Język ajdyniriański: Różnice pomiędzy wersjami

Z Conlanger
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
m (Spółgłoski)
m (Wysoka Mowa)
 
(Nie pokazano 63 pośrednich wersji utworzonych przez tego samego użytkownika)
Linia 3: Linia 3:
 
| nazwa = Język ajdyniriański  
 
| nazwa = Język ajdyniriański  
 
| nazwa własna = Aydīnôhirya
 
| nazwa własna = Aydīnôhirya
| twórca = [[User:Borlach|Borlach]]
+
| twórca = [[User:Borlach|Borlach]] w 2016
 
| nazwa conworldu = [[Kyon]]
 
| nazwa conworldu = [[Kyon]]
| państwa = [[Wielkie Imperium Ajdyniriańskie|Ajdynir]] (urzędowy)<br />[[Rikkadan]] (komunikacja międzynar)<br />[[Kawelia]] (komunikacja międzynar.)<br />[[Unagurowie]] (komunikacja międzynar.)<br />[[Ażerimowie]] (komunikacja międzynar.)<br />[[Czeharowie]] (komunikacja międzynar.)<br /> [[Dżaszir]] (pomocniczy)<br /> [[Unia Lomarska]] (pomocniczy)<br /> [[Emnaegnir]] (pomocniczy) <br /> inne  
+
| państwa = [[Wielkie Imperium Ajdyniriańskie|Ajdynir]] (urzędowy)<br />[[Rikkadan]] (komunikacja międzynar.)<br />[[Kawelia]] (komunikacja międznar.)<br />[[Unagurowie]] i [[Ażerimowie]] (komunikacja międzynar.)<br /> [[Dżaszir]] (pomocniczy)<br /> [[Unia Lomarska]] (pomocniczy)<br /> [[Emnaegnir]] (pomocniczy) <br /> inne  
 
| regiony = [[Ajdyniriana]] (lingua franca), południowe wybrzeża Morza Słonego  
 
| regiony = [[Ajdyniriana]] (lingua franca), południowe wybrzeża Morza Słonego  
 
| mówiący = ''do ustalenia''
 
| mówiący = ''do ustalenia''
Linia 16: Linia 16:
 
::: [[Język staroajdyniriański]]
 
::: [[Język staroajdyniriański]]
 
:::: '''Język ajdyniriański'''
 
:::: '''Język ajdyniriański'''
|tekst jaki = Owca i konie
+
| tekst jaki = The Dawn Will Come (Dragon Age Inkwizycja)
| tekst = Ki śatisit kądas, andos khmanāz padaroda, dheźvabhyaś varimīdro. Ekhraso īhaoni zhord atwenīdro, lāwaso éxan armicar atghivīdro, ą azhûno taze rhāvani atzharīdro. Kądas dheźvāus veťarīdro: "Hrid xān viḱaeto, girdan garimear, zan taze dheźvabhaś sene ṕar̄to". Dheźvāya veḱaťarīsht: "Kądas farzo, hridiya pyar viḱaerą, girdan garimezi fea teze, hezh, emnod khmana gaŝulto ki elqai zaytar. Ag kądas khmanāz padaraem.". Datra kądas han vefarzīdro, anmereť velannīdro.<br/>
+
| tekst u = Afrahąm queśafrīdro ag aŝaegi iranonīdro<br>Hrid dāryono, lalair sannāśťo<br>Cir̄as essani'yuŝ ag frahimani sharwan'uŝ<br>Eo anyoa kailino eńara rhāvani<br>Lilair sannāśťo<br><br/>Zhizdaraz ṕarondīyą ag orse néva omani<br>Śaetrās arzanno, lilair sannāśťo<br>Cir̄as essani'yuŝ ag frahimani sharwan'uŝ<br>Eo anyoa kailino eńara rhāvani<br>Lilair sannāśťo<br><br/>Orse zaoghar zūrvano ag issani bądhiro<br>Pacvarqārtaro, lilair sannāśťo<br>Cir̄as essani'yuŝ ag frahimani sharwan'uŝ<br>Eo anyoa kailino eńara rhāvani<br>Lilair sannāśťo
 +
 
 
}}
 
}}
 
{{słownik}}
 
{{słownik}}
  
'''Język ajdyniriański''', alternatywnie również ''język ajdynirski'' (ajd. ''cabhar aydīnirani'' [t͡sabʱaɾ ajdɨɲiɾʲaɲi] lub ''Aydīnôhirya'' [ajdɨnɤxiɾja]) — język stworzony przez [[Użytkownik:Borlach|Borlacha]], jako jego pierwszy konlang. Inspirowany między innymi językami indo-irańskimi, językami kaukaskimi, a także językami ludów Ameryki Północnej.   
+
'''Język ajdyniriański''', alternatywnie również '''język ajdynirski''' (ajd. [[Plik:Cabhar.png]] ''cabhar aydīnirani'' [{{IPA|t͡sabʱaɾ ajdɨɲiɾʲaɲi}}] lub [[Plik:Ajdynohirya.png]] ''Aydīnôhirya'' [{{IPA|ajdɨnɤxiɾja}}]) — język stworzony przez [[Użytkownik:Borlach|Borlacha]], jako jego pierwszy i flagowy konlang. Inspirowany między innymi językami indo-irańskimi, językami kaukaskimi, a także językami Indian Ameryki Północnej.   
  
W świecie [[Kyon|Kyonu]] jest językiem urzędowym [[Wielkie Imperium Ajdyniriańskie|Imperium Ajdyniriańskiego]] i rdzennym językiem [[Ajdyniriańczycy|Ajdyniriańczyków]], będącym nośnikiem wysokiej imperialnej kultury. Pełni także rolę lingua franca całej [[Ajdyniriana|Ajdyniriany]], używany jako język handlu i dyplomacji na ogromnych obszarach środkowej części kontynentu. Jest to język fleksyjny z elementami aglutynacyjnymi, charakteryzujący się między innymi obecnością obwiatywu i podziałem 1 os. lm na formę inkluzywną, ekskluzywną i podwójną. Wywodzi się z wymarłego [[Język ajniadański|języka ajniadańskiego]], jest również jedynym znanym i żyjącym obecnie przedstawicielem grupy północno-ajdniadańskiej.  
+
W świecie [[Kyon|Kyonu]] jest językiem urzędowym [[Wielkie Imperium Ajdyniriańskie|Imperium Ajdyniriańskiego]] i rdzennym językiem [[Ajdyniriańczycy|Ajdyniriańczyków]], będącym nośnikiem imperialnych wpływów i wysokiej kultury. Pełni także rolę lingua franca całej [[Ajdyniriana|Ajdyniriany]], używany jako język handlu i dyplomacji na ogromnych obszarach środkowej części kontynentu. Jest to język fleksyjny z silnymi elementami aglutynacyjnymi, charakteryzujący się między innymi rozbudowaną kategorią osoby gramatycznej, wyróżniając obwiatyw i dzieląc 1 os. lm na formę inkluzywną, ekskluzywną i podwójną. Ajdyniriański wywodzi się z wymarłego [[Język ajniadański|języka ajniadańskiego]], ramach proponowanej rodziny [[Języki seframańskie|języków seframańskich]], jest również jedynym znanym i żyjącym obecnie przedstawicielem grupy północno-ajdniadańskiej.  
 
==Fonologia==   
 
==Fonologia==   
 
===Samogłoski===
 
===Samogłoski===
Linia 49: Linia 50:
 
|}
 
|}
  
 +
===Dyftongi===
 +
W języku ajdyniriańskim występuje 10 dyftongów:
 +
<div style="column-count:5;-moz-column-count:5;-webkit-column-count:3">
 +
*'''ae''' - [{{IPA|aɛ}}] jak w ''śaetra'' [{{IPA|ɕ}}<font color="darkred">{{IPA|aɛ}}</font>{{IPA|tra}}] (gwiazda)
 +
*'''ai''' - [{{IPA|aɪ}}] jak w ''dairaish'' [{{IPA|d}}<font color="darkred">{{IPA|aɪ}}</font>{{IPA|ɾ}}<font color="darkred">{{IPA|aɪ}}</font>{{IPA|ʂ}}] (kajdany, łańcuch)
 +
*'''aī''' - [{{IPA|aɘ}}] jak w ''mārgaīn'' [{{IPA|ma:rg}}<font color="darkred">{{IPA|aɘ}}</font>{{IPA|n}}] (bezpiecznemu)
 +
*'''ao''' - [{{IPA|aɔ}}] jak w ''ťaoma'' [{{IPA|t'}}<font color="darkred">{{IPA|aɔ}}</font>{{IPA|ma}}] (magia)
 +
*'''au''' - [{{IPA|au}}] jak w ''drauzh'' [{{IPA|dr}}<font color="darkred">{{IPA|au}}</font>{{IPA|ʐ}}] (kłamstwo)
 +
*'''ea''' - [{{IPA|ɛa}}] jak w ''lorheal'' [{{IPA|lɔʀ}}<font color="darkred">{{IPA|ɛa}}</font>{{IPA|l}}] (kruk)
 +
*'''eo''' - [{{IPA|ɛɔ}}] jak w ''eo'' [<font color="darkred">{{IPA|ɛɔ}}</font>] (w)
 +
*'''ia''' - [{{IPA|ɪa}}] jak w ''weŝaryia'' [{{IPA|wɛɬarj}}<font color="darkred">{{IPA|ɪa}}</font>] (szkło)
 +
*'''io''' - [{{IPA|ɪɔ}}] jak w ''annurios'' [{{IPA|an:uɾ}}<font color="darkred">{{IPA|ɪɔ}}</font>{{IPA|s}}] (pełny)
 +
*'''oa''' - [{{IPA|ɔa}}] jak w ''djyoaxar'' [{{IPA|d͡ʑj}}<font color="darkred">{{IPA|ɔa}}</font>{{IPA|ksar}}] (mit)
 +
</div>
 +
<br>
 +
Dyftongi [{{IPA|aɘ}}] oraz [{{IPA|ɪɔ}}] występują dość rzadko, pojawiając się praktycznie jedynie w odmianie słów, głównie przymiotników i imiesłowów. Z kolei niektórzy uznają często występujące [{{IPA|ɛj}}] za 11 dyftong.
 +
*'''é''' - [{{IPA|ɛj}}] jak w ''éxan'' [<font color="darkred">{{IPA|ɛj}}</font>{{IPA|ksan}}] (wielki).
  
{| cellspacing="10" style="text-align: center;"
+
W przypadku gdy ma pojawić się niedozwolony dyftong, pomiędzy samogłoskami najczęściej pojawia się [{{IPA|j}}], oddzielając je. Nie występują także długie dyftongi, nawet jeśli słowo zapisywane jest w sposób sugerujący jego występowanie. W takim wypadku słowo będzie wymawiane z krótkim dyftongiem.
|- style="font-size: 2.0em;"
+
*''pteān'' - [{{IPA|pt}}<font color="darkred">{{IPA|ɛa}}</font>{{IPA|n}}]
|  a  ||  ā ||  ą  ||  e  ||  é  ||  ę  ||  i  || ī  ||  o  ||  ô  ||  u ||  ū  ||  û  ||
+
*''ptoān'' - [{{IPA|pt}}<font color="darkred">{{IPA|ɔa}}</font>{{IPA|n}}]
|-
+
*''tôriāmi'' - [{{IPA|tɤɾ}}<font color="darkred">{{IPA|ɪa}}</font>{{IPA|mi}}]
| [a] || [aː] || [ã] || [ɛ] || [ɛj] || [ɛ̃] || [i]~[ɪ] || [ɨ~ɘ] || [ɔ] || [ɤ] || [u] || [u:] || [ʉ] ||
 
|}
 
  
+ DYFTĄGI dat'
 
 
===Spółgłoski===
 
===Spółgłoski===
 
{| class="wikitable" width="40%" min-width="350px"
 
{| class="wikitable" width="40%" min-width="350px"
Linia 183: Linia 198:
 
|
 
|
 
|}
 
|}
 
+
* [{{IPA|ɾ}}] występuje jedynie pomiędzy samogłoskami i dyftongami
 
+
===Struktura sylaby===
 
+
W ajdyniriańskim maksymalna dopuszczalna sylaba to '''CCCCVCC''', gdzie V oznacza samogłoskę lub dyftong a C spółgłoskę. Przykładem takiej sylaby jest np. ''khshryand'' [{{IPA|χʂrjand}}] (krawędź, straj). Taka budowa sylaby pojawia się jednak bardzo rzadko, rzadkie są również zbitki spółgłoskowe składające się z więcej niż 2 spółgłosek. Dominują proste sylaby, takie jak V, VC, CV i CVC.   
{| cellspacing="10" style="text-align: center;"
 
|- style="font-size: 2.0em;"
 
|  b  ||  bh ||  ch  ||  c  ||  ć  ||  d  ||  dh  || f  ||  g  ||  gh  ||  h ||  hw  ||  kh  ||  y  ||  q  ||  k  ||  ḱ  ||  l ||
 
|-
 
| [b] || [bʱ] || [ʈ͡ʂ] || [t͡s] || [t͡ɕ] || [d̪] || [d̪ʱ] || [f] || [g] || [gʱ] || [x] || [xʷ] || [χ]~[ʜ] || [j] || [q] || [k] || [kʼ] || [l] ||
 
|- style="font-size: 2.0em;"
 
|  m  ||  n  ||  ń  ||  p  ||  ṕ  ||  r  ||  r̄ ||  rh  ||  s  ||  ś  ||  sh  ||  ŝ  ||  t  ||  ť  ||  v  ||  z  ||  zh || ź ||
 
|-
 
| [m] || [n] || [ɲ] || [p] || [pʼ] || [ɾ]~[r] || [r:] || [ʀ]~[ʁ] || [s] || [ɕ] || [ʃ] || [ɬ] || [t] || [tʼ] || [v] || [z] || [ʐ] || [ʑ] ||
 
|- style="font-size: 2.0em;"
 
|  j ||  dj  ||  dz  ||  w  ||  x  ||
 
|-
 
| [dʒ] || [d͡ʑ] || [d͡z] || [w] || [ks] ||
 
|}
 
 
 
Często występuje również dźwięk /kʷ/.
 
  
 
===Zmiany fonologiczne===
 
===Zmiany fonologiczne===
Zmiany fonologiczne ze staroajdyniriańskiego do ajdyniriańskiego:
+
<small>Zmiany fonologiczne ze staroajdyniriańskiego do ajdyniriańskiego:</small>
 
:_a: → _ax
 
:_a: → _ax
 
:_aje → _ai
 
:_aje → _ai
Linia 229: Linia 228:
 
:qʷ → q
 
:qʷ → q
 
:qʷ → kʷ
 
:qʷ → kʷ
→ gz → ks
+
:ɣ → ks
  
 
==Pismo==
 
==Pismo==
 +
Do zapisu języka ajdyniriańskiego używa się rodzimego pisma ajdyniriańskiego, zwanego R̄agul, będącego podstawową formą zapisu języka w konworldzie. Oprócz r̄agulu używa się również zapis alfabetem łacińskim, gdzie występują 43 litery oraz 12 dwuznaków. 
 +
===Zapis łaciński===
 +
<div style="column-count:5;-moz-column-count:5;-webkit-column-count:3">
 +
{| cellspacing="10" style="text-align: center;"
 +
|- style="font-size: 2.0em;"
 +
|  a  ||  ā ||  ą  ||  b  ||  bh  ||  ch  ||  c  || ć  ||  d  ||  dh 
 +
|-
 +
| [{{IPA|a}}] || [{{IPA|aː}}] || [{{IPA|ã}}] || [{{IPA|b}}] || [{{IPA|bʰ}}] || [{{IPA|ʈ͡ʂ}}] || [{{IPA|t͡s}}] || [{{IPA|t͡ɕ}}] || [{{IPA|d}}] || [{{IPA|dʰ}}]
 +
|- style="font-size: 2.0em;"
 +
|  e  ||  é ||  ę  ||  f  ||  g  ||  gh  ||  h  || kh  ||  hw  ||  i 
 +
|-
 +
| [{{IPA|ɛ}}] || [{{IPA|ɛj}}] || [{{IPA|ɛ̃}}] || [{{IPA|f}}] || [{{IPA|g}}] || [{{IPA|gʰ}}] || [{{IPA|x}}] || [{{IPA|χ}}] || [{{IPA|xʷ}}] || [{{IPA|i~ɪ}}]
 +
|- style="font-size: 2.0em;"
 +
|  ī  ||  y  ||  q  ||  k  ||  ḱ  ||  l  ||  m ||  n  ||  ń  ||  o 
 +
|-
 +
| [{{IPA|ɨ~ɘ}}] || [{{IPA|j}}] || [{{IPA|q}}] || [{{IPA|k}}] || [{{IPA|kʼ}}] || [{{IPA|l}}] || [{{IPA|m}}] || [{{IPA|n}}] || [{{IPA|ɲ}}] || [{{IPA|ɔ}}]
 +
|- style="font-size: 2.0em;"
 +
|  ô  ||  p  ||  ṕ  ||  r  ||  r̄  ||  rh  ||  s ||  ś  ||  sh  ||  ŝ 
 +
|-
 +
| [{{IPA|ɤ}}] || [{{IPA|p}}] || [{{IPA|p'}}] || [{{IPA|ɾ~r}}] || [{{IPA|r:}}] || [{{IPA|ʀ}}] || [{{IPA|s}}] || [{{IPA|ɕ}}] || [{{IPA|ʂ}}] || [{{IPA|ɬ}}]
 +
|- style="font-size: 2.0em;"
 +
|  t  ||  ť  ||  u  ||  ū  ||  û  ||  v  ||  z ||  zh  ||  ź  ||  j 
 +
|-
 +
| [{{IPA|t}}] || [{{IPA|t'}}] || [{{IPA|u}}] || [{{IPA|u:}}] || [{{IPA|ʉ}}] || [{{IPA|v}}] || [{{IPA|z}}] || [{{IPA|ʐ}}] || [{{IPA|ʑ}}] || [{{IPA|d͡ʐ}}]
 +
|- style="font-size: 2.0em;"
 +
|  dj  ||  dz  ||  w  ||  x  || qu 
 +
|-
 +
| [{{IPA|d͡ʑ}}] || [{{IPA|d͡z}}] || [{{IPA|w}}] || [{{IPA|ks}}] || [{{IPA|kʷ}}]
 +
|}
 +
</div>
 
===R̄agul===
 
===R̄agul===
<do przerobienia>
 
  
Ajdyniriański zapisywany jest pismem alfabetycznym, który jest tak naprawdę mocno zmodyfikowanym alfabetem awestyjskim<ref>https://pl.wikipedia.org/wiki/Alfabet_awestyjski</ref>. Jego nazwa to '''r̄agul''', co znaczy po prostu "pismo". R̄agul składa się z 58 znaków, w tym 13 samogłosek, 41 spółgłosek i 4 znaków interpunkcyjnych. Zazwyczaj jeden znak odpowiada jednemu dźwiękowi. Niektóre litery mogą być wymawiane inaczej w oficjalnym dialekcie imperialnym (używanym na rdzennych ziemiach [[Ajdyniriańczycy|Ajdyniriańczyków]]) i inaczej w jednym z kilku dialektów regionalnych. W r̄agulu czyta i piszę się od lewej do prawej, nie ma również rozróżnienia między małymi i wielkimi literami.
+
'''R̄agul''' (ajd. ''r̄agul'' [{{IPA|r:agul}}] pismo) to ajdyniriańskie pismo głoskowe (alfabetyczne)<ref>Zainspirowane i wzorowane na alfabecie awestyjskim: https://pl.wikipedia.org/wiki/Alfabet_awestyjski</ref>, używane do zapisu języka ajdyniriańskiego, [[Język staroajdyniriański|staroajdyniriańskiego]], oraz wielu innych języków [[Ajdyniriana|Ajdyniriany]], jak choćby [[Język rikkadański|rikkadańskiego]] czy [[Język tahareński|tahareńskiego]]. Jest to pełny alfabet, zawierający zarówno spółgłoski jak i samogłoski. Do zapisu języka ajdyniriańskiego stosuje się 59 znaków - 41 spółgłosek, 13 samogłosek oraz 5 znaków interpunkcyjnych, chociaż liczba znaków r̄agulu może różnić się w przypadku zapisu innych języków. Z reguły jeden znak odpowiada jednemu dźwiękowi, słowa są natomiast zapisywane od lewej do prawej. Nie wyróżnia się również wielkich i małych liter.
 +
 
 +
R̄agul posiada trzy kroje pisma, dość różniące się od siebie. Są to:
 +
:'''Favwarani''' (ajd. [{{IPA|favwaɾaɲi}}] "użytkowy") - typ pisma stosowany na co dzień w powszechnym użytku, a także pismo odręczne. Krój pisma oparty na stylu ''Khshāyarani''.     
 +
:'''Khshāyarani''' (ajd. [{{IPA|χʂa:jaɾaɲi}}] "cesarski" lub "imperialny") - styl powstały około roku DATA (kalendarz wspólny) na potrzeby ważnych dokumentów państwowych. W zamierzeniu styl ten odwołuje się oraz stara się naśladować najwcześniejsze ajdyniriańskie, oraz najprawdopodobniej ajniadańskie inskrypcje, być swego rodzaju powrotem do korzeni. ''Khshāyarani'' używany jest jako de facto standardowa czcionka. Nazwa wywodzi się również od powszechnego użycia w imperialnej propagandzie, na inskrypcjach, pomnikach oraz dokumentach.   
 +
:'''Léwevani''' lub '''Léwenaqeni''' (ajd. [{{IPA|lɛjwɛvaɲi}}] / [{{IPA|lɛjwɛnaqɛɲi}}] "poetycki") - najstarszy oraz najbardziej ozdobny rodzaj r̄agulu, używany przede wszystkim do zapisu wszelkiego rodzaju poezji. Styl kaligraficzny, różniący się znacznie zarówno od użytkowego ''Favwarani'' jak i imperialnego ''Khshāyarani''.   
 +
 
 +
Ciężko jest jednoznacznie stwierdzić gdzie powstało pismo ajdyniriańskie, lecz najstarsze znane inskrypcje zapisane za pomocą r̄agulu (w archaicznej odmianie staroajdyniriańskiego) pochodzą prawdopodobnie z okolic roku 300 Czwartej Ery (roku 3881 kalendarza wspólnego)<ref>Około 1900 lat ziemskich temu</ref>. Są to krótkie fragmenty znacznie starszych i niestety niezachowanych do naszych czasów tekstów religijnych oraz psalmów, będących najprawdopodobniej ajniadańską spuścizną.<br>
 +
Pierwsze pełne znalezione inskrypcje pochodzą natomiast z okresu o kilka wieków późniejszego - są inskrypcje koronacyjne oraz propagandowe [[Aŝamānish I Wielki|Aŝamānisha Wielkiego]], pierwszego Imperatora Ajdyniru, spisane w roku 828 Czwartej Ery (4441 kalendarza wspólnego)<ref>Około 1700 lat ziemskich temu</ref>.  
  
Ciężko jest jednoznacznie stwierdzić gdzie powstał ten rodzaj pisma, lecz najstarsze znane inskrypcje zapisane za pomocą r̄agulu (w ajniadańskim) pochodzą sprzed około 2000 lat ziemskich. Są to krótkie fragmenty znacznie starszych i niestety nie zachowanych już tekstów religijnych. Pierwsze pełne znalezione inskrypcje pochodzą natomiast z okresu o kilka wieków późniejszego i są inskrypcjami koronacyjnymi pierwszych władców [[Djyazhoar|Djyazhoaru]]. Jego historia jest jednak znacznie starsza, najprawdopodobniej pismo to pochodzi bowiem ze Starożytnego Wschodu a dokładniej z na wpół legendarnej praojczyzny Ajdyniriańczyków, [[Pierwsze Królestwo|Pierwszego Królestwa]], znajdującej się najprawdopodobniej na wyżynnych i wysokogórskich terytoriach dzisiejszego [[Państwo Olsów|Państwa Oleskiego]]. R̄agul jest najprawdopodobniej kontynuacją pisma ajniadańskiego.     
+
Historia r̄agulu sięga jednak znacznie dalej, pismo to pochodzi bowiem ze Starożytnego Wschodu, a dokładniej owianej legendami praojczyzny Ajdyniriańczyków, [[Ainıadnıeresťa|Pierwszego Królestwa]], znajdującej się na równinach nad brzegami rzeki [[XXXrzeka|Yitryazhir]], które obecnie zamieszkują [[Kauradowie]], oraz obszarach wyżynnych u podnóży Gór Pochodzenia, położonych na granicy dzisiejszej [[Państwo Olsów|Monarchii Olsów]]. R̄agul jest kontynuacją ewolucji wielu znacznie starszych pism ajniadańskich, zaczynając od pierwotnego pisma obrazkowego, kończąc na pełnym alfabecie funkcjonującym na kilkaset lat przed upadkiem Pierwszego Królestwa.  
[[Plik:Ragul.png|center|1200px]]
 
[[Plik:Ragul_liczby.png|600px]]
 
<center>''Napis po prawej: Éxan Khshāyarvan Aydīniru. Hwadāmi, er̄atāmi akhé dzaraman - Wielkie Imperium Ajdyniriańskie. Wiedza, siła i zwycięstwo.''</center>
 
  
===Ortografia===
+
Starożytne pismo ajniadańskie zostało przewiezione nad Jezioro Szmaragdowe w skutek osiedlenia się tam Ajniadanów po zagładzie Pierwszego Królestwa. Tam powoli przekształciło się w r̄agul - pismo ajdyniriańskie, podczas epoki Wojujących Królestw, a następnie w czasach Starego Państwa, doszło bowiem do naturalnej ewolucji alfabetu - pismo z tamtego okresu różni się wyglądem znacząco zarówno od pisma ajniadańskiego (oraz najwcześniejszych inskrypcji w r̄agulu), jak i od współczesnej formy tego pisma. Podczas okresu przejściowego, trwającego od upadku Starego Państwa do początku Nowego Państwa, zwanego Czasem Pustego Tronu, dokonano radykalnej reformy alfabetu, starając nadać mu wygląd jak najbardziej zbliżony do pierwotnego r̄agulu. Ze względów kulturowych, religijnych oraz z powodu działania wszechobecnej propagandy państwowej, współczesny r̄agul niewiele zmienił się od czasu tych reform, styl Khshāyarani bazuje właśnie na owych reformach. Wyjątkiem jest tutaj styl Léwevani, który pochodzi od r̄agul czasów Starego Państwa.             
<br>- /ɲ/ można zapisać również jako ''ni'', zwłaszcza na końcu słowa
+
 
<br>- ''q'' wymawia się jako /q/, natomiast ''qu'' (a w starszych tekstach również ''qv'' i ''qw'') odpowiada /kʷ/
+
==== Alfabet ====
<br>- w przypadku zapożyczeń z innych języków, w których występuje dźwięk /ŋ/, zamienia się on w ajdyniriańskim w ''nag'' lub ''gh''
+
[[Plik:Mottoragajd.png|thumb|right|1000px|<center>Przykład tekstu zapisanego za pomocą r̄agulu - na górze w stylu Favwarani, poniżej w Khshāyarani. Motto Ajdyniru oraz jedno ze zwyczajowych powitań:</center><br><br/><center>''Éxan Khshāyarvan Aydīnirani. Hwadāmi, er̄atāmi akhé dzaraman. Aťeaji Khshāyar raheto! Rahetarto!''<br>''Wielkie Imperium Ajdyniriańskie. Wiedza, siła i zwycięstwo. Niech żyje Imperator! Oby żył!''</center>]]
==Gramatyka==
+
 
Ajdyniriański jest językiem wysoce fleksyjnym, czasowniki odmieniają się przez osoby, czasy i tryby. Podstawowym szykiem zdania jest SOV, ale bez problemu można użyć praktycznie dowolnego innego szyku. Występują również różnego rodzaju zrostki. Co ciekawe, w ajdyniriańskim występuje obwiatyw.
+
<br/>
===Czasowniki===
+
 
====Osoby i odmiana czasowników przez osoby====
+
[[Plik:Ładnegruzińskieliterkipinknejakodziewojawmodrymstrumieniu.JPG|thumb|right|500px|Ajdyniriański manuskrypt]]
Czasowniki regularne odmienia się przez osoby poprzez dodanie doń odpowiedniej końcówki. Wszystkie czasowniki regularne w bezokoliczniku kończą się na '''-e'''.
+
 
{| class="wikitable"
+
{| class="wikitable" style="text-align: center;"
 +
! colspan=3 | Litera
 +
! colspan=2| Nazwa
 +
! rowspan=2| Wymowa
 +
! rowspan=2| Transkrypcja
 +
! rowspan=2| Wartość numeryczna
 +
|-
 +
! ''Favwarani''
 +
! ''Khshāyarani''
 +
! ''Léwevani''
 +
! Zapis
 +
! Wymowa
 
|-
 
|-
!  osoba 
+
| align="center" |[[Plik:A.rag.stary.png]]
!  końcówka 
+
| align="center" |[[Plik:A.png]]
!  mifene - jeść
+
| align="center" |
!  rahete - żyć*
+
| align="center" | ''a''
!  shéwe - kochać**
+
| align="center" | /a/
 +
| align="center" | /a/
 +
| align="center" | ''a''
 +
| align="center" | 1
 
|-
 
|-
| align="center" | ja - xé
+
| align="center" |[[Plik:Aa.rag.stary.png]]
| align="center" | '''-ar'''
+
| align="center" |[[Plik:Aa.png]]
| align="center" | mifene'''ar''' - jem
+
| align="center" |
| align="center" | rahete'''ar''' - żyję
+
| align="center" | ''āsha''
| align="center" | shéwe'''ar''' - kocham
+
| align="center" | /a:ʂa/
 +
| align="center" | /a:/
 +
| align="center" | ''ā''
 +
| align="center" | 2
 
|-
 
|-
| align="center" | ty - mę
+
| align="center" |[[Plik:Ą.rag.stary.png]]
| align="center" | '''-yt'''
+
| align="center" |[[Plik:Ą.png]]
| align="center" | mifene'''yt''' - jesz
+
| align="center" |
| align="center" | rahete'''yt''' - żyjesz
+
| align="center" | ''ą''
| align="center" | shéwe'''yt''' - kochasz
+
| align="center" | /ã/
 +
| align="center" | /ã/
 +
| align="center" | ''ą''
 +
| align="center" | 3
 
|-
 
|-
| align="center" | on - źa
+
| align="center" |[[Plik:B.rag.stary.png]]
| align="center" | '''-ti'''
+
| align="center" |[[Plik:B.png]]
| align="center" | mifen'''ti''' - on je
+
| align="center" |
| align="center" | rahe'''ti''' - on żyje
+
| align="center" | ''ba''
| align="center" | shéwī'''ti''' - on kocha
+
| align="center" | /ba/
 +
| align="center" | /b/
 +
| align="center" | ''b''
 +
| align="center" | 4
 
|-
 
|-
| align="center" | ona - rha
+
| align="center" |[[Plik:Bh.rag.stary.png]]
| align="center" | '''-ta'''
+
| align="center" |[[Plik:Bh.png]]
| align="center" | mifen'''ta''' - ona je
+
| align="center" |
| align="center" | rahe'''ta''' - ona żyje
+
| align="center" | ''bhar''
| align="center" | shéwī'''ta''' - ona kocha
+
| align="center" | /bʰar/
 +
| align="center" | /bʰ/
 +
| align="center" | ''bh''
 +
| align="center" | 5
 
|-
 
|-
| align="center" | ono - qa
+
| align="center" |[[Plik:Ch.rag.stary.png]]
| align="center" | '''-to'''
+
| align="center" |[[Plik:Ch.png]]
| align="center" | mifen'''to''' - ono je
+
| align="center" |
| align="center" | rahe'''to''' - ono żyje
+
| align="center" | ''chir''
| align="center" | shéwī'''to''' - ono kocha
+
| align="center" | /ʈ͡ʂir/
 +
| align="center" | /ʈ͡ʂ/
 +
| align="center" | ''ch''
 +
| align="center" | 6
 +
|-
 +
| align="center" |[[Plik:C.rag.stary.png]]
 +
| align="center" |[[Plik:C.png]]
 +
| align="center" |
 +
| align="center" | ''ciri''
 +
| align="center" | /t͡siɾi/
 +
| align="center" | /t͡s/
 +
| align="center" | ''c''
 +
| align="center" | 7
 +
|-
 +
| align="center" |[[Plik:Ć.rag.stary.png]]
 +
| align="center" |[[Plik:Ć.png]]
 +
| align="center" |
 +
| align="center" | ''ćarim''
 +
| align="center" | /t͡ɕaɾim/
 +
| align="center" | /t͡ɕ/
 +
| align="center" | ''ć''
 +
| align="center" | 8
 +
|-
 +
| align="center" |[[Plik:D.rag.stary.png]]
 +
| align="center" |[[Plik:D.png]]
 +
| align="center" |
 +
| align="center" | ''da''
 +
| align="center" | /da/
 +
| align="center" | /d/
 +
| align="center" | ''d''
 +
| align="center" | 9
 +
|-
 +
| align="center" |[[Plik:Dh.rag.stary.png]]
 +
| align="center" |[[Plik:Dh.png]]
 +
| align="center" |
 +
| align="center" | ''dhar''
 +
| align="center" | /dʰar/
 +
| align="center" | /dʰ/
 +
| align="center" | ''dh''
 +
| align="center" | 10
 
|-
 
|-
| align="center" | my (inkluzywne) - ṕef
+
| align="center" |[[Plik:E.rag.stary.png]]
| align="center" | '''-z'''
+
| align="center" |[[Plik:E.png]]
| align="center" | mifene'''z''' - my(1) jemy
+
| align="center" |
| align="center" | rahete'''z''' - my(1) żyjemy
+
| align="center" | ''e''
| align="center" | shéwe'''z''' - my(1) kochamy
+
| align="center" | /ɛ/
 +
| align="center" | /ɛ/
 +
| align="center" | ''e''
 +
| align="center" | 20
 
|-
 
|-
| align="center" | my (podwójne) - ṕur
+
| align="center" |[[Plik:Ej.rag.stary.png]]
| align="center" | '''-ź'''
+
| align="center" |[[Plik:Ej.png]]
| align="center" | mifene'''ź''' - my(2) jemy
+
| align="center" |
| align="center" | rahete'''ź''' - my(2) żyjemy
+
| align="center" | ''énar''
| align="center" | shéwe'''ź''' - my(2) kochamy
+
| align="center" | /ɛjnar/
 +
| align="center" | /ɛj/
 +
| align="center" | ''é''
 +
| align="center" | 30
 
|-
 
|-
| align="center" | my (ekskluzywne) - ṕi
+
| align="center" |[[Plik:Ę.rag.stary.png]]
| align="center" | '''-zi'''  
+
| align="center" |[[Plik:Ę.png]]
| align="center" | mifene'''zi''' - my(3) jemy
+
| align="center" |
| align="center" | rahete'''zi''' - my(3) żyjemy
+
| align="center" | ''ę''
| align="center" | shéwe'''zi''' - my(3) kochamy
+
| align="center" | /ɛ̃/
 +
| align="center" | /ɛ̃/
 +
| align="center" | ''ę''
 +
| align="center" | 40
 
|-
 
|-
| align="center" | wy - yôk
+
| align="center" |[[Plik:F.rag.stary.png]]
| align="center" | '''-el'''  
+
| align="center" |[[Plik:F.png]]
| align="center" | mifen'''el''' - jecie
+
| align="center" |
| align="center" | rahet'''el''' - żyjecie
+
| align="center" | ''far''
| align="center" | shéw'''el''' - kochacie
+
| align="center" | /far/
 +
| align="center" | /f/
 +
| align="center" | ''f''
 +
| align="center" | 50
 
|-
 
|-
| align="center" | oni - ta
+
| align="center" |[[Plik:G.rag.stary.png]]
| align="center" | '''-rą'''
+
| align="center" |[[Plik:G.png]]
| align="center" | mifene'''rą''' - jedzą
+
| align="center" |
| align="center" | rahete'''''' - żyją
+
| align="center" | ''ga''
| align="center" | shéwe'''rą''' - kochają
+
| align="center" | /ga/
 +
| align="center" | /g/
 +
| align="center" | ''g''
 +
| align="center" | 60
 
|-
 
|-
| align="center" | obwiatyw
+
| align="center" |[[Plik:Gh.rag.stary.png]]
| align="center" | '''-aite'''
+
| align="center" |[[Plik:Gh.png]]
| align="center" | mifen'''aite'''
+
| align="center" |
| align="center" | rahet'''aite'''
+
| align="center" | ''ghar''
| align="center" | shéw'''aite'''
+
| align="center" | /gʰar/
|}
+
| align="center" | /gʰ/
* gdy w czasowniku regularnym przed końcowym e stoi t, ť, d lub dh opuszcza się dodanie kolejnego t i dodaje samo i, a lub o
+
| align="center" | ''gh''
** w przypadku 3 os. liczby mnogiej pojawia się ī, pochodzące od e z bezokolicznika 
+
| align="center" | 70
 
+
|-
Występują również czasowniki nieregularne. Jest ich 9 - ''być'', ''mieć'', ''móc'', ''umieć''/''potrafić'', ''chcieć'', ''myśleć'', ''znać'', ''musieć'', ''mieć powinność''. Z tych 9, 3 odmieniają się bez żadnej jasno widocznej reguły (czasowniki ''być'', ''chcieć'', ''musieć''), pozostałe 5 natomiast odmienia się podobnie do czasowników regularnych, poprzez dodanie odpowiednich końcówek, a także skrócenie słowa.
+
| align="center" |[[Plik:H.rag.stary.png]]
<br>- dla wszystkich osób oprócz 'ta', 'yôk' i obwiatywu nowa forma powstaje poprzez zachowanie 3 pierwszych liter bezokolicznika i dodaniu do tego odpowiedniej końcówki
+
| align="center" |[[Plik:H.png]]
<br>- dla obwiatywu zachowuje się 2 pierwsze litery i dodaje odpowiednią końcówkę
+
| align="center" |
<br>- dla 'ta' zostawia się jedynie 3-4 pierwsze litery, nie dodając niczego
+
| align="center" | ''ahir''
<br>- dla 'yôk' zostawia się 2 pierwsze litery i dodaje końcówkę
+
| align="center" | /axir/
 
+
| align="center" | /x/
{| class="wikitable"
+
| align="center" | ''h''
 +
| align="center" | 80
 +
|-
 +
| align="center" |[[Plik:Kh.rag.stary.png]]
 +
| align="center" |[[Plik:Kh.png]]
 +
| align="center" |
 +
| align="center" | ''khair''
 +
| align="center" | /χaɪr/
 +
| align="center" | /χ/
 +
| align="center" | ''kh''
 +
| align="center" | 90
 +
|-
 +
| align="center" |[[Plik:Hw.rag.stary.png]]
 +
| align="center" |[[Plik:Hw.png]]
 +
| align="center" |
 +
| align="center" | ''ahwir''
 +
| align="center" | /axʷir/
 +
| align="center" | /xʷ/
 +
| align="center" | ''hw''
 +
| align="center" | 100
 +
|-
 +
| align="center" |[[Plik:I.rag.stary.png]]
 +
| align="center" |[[Plik:I.png]]
 +
| align="center" |
 +
| align="center" | ''ini''
 +
| align="center" | /iɲi/
 +
| align="center" | /i~ɪ/
 +
| align="center" | ''i''
 +
| align="center" | 200
 
|-
 
|-
!  osoba 
+
| align="center" |[[Plik:Y.rag.stary.png]]
!  końcówka 
+
| align="center" |[[Plik:Y.png]]
!  darād - mieć
+
| align="center" |
!  nagham - móc
+
| align="center" | ''yin''
!  sąrhal - umieć/potrafić
+
| align="center" | /jin/
!  avriť - myśleć
+
| align="center" | /j/
!  gāchana - znać 
+
| align="center" | ''y''
!  ŝarwīshi - mieć powinność
+
| align="center" | 300
 
|-
 
|-
| align="center" |
+
| align="center" |[[Plik:Ii.rag.stary.png]]
| align="center" | '''-āyn'''
+
| align="center" |[[Plik:ii.png]]
| align="center" | dar'''āyn'''
+
| align="center" |
| align="center" | nagh'''āyn'''
+
| align="center" | ''īndar''
| align="center" | sąrh'''āyn'''
+
| align="center" | /ɨndar/
| align="center" | avr'''āyn'''
+
| align="center" | /ɨ~ɘ/
| align="center" | gāch'''āyn'''
+
| align="center" | ''ī''
| align="center" | ŝar'''āyn'''
+
| align="center" | 400
 
|-
 
|-
| align="center" |
+
| align="center" |[[Plik:Q.rag.stary.png]]
| align="center" | '''-ūn'''
+
| align="center" |[[Plik:Q.png]]
| align="center" | dar'''ūn'''
+
| align="center" |
| align="center" | nagh'''ūn'''
+
| align="center" | ''qan''
| align="center" | sąrh'''ūn'''
+
| align="center" | /qan/
| align="center" | avr'''ūn'''
+
| align="center" | /q/
| align="center" | gāch'''ūn'''
+
| align="center" | ''q''
| align="center" | ŝar'''ūn'''
+
| align="center" | 500
 +
|-
 +
| align="center" |[[Plik:K.rag.stary.png]]
 +
| align="center" |[[Plik:K.png]]
 +
| align="center" |
 +
| align="center" | ''kida''
 +
| align="center" | /kida/
 +
| align="center" | /k/
 +
| align="center" | ''k''
 +
| align="center" | 600
 +
|-
 +
| align="center" |[[Plik:K'.rag.stary.png]]
 +
| align="center" |[[Plik:K'.png]]
 +
| align="center" |
 +
| align="center" | ''ḱera''
 +
| align="center" | /k'ɛɾa/
 +
| align="center" | /k'/
 +
| align="center" | ''''
 +
| align="center" | 700
 +
|-
 +
| align="center" |[[Plik:L.rag.stary.png]]
 +
| align="center" |[[Plik:L.png]]
 +
| align="center" |
 +
| align="center" | ''ilin''
 +
| align="center" | /ilin/
 +
| align="center" | /l/
 +
| align="center" | ''l''
 +
| align="center" | 800
 +
|-
 +
| align="center" |[[Plik:M.rag.stary.png]]
 +
| align="center" |[[Plik:M.png]]
 +
| align="center" |
 +
| align="center" | ''aman''
 +
| align="center" | /aman/
 +
| align="center" | /m/
 +
| align="center" | ''m''
 +
| align="center" | 900
 
|-
 
|-
| align="center" | źa/rha/qa
+
| align="center" |[[Plik:N.rag.stary.png]]
| align="center" | '''-aem'''
+
| align="center" |[[Plik:N.png]]
| align="center" | dar'''aem'''
+
| align="center" |
| align="center" | nagh'''aem'''
+
| align="center" | ''nar''
| align="center" | sąrh'''aem'''
+
| align="center" | /nar/
| align="center" | avr'''aem'''
+
| align="center" | /n/
| align="center" | gāch'''aem'''
+
| align="center" | ''n''
| align="center" | ŝar'''aem'''
+
| align="center" | 1000
 
|-
 
|-
| align="center" | ṕef/ṕur/ṕi
+
| align="center" |[[Plik:Ń.rag.stary.png]]
| align="center" | '''-sur'''
+
| align="center" |[[Plik:Ń.png]]
| align="center" | dar'''sur'''
+
| align="center" |
| align="center" | nagh'''sur'''
+
| align="center" | ''ńori''
| align="center" | sąrh'''sur'''
+
| align="center" | /ɲɔɾi/
| align="center" | avr'''sur'''
+
| align="center" | /ɲ/
| align="center" | gāch'''sur'''
+
| align="center" | ''ń''
| align="center" | ŝar'''sur'''
+
| align="center" | 2000
 
|-
 
|-
| align="center" | yôk
+
| align="center" |[[Plik:O.rag.stary.png]]
| align="center" | '''-(h)rish'''
+
| align="center" |[[Plik:O.png]]
| align="center" | da'''hrish'''
+
| align="center" |
| align="center" | na'''hrish'''
+
| align="center" | ''o''
| align="center" | są'''rish'''
+
| align="center" | /ɔ/
| align="center" | av'''rish'''
+
| align="center" | /ɔ/
| align="center" | gāch'''rish'''
+
| align="center" | ''o''
| align="center" | ŝa'''hrish'''
+
| align="center" | 3000
 
|-
 
|-
| align="center" | ta
+
| align="center" |[[Plik:Oo.rag.stary.png]]
| align="center" | -
+
| align="center" |[[Plik:Oo.png]]
| align="center" | dar
+
| align="center" |
| align="center" | nagh
+
| align="center" | ''zôr''
| align="center" | sąrha
+
| align="center" | /zɤr/
| align="center" | avri
+
| align="center" | /ɤ/
| align="center" | gācha
+
| align="center" | ''ô''
| align="center" | ŝarwī
+
| align="center" | 4000
 
|-
 
|-
| align="center" | obwiatyw
+
| align="center" |[[Plik:P.rag.stary.png]]
| align="center" | '''-rā'''
+
| align="center" |[[Plik:P.png]]
| align="center" | da'''rā'''
+
| align="center" |
| align="center" | na'''rā'''
+
| align="center" | ''pira''
| align="center" | są'''rā'''
+
| align="center" | /piɾa/
| align="center" | av'''rā'''
+
| align="center" | /p/
| align="center" | '''rā'''
+
| align="center" | ''p''
| align="center" | ŝa'''rā'''
+
| align="center" | 5000
|}
 
 
 
{| class="wikitable"
 
 
|-
 
|-
!  osoba   
+
| align="center" |[[Plik:P'.rag.stary.png]]
!  nezyu - być
+
| align="center" |[[Plik:P'.png]]
!  caiva - chcieć
+
| align="center" |
!  ḱalshu - musieć
+
| align="center" | ''ṕera''
 +
| align="center" | /p'ɛɾa/
 +
| align="center" | /p'/
 +
| align="center" | ''ṕ''
 +
| align="center" | 6000
 
|-
 
|-
| align="center" |
+
| align="center" |[[Plik:R.rag.stary.png]]
| align="center" | nazyin - jestem
+
| align="center" |[[Plik:R.png]]
| align="center" | cafirya - chcę
+
| align="center" |
| align="center" | ḱaishi - muszę
+
| align="center" | ''ara''
 +
| align="center" | /aɾa/
 +
| align="center" | /ɾ~r/
 +
| align="center" | ''r''
 +
| align="center" | 7000
 
|-
 
|-
| align="center" |
+
| align="center" |[[Plik:Rr.rag.stary.png]]
| align="center" | newef - jesteś
+
| align="center" |[[Plik:Rr.png]]
| align="center" | cuvrad - chcesz
+
| align="center" |
| align="center" | ḱazhis - musisz
+
| align="center" | ''r̄in''
 +
| align="center" | /r:in/
 +
| align="center" | /r:/
 +
| align="center" | ''r̄''
 +
| align="center" | 8000
 
|-
 
|-
| align="center" | źa
+
| align="center" |[[Plik:Rh.rag.stary.png]]
| align="center" | ŝog - on jest
+
| align="center" |[[Plik:rh.png]]
| align="center" | ṕrah - on chce
+
| align="center" |
| align="center" | ekré - on musi
+
| align="center" | ''arhi''
 +
| align="center" | /aʀi/
 +
| align="center" | /ʀ/
 +
| align="center" | ''rh''
 +
| align="center" | 9000
 
|-
 
|-
| align="center" | rha
+
| align="center" |[[Plik:S.rag.stary.png]]
| align="center" | ŝaw - ona jest
+
| align="center" |[[Plik:S.png]]
| align="center" | ṕray - ona chce
+
| align="center" |
| align="center" | ekya - ona musi
+
| align="center" | ''sian''
 +
| align="center" | /sɪan/
 +
| align="center" | /s/
 +
| align="center" | ''s''
 +
| align="center" | 10.000
 
|-
 
|-
| align="center" | qa
+
| align="center" |[[Plik:Ś.rag.stary.png]]
| align="center" | ŝum - ono jest
+
| align="center" |[[Plik:Ś.png]]
| align="center" | ṕrid - ono chce
+
| align="center" |
| align="center" | ekās - ono musi
+
| align="center" | ''śavi''
 +
| align="center" | /ɕavi/
 +
| align="center" | /ɕ/
 +
| align="center" | ''ś''
 +
| align="center" | 20.000
 +
|-
 +
| align="center" |[[Plik:Sh.rag.stary.png]]
 +
| align="center" |[[Plik:Sh.png]]
 +
| align="center" |
 +
| align="center" | ''shin''
 +
| align="center" | /ʂin/
 +
| align="center" | /ʂ/
 +
| align="center" | ''sh''
 +
| align="center" | 30.000
 +
|-
 +
| align="center" |[[Plik:Ss.rag.stary.png]]
 +
| align="center" |[[Plik:Ss.png]]
 +
| align="center" |
 +
| align="center" | ''ŝarde''
 +
| align="center" | /ɬardɛ/
 +
| align="center" | /ɬ/
 +
| align="center" | ''ŝ''
 +
| align="center" | 40.000
 +
|-
 +
| align="center" |[[Plik:T.rag.stary.png]]
 +
| align="center" |[[Plik:T.png]]
 +
| align="center" |
 +
| align="center" | ''tis''
 +
| align="center" | /tis/
 +
| align="center" | /t/
 +
| align="center" | ''t''
 +
| align="center" | 50.000
 +
|-
 +
| align="center" |[[Plik:T'.rag.stary.png]]
 +
| align="center" |[[Plik:T'.png]]
 +
| align="center" |
 +
| align="center" | ''ťesu''
 +
| align="center" | /t'ɛsu/
 +
| align="center" | /t'/
 +
| align="center" | ''ť''
 +
| align="center" | 60.000
 +
|-
 +
| align="center" |[[Plik:U.rag.stary.png]]
 +
| align="center" |[[Plik:U.png]]
 +
| align="center" |
 +
| align="center" | ''u''
 +
| align="center" | /u/
 +
| align="center" | /u/
 +
| align="center" | ''u''
 +
| align="center" | 70.000
 
|-
 
|-
| align="center" | ṕef
+
| align="center" |[[Plik:Uu.rag.stary.png]]
| align="center" | djva - my(1) jesteśmy
+
| align="center" |[[Plik:Uu.png]]
| align="center" | dzar - my(1) chcemy
+
| align="center" |
| align="center" | bhaha - my(1) musimy
+
| align="center" | ''ūnu''
 +
| align="center" | /u:nu/
 +
| align="center" | /u:/
 +
| align="center" | ''ū''
 +
| align="center" | 80.000
 
|-
 
|-
| align="center" | ṕur
+
| align="center" |[[Plik:Uuu.rag.stary.png]]
| align="center" | djri - my(2) jesteśmy
+
| align="center" |[[Plik:Uuu.png]]
| align="center" | dzôr - my(2) chcemy
+
| align="center" |
| align="center" | bhena - my(2) musimy
+
| align="center" | ''dûr''
 +
| align="center" | /dʉr/
 +
| align="center" | /ʉ/
 +
| align="center" | ''û''
 +
| align="center" | 90.000
 
|-
 
|-
| align="center" | ṕi
+
| align="center" |[[Plik:V.rag.stary.png]]
| align="center" | djhu - my(3) jesteśmy
+
| align="center" |[[Plik:V.png]]
| align="center" | dzae - my(3) chcemy
+
| align="center" |
| align="center" | bhiza - my(3) musimy
+
| align="center" | ''vin''
 +
| align="center" | /vin/
 +
| align="center" | /v/
 +
| align="center" | ''v''
 +
| align="center" | 100.000
 
|-
 
|-
| align="center" | yôk
+
| align="center" |[[Plik:Z.rag.stary.png]]
| align="center" | izil - jesteście
+
| align="center" |[[Plik:Z.png]]
| align="center" | dhaźa - chcecie
+
| align="center" |
| align="center" | xanę - musicie 
+
| align="center" | ''zin''
 +
| align="center" | /zin/
 +
| align="center" | /z/
 +
| align="center" | ''z''
 +
| align="center" | 500.000
 
|-
 
|-
| align="center" | ta
+
| align="center" |[[Plik:Zh.rag.stary.png]]
| align="center" | shart - są
+
| align="center" |[[Plik:Zh.png]]
| align="center" | mexa - chcą
+
| align="center" |
| align="center" | tas - muszą
+
| align="center" | ''zhin''
 +
| align="center" | /ʐin/
 +
| align="center" | /ʐ/
 +
| align="center" | ''zh''
 +
| align="center" | -
 
|-
 
|-
| align="center" | obwiatyw
+
| align="center" |[[Plik:Ź.rag.stary.png]]
| align="center" | ŝape
+
| align="center" |[[Plik:Ź.png]]
| align="center" | ṕwene
+
| align="center" |
| align="center" | egīne
+
| align="center" | ''źanu''
|}
+
| align="center" | /ʑanu/
Jedyne zależności jakie tu występują to podzielenie odmian słowa na pewne grupy. Podobne do siebie są formy dla bezokolicznika, xé i mę; dla 3 osoby liczby pojedynczej i obwiatywu; i dla rodzai ''my''. Formy dla yôk i ta różnia się od wszystkich innych.
+
| align="center" | /ʑ/
 
+
| align="center" | ''ź''
====Aspekty====
+
| align="center" | -
W ajdyniriańskim występują 4 aspekty, tworzy się je poprzez dodanie odpowiedniego prefiksu do czasownika.
 
*Aspekt niedokonany to podstawowa forma czasownika.
 
*Aspekt trwający opisuje coś co dzieje się właśnie w opisywanej chwili, podobnie jak continous w języku angielskim.
 
*Aspekt dokonany funkcjonuje na podobnej zasadzie jak w języku polskim - jeść a zjeść.
 
*Aspekt powtarzający opisuje coś co albo dzieje się cyklicznie, albo jest jakimś zwyczajem i przyzwyczajeniem, coś co wielokrotnie już się zdarzyło albo coś co zawsze jest prawdziwe, np "słońce wschodzi rano".
 
 
 
W przypadku aspektu dokonanego i powtarzającego samogłoski w nawiasach dodaje się gdy czasownik rozpoczyna się na spółgłoskę, natomiast w przypadku aspektu trwającego występują 2 formy przedrostka, ''ac'' dodaje się gdy czasownik rozpoczyna się na s, c, lub z.
 
{| class="wikitable" border="1"
 
 
|-
 
|-
! Aspekt
+
| align="center" |[[Plik:J.rag.stary.png]]
! Prefiks
+
| align="center" |[[Plik:J.png]]
! Przykład (jeść, iść/chodzić) 
+
| align="center" |
 +
| align="center" | ''jin''
 +
| align="center" | /d͡ʐin/
 +
| align="center" | /d͡ʐ/
 +
| align="center" | ''j''
 +
| align="center" | 1000.000
 
|-
 
|-
| Aspekt niedokonany
+
| align="center" |[[Plik:Dj.rag.stary.png]]
| -brak-
+
| align="center" |[[Plik:Dj.png]]
| mifene
+
| align="center" |
sanne
+
| align="center" | ''edjan''
 +
| align="center" | /ɛd͡ʑan/
 +
| align="center" | /d͡ʑ/
 +
| align="center" | ''dj''
 +
| align="center" | -
 
|-
 
|-
| Aspekt trwający
+
| align="center" |[[Plik:Dz.rag.stary.png]]
| at/ac-
+
| align="center" |[[Plik:Dz.png]]
| atmifene
+
| align="center" |
acanne
+
| align="center" | ''dzan''
|-
+
| align="center" | /d͡zan/
| Aspekt dokonany
+
| align="center" | /d͡z/
| v(e)-
+
| align="center" | ''dz''
| vemifene
+
| align="center" | -
vesanne
 
 
|-
 
|-
| Aspekt powtarzający
+
| align="center" |[[Plik:W.rag.stary.png]]
| g(e)-
+
| align="center" |[[Plik:W.png]]
| gemifene
+
| align="center" |
gesanne
+
| align="center" | ''war''
 +
| align="center" | /war/
 +
| align="center" | /w/
 +
| align="center" | ''w''
 +
| align="center" | wiele, dużo
 
|-
 
|-
 +
| align="center" |[[Plik:X.rag.stary.png]]
 +
| align="center" |[[Plik:X.png]]
 +
| align="center" |
 +
| align="center" | ''axar''
 +
| align="center" | /aksar/
 +
| align="center" | /ks/
 +
| align="center" | ''x''
 +
| align="center" | bardzo wiele, miliard
 
|}
 
|}
  
===Rzeczowniki===
+
==== Znaki interpunkcyjne ====
====Rodzaj, liczba i kategoria rzeczownika====
+
*<big style="font-size:133%;line-height:normal">[ [[Plik:Kropkanienawiści.png]] ]</big> - ''Ćaqanar'' stosowany jest dokładnie jak kropka w alfabecie łacińskim, stawiany na końcu zdania. ''Ćaqanar'' nie pełni jednak tej funkcji w ajdyniriańskiej poezji, lub pojawia się niezwykle rzadko - zamiast tego używany jest niekiedy dla zaznaczania pierwszych wersów lub zwrotek utworu. Stawiany jest w lekkim odstępie od ostatniej litery wyrazu. 
Język ajdyniriański posiada 4 liczby - liczbę pojedynczą, podwójną, mnogą i absolutną. Dodatkowo rzeczowniki podzielone są na 3 kategorie. Kategorie posiadają inną odmianę przez przypadki i liczby, a rzeczowniki z II i III kategorii ponad to podzielone na podkategorie, w zależności od rdzenia występującego w końcówce słowa.  
+
*<big style="font-size:133%;line-height:normal">[ [[Plik:Przecineknienawiści.png]] ] </big> - ''Puro'' pełni rolę przecinka, używanego dokładnie jak w języku polskim. Podobnie jak ''ćaqanar'' stawiany jest w lekkim odstępie, pomiędzy wyrazami. 
* I kategoria - istoty żywe i rozumne
+
*<big style="font-size:133%;line-height:normal">[ [[Plik:Pytajniknadziei.png]] ]</big> - ''Vāllear'' to odpowiednik znaku zapytania, umieszczany na końcu zdania, jednak w przeciwieństwie do ''puro'' i ''ćaqanar'' bezpośrednio przy słowie, bez żadnego odstępu. 
 +
*<big style="font-size:133%;line-height:normal">[ [[Plik:Wykrzyknikpogardy.png]] ]</big> - ''Ézraezon'' pełni funkcję wykrzyknika, który podobnie jak ''vāllear'' stawia się na końcu zdania, bezpośrednio przy ostatnim słowie. 
 +
*<big style="font-size:133%;line-height:normal">[«  »]</big> - ''Myihrāban'' pełni rolę cudzysłowu oraz nawiasu, często stosuje się go także dla podkreślenia danego słowa lub części zdania, na przykład tytułu lub obwieszczenia.
 +
 
 +
==== System liczbowy ====
 +
Ajdyniriańczycy posługują się dwoma systemami liczbowymi. Pierwszym jest tak zwany ''system tradycyjny'', w którym poszczególnym literom r̄agulu przypisano konkretne wartości liczbowe. Jest ich 50, z czego dwie oznaczają "wiele, dużo" oraz "bardzo wiele, miliard", niesprecyzowane ogromne liczby, nie występuje jednak zero. System ten stosowany był od czasów głębokiej starożytności i najpewniej podobnie jak i sam r̄agulu wywodzi się od starożytnych Ajniadów.
 +
Współcześnie jednak system tradycyjny znacząco stracił na popularności, używa się go przede wszystkim w sztuce i rytuałach, a także numerologii.
 +
 
 +
Drugim systemem liczbowym ''cyfry ajdyniriańskie''. Jest to dziesiętny system pozycyjny, w