄tū, qoyir̄tū
+
| -nīs
| oyar̄tū, qoyar̄tū
+
| -nīvr̄
| oyor̄tū, qoyor̄tū
+
| -niya
| colspan="2" | orsirh, qorsirh
+
| -nwa
 
|-
 
|-
! Allatyw
+
| VI.
| orehi, qorehi
+
| -nīś
| oraha, qoraha
+
| -nīf
| oraho, qoraho
+
| -niya
| colspan="2" | oraus, qoraus
+
| -nwa
 
|}
 
|}
  
====Zaimki zwrotne====
+
'''Imiesłowy czynne'''
Zaimki zwrotne przybierają formę odpowiednich przedrostków dodanych do rzeczownika, a nie osobnych słów. Służą do wyrażenia, że podmiot wykonał czynność na samym sobie (1), lub, w przypadku liczby mnogiej, sobie nawzajem (2).
+
{| class="wikitable"
{| class="wikitable" style="text-align:center;" border
+
|-
! rowspan="2" | l.pojedyncza
+
!
! colspan="2" | l.pod/mn/ab
+
! l.pojedyncza
 +
! l.mnoga
 +
! l.absolutna
 
|-
 
|-
| width="17%" | 1
+
| I.
| width="17%" | 2
+
| -eas
 +
| -ea
 +
| -eat
 
|-
 
|-
| cvar-
+
| II.
| crer-
+
| -eash
| cker-
+
| -
|}
+
| -eať
 
 
Dla przykładu:
 
<br>ver̄unear - ja karzę (kogoś) --> '''cvar'''ver̄unear - karzę się/samego siebie
 
<br>ver̄unerą - oni karzą (kogoś) --> '''crer'''ver̄unerą - karzą się/sami siebie ---> '''cker'''ver̄unerą - karzą się nawzajem
 
 
 
====Zaimki określone====
 
'''ten, ta, to, ci, te'''
 
 
 
Zaimki odpowiadające polskim '''ci''' i '''te''' są identyczne dla rodzaju męskiego i żeńskiego, osobny zaimek jest dla neutralnego.
 
{| class="wikitable" style="text-align:center;" border
 
! rowspan="2" | Przypadek
 
! colspan="3" | Liczba pojedyncza
 
! colspan="2" | Liczba mnoga
 
 
|-
 
|-
! m
+
| III.
! f
+
| -aes
! n
+
| -ae
! m/f
+
| -ais
! n
 
 
|-
 
|-
! Mianownik
+
| IV.
| width="17%" | gan
+
| -eas
| width="17%" | ryan
+
| -es
| width="17%" | han
+
| -ęs
| width="17%" | ptean
 
| width="17%" | ptoan
 
 
|-
 
|-
! Dopełniacz
+
| V.
| gān
+
| -ash
| ryān
+
| -ay
| hān
+
| -essą
| pteān
 
| ptoān
 
 
|-
 
|-
! Celownik
+
| VI.
| gannu
+
| -aś
| rannu
+
| -ay
| hannu
+
| -essę
| colspan="2" | pīrnu
+
|}
 +
 
 +
<br>'''Imiesłowy bierne'''
 +
{| class="wikitable"
 
|-
 
|-
! Biernik
+
!
| ganed
+
! l.pojedyncza
| raned
+
! l.mnoga
| haned
+
! l.absolutna
| colspan="2" | paed
 
 
|-
 
|-
! Ablatyw
+
| I.
| gar̄tū
+
| -ios
| rar̄tū
+
| -io
| har̄tū
+
| -ion
| colspan="2" | payū
+
|-
 +
| II.
 +
| -iosh
 +
| -o
 +
| -on
 
|-
 
|-
! Allatyw
+
| III.
| gari
+
| -os
| rari
+
| -ô
| hari
+
| -yos
| colspan="2" | pafri
 
|}
 
'''tamten, tamta, tamto, tamci, tamte
 
 
 
Te zaimki tworzy się poprzez dodanie prefiksu '''ŝo'''-. Tutaj również formy w liczbie mnogiej są takie same dla rodzaju męskiego i żeńskiego.
 
{| class="wikitable" style="text-align:center;" border
 
! rowspan="2" | Przypadek
 
! colspan="3" | Liczba pojedyncza
 
! colspan="2" | Liczba mnoga
 
 
|-
 
|-
! m
+
| IV.
! f
+
| -ios
! n
+
| -izho
! m/f
+
| -izo
! n
 
 
|-
 
|-
! Mianownik
+
| V.
| width="17%" | ŝogan
+
| -ish
| width="17%" | ŝoryan
+
| -ôr
| width="17%" | ŝohan
+
| -issi
| width="17%" | ŝoptean
 
| width="17%" | ŝoptoan
 
 
|-
 
|-
! Dopełniacz
+
| VI.
| ŝogān
+
| -iś
| ŝoryān
+
| -oyr
| ŝohān
+
| -isso
| ŝopteān
+
|}
| ŝoptoān
+
 
 +
====Odmiana rzeczowników przez przypadki====
 +
'''I kategoria rzeczowników'''
 +
{| class="wikitable"
 
|-
 
|-
! Celownik
+
!
| ŝogannu
+
! l.pojedyńcza
| ŝorannu
+
! l.podwójna
| ŝohannu
+
! l.mnoga
| colspan="2" | ŝopīrnu
+
! l.absolutna
 
|-
 
|-
! Biernik
+
| I.
| ŝoganed
+
| - / -i / -a
| ŝoraned
+
| -nam / -anę / -aną
| ŝohaned
+
| -aya / -aysi / -aysa
| colspan="2" | ŝopaed
+
| - aur̄ / -aur̄i / -aur̄a
 
|-
 
|-
! Ablatyw
+
| II.
| ŝogar̄tū
+
| -az / -azi / -aza
| ŝorar̄tū
+
| -ame / -ami / -ama
| ŝohar̄tū
+
| -as / -asi / -asa
| colspan="2" | ŝopayū
+
| -r̄n / -r̄in / -r̄an
 
|-
 
|-
! Allatyw
+
| III.
| ŝogari
+
| -at / -ati / -ata
| ŝorari
+
| -(a)bhyām / -(a)bhyāmi / -(a)bhyāma
| ŝohari
+
| -(a)bhaś / -(a)bhyaśi / -(a)bhyaśa
| colspan="2" | ŝopafri
+
| -(a)bhi / -(a)bhai / -(a)bhé
|}
 
 
 
<br>'''taki, taka, takie, tacy, takie'''
 
 
 
{| class="wikitable" style="text-align:center;" border
 
! rowspan="2" | Przypadek
 
! colspan="3" | Liczba pojedyncza
 
! colspan="2" | Liczba mnoga
 
 
|-
 
|-
! m
+
| IV.
! f
+
| -  / -i / -a
! n
+
| -(a)bhyām / -(a)bhyāmi / -(a)bhyāma
! m/f
+
| -(a)bhaś / -(a)bhaśi / -(a)bhaśa
! n
+
| -(a)bhi / -(a)bhai / -(a)bhé
 
|-
 
|-
! Mianownik
+
| V.
| width="17%" | kerda
+
| -(a)xa / -(a)xae / (a)xą
| width="17%" | karda
+
| -axé / -axi / -axa
| width="17%" | kirda
+
| -esyas / -esyasi / -esyasa
| width="17%" | kerada
+
| -xos / -xis / -xas
| width="17%" | kerdiya
 
 
|-
 
|-
! Dopełniacz
+
| VI.
| kerdā
+
| -tar / -tari / -tara
| kardā
+
| -aet / -aeti / -aeta
| kirdā
+
| -aus / -ausi / -ausa
| keradā
+
| -ťal / -ťel / -ťāl
| kerdiyā
+
|}
 +
 
 +
'''II kategoria rzeczowników'''
 +
{| class="wikitable"
 
|-
 
|-
! Celownik
+
!rowspan="2"|
| kerdaw
+
!colspan="4"| rdzeń 'a/o/u'
| kardaw
+
!colspan="4"| rdzeń 'i/ī'
| kirdaw
+
!colspan="4"| rdzeń 'e'
| colspan="2" | kerdiw
+
|-
 +
! l.pojedyncza !! l.podwójna !! l.mnoga !! l.absolutna
 +
! l.pojedyncza !! l.podwójna !! l.mnoga !! l.absolutna
 +
! l.pojedyncza !! l.podwójna !! l.mnoga !! l.absolutna
 
|-
 
|-
! Biernik
+
! I.
| kerded
+
| -końcówka || -ao || -aya || -avi
| karded
+
| -końcówka || -irh || -iya || -ôri
| kirded
+
| -końcówka || -ea || -éshe || -evyo
| colspan="2" | kerdiyed
 
 
|-
 
|-
! Ablatyw
+
! II.
| kerdar̄tū
+
| -az || -am || -as || -akyā
| kardar̄tū
+
| -iz || -im || -is || -igra
| kirdar̄tū
+
| -esse || -em || -es || -ekyo
| colspan="2" | kerdiyu
 
 
|-
 
|-
! Allatyw
+
! III.
| kerdari
+
| -at || -abesh || -abīr || -abam
| kardari
+
| -it || -yaus || -yis || -yin
| kirdari
+
| -eť || -ebri || -ebrī || -eber
| colspan="2" | kerdiri
 
|}
 
 
 
Zaimki '''tu, tam, wtedy''' są nieodmienne.
 
*vé (tu/tutaj)
 
*vissa (tam)
 
*dīshar (wtedy)
 
 
 
====Zaimki pytajne====
 
'''kto, co'''
 
{| class="wikitable" style="text-align:center;" border
 
! Przypadek
 
! rowspan="2" width="40%" |
 
! rowspan="2" width="40%" | zan
 
|-
 
! I.
 
|-
 
! II.
 
| zétri
 
| zantra
 
|-
 
! III.
 
| zhe, źe
 
| zhin, źan
 
 
|-
 
|-
 
! IV.
 
! IV.
| ize
+
| -końcówka || -abesh || -abīr || -abam
| iza
+
| -końcówka || -yaus || yis || -yin
 +
| -końcówka || -ebri || -ebrī || -eber
 
|-
 
|-
 
! V.
 
! V.
| colspan=2 | zaḱa, zéḱas, zaḱan
+
| -(a)xa|| -ksha || -kshai || -awan
 +
| -ishu || -ishé || -ish || -ishae
 +
| -eśi || -eŝe || -eŝé || -eŝwe
 
|-
 
|-
 
! VI.
 
! VI.
| colspan=2 | zahwam, zéhwas, zahwan
+
| -atra || -aś || -auś || -aśa
 +
| -itri || -iśa || -ici || -icū
 +
| -etrę || -ecae || -ecé || -ecis
 
|}
 
|}
  
'''czyj, czyja, czyje'''
+
 
{| class="wikitable" style="text-align:center;" border
+
'''III kategoria rzeczowników'''
! rowspan="2" | Przypadek
+
{| class="wikitable"
! colspan="3" | Liczba pojedyncza
 
! colspan="2" | Liczba mnoga
 
 
|-
 
|-
! m
+
!rowspan="2"|
! f
+
!colspan="4"| rdzeń 'a/o'
! n
+
!colspan="4"| rdzeń 'u'
! m/f
+
!colspan="4"| rdzeń 'i/ī'
! n
+
!colspan="4"| rdzeń 'e'
 
|-
 
|-
! Mianownik
+
! l.pojedyncza !! l.podwójna !! l.mnoga !! l.absolutna
| width="17%" | orye
+
! l.pojedyncza !! l.podwójna !! l.mnoga !! l.absolutna
| width="17%" | ora
+
! l.pojedyncza !! l.podwójna !! l.mnoga !! l.absolutna
| width="17%" | oryo
+
! l.pojedyncza !! l.podwójna !! l.mnoga !! l.absolutna
| width="17%" | orji
 
| width="17%" | oroh
 
 
|-
 
|-
! Dopełniacz
+
! I.
| oryān
+
| -końcówka || -anya || -āshra || -akrę
| oryā
+
| -końcówka || -uni || -un || -ûrar
| oryą
+
| -końcówka || -idhun || -idhę || -idho
| width="17%" | orij
+
| -końcówka || -én || -eshān || -etān
| width="17%" | orijo
 
 
|-
 
|-
! Celownik
+
! II.
| oru
+
| -azhi || -ań || -āsht || -aḱe
| oriw
+
| -u || -uwe || -uwan || -ûwari
| oror
+
| -is || -iyam || -iyę || -iyo
| colspan="2" | orae
+
| -epi || -eayn || -eshīn || -etīn
 
|-
 
|-
! Biernik
+
! III.
| ored
+
| -ast || -aval || -avallā || -avalûr
| orad
+
| -usa || -ulve || -ulvā || -ūlur
| orod
+
| -i || -iva || -ive || -ivi
| colspan="2" | oral
+
| -epsa || -épn || -épr̄ || -épar
 
|-
 
|-
! Ablatyw
+
! IV.
| oyir̄tū
+
| -końcówka || -aval || -avallā || -avalûr
| oyar̄tū
+
| -końcówka || -ulve || -ulvā || -ūlur
| oyor̄tū
+
| -końcówka || -idvą || -idvę || -idvis
| colspan="2" | orsirh
+
| -końcówka || -épn || -épr̄ || -épar
 
|-
 
|-
! Allatyw
+
! V.
| orehi
+
| -aji || -ajā || -ajai || -ajah
| oraha
+
| -uji || -ujā || -ujai || -ûjah
| oraho
+
| -idha || -idhe || -idhai || -idhā
| colspan="2" | oraus
+
| -eťa || -eťé || -eťu || -eťi
 +
|-
 +
! VI.
 +
| -atti || -acho || -achri || -achur
 +
| -utra || -une || -uri || -ura
 +
| -idh || -idhae || -idhī || -idha
 +
| -ekta || -ekté || -ektu || -ekti
 
|}
 
|}
 +
Rdzeniem jest zawsze ostatnie samogłoska słowa, w przeciwieństwie do staroajdyniriańskiego, gdzie rdzeniem niektórych słów bywały niekiedy pierwsze samogłoski sufiksów. Natomiast kiedy obok siebie znajdą się dwie samogłoski, tworzące niewystępujący dyftong, lub dwie takie same samogłoski, pomiędzy nimi pojawia się ''y''. Wyjątkiem od tego jest podwójne a lub u, które w takim przypadku zostają wydłużone. Końcówki fleksyjne dodaje się aglutynacyjnie do rzeczowników.
 +
Dla przykładu:
 +
* I kategoria
 +
khshāyar (imperator/cesarz) --> khshāyar + '''aur̄''' --> khshāyaraur̄ (wszyscy imperatorzy)
 +
<br>khshāyar + '''xa''' --> khshāyarxa (od imperatora)
 +
<br>khshāyar + '''xos''' --> khshāyarxos (od wszystkich imperatorów)
  
'''który, która, które'''
+
*II kategoria (rdzeń "i")
{| class="wikitable" style="text-align:center;" border
+
nāxr'''id''' (góra) --> nāxrid + '''ôri''' --> nāxridôri (wszystkie góry)
! rowspan="2" | Przypadek
+
<br> nāxrid + '''ishu''' --> nāxridishu (od góry)
! colspan="3" | Liczba pojedyncza
+
<br>nāxrid + '''ishae''' --> nāxridishae (od wszystkich gór)
! colspan="2" | Liczba mnoga
+
 
|-
+
*III kategoria (rdzeń "u")
! m
+
<br> hwadāmi (wiedza) --> hwadāmi + '''idho''' --> hwadāmiyidho (cała wiedza)
! f
+
<br> hwadāmi --> hwadāmi + '''idha''' --> hwadāmiyidha (od wiedzy)
! n
+
<br> hwadāmi --> hwadāmi + '''idhā''' --> hwadāmiyidhā (od wszystkich pism)
! m/f
+
 
 +
<br>W ajdyniriańskim występuja rzeczowniki które w formie podstawowej wyglądają i brzmią tak samo, jednak odmieniają się inaczej w innych przypadkach i liczbach, gdyż podpadają pod inną kategorię rzeczownika.
 +
 
 +
===Zaimki===
 +
====Zaimków rzeczowne====
 +
Zaimkami rzeczownymi zastępuje się rzeczowniki. Zaimki te, podobnie jak rzeczowniki, odmieniają się przez przypadki. 
 +
 
 +
{| class="wikitable" style="text-align:center;" border
 +
! rowspan="3" | Przypadek
 +
! colspan="5" | Liczba pojedyncza
 +
! colspan="5" | Liczba mnoga/podwójna/absolutna
 +
|-
 +
! rowspan="2" | 1. os.
 +
! rowspan="2" | 2. os.
 +
! colspan="3" | 3 os.
 +
! colspan="3" | 1. os.
 +
! rowspan="2" | 2. os.
 +
! rowspan="2" | 3 os.
 +
|-
 +
! m
 +
! f
 
! n
 
! n
 +
! ink.
 +
! pod.
 +
! eks.
 
|-
 
|-
 
! Mianownik
 
! Mianownik
| width="17%" | andis
+
| width="10%" | xé (''ja'')
| width="17%" | andas
+
| width="10%" | mę (''ty'')
| width="17%" | andos
+
| width="10%" | źa (''on'')
| width="17%" | andé
+
| width="10%" | rha (''ona'')
| width="17%" | andoh
+
| width="10%" | qa (''ono'')
 +
| width="10%" | ṕef (''my'')
 +
| width="10%" | ṕur (''my'')
 +
| width="10%" | ṕi (''my'')
 +
| width="10%" | yôk (''wy'')
 +
| width="10%" | ta (''oni'')
 
|-
 
|-
 
! Dopełniacz
 
! Dopełniacz
| andisān
+
| xis (''mnie'')
| andasān
+
| mat (''ciebie'')
| andosān
+
| īse (''jego/go'')
| width="17%" | andéf
+
| ére (''jej/niej'')
| width="17%" | ando
+
| que (''jego/go/niego'')
 +
| pers (''nas'')
 +
| pr̄os (''nas'')
 +
| pyas (''nas'')
 +
| yana (''was'')
 +
| ťaor (''ich/nich'')
 
|-
 
|-
 
! Celownik
 
! Celownik
| andiw
+
| xān (''mnie/mi'')
| andaw
+
| mān (''tobie/ci'')
| andow
+
| īsri (''jemu/mu/niemu'')
| colspan="2" | andoe
+
| erhi (''jej/niej'')
 +
| quari (''jemu/mu/niemu'')
 +
| peŝar (''nam'')
 +
| pwar (''nam'')
 +
| pyar (''nam'')
 +
| yān (''wam'')
 +
| ťān (''im/nim'')
 
|-
 
|-
 
! Biernik
 
! Biernik
| andid
+
| xān (''mnie/mię'')
| andad
+
| mān (''ciebie/cię'')
| andod
+
| īsri (''jego/go/niego'')
| colspan="2" | andô
+
| erhi (''ją/nią'')
 +
| quari (''je/nie'')
 +
| peŝar (''nas'')
 +
| pwar (''nas'')
 +
| pyar (''nas'')
 +
| yān (''was'')
 +
| ťān (''ich/nich'')
 
|-
 
|-
 
! Ablatyw
 
! Ablatyw
| andir̄tū
+
| axôr (''ode mnie'')
| andar̄tū
+
| amnę (''od ciebie'')
| andor̄tū
+
| źva (''od niego'')
| colspan="2" | andôr
+
| rhal (''od niej'')
 +
| ḱah (''od tego'')
 +
| ṕafar (''od nas'')
 +
| ṕūvar (''od nas'')
 +
| ṕiyar (''od nas'')
 +
| yah (''od was'')
 +
| tāsh (''od nich'')
 
|-
 
|-
 
! Allatyw
 
! Allatyw
| andiha
+
| xao (''do mnie'')
| andaha
+
| amnel (''do ciebie'')
| andoha
+
| źve (''do niego'')
| colspan="2" | andaus
+
| rhas (''do niej'')
 +
| ḱeh ('' do tego'')
 +
| ṕarif (''do nas'')
 +
| ṕūvas (''do nas'')
 +
| ṕīray (''do nas'')
 +
| yokh (''do was'')
 +
| teosh (''do nich'')
 
|}
 
|}
  
Reszta zaimków pytajnych jest nieodmienna.
+
====Zaimków dzierżawcze====
*zan (jaki)
+
'''mój, twój, swój'''
*fea (jak)
+
{| class="wikitable" style="text-align:center;" border
*ashfan (gdzie)
+
! rowspan="2" | Przypadek
*datra, girdan (kiedy)
+
! colspan="3" | Liczba pojedyncza
*dassan (dlaczego)
+
! colspan="2" | Liczba mnoga/podwójna/absolutna
*qelan (ile)
 
 
 
====Zaimki nieokreślone====
 
Tworzy się je poprzez dodanie końcówki '''-(i)t''' do odpowiedniego zaimka, niezależnie od rodzaju czy przypadka. Służą do wyrażenia pewnego, niesprecyzowanego pojęcia (osoby, rzeczy itd.), które dla mówiącego nie ma znaczenia.
 
<br> zét, zant, oryet, orat, oryot, andist, andast, andost, ashfant, dartat, girdant, qelant itd.
 
 
 
<br>Dla zaimków ''który, jaki, kto, gdzie, skąd, dokąd, jak, kiedy, czyj'' można utworzyć zaimek nieokreślony przez dodanie przyrostka '''-djovwe''', odpowiadającego polskiemu -kolwiek.
 
<br> andisdjovwe, zandjovwe, zédjovwe, ashfandjovwe, oryedjovwe itd.
 
 
 
===Liczebniki===
 
====0-9====
 
<br>Liczby od 1 do 9 kończą się na '''-ir''', wyjątkiem jest tutaj 0. W przypadku liczebników porządkowych, z wyjątkiem liczb 0, 3, 6 i 9, pojawia się końcówka '''-ase''', dla rodzaju męskiego i żeńskiego, lub '''-aso''', dla rodzaju neutralnego. Liczebnik wielokrotny zawsze składa się z liczby i '''-illis/illos'''. 
 
{| class="wikitable"
 
 
|-
 
|-
!
+
! m
! Liczebnik główny
+
! f
! Liczebnik porządkowy
+
! n
! Liczebnik wielokrotny
+
! m/f
 +
! n
 
|-
 
|-
|0
+
! Mianownik
|sūriya
+
| width="17%" | kshûn (''mój''),
|sûriyas
+
mûn (''twój''),
| -
+
<br>dzûn (''swój'')
 +
| width="17%" | kshayi (''moja''),
 +
mayi (''twoja''),
 +
<br>dzyi (''swoja'')
 +
| width="17%" | kshoan (''moje''),
 +
moan (''twoje''),
 +
<br>dzoan (swoje)
 +
| width="17%" | kshaji (''moi''),
 +
maji (''twoi''),
 +
<br>daji (''swoi'')
 +
| width="17%" | ksho (''moje''),
 +
moh (''twoje''),
 +
<br>doh (''swoje'')
 
|-
 
|-
|1
+
! Dopełniacz
|ekhrir
+
| kshyān (''mojego''),
|ekhrase/o
+
myān (''twojego''),
|ekhraillis/os
+
<br>dzyān (''swojego'')
|-
+
| kshyā (''mojej''),
|2
+
myā (''twojej''),
|lāwir
+
<br>dzyā (''swojej'')
|lāwase/o
+
| kshyą (''mojego''),
|lāwaillis/os
+
myą (''twojego''),
 +
<br>dzyą (''swojego'')
 +
| kshij (''moich''),
 +
mij (''twoich''),
 +
<br>dij (''swoich'')
 +
| kshijo (''moich''),
 +
mijo (''twoich''),
 +
<br>dijo (''swoich'')
 
|-
 
|-
|3
+
! Celownik
|azhir
+
| ekshu (''mojemu/moim''),
|azhûne/o
+
emnu (''twojemu/twoim''),
|azhûrillis/os
+
<br>edzu (''swojemu/swoim'')
 +
| ekshiw (''mojej/moją''),
 +
emniw (''twojej/twoją/''),
 +
<br>edziw (''swojej/swoją'')
 +
| ekshor (''mojemu/moim''),
 +
emnor (''twojemu/twoim''),
 +
<br>edzor (''swojemu/swoim'')
 +
| colspan="2" | ekshae (''moim/moimi/moich''),
 +
emnae (''twoim/twoimi/twoich''),
 +
<br>edae (''swoim/swoimi/swoich'')
 
|-
 
|-
|4
+
! Biernik
|śniahir
+
| ekshed (''mojego''),
|śniahase/o
+
emned (''twojego''),
|śniahillis/os
+
<br>edzed (''swojego'')
 +
| ekshad (''moją''),
 +
emnad (''twoją''),
 +
<br>edzad (''swoją'')
 +
| ekshod (''moje''),
 +
emnod (''twoje''),
 +
<br>edzod (''swoje'')
 +
| colspan="2" | ekshal (''moich/moje''),
 +
emnal (''twoich/twoje''),
 +
<br>edal (''swoich/swoje'')
 
|-
 
|-
|5
+
! Ablatyw
|ghavir
+
| kshir̄tū (''od mojego''),
|ghavase/o
+
mir̄tū (''od twojego''),
|ghavaillis/os
+
<br>dzir̄tū (''od swego'')
 +
| kshar̄tū (''od mojej''),
 +
mar̄tū (''od twojej''),
 +
<br>dzar̄tū (''od swojej'')
 +
| kshor̄tū (''od mojego''),
 +
mor̄tū (''od twojego''),
 +
<br>dzor̄tū (''od swojego'')
 +
| colspan="2" | kshisirh (''od moich''),
 +
misirh (''od twoich''),
 +
<br>disirh (''od swoich'')
 
|-
 
|-
|6
+
! Allatyw
|wéshir
+
| kshehi (''do mojego''),
|wéane/o
+
mehi (''do twojego''),
|wéshaillis/os
+
<br>dzehi (''do swego'')
|-
+
| kshaha (''do mojej''),
|7
+
maha (''do twojej''),
|swāhir
+
<br>dzaha (''do swojej'')
|swāhase/o
+
| kshaho (''do mojego''),
|swāhillis/os
+
maho (''do twojego''),
|-
+
<br>dzaho (''do swojego'')
|8
+
| colspan="2" | kshaus (''do moich''),
|jyotir
+
maus (''do twoich''),
|jyotase/o
+
<br>daus (''do swoich'')
|jyotaillis/os
 
|-
 
|9
 
|ir̄ir
 
|ir̄ŝe/o
 
|ir̄aillis/os
 
 
|}
 
|}
  
====10-90====
+
Zaimki '''jego, jej, tego, nasz, wasz, ich''' nie odmieniają się a ich forma pozostaje bez zmian.
<br>Liczby te zawsze kończą się na '''-śat'''. Liczebniki porządkowe zakończone są na '''-śashe/śasho''' a liczebniki wielokrotne na '''-illis/illos'''.
+
* īse (jego)
{| class="wikitable"
+
* ére (jej)
|-
+
* orse (tego)
!
+
* pęrędi (nasz)
! Liczebnik główny
+
* yadi (wasz)
! Liczebnik porządkowy
+
* ťandi (ich)
! Liczebnik wielokrotny
+
<br>
 +
'''czyj, niczyj'''
 +
{| class="wikitable" style="text-align:center;" border
 +
! rowspan="2" | Przypadek
 +
! colspan="3" | Liczba pojedyncza
 +
! colspan="2" | Liczba mnoga/podwójna/absolutna
 
|-
 
|-
|10
+
! m
|déśat
+
! f
|déśashe/o
+
! n
|déśatillis/os
+
! m/f
 +
! n
 
|-
 
|-
|20
+
! Mianownik
|lawśat
+
| width="17%" | orye, qorye
|lawśashe/o
+
| width="17%" | ora, qora
|lāwatillis/os
+
| width="17%" | oryo, qoryo
 +
| width="17%" | orji, qorji
 +
| width="17%" | oroh, qoroh
 
|-
 
|-
|30
+
! Dopełniacz
|azhośat
+
| oryān, qoryān
|azhośashe/o
+
| oryā, qoryā
|azhośatillis/os
+
| oryą, qoryą
 +
| width="17%" | orij, qorij
 +
| width="17%" | orijo, qorijo
 
|-
 
|-
|40
+
! Celownik
|śniaśat
+
| oru, qoru
|śniaśashe/o
+
| oriw, qoriw
|śniaśatillis/os
+
| oror, qoror
 +
| colspan="2" | orae, qorae
 
|-
 
|-
|50
+
! Biernik
|ghavśat
+
| ored, qored
|ghavśashe/o
+
| orad, qorad
|ghavśatillis/os
+
| orod, qorod
 +
| colspan="2" | oral, qoral
 
|-
 
|-
|60
+
! Ablatyw
|wéśat
+
| oyir̄tū, qoyir̄tū
|wéśashe/o
+
| oyar̄tū, qoyar̄tū
|wéśatillis/os
+
| oyor̄tū, qoyor̄tū
 +
| colspan="2" | orsirh, qorsirh
 
|-
 
|-
|70
+
! Allatyw
|swaśat
+
| orehi, qorehi
|swaśashe/o
+
| oraha, qoraha
|swaśatillis/os
+
| oraho, qoraho
 +
| colspan="2" | oraus, qoraus
 +
|}
 +
 
 +
====Zaimki zwrotne====
 +
Zaimki zwrotne przybierają formę odpowiednich przedrostków dodanych do rzeczownika, a nie osobnych słów. Służą do wyrażenia, że podmiot wykonał czynność na samym sobie (1), lub, w przypadku liczby mnogiej, sobie nawzajem (2).
 +
{| class="wikitable" style="text-align:center;" border
 +
! rowspan="2" | l.pojedyncza
 +
! colspan="2" | l.pod/mn/ab
 
|-
 
|-
|80
+
| width="17%" | 1
|jyaśat
+
| width="17%" | 2
|jyaśashe/o
 
|jyaśatillis/os
 
 
|-
 
|-
|90
+
| cvar-
|ir̄śat
+
| crer-
|ir̄śashe/o
+
| cker-
|ir̄śatillis/os
 
 
|}
 
|}
  
====11-99====
+
Dla przykładu:
<br>Tworzy się je poprzez złączenie liczb dziesiątek i jedności, przy czym pierwsza jest liczba jedności a ostatnie dziesiątek. Dosłownie oznacza to np. ''dwa-czterdzieści'' jako czterdzieści dwa. Podobnie wyglądają liczebniki porządkowe i wielokrotne - nieodmieniona liczba jedności i odmieniona liczba dziesiątek.
+
<br>ver̄unear - ja karzę (kogoś) --> '''cvar'''ver̄unear - karzę się/samego siebie
{| class="wikitable"
+
<br>ver̄unerą - oni karzą (kogoś) --> '''crer'''ver̄unerą - karzą się/sami siebie ---> '''cker'''ver̄unerą - karzą się nawzajem
 +
 
 +
====Zaimki określone====
 +
'''ten, ta, to, ci, te'''
 +
 
 +
Zaimki odpowiadające polskim '''ci''' i '''te''' są identyczne dla rodzaju męskiego i żeńskiego, osobny zaimek jest dla neutralnego.
 +
{| class="wikitable" style="text-align:center;" border
 +
! rowspan="2" | Przypadek
 +
! colspan="3" | Liczba pojedyncza
 +
! colspan="2" | Liczba mnoga
 
|-
 
|-
!
+
! m
! Liczebnik główny
+
! f
! Liczebnik porządkowy
+
! n
! Liczebnik wielokrotny
+
! m/f
 +
! n
 
|-
 
|-
|11
+
! Mianownik
|ekhrirdéśat
+
| width="17%" | gan
|ekhrirdéśashe/o
+
| width="17%" | ryan
|ekhrirdéśatillis/os
+
| width="17%" | han
 +
| width="17%" | ptean
 +
| width="17%" | ptoan
 
|-
 
|-
|12
+
! Dopełniacz
|lāwirdéśat
+
| gān
|lāwirdéśashe/o
+
| ryān
|lāwirdéśatillis/os
+
| hān
 +
| pteān
 +
| ptoān
 
|-
 
|-
|13
+
! Celownik
|azhayodéśat
+
| gannu
|azhayodéśasho
+
| rannu
|azhayodéśatillis/os
+
| hannu
 +
| colspan="2" | pīrnu
 
|-
 
|-
|14
+
! Biernik
|śniahirdéśat
+
| ganed
|śniahidéśashe/o
+
| raned
|śniahidéśatillis/os
+
| haned
 +
| colspan="2" | paed
 
|-
 
|-
|15
+
! Ablatyw
|ghavirdéśat
+
| gar̄tū
|ghavirdéśashe/o
+
| rar̄tū
|ghavirdéśatillis/os
+
| har̄tū
 +
| colspan="2" | payū
 
|-
 
|-
|16
+
! Allatyw
|wéshirdéśat
+
| gari
|wéshirdéśashe/o
+
| rari
|wéshirdéśatillis/os
+
| hari
 +
| colspan="2" | pafri
 +
|}
 +
'''tamten, tamta, tamto, tamci, tamte
 +
 
 +
Te zaimki tworzy się poprzez dodanie prefiksu '''ŝo'''-. Tutaj również formy w liczbie mnogiej są takie same dla rodzaju męskiego i żeńskiego.
 +
{| class="wikitable" style="text-align:center;" border
 +
! rowspan="2" | Przypadek
 +
! colspan="3" | Liczba pojedyncza
 +
! colspan="2" | Liczba mnoga
 
|-
 
|-
|17
+
! m
|swāhirdéśat
+
! f
|swāhirdéśashe/o
+
! n
|swāhirdéśatillis/os
+
! m/f
 +
! n
 
|-
 
|-
|18
+
! Mianownik
|jyotirdéśat
+
| width="17%" | ŝogan
|jyotirdéśashe/o
+
| width="17%" | ŝoryan
|jyotirdéśatillis/os
+
| width="17%" | ŝohan
 +
| width="17%" | ŝoptean
 +
| width="17%" | ŝoptoan
 
|-
 
|-
|19
+
! Dopełniacz
|ir̄irdéśat
+
| ŝogān
|ir̄irdéśashe/o
+
| ŝoryān
|ir̄irdéśatillis/os
+
| ŝohān
 +
| ŝopteān
 +
| ŝoptoān
 
|-
 
|-
|21
+
! Celownik
|ekhrirlawśat
+
| ŝogannu
|ekhrirlawśashe/o
+
| ŝorannu
|ekhrirlāwatillis/os
+
| ŝohannu
 +
| colspan="2" | ŝopīrnu
 
|-
 
|-
|22
+
! Biernik
|lāwirlawśat
+
| ŝoganed
|lāwirlawśashe/o
+
| ŝoraned
|lāwirlāwatillis/os
+
| ŝohaned
 +
| colspan="2" | ŝopaed
 
|-
 
|-
|23
+
! Ablatyw
|azhayolawśat
+
| ŝogar̄tū
|azhayolawśashe/o
+
| ŝorar̄tū
|azhayolāwatillis/os
+
| ŝohar̄tū
 +
| colspan="2" | ŝopayū
 
|-
 
|-
|24
+
! Allatyw
|śniahirlawśat
+
| ŝogari
|śniahirlawśashe/o
+
| ŝorari
|śniahirlāwatillis/os
+
| ŝohari
|-
+
| colspan="2" | ŝopafri
|31
+
|}
|ekhrirazhośat
+
 
|ekhrirazhośashe/o
+
<br>'''taki, taka, takie, tacy, takie'''
|ekhrirazhośatillis/os
+
 
 +
{| class="wikitable" style="text-align:center;" border
 +
! rowspan="2" | Przypadek
 +
! colspan="3" | Liczba pojedyncza
 +
! colspan="2" | Liczba mnoga
 
|-
 
|-
|32
+
! m
|lāwirazhośat
+
! f
|lāwirazhośashe/o
+
! n
|lāwirazhośatillis/os
+
! m/f
 +
! n
 
|-
 
|-
|33
+
! Mianownik
|azhayoazhośat
+
| width="17%" | kerda
|azhayoazhośashe/o
+
| width="17%" | karda
|azhayoazhośatillis/os
+
| width="17%" | kirda
 +
| width="17%" | kerada
 +
| width="17%" | kerdiya
 
|-
 
|-
|}
+
! Dopełniacz
 
+
| kerdā
====100-900====
+
| kardā
<br>Setki, przypominają nieco dziesiątki, gdyż tworzy się je na podobnej zasadzie. Liczebnik główny zakończony jest na '''-éd''', które pochodzi od ''zéd'', liczebnik porządkowy zakończony jest '''-ase/o''', natomiast tworzenie liczebnika wielokrotnego pozostaje bez zmian. 
+
| kirdā
{| class="wikitable"
+
| keradā
 +
| kerdiyā
 
|-
 
|-
!
+
! Celownik
! Liczebnik główny
+
| kerdaw
! Liczebnik porządkowy
+
| kardaw
! Liczebnik wielokrotny
+
| kirdaw
 +
| colspan="2" | kerdiw
 
|-
 
|-
|100
+
! Biernik
|zéd
+
| kerded
|zédase/o
+
| karded
|zédillis/os
+
| kirded
 +
| colspan="2" | kerdiyed
 
|-
 
|-
|200
+
! Ablatyw
|lawéd
+
| kerdar̄tū
|lawédase/o
+
| kardar̄tū
|lawédillis/os
+
| kirdar̄tū
 +
| colspan="2" | kerdiyu
 
|-
 
|-
|300
+
! Allatyw
|azhéd
+
| kerdari
|azhédase/o
+
| kardari
|azhédillis/os
+
| kirdari
 +
| colspan="2" | kerdiri
 +
|}
 +
 
 +
Zaimki '''tu, tam, wtedy''' są nieodmienne.
 +
*vé (tu/tutaj)
 +
*vissa (tam)
 +
*dīshar (wtedy)
 +
 
 +
====Zaimki pytajne====
 +
'''kto, co'''
 +
{| class="wikitable" style="text-align:center;" border
 +
! Przypadek
 +
! rowspan="2" width="40%" |
 +
! rowspan="2" width="40%" | zan
 
|-
 
|-
|400
+
! I.
|śniahéd
 
|śniahédase/o
 
|śniahédillis/os
 
 
|-
 
|-
|500
+
! II.
|ghavéd
+
| zétri
|ghavédase/o
+
| zantra
|ghavédillis/os
 
 
|-
 
|-
|600
+
! III.
|wéshéd
+
| zhe, źe
|wéshédase/o
+
| zhin, źan
|wéshédillis/os
 
 
|-
 
|-
|700
+
! IV.
|swahéd
+
| ize
|swahédase/o
+
| iza
|swahédillis/os
 
 
|-
 
|-
|800
+
! V.
|jyotéd
+
| colspan=2 | zaḱa, zéḱas, zaḱan
|jyotédase/o
 
|jyotédillis/os
 
 
|-
 
|-
|900
+
! VI.
|irzéd
+
| colspan=2 | zahwam, zéhwas, zahwan
|irzédase/o
 
|irzédillis/os
 
 
|}
 
|}
  
====1000-9000====
+
'''czyj, czyja, czyje'''
<br>Przed li
+
{| class="wikitable" style="text-align:center;" border
{| class="wikitable"
+
! rowspan="2" | Przypadek
 +
! colspan="3" | Liczba pojedyncza
 +
! colspan="2" | Liczba mnoga
 
|-
 
|-
!
+
! m
! Liczebnik główny
+
! f
! Liczebnik porządkowy
+
! n
! Liczebnik wielokrotny
+
! m/f
 +
! n
 
|-
 
|-
|1000
+
! Mianownik
|dwiźyat
+
| width="17%" | orye
|dwiźyase/o
+
| width="17%" | ora
|dwiźyatillis/os
+
| width="17%" | oryo
 +
| width="17%" | orji
 +
| width="17%" | oroh
 
|-
 
|-
|2000
+
! Dopełniacz
|lawiźyat
+
| oryān
|lawiźyase/o
+
| oryā
|lawiźyatillis/os
+
| oryą
 +
| width="17%" | orij
 +
| width="17%" | orijo
 
|-
 
|-
|3000
+
! Celownik
|azhiźyat
+
| oru
|azhiźyase/o
+
| oriw
|azhiźyatillis/os
+
| oror
 +
| colspan="2" | orae
 
|-
 
|-
|4000
+
! Biernik
|śniaźyat
+
| ored
|śniaźyase/o
+
| orad
|śniaźyatillis/os
+
| orod
 +
| colspan="2" | oral
 
|-
 
|-
|5000
+
! Ablatyw
|ghaviźyat
+
| oyir̄tū
|ghaviźyase/o
+
| oyar̄tū
|ghaviźyatillis/os
+
| oyor̄tū
 +
| colspan="2" | orsirh
 
|-
 
|-
|6000
+
! Allatyw
|wéshiźyat
+
| orehi
|wéshiźyase/o
+
| oraha
|wéshiźyatillis/os
+
| oraho
 +
| colspan="2" | oraus
 +
|}
 +
 
 +
'''który, która, które'''
 +
{| class="wikitable" style="text-align:center;" border
 +
! rowspan="2" | Przypadek
 +
! colspan="3" | Liczba pojedyncza
 +
! colspan="2" | Liczba mnoga
 
|-
 
|-
|7000
+
! m
|swahiźyat
+
! f
|swahiźyase/o
+
! n
|swahiźyatillis/os
+
! m/f
 +
! n
 
|-
 
|-
|8000
+
! Mianownik
|jyotiźyat
+
| width="17%" | andis
|jyotiźyase/o
+
| width="17%" | andas
|jyotiźyatillis/os
+
| width="17%" | andos
 +
| width="17%" | andé
 +
| width="17%" | andoh
 +
|-
 +
! Dopełniacz
 +
| andisān
 +
| andasān
 +
| andosān
 +
| width="17%" | andéf
 +
| width="17%" | ando
 +
|-
 +
! Celownik
 +
| andiw
 +
| andaw
 +
| andow
 +
| colspan="2" | andoe
 
|-
 
|-
|9000
+
! Biernik
|irźyat
+
| andid
|irźyase/o
+
| andad
|irźyatillis/os
+
| andod
|}
+
| colspan="2" | andô
====Inne====
+
|-
1 - ekhérani (''jedyny'')
+
! Ablatyw
<br>2 - aywīr (''oba, obydwa'')
+
| andir̄tū
<br>(3-9) - cinru (''kilka'') --> --- ---> cinrillis/os (''kilkakrotny'')           
+
| andar̄tū
<br>(11–19) - cinbhaśat (''kilkanaście'') --> cinbhaśashe/o (''kilkunasty'') --> cinbhaśatillis/os (''kilkunastokrotny'')
+
| andor̄tū
<br>(20–90) - cintraśat (''kilkadziesiąt'') --> cintraśashe/o (''kilkudziesiąty'') --> cintraśatillis/os (''kilkudziesięciokrotny'')
+
| colspan="2" | andôr
<br>(200–900) - cinrhéd (''kilkaset'') --> cinrhaśashe/o (''kilkusetny'') --> cinrhédillis/os (''kilkusetkrotny'')
+
|-
<br>kyara (''wiele'') ---> --- ---> kyaraillis/os (''wielokrotny'')
+
! Allatyw
<br>beraxes (''milion'')
+
| andiha
<br>rhamai (''wiele; liczba oznaczająca, niesprecyzowaną ogromną ilość, często powyżej miliona, miliard'')
+
| andaha
 +
| andoha
 +
| colspan="2" | andaus
 +
|}
  
====Odmiana liczebników====
+
Reszta zaimków pytajnych jest nieodmienna.
Liczebniki nie odmieniają się
+
*zan (jaki)
 +
*fea (jak)
 +
*ashfan (gdzie)
 +
*datra, girdan (kiedy)
 +
*dassan (dlaczego)
 +
*qelan (ile)
  
===Tryby===
+
====Zaimki nieokreślone====
Ajdyniriański posiada 4 tryby: orzekający, rozkazujący, przypuszczający, życzący. Dodatkowo, w ayńadhańskim i staro-ajdyniriańskim istniał piąty tryb - nieświadka, lecz zanikł on na przestrzeni wieków.
+
Tworzy się je poprzez dodanie końcówki '''-(i)t''' do odpowiedniego zaimka, niezależnie od rodzaju czy przypadka. Służą do wyrażenia pewnego, niesprecyzowanego pojęcia (osoby, rzeczy itd.), które dla mówiącego nie ma znaczenia. Odpowiada to polskiemu -ś, np ktoś, coś, któryś.
====Tryb orzekający====
+
<br> zét, zant, oryet, orat, oryot, andist, andast, andost, ashfant, dartat, girdant, qelant itd.
Tryb orzekający wyraża obiektywny, neutralny stosunek mówiącego do wypowiadanej treści. Składa się na niego zwykła odmiana przez osoby. Podstawowy tryb.
 
  
====Tryb rozkazujący====
+
<br>Dla zaimków ''który, jaki, kto, gdzie, skąd, dokąd, jak, kiedy, czyj'' można utworzyć zaimek nieokreślony przez dodanie przyrostka '''-djovwe''', odpowiadającego polskiemu -kolwiek.
Tryb rozkazujący wyraża rozkaz, życzenie lub prośbę. Tworzy się go identycznie dla wszystkich osób, poprzez usunięcie z bezokolicznika końcówki -e i zamienienie jej na -'''o'''.
+
<br> andisdjovwe, zandjovwe, zédjovwe, ashfandjovwe, oryedjovwe itd.
  
{| class="wikitable" style="text-align:center"
+
===Liczebniki===
!Osoba
+
====0-9====
!Końcówka
+
<br>Liczby od 1 do 9 kończą się na '''-ir''', wyjątkiem jest tutaj 0. W przypadku liczebników porządkowych, z wyjątkiem liczb 0, 3, 6 i 9, pojawia się końcówka '''-ase''', dla rodzaju męskiego i żeńskiego, lub '''-aso''', dla rodzaju neutralnego. Liczebnik wielokrotny zawsze składa się z liczby i '''-illis/illos'''.  
!Przykład
 
!Tłumaczenie
 
|-
 
|rowspan="5" | Wszystkie osoby 
 
|rowspan="5" |-'''o'''
 
|
 
<br>mifen'''o'''
 
----
 
<br>dhāyart'''o'''
 
----
 
<br>rahet'''o'''
 
|
 
<br>jeść!
 
----
 
<br>podbijć!
 
----
 
<br>żyć!
 
|}
 
 
 
W przypadku zdania rozkazującego przed czasownikiem zazwyczaj wstawia się jeszcze osobę, która jest z reguły pomijana w zdaniach twierdzących, chociaż nie jest to konieczne. Gdy osoba jest obecna można to przetłumaczyć jako konkretny rozkaz do konkretnej osoby, gdy jej natomiast nie ma jest to raczej rozkaz ogólny.
 
 
 
<br>Mę mifeno! Mę dhāyarto! Mę raheto! - Jedź! Podbijaj! Żyj!
 
<br>Mifeno! Dhāyarto! Raheto! - Jeść! Podbijać! Żyć!
 
 
 
====Tryb przypuszczający====
 
Tryb przypuszczający wyraża niepewność, warunkowość lub wyrażone pośrednio życzenie. Tworzy się go, poprzez dodanie do bezokolicznika odpowiedniej końcówki.
 
 
{| class="wikitable"
 
{| class="wikitable"
 
|-
 
|-
! Osoba
+
!
! Końcówka
+
! Liczebnik główny
! Przykład
+
! Liczebnik porządkowy
! Tłumaczenie
+
! Liczebnik wielokrotny
 +
|-
 +
|0
 +
|sūriya
 +
|sûriyas
 +
| -
 
|-
 
|-
|
+
|1
| -'''arin'''
+
|ekhrir
|
+
|ekhrase/o
mifene'''arin'''
+
|ekhraillis/os
----
 
dhāyarte'''arin'''
 
----
 
rahete'''arin'''
 
|jadłbym
 
----
 
podbijałbym
 
----
 
żyłbym
 
 
|-
 
|-
|
+
|2
| -'''étin'''
+
|lāwir
|
+
|lāwase/o
mifen'''étin'''
+
|lāwaillis/os
----
+
|-
dhāyart'''étin'''
+
|3
----
+
|azhir
rahet'''étin'''
+
|azhûne/o
|jadłbyś
+
|azhûrillis/os
----
 
podbijałbyś
 
----
 
żyłbyś
 
 
|-
 
|-
| źa/rha/qa
+
|4
| -'''tyan'''
+
|śniahir
|
+
|śniahase/o
mifen'''tyan'''
+
|śniahillis/os
----
 
dhāyart'''yan'''
 
----
 
rahet'''yan'''
 
|jadłby/jadłaby/jadłoby
 
----
 
podbijałby/podbijałaby/podbijałoby*
 
----
 
żyłby/żyłaby/żyłoby*
 
 
|-
 
|-
| ṕef/ṕur/ṕi
+
|5
| -'''zhin'''
+
|ghavir
|
+
|ghavase/o
mifene'''zhin'''
+
|ghavaillis/os
----
+
|-
dhāyarte'''zhin'''
+
|6
----
+
|wéshir
rahete'''zhin'''
+
|wéane/o
|jedlibyśmy
+
|wéshaillis/os
----
 
podbijalibyśmy
 
----
 
żylibyśmy
 
 
|-
 
|-
| yôk
+
|7
| -'''elin'''
+
|swāhir
|
+
|swāhase/o
mifen'''elin'''
+
|swāhillis/os
----
 
dhāyart'''elin'''
 
----
 
rahet'''elin'''
 
|jedlibyście
 
----
 
podbijalibyście
 
----
 
żylibyście
 
 
|-
 
|-
| ta
+
|8
| -'''vin'''
+
|jyotir
|
+
|jyotase/o
mifene'''vin'''
+
|jyotaillis/os
----
 
dhāyarte'''vin'''
 
----
 
rahete'''vin'''
 
|jedliby
 
----
 
podbijaliby
 
----
 
żyliby
 
 
|-
 
|-
| obwiatyw
+
|9
| -'''ŝin'''
+
|ir̄ir
|
+
|ir̄ŝe/o
mifene'''ŝin'''
+
|ir̄aillis/os
----
 
dhāyarte'''ŝin'''
 
----
 
rahete'''ŝin'''
 
|
 
 
|}
 
|}
* tutaj, tak samo jak w normalnej odmianie, gdy w czasowniku regularnym przed końcowym e stoi t, ť, d lub dh, nie dubluje się tego dodając kolejne t tylko od razu dodaje -'''yan'''.
 
  
====Tryb życzący====
+
====10-90====
Tryb życzący wyraża życzenie, nadzieję lub możliwość. Tutaj również dochodzi odpowiednia odmiana. Ten tryb odpowiada mniej więcej polskiej konstrukcji "oby coś".
+
<br>Liczby te zawsze kończą się na '''-śat'''. Liczebniki porządkowe zakończone są na '''-śashe/śasho''' a liczebniki wielokrotne na '''-illis/illos'''.
 
{| class="wikitable"
 
{| class="wikitable"
 
|-
 
|-
! Osoba
+
!
! Końcówka
+
! Liczebnik główny
! Przykład
+
! Liczebnik porządkowy
 +
! Liczebnik wielokrotny
 
|-
 
|-
|
+
|10
| -'''arya'''
+
|déśat
|
+
|déśashe/o
mifene'''arya''' (obym jadł)
+
|déśatillis/os
----
+
|-
dhāyarte'''arya''' (obym podbijał)
+
|20
----
+
|lawśat
rahete'''arya''' (obym żył)
+
|lawśashe/o
 +
|lāwatillis/os
 
|-
 
|-
|
+
|30
| -'''étrya'''
+
|azhośat
|
+
|azhośashe/o
mifen'''étrya''' (obyś jadł)
+
|azhośatillis/os
----
 
dhāyart'''étrya''' (obyś podbijał)
 
----
 
rahet'''étrya''' (obyś żył)
 
 
 
 
|-
 
|-
| źa
+
|40
| -'''arti'''
+
|śniaśat
|
+
|śniaśashe/o
mifen'''arti''' (oby jadł)
+
|śniaśatillis/os
----
 
dhāyart'''arti''' (oby podbijał)
 
----
 
rahet'''arti''' (oby żył)
 
 
 
 
|-
 
|-
| rha
+
|50
| -'''arta'''
+
|ghavśat
|
+
|ghavśashe/o
mifen'''arta''' (oby jadła)
+
|ghavśatillis/os
----
 
dhāyart'''arta''' (oby podbijała)
 
----
 
rahet'''arta''' (oby żyła)
 
 
 
 
|-
 
|-
| qa
+
|60
| -'''arto'''
+
|wéśat
|
+
|wéśashe/o
mifen'''arto''' (oby jadło)
+
|wéśatillis/os
----
 
dhāyart'''arto''' (oby podbijało)
 
----
 
rahet'''arto''' (oby żyło)
 
 
 
 
|-
 
|-
| ṕef
+
|70
| -'''zef'''
+
|swaśat
|
+
|swaśashe/o
mifene'''zef''' (obyśmy jedli)
+
|swaśatillis/os
----
+
|-
dhāyarte'''zef''' (obyśmy podbijali)
+
|80
----
+
|jyaśat
rahete'''zef''' (obyśmy żyli)
+
|jyaśashe/o
 
+
|jyaśatillis/os
 
|-
 
|-
| ṕur
+
|90
| -'''zūr'''
+
|ir̄śat
|
+
|ir̄śashe/o
mifene'''zūr''' (obyśmy jedli)
+
|ir̄śatillis/os
----
+
|}
dhāyarte'''zūr''' (obyśmy podbijali)
 
----
 
rahete'''zūr''' (obyśmy żyli)
 
  
 +
====11-99====
 +
<br>Tworzy się je poprzez złączenie liczb dziesiątek i jedności, przy czym pierwsza jest liczba jedności a ostatnie dziesiątek. Dosłownie oznacza to np. ''dwa-czterdzieści'' jako czterdzieści dwa. Podobnie wyglądają liczebniki porządkowe i wielokrotne - nieodmieniona liczba jedności i odmieniona liczba dziesiątek.
 +
{| class="wikitable"
 
|-
 
|-
| ṕi
+
!
| -'''zish'''
+
! Liczebnik główny
|
+
! Liczebnik porządkowy
mifene'''zish''' (obyśmy jedli)
+
! Liczebnik wielokrotny
----
 
dhāyarte'''zish''' (obyśmy podbijali)
 
----
 
rahete'''zish''' (obyśmy żyli)
 
 
 
 
|-
 
|-
| yôk
+
|11
| -'''elon'''
+
|ekhrirdéśat
|
+
|ekhrirdéśashe/o
mifen'''elon''' (obyście jedli)
+
|ekhrirdéśatillis/os
----
 
dhāyart'''elon''' (obyście podbijali)
 
----
 
rahet'''elon''' (obyście żyli)
 
 
 
 
|-
 
|-
| ta
+
|12
| -'''rava'''
+
|lāwirdéśat
|
+
|lāwirdéśashe/o
mifene'''rava''' (oby jedli)
+
|lāwirdéśatillis/os
----
 
dhāyarte'''rava''' (oby podbijali)
 
----
 
rahete'''rava''' (oby żyli)
 
 
|-
 
|-
| obwiatyw
+
|13
| -'''ŝap'''
+
|azhayodéśat
|
+
|azhayodéśasho
mifene'''ŝap'''
+
|azhayodéśatillis/os
----
+
|-
dhāyarte'''ŝap'''
+
|14
----
+
|śniahirdéśat
rahete'''ŝap'''
+
|śniahidéśashe/o
|}
+
|śniahidéśatillis/os
====Tryb nieświadka====
+
|-
Tryb nieświadka oznacza niepewną, wątpliwą informację, taką której mówiący nie był świadkiem lub która zaczerpał od osób trzecich. Tryb ten był stosowany często w języku ayńadhańskim i staroajdyniriańskim, posiadał również rozbudowaną odmianę przez osoby. Do chwili obecnej zachował się jedynie w szczątkowej formie, w postaci specjalnej konstrukcji.
+
|15
 
+
|ghavirdéśat
W przypadku czasowników regularnych:
+
|ghavirdéśashe/o
<pre>Bezokolicznik(-e) + wrostek -n- + końcówka odmiany
+
|ghavirdéśatillis/os
</pre> 
+
|-
Np. Rha e rakhasas qasarta
+
|16
<br/>(Ona spotyka się ze szlachcicami) 
+
|wéshirdéśat
 
+
|wéshirdéśashe/o
<br>Rha ôhirita, oan e rakhasas qasar'''en'''ta
+
|wéshirdéśatillis/os
<br/>(Ona mówi, że spotyka się ze szlachcicami)
 
 
 
W przypadku czasowników nieregularnych:
 
<pre>Bezokolicznik + ennes
 
</pre>
 
Np. Źa bazdirazi daraem
 
<br/>(On ma syna)
 
 
 
<br>Źa ôhiriti, oan bazdirazi daraem ennes
 
<br/>(On mówi, że ma syna)
 
 
 
===Czasy===
 
Istnieją 3 czasy - teraźniejszy, przeszły i przyszły. Zarówno czas przeszły jak i przyszły tworzy się podobnie, w regularnym bezokoliczniku w miejsce -'''e''' należy dodać najpierw zrostek odpowiadający za czas, a następnie taki odpowiadający za odmianę przez osoby.
 
====Czas teraźniejszy====
 
Tworzony przez zwykłą odmianę czasownika przez osoby.
 
 
 
====Czas przeszły====
 
W czasie przeszłym zrostek wskazujący czas to -'''ī'''-. Wyjątkiem jest tu obwiatyw, gdzie zamiast -ī- pojawia się jedynie końcówka -'''īssi'''.
 
{| class="wikitable"
 
 
|-
 
|-
!  Osoba 
+
|17
!  Końcówka 
+
|swāhirdéśat
!  Przykład
+
|swāhirdéśashe/o
 +
|swāhirdéśatillis/os
 
|-
 
|-
| align="center" |
+
|18
| align="center" | '''-wā'''
+
|jyotirdéśat
| align="center" | 
+
|jyotirdéśashe/o
mifen''ī'''''wā''' - jadłem
+
|jyotirdéśatillis/os
----
 
qat''ī'''''wā''' - lubiłem*
 
 
|-
 
|-
| align="center" |
+
|19
| align="center" | '''-yą'''
+
|ir̄irdéśat
| align="center" | 
+
|ir̄irdéśashe/o
mifen''ī'''''yą''' - jadłeś
+
|ir̄irdéśatillis/os
----
 
qat''ī'''''yą''' - lubiłeś
 
 
|-
 
|-
| align="center" | źa
+
|21
| align="center" | '''-dri'''
+
|ekhrirlawśat
| align="center" | 
+
|ekhrirlawśashe/o
mifen''ī'''''dri''' - jadł
+
|ekhrirlāwatillis/os
----
 
qat''ī'''''dri''' - lubił
 
 
|-
 
|-
| align="center" | rha
+
|22
| align="center" | '''-dra'''
+
|lāwirlawśat
| align="center" | 
+
|lāwirlawśashe/o
mifen''ī'''''dra''' - jadła
+
|lāwirlāwatillis/os
----
 
qat''ī'''''dra''' - lubiła
 
 
|-
 
|-
| align="center" | qa
+
|23
| align="center" | '''-dro'''
+
|azhayolawśat
| align="center" | 
+
|azhayolawśashe/o
mifen''ī'''''dro''' - jadło
+
|azhayolāwatillis/os
----
 
qat''ī'''''dro''' - lubiło
 
 
|-
 
|-
| align="center" | ṕef
+
|24
| align="center" | '''-dzve'''
+
|śniahirlawśat
| align="center" | 
+
|śniahirlawśashe/o
mifen''ī'''''dzve''' - jedliśmy
+
|śniahirlāwatillis/os
----
 
qat''ī'''''dzve''' - lubiliśmy
 
 
|-
 
|-
| align="center" | ṕur
+
|31
| align="center" | '''-źve'''
+
|ekhrirazhośat
| align="center" | 
+
|ekhrirazhośashe/o
mifen''ī'''''źve''' - jedliśmy
+
|ekhrirazhośatillis/os
----
 
qat''ī'''''źve''' - lubiliśmy
 
 
|-
 
|-
| align="center" | ṕi
+
|32
| align="center" | '''-djve'''
+
|lāwirazhośat
| align="center" | 
+
|lāwirazhośashe/o
mifen''ī'''''djve''' - jedliśmy
+
|lāwirazhośatillis/os
----
 
qat''ī'''''djve''' - lubiliśmy
 
 
|-
 
|-
| align="center" | yôk
+
|33
| align="center" | '''-llay'''
+
|azhayoazhośat
| align="center" | 
+
|azhayoazhośashe/o
mifen''ī'''''llay''' - jedliście
+
|azhayoazhośatillis/os
----
 
qat''ī'''''llay''' - lubiliście
 
|-
 
| align="center" | ta
 
| align="center" | '''-sht'''
 
| align="center" | 
 
mifen''ī'''''sht''' - jedli
 
----
 
qat''ī'''''sht''' - lubili
 
 
|-
 
|-
| align="center" | obwiatyw
 
| align="center" | '''-īssi'''
 
| align="center" | 
 
mifen'''īssi'''
 
----
 
qat'''īssi'''
 
 
|}
 
|}
*jeśli w bezokoliczniku przed -e stoi ť, ḱ, lub ṕ to po dodaniu -ī- tracą one swoją ejektywność (np w ''qaťe'' - lubić)
 
  
'''Czasowniki nieregularne'''
+
====100-900====
<br>
+
<br>Setki, przypominają nieco dziesiątki, gdyż tworzy się je na podobnej zasadzie. Liczebnik główny zakończony jest na '''-éd''', które pochodzi od ''zéd'', liczebnik porządkowy zakończony jest '''-ase/o''', natomiast tworzenie liczebnika wielokrotnego pozostaje bez zmian. 
 
{| class="wikitable"
 
{| class="wikitable"
 
|-
 
|-
!   osoba 
+
!
!   końcówka 
+
! Liczebnik główny
!   darād - mieć
+
! Liczebnik porządkowy
!   nagham - móc
+
! Liczebnik wielokrotny
!  sąrhal - umieć/potrafić
+
|-
!  avriť - myśleć
+
|100
!  gāchana - znać 
+
|zéd
!  ŝarwīshi - mieć powinność
+
|zédase/o
 +
|zédillis/os
 
|-
 
|-
| align="center" | xé
+
|200
| align="center" | '''-iwa'''
+
|lawéd
| align="center" | dar'''iwa'''
+
|lawédase/o
| align="center" | nagh'''iwa'''
+
|lawédillis/os
| align="center" | sąrh'''iwa'''
 
| align="center" | avr'''iwa'''
 
| align="center" | gāch'''iwa'''
 
| align="center" | ŝar'''iwa'''
 
 
|-
 
|-
| align="center" | mę
+
|300
| align="center" | '''-ati'''
+
|azhéd
| align="center" | dar'''ati'''
+
|azhédase/o
| align="center" | nagh'''ati'''
+
|azhédillis/os
| align="center" | sąrh'''ati'''
 
| align="center" | avr'''ati'''
 
| align="center" | gāch'''ati'''
 
| align="center" | ŝar'''ati'''
 
 
|-
 
|-
| align="center" | źa/rha/qa
+
|400
| align="center" | '''-oda'''
+
|śniahéd
| align="center" | dar'''oda'''
+
|śniahédase/o
| align="center" | nagh'''oda'''
+
|śniahédillis/os
| align="center" | sąrh'''oda'''
 
| align="center" | avr'''oda'''
 
| align="center" | gāch'''oda'''
 
| align="center" | ŝar'''oda'''
 
 
|-
 
|-
| align="center" | ṕef/ṕur/ṕi
+
|500
| align="center" | '''-ij'''
+
|ghavéd
| align="center" | dar'''ij'''
+
|ghavédase/o
| align="center" | nagh'''ij'''
+
|ghavédillis/os
| align="center" | sąrh'''ij'''
 
| align="center" | avr'''ij'''
 
| align="center" | gāch'''ij'''
 
| align="center" | ŝar'''ij'''
 
 
|-
 
|-
| align="center" | yôk
+
|600
| align="center" | '''-lin'''
+
|wéshéd
| align="center" | da'''lin'''
+
|wéshédase/o
| align="center" | na'''lin'''
+
|wéshédillis/os
| align="center" | są'''lin'''
 
| align="center" | av'''lin'''
 
| align="center" | gāch'''lin'''
 
| align="center" | ŝar'''lin'''
 
 
|-
 
|-
| align="center" | ta
+
|700
| align="center" | '''-ishi
+
|swahéd
| align="center" | dar'''ishi'''
+
|swahédase/o
| align="center" | nagh'''ishi'''
+
|swahédillis/os
| align="center" | sąrh'''ishi'''
+
|-
| align="center" | avr'''ishi'''
+
|800
| align="center" | gāch'''ishi'''
+
|jyotéd
| align="center" | ŝarw'''ishi'''
+
|jyotédase/o
 +
|jyotédillis/os
 
|-
 
|-
| align="center" | obwiatyw
+
|900
| align="center" | '''-it'''
+
|irzéd
| align="center" | da'''it'''
+
|irzédase/o
| align="center" | na'''it'''
+
|irzédillis/os
| align="center" | są'''it'''
 
| align="center" | av'''it'''
 
| align="center" | gā'''it'''
 
| align="center" | ŝa'''it'''
 
 
|}
 
|}
  
 +
====1000-9000====
 +
<br>Przed li
 
{| class="wikitable"
 
{| class="wikitable"
 
|-
 
|-
!   osoba   
+
!
!   nezyu - być
+
! Liczebnik główny
!   caiva - chcieć
+
! Liczebnik porządkowy
!   ḱalshu - musieć
+
! Liczebnik wielokrotny
 
|-
 
|-
| align="center" | xé
+
|1000
| align="center" |  narzān
+
|dwiźyat
| align="center" |  cawān
+
|dwiźyase/o
| align="center" |  ḱalba
+
|dwiźyatillis/os
 
|-
 
|-
| align="center" | mę
+
|2000
| align="center" |  nęfé
+
|lawiźyat
| align="center" |  cintra
+
|lawiźyase/o
| align="center" |  ḱabara
+
|lawiźyatillis/os
 
|-
 
|-
| align="center" | źa
+
|3000
| align="center" |  ŝagri
+
|azhiźyat
| align="center" |  ṕesavi
+
|azhiźyase/o
| align="center" |  ezil
+
|azhiźyatillis/os
 
|-
 
|-
| align="center" | rha
+
|4000
| align="center" |  ŝauri
+
|śniaźyat
| align="center" |  ṕanavi
+
|śniaźyase/o
| align="center" |  ezal
+
|śniaźyatillis/os
 
|-
 
|-
| align="center" | qa
+
|5000
| align="center" |  ŝamri
+
|ghaviźyat
| align="center" |  ṕoravi
+
|ghaviźyase/o
| align="center" |  ezûl
+
|ghaviźyatillis/os
 
|-
 
|-
| align="center" | ṕef
+
|6000
| align="center" |  jaqae
+
|wéshiźyat
| align="center" |  zatan
+
|wéshiźyase/o
| align="center" |  bazhdi
+
|wéshiźyatillis/os
 
|-
 
|-
| align="center" | ṕur
+
|7000
| align="center" |  jaqau
+
|swahiźyat
| align="center" |  zôtan
+
|swahiźyase/o
| align="center" |  bezhdi
+
|swahiźyatillis/os
 
|-
 
|-
| align="center" | ṕi
+
|8000
| align="center" |  jaqai
+
|jyotiźyat
| align="center" |  zutan
+
|jyotiźyase/o
| align="center" |  buzhdi
+
|jyotiźyatillis/os
 
|-
 
|-
| align="center" | yôk
+
|9000
| align="center" | issa
+
|irźyat
| align="center" |  damar
+
|irźyase/o
| align="center" |  axûl
+
|irźyatillis/os
|-
+
|}
| align="center" | ta
+
====Inne====
| align="center" |  eshen
+
1 - ekhérani (''jedyny'')
| align="center" |  mezdar
+
<br>2 - aywīr (''oba, obydwa'')
| align="center" |  tagham
+
<br>(3-9) - cinru (''kilka'') --> --- ---> cinrillis/os (''kilkakrotny'')           
|-
+
<br>(11–19) - cinbhaśat (''kilkanaście'') --> cinbhaśashe/o (''kilkunasty'') --> cinbhaśatillis/os (''kilkunastokrotny'')
| align="center" | obwiatyw
+
<br>(20–90) - cintraśat (''kilkadziesiąt'') --> cintraśashe/o (''kilkudziesiąty'') --> cintraśatillis/os (''kilkudziesięciokrotny'')
| align="center" |  ŝehar̄
+
<br>(200–900) - cinrhéd (''kilkaset'') --> cinrhaśashe/o (''kilkusetny'') --> cinrhédillis/os (''kilkusetkrotny'')
| align="center" |  ṕadva
+
<br>kyara (''wiele'') ---> --- ---> kyaraillis/os (''wielokrotny'')
| align="center" |  ezim
+
<br>beraxes (''milion'')
|}
+
<br>rhamai (''wiele; liczba oznaczająca, niesprecyzowaną ogromną ilość, często powyżej miliona, miliard'')
 +
 
 +
====Odmiana liczebników====
 +
Liczebniki nie odmieniają się
 +
 
 +
===Tryby===
 +
Ajdyniriański posiada 4 tryby: orzekający, rozkazujący, przypuszczający, życzący. Dodatkowo, w ayńadhańskim i staro-ajdyniriańskim istniał piąty tryb - nieświadka, lecz zanikł on na przestrzeni wieków.
 +
====Tryb orzekający====
 +
Tryb orzekający wyraża obiektywny, neutralny stosunek mówiącego do wypowiadanej treści. Składa się na niego zwykła odmiana przez osoby. Podstawowy tryb.
 +
 
 +
====Tryb rozkazujący====
 +
Tryb rozkazujący wyraża rozkaz, życzenie lub prośbę. Tworzy się go identycznie dla wszystkich osób, poprzez usunięcie z bezokolicznika końcówki -e i zamienienie jej na -'''o'''.
  
====Czas przyszły====
+
{| class="wikitable" style="text-align:center"
W czasie przyszłym zrostek to -'''āś'''-. Podobnie jak w czasie przeszłym, obwiatyw poprzez dodanie samej końcówki -'''aŝaf'''.
+
!Osoba
{| class="wikitable"
+
!Końcówka
|-
+
!Przykład
!   Osoba  
+
!Tłumaczenie
!   Końcówka  
 
!   Przykład
 
 
|-
 
|-
| align="center" |
+
|rowspan="5" | Wszystkie osoby 
| align="center" | '''-rhi'''
+
|rowspan="5" |-'''o'''
| align="center" | 
+
|  
mifen''āś'''''rhi''' - będę jadł
+
<br>mifen'''o'''
 +
----
 +
<br>dhāyart'''o'''
 
----
 
----
qat''āś'''''rhi''' - będę lubił
+
<br>rahet'''o'''
|-
+
|
| align="center" | mę
+
<br>jeść!
| align="center" | '''-dhao'''
 
| align="center" | 
 
mifen''āś'''''dhao''' - będziesz jadł
 
 
----
 
----
qat''āś'''''dhao''' - będziesz lubił
+
<br>podbijć!
|-
 
| align="center" | źa
 
| align="center" | '''-ťi'''
 
| align="center" | 
 
mifen''āś'''''ťi''' - będzie jadł
 
 
----
 
----
qat''āś'''''ťi''' - będzie lubił
+
<br>żyć!
|-
+
|}
| align="center" | rha
+
 
| align="center" | '''-ťa'''
+
W przypadku zdania rozkazującego przed czasownikiem zazwyczaj wstawia się jeszcze osobę, która jest z reguły pomijana w zdaniach twierdzących, chociaż nie jest to konieczne. Gdy osoba jest obecna można to przetłumaczyć jako konkretny rozkaz do konkretnej osoby, gdy jej natomiast nie ma jest to raczej rozkaz ogólny.
| align="center"
+
 
mifen''āś'''''ťa''' - będzie jadła
+
<br>Mę mifeno! Mę dhāyarto! Mę raheto! - Jedź! Podbijaj! Żyj!
----
+
<br>Mifeno! Dhāyarto! Raheto! - Jeść! Podbijać! Żyć!
qat''āś'''''ťa''' - będzie lubiła
+
 
 +
====Tryb przypuszczający====
 +
Tryb przypuszczający wyraża niepewność, warunkowość lub wyrażone pośrednio życzenie. Tworzy się go, poprzez dodanie do bezokolicznika odpowiedniej końcówki.
 +
{| class="wikitable"
 
|-
 
|-
| align="center" | qa
+
! Osoba
| align="center" | '''-ťo'''
+
! Końcówka
| align="center" | 
+
! Przykład
mifen''āś'''''ťo''' - będzie jadło
+
! Tłumaczenie
----
 
qat''āś'''''ťo''' - będzie lubiło
 
 
|-
 
|-
| align="center" | ṕef
+
|
| align="center" | '''-ges'''
+
| -'''arin'''  
| align="center" | 
+
|
mifen''āś'''''ges''' - będziemy jedli
+
mifene'''arin'''
 
----
 
----
qat''āś'''''ges''' - będziemy lubili
+
dhāyarte'''arin'''
|-
+
----
| align="center" | ṕur
+
rahete'''arin'''
| align="center" | '''-gush'''
+
|jadłbym
| align="center" | 
+
----
mifen''āś'''''gush''' - będziemy jedli
+
podbijałbym
 
----
 
----
qat''āś'''''gush''' - będziemy lubili
+
żyłbym
 
|-
 
|-
| align="center" | ṕi
+
|
| align="center" | '''-gis'''  
+
| -'''étin'''
| align="center" | 
+
|
mifen''āś'''''gis''' - będziemy jedli
+
mifen'''étin'''
 
----
 
----
qat''āś'''''gis''' - będziemy lubili
+
dhāyart'''étin'''
|-
 
| align="center" | yôk
 
| align="center" | '''-har'''
 
| align="center" | 
 
mifen''āś'''''har''' - będziecie jedli
 
 
----
 
----
qat''āś'''''har''' - będziecie lubili
+
rahet'''étin'''
|-
+
|jadłbyś
| align="center" | ta
 
| align="center" | '''-eą'''
 
| align="center" | 
 
mifen''āś'''''eą''' - będą jedli
 
 
----
 
----
qat''āś'''''eą''' - będą lubili
+
podbijałbyś
 +
----
 +
żyłbyś
 
|-
 
|-
| align="center" | obwiatyw
+
| źa/rha/qa
| align="center" | '''-āŝaf'''
+
| -'''tyan'''
| align="center" | 
+
|
mifn'''āŝaf'''
+
mifen'''tyan'''  
 +
----
 +
dhāyart'''yan'''  
 +
----
 +
rahet'''yan'''  
 +
|jadłby/jadłaby/jadłoby
 +
----
 +
podbijałby/podbijałaby/podbijałoby*
 
----
 
----
qat'''āŝaf'''
+
żyłby/żyłaby/żyłoby*
|}
 
 
 
'''Czasowniki nieregularne'''
 
<br>
 
{| class="wikitable"
 
 
|-
 
|-
!  osoba 
+
| ṕef/ṕur/ṕi
!  końcówka 
+
| -'''zhin'''
!  darād - mieć
+
|
!  nagham - móc
+
mifene'''zhin'''
!  sąrhal - umieć/potrafić
+
----
!  avriť - myśleć
+
dhāyarte'''zhin'''
!  gāchana - znać 
+
----
!  ŝarwīshi - mieć powinność
+
rahete'''zhin'''
 +
|jedlibyśmy
 +
----
 +
podbijalibyśmy
 +
----
 +
żylibyśmy
 
|-
 
|-
| align="center" | xé
+
| yôk
| align="center" | '''-ôra'''
+
| -'''elin'''
| align="center" | dar'''ôra'''
+
|
| align="center" | nagh'''ôra'''
+
mifen'''elin'''
| align="center" | sąrh'''ôra'''
+
----
| align="center" | avr'''ôra'''
+
dhāyart'''elin'''
| align="center" | gāch'''ôra'''
+
----
| align="center" | ŝar'''ôra'''
+
rahet'''elin'''
 +
|jedlibyście
 +
----
 +
podbijalibyście
 +
----
 +
żylibyście
 
|-
 
|-
| align="center" | mę
+
| ta
| align="center" | '''-iday'''
+
| -'''vin'''
| align="center" | dar'''iday'''
+
|
| align="center" | nagh'''iday'''
+
mifene'''vin'''
| align="center" | sąrh'''iday'''
+
----
| align="center" | avr'''iday'''
+
dhāyarte'''vin'''  
| align="center" | gāch'''iday'''
+
----
| align="center" | ŝar'''iday'''
+
rahete'''vin'''  
 +
|jedliby
 +
----
 +
podbijaliby
 +
----
 +
żyliby
 
|-
 
|-
| align="center" | źa/rha/qa
+
| obwiatyw
| align="center" | '''-iať'''
+
| -'''ŝin'''
| align="center" | dar'''iať'''
+
|
| align="center" | nagh'''iať'''
+
mifene'''ŝin'''
| align="center" | sąrh'''iať'''
+
----
| align="center" | avr'''iať'''
+
dhāyarte'''ŝin'''
| align="center" | gāch'''iať'''
+
----
| align="center" | ŝar'''iať'''
+
rahete'''ŝin'''
|-
+
|
| align="center" | ṕef/ṕur/ṕi
+
|}
| align="center" | '''-arg'''
+
* tutaj, tak samo jak w normalnej odmianie, gdy w czasowniku regularnym przed końcowym e stoi t, ť, d lub dh, nie dubluje się tego dodając kolejne t tylko od razu dodaje -'''yan'''.
| align="center" | dar'''arg'''
+
 
| align="center" | nagh'''arg'''
+
====Tryb życzący====
| align="center" | sąrh'''arg'''
+
Tryb życzący wyraża życzenie, nadzieję lub możliwość. Tutaj również dochodzi odpowiednia odmiana. Ten tryb odpowiada mniej więcej polskiej konstrukcji "oby coś".
| align="center" | avr'''arg'''
+
{| class="wikitable"
| align="center" | gāch'''arg'''
 
| align="center" | ŝar'''arg'''
 
 
|-
 
|-
| align="center" | yôk
+
! Osoba
| align="center" | '''-ahwa'''
+
! Końcówka
| align="center" | d'''āhwa'''
+
! Przykład
| align="center" | n'''āhwa'''
 
| align="center" | są'''hwa'''
 
| align="center" | av'''ahwa'''
 
| align="center" | gāch'''ahwa'''
 
| align="center" | ŝar'''ahwa'''
 
 
|-
 
|-
| align="center" | ta
+
|
| align="center" | '''-ena
+
| -'''arya'''  
| align="center" | dar'''ena'''
+
|
| align="center" | nagh'''ena'''
+
mifene'''arya''' (obym jadł)
| align="center" | sąrh'''ena'''
+
----
| align="center" | avr'''ena'''
+
dhāyarte'''arya''' (obym podbijał)
| align="center" | gāch'''ena'''
+
----
| align="center" | ŝarw'''ena'''
+
rahete'''arya''' (obym żył)
 
|-
 
|-
| align="center" | obwiatyw
+
|
| align="center" | '''-ishq'''
+
| -'''étrya'''
| align="center" | da'''ishq'''
+
|
| align="center" | na'''ishq'''
+
mifen'''étrya''' (obyś jadł)
| align="center" | są'''ishq'''
+
----
| align="center" | av'''ishq'''
+
dhāyart'''étrya''' (obyś podbijał)
| align="center" | gā'''ishq'''
+
----
| align="center" | ŝa'''ishq'''
+
rahet'''étrya''' (obyś żył)
|}
 
  
{| class="wikitable"
 
 
|-
 
|-
!  osoba   
+
| źa
!  nezyu - być
+
| -'''arti'''
!  caiva - chcieć
+
|
!  ḱalshu - musieć
+
mifen'''arti''' (oby jadł)
 +
----
 +
dhāyart'''arti''' (oby podbijał)
 +
----
 +
rahet'''arti''' (oby żył)
 +
 
 
|-
 
|-
| align="center" |
+
| rha
| align="center" |  nakhan
+
| -'''arta'''
| align="center" |  ciyaf
+
|
| align="center" |  ḱedaka
+
mifen'''arta''' (oby jadła)
 +
----
 +
dhāyart'''arta''' (oby podbijała)
 +
----
 +
rahet'''arta''' (oby żyła)
 +
 
 
|-
 
|-
| align="center" |
+
| qa
| align="center" |  nanin
+
| -'''arto'''
| align="center" |  cahir
+
|
| align="center" |  ḱella
+
mifen'''arto''' (oby jadło)
 +
----
 +
dhāyart'''arto''' (oby podbijało)
 +
----
 +
rahet'''arto''' (oby żyło)
 +
 
 
|-
 
|-
| align="center" | źa
+
| ṕef
| align="center" |  ŝegal
+
| -'''zef'''
| align="center" |  ṕeshwa
+
|
| align="center" |  eqener
+
mifene'''zef''' (obyśmy jedli)
|-
+
----
| align="center" | rha
+
dhāyarte'''zef''' (obyśmy podbijali)
| align="center" |  ŝewal
+
----
| align="center" |  ṕashwa
+
rahete'''zef''' (obyśmy żyli)
| align="center" |  eqayr
+
 
 
|-
 
|-
| align="center" | qa
+
| ṕur
| align="center" |  ŝemal
+
| -'''zūr'''
| align="center" |  ṕoshwa
+
|
| align="center" |  eqonu
+
mifene'''zūr''' (obyśmy jedli)
 +
----
 +
dhāyarte'''zūr''' (obyśmy podbijali)
 +
----
 +
rahete'''zūr''' (obyśmy żyli)
 +
 
 
|-
 
|-
| align="center" | ṕef
+
| ṕi
| align="center" |  jor̄epi
+
| -'''zish'''
| align="center" |  zinet
+
|
| align="center" |  basaf
+
mifene'''zish''' (obyśmy jedli)
 +
----
 +
dhāyarte'''zish''' (obyśmy podbijali)
 +
----
 +
rahete'''zish''' (obyśmy żyli)
 +
 
 
|-
 
|-
| align="center" | ṕur
+
| yôk
| align="center" |  jor̄upi
+
| -'''elon'''
| align="center" |  zunut
+
|
| align="center" |  behaf
+
mifen'''elon''' (obyście jedli)
 +
----
 +
dhāyart'''elon''' (obyście podbijali)
 +
----
 +
rahet'''elon''' (obyście żyli)
 +
 
 
|-
 
|-
| align="center" | ṕi
+
| ta
| align="center" |  jor̄ipi
+
| -'''rava'''
| align="center" |  zinit
+
|
| align="center" |  biraf
+
mifene'''rava''' (oby jedli)
 +
----
 +
dhāyarte'''rava''' (oby podbijali)
 +
----
 +
rahete'''rava''' (oby żyli)
 
|-
 
|-
| align="center" | yôk
+
| obwiatyw
| align="center" |  izra
+
| -'''ŝap'''
| align="center" |  dashan
+
|
| align="center" |  exay
+
mifene'''ŝap'''
|-
+
----
| align="center" | ta
+
dhāyarte'''ŝap'''
| align="center" |  ashi
+
----
| align="center" |  mezhir
+
rahete'''ŝap'''
| align="center" |  tarkhe
 
|-
 
| align="center" | obwiatyw
 
| align="center" |  ŝayla
 
| align="center" |  ṕeshay
 
| align="center" |  eqayf
 
 
|}
 
|}
==Dialekty==
+
====Tryb nieświadka====
[[Plik:DialektyAjdyniriańskiego.png|1100px]]
+
Tryb nieświadka oznacza niepewną, wątpliwą informację, taką której mówiący nie był świadkiem lub która zaczerpał od osób trzecich. Tryb ten był stosowany często w języku ayńadhańskim i staroajdyniriańskim, posiadał również rozbudowaną odmianę przez osoby. Do chwili obecnej zachował się jedynie w szczątkowej formie, w postaci specjalnej konstrukcji.
  
----
+
W przypadku czasowników regularnych:
Język ajdyniriański dzieli się na kilka bliskich sobie dialektów regionalnych. Każdy z nich znajduje się poza tym pod bardzo silnym wpływem tak zwanej Wysokiej Mowy, będącej językiem imperialnego dworu. Są wzajemnie zrozumiałe a różnice pomiędzy nimi objawiają się głównie w innej wymowie pewnych dźwięków oraz innych zapożyczeniach.
+
<pre>Bezokolicznik(-e) + wrostek -n- + końcówka odmiany
 +
</pre> 
 +
Np. Rha e rakhasas qasarta
 +
<br/>(Ona spotyka się ze szlachcicami) 
  
*1 - dialekt centralny (dialekt djyazhoarski) - podstawa współczesnego ajdyniriańskiego oraz Wysokiej Mowy, najbardziej rozpowszechniony dialekt.
+
<br>Rha ôhirita, oan e rakhasas qasar'''en'''ta
*2 - dialekt batipurski - częsta zmiana [ã] w [ɔ̃] oraz przejście [i] w [ɪ] 
+
<br/>(Ona mówi, że spotyka się ze szlachcicami)
*3 - dialekt śranirski - cechuje się częstym zmiękczaniem spółgłosek: sh przechodzi często w ś, zh w ź, ch w ć a j w dj.
 
*4 - dialekt asurański - ze względu na swe historyczne znaczenie jeden z najważniejszych ajdyniriańskich dialektów. Cechuje się największym konserwatyzmem, zachował wiele słów i form uważanych za archaizmy w innych dialektach. Zachował również staroajdyniriańską wymowę é, jako [e], oraz częściową palatalizację.
 
*5 - dialekt kiwarański - cechuje się wymową litery r jako [ɹ], zanikiem r̄ oraz częściowym zanikiem spółgłosek nosowych 
 
*6 - dialekt sureński - cechuje się częściowym zanikiem przydechu oraz częstym zastępowaniem a przez o 
 
*7 - dialekt północny (dialekt Wybrzeża) - cechuje się wymową kh jako [ʜ], q jako [ɢ] oraz całkowitym zanikiem przydechu.
 
*8 - dialekt zachodni - wywodzący się z dialektu batipurskiego, jest jednak najbardziej odrębnym ajdyniriańskim dialektem. Zauważalne wpływy sąsiednich języków waraskich i jandirskich. Cechuje się silną nasalizacją: praktycznie każde [ɛn] przeszło w [ɛ̃], [an] w [ã], natomiast [ã] w [ɔ̃].   
 
  
===Wysoka Mowa===
+
W przypadku czasowników nieregularnych:
'''Issani Ôhirya''' [is:aɲi ɤxiɾja], dosłownie ''Wysoka Mowa'' to literacka i poetycka forma ajdyniriańskiego, będąca językiem szlachty i imperialnego dworu. Bazuje na dominującym dialekcie centralnym, posiada jednak kilka charakterystycznych cech, odróżniających ją od innych ajdyniriańskich dialektów.
+
<pre>Bezokolicznik + ennes
 +
</pre>
 +
Np. Źa bazdirazi daraem
 +
<br/>(On ma syna)
  
====Skrócenie czasownika "być"====
+
<br>Źa ôhiriti, oan bazdirazi daraem ennes
Język literacki zachował występujące w staroajdyniriańskim skrócenie czasownika "być" do formy końcówki doklejanej na koniec rzeczownika lub przymiotnika. Użycie takiego skrótu jest uważane za zwrot bardzo formalny i oficjalny, o wiele bardziej niż użycie zwykłej odmiany czasownika "być". W transkrypcji łacińskiej skrót będzie oddzielony od poprzedzającego go słowa apostrofem, mimo że w r̄agulu rozróżnienie takie nie występuje. Jeżeli na końcu słowa do którego dodajemy skrócenie znajduje się samogłoska, to skrócenie poprzedzamy również podaną w nawiasie literą y.
+
<br/>(On mówi, że ma syna)
 +
 
 +
===Czasy===
 +
Istnieją 3 czasy - teraźniejszy, przeszły i przyszły. Zarówno czas przeszły jak i przyszły tworzy się podobnie, w regularnym bezokoliczniku w miejsce -'''e''' należy dodać najpierw zrostek odpowiadający za czas, a następnie taki odpowiadający za odmianę przez osoby.
 +
====Czas teraźniejszy====
 +
Tworzony przez zwykłą odmianę czasownika przez osoby.
 +
 
 +
====Czas przeszły====
 +
W czasie przeszłym zrostek wskazujący czas to -'''ī'''-. Wyjątkiem jest tu obwiatyw, gdzie zamiast -ī- pojawia się jedynie końcówka -'''īssi'''.
 
{| class="wikitable"
 
{| class="wikitable"
 
|-
 
|-
osoba   
+
Osoba 
skrócenie "być"
+
Końcówka    
!   przykład
+
Przykład
tłumaczenie
 
 
|-
 
|-
 
| align="center" | xé
 
| align="center" | xé
| align="center" | -(y)in
+
| align="center" | '''-wā'''
| align="center" |  ḱévarat'in
+
| align="center" |   
| align="center" |  jestem człowiekiem
+
mifen''ī'''''wā''' - jadłem
 +
----
 +
qat''ī'''''wā''' - lubiłem*
 
|-
 
|-
 
| align="center" | mę
 
| align="center" | mę
| align="center" | -(y)ef
+
| align="center" | '''-yą'''
| align="center" |  ḱévarat'ef
+
| align="center" |   
| align="center" |  jesteś człowiekiem
+
mifen''ī'''''yą''' - jadłeś
 +
----
 +
qat''ī'''''yą''' - lubiłeś
 
|-
 
|-
 
| align="center" | źa
 
| align="center" | źa
| align="center" | -(gy)oŝ
+
| align="center" | '''-dri'''
| align="center" |  ḱévarati'gyoŝ
+
| align="center" |   
| align="center" |  on jest mężczyzną (m)
+
mifen''ī'''''dri''' - jadł
 +
----
 +
qat''ī'''''dri''' - lubił
 
|-
 
|-
 
| align="center" | rha
 
| align="center" | rha
| align="center" | -(vy)aŝ
+
| align="center" | '''-dra'''
| align="center" |  ḱévarata'vyaŝ
+
| align="center" |   
| align="center" |  ona jest kobietą (f)
+
mifen''ī'''''dra''' - jadła
 +
----
 +
qat''ī'''''dra''' - lubiła
 
|-
 
|-
 
| align="center" | qa
 
| align="center" | qa
| align="center" | -(my)uŝ
+
| align="center" | '''-dro'''
| align="center" |  ḱévarat'
+
| align="center" |   
| align="center" |  ono jest człowiekiem (n)
+
mifen''ī'''''dro''' - jadło
 +
----
 +
qat''ī'''''dro''' - lubiło
 
|-
 
|-
 
| align="center" | ṕef
 
| align="center" | ṕef
| align="center" |  -(y)ai
+
| align="center" | '''-dzve'''
| align="center" |  ḱévarabhaś'ai
+
| align="center" | 
| align="center" |  my(1) jesteśmy ludźmi
+
mifen''ī'''''dzve''' - jedliśmy
 +
----
 +
qat''ī'''''dzve''' - lubiliśmy
 +
|-
 +
| align="center" | ṕur
 +
| align="center" | '''-źve'''
 +
| align="center" | 
 +
mifen''ī'''''źve''' - jedliśmy
 +
----
 +
qat''ī'''''źve''' - lubiliśmy
 +
|-
 +
| align="center" | ṕi
 +
| align="center" | '''-djve'''
 +
| align="center" | 
 +
mifen''ī'''''djve''' - jedliśmy
 +
----
 +
qat''ī'''''djve''' - lubiliśmy
 +
|-
 +
| align="center" | yôk
 +
| align="center" | '''-llay'''
 +
| align="center" | 
 +
mifen''ī'''''llay''' - jedliście
 +
----
 +
qat''ī'''''llay''' - lubiliście
 +
|-
 +
| align="center" | ta
 +
| align="center" | '''-sht'''
 +
| align="center" | 
 +
mifen''ī'''''sht''' - jedli
 +
----
 +
qat''ī'''''sht''' - lubili
 +
|-
 +
| align="center" | obwiatyw
 +
| align="center" | '''-īssi'''
 +
| align="center" | 
 +
mifen'''īssi'''
 +
----
 +
qat'''īssi'''
 +
|}
 +
*jeśli w bezokoliczniku przed -e stoi ť, ḱ, lub ṕ to po dodaniu -ī- tracą one swoją ejektywność (np w ''qaťe'' - lubić)
 +
 
 +
'''Czasowniki nieregularne'''
 +
<br>
 +
{| class="wikitable"
 +
|-
 +
!  osoba 
 +
!  końcówka 
 +
!  darād - mieć
 +
!  nagham - móc
 +
!  sąrhal - umieć/potrafić
 +
!  avriť - myśleć
 +
!  gāchana - znać 
 +
!  ŝarwīshi - mieć powinność
 +
|-
 +
| align="center" | xé
 +
| align="center" | '''-iwa'''
 +
| align="center" | dar'''iwa'''
 +
| align="center" | nagh'''iwa'''
 +
| align="center" | sąrh'''iwa'''
 +
| align="center" | avr'''iwa'''
 +
| align="center" | gāch'''iwa'''
 +
| align="center" | ŝar'''iwa'''
 +
|-
 +
| align="center" | mę
 +
| align="center" | '''-ati'''
 +
| align="center" | dar'''ati'''
 +
| align="center" | nagh'''ati'''
 +
| align="center" | sąrh'''ati'''
 +
| align="center" | avr'''ati'''
 +
| align="center" | gāch'''ati'''
 +
| align="center" | ŝar'''ati'''
 +
|-
 +
| align="center" | źa/rha/qa
 +
| align="center" | '''-oda'''
 +
| align="center" | dar'''oda'''
 +
| align="center" | nagh'''oda'''
 +
| align="center" | sąrh'''oda'''
 +
| align="center" | avr'''oda'''
 +
| align="center" | gāch'''oda'''
 +
| align="center" | ŝar'''oda'''
 +
|-
 +
| align="center" | ṕef/ṕur/ṕi
 +
| align="center" | '''-ij'''
 +
| align="center" | dar'''ij'''
 +
| align="center" | nagh'''ij'''
 +
| align="center" | sąrh'''ij'''
 +
| align="center" | avr'''ij'''
 +
| align="center" | gāch'''ij'''
 +
| align="center" | ŝar'''ij'''
 +
|-
 +
| align="center" | yôk
 +
| align="center" | '''-lin'''
 +
| align="center" | da'''lin'''
 +
| align="center" | na'''lin'''
 +
| align="center" | są'''lin'''
 +
| align="center" | av'''lin'''
 +
| align="center" | gāch'''lin'''
 +
| align="center" | ŝar'''lin'''
 +
|-
 +
| align="center" | ta
 +
| align="center" | '''-ishi
 +
| align="center" | dar'''ishi'''
 +
| align="center" | nagh'''ishi'''
 +
| align="center" | sąrh'''ishi'''
 +
| align="center" | avr'''ishi'''
 +
| align="center" | gāch'''ishi'''
 +
| align="center" | ŝarw'''ishi'''
 +
|-
 +
| align="center" | obwiatyw
 +
| align="center" | '''-it'''
 +
| align="center" | da'''it'''
 +
| align="center" | na'''it'''
 +
| align="center" | są'''it'''
 +
| align="center" | av'''it'''
 +
| align="center" | gā'''it'''
 +
| align="center" | ŝa'''it'''
 +
|}
 +
 
 +
{| class="wikitable"
 +
|-
 +
!  osoba   
 +
!  nezyu - być
 +
!  caiva - chcieć
 +
!  ḱalshu - musieć
 +
|-
 +
| align="center" | xé
 +
| align="center" |  narzān
 +
| align="center" |  cawān
 +
| align="center" |  ḱalba
 +
|-
 +
| align="center" | mę
 +
| align="center" |  nęfé
 +
| align="center" |  cintra
 +
| align="center" |  ḱabara
 +
|-
 +
| align="center" | źa
 +
| align="center" |  ŝagri
 +
| align="center" |  ṕesavi
 +
| align="center" |  ezil
 +
|-
 +
| align="center" | rha
 +
| align="center" |  ŝauri
 +
| align="center" |  ṕanavi
 +
| align="center" |  ezal
 +
|-
 +
| align="center" | qa
 +
| align="center" |  ŝamri
 +
| align="center" |  ṕoravi
 +
| align="center" |  ezûl
 +
|-
 +
| align="center" | ṕef
 +
| align="center" |  jaqae
 +
| align="center" |  zatan
 +
| align="center" |  bazhdi
 +
|-
 +
| align="center" | ṕur
 +
| align="center" |  jaqau
 +
| align="center" |  zôtan
 +
| align="center" |  bezhdi
 +
|-
 +
| align="center" | ṕi
 +
| align="center" |  jaqai
 +
| align="center" |  zutan
 +
| align="center" |  buzhdi
 +
|-
 +
| align="center" | yôk
 +
| align="center" |  issa
 +
| align="center" |  damar
 +
| align="center" |  axûl
 +
|-
 +
| align="center" | ta
 +
| align="center" |  eshen
 +
| align="center" |  mezdar
 +
| align="center" |  tagham
 +
|-
 +
| align="center" | obwiatyw
 +
| align="center" |  ŝehar̄
 +
| align="center" |  ṕadva
 +
| align="center" |  ezim
 +
|}
 +
 
 +
====Czas przyszły====
 +
W czasie przyszłym zrostek to -'''āś'''-. Podobnie jak w czasie przeszłym, obwiatyw poprzez dodanie samej końcówki -'''aŝaf'''.
 +
{| class="wikitable"
 +
|-
 +
!  Osoba 
 +
!  Końcówka 
 +
!  Przykład
 +
|-
 +
| align="center" | xé
 +
| align="center" | '''-rhi'''
 +
| align="center" | 
 +
mifen''āś'''''rhi''' - będę jadł
 +
----
 +
qat''āś'''''rhi''' - będę lubił
 +
|-
 +
| align="center" | mę
 +
| align="center" | '''-dhao'''
 +
| align="center" | 
 +
mifen''āś'''''dhao''' - będziesz jadł
 +
----
 +
qat''āś'''''dhao''' - będziesz lubił
 +
|-
 +
| align="center" | źa
 +
| align="center" | '''-ťi'''
 +
| align="center" | 
 +
mifen''āś'''''ťi''' - będzie jadł
 +
----
 +
qat''āś'''''ťi''' - będzie lubił
 +
|-
 +
| align="center" | rha
 +
| align="center" | '''-ťa'''
 +
| align="center" | 
 +
mifen''āś'''''ťa''' - będzie jadła
 +
----
 +
qat''āś'''''ťa''' - będzie lubiła
 +
|-
 +
| align="center" | qa
 +
| align="center" | '''-ťo'''
 +
| align="center" | 
 +
mifen''āś'''''ťo''' - będzie jadło
 +
----
 +
qat''āś'''''ťo''' - będzie lubiło
 +
|-
 +
| a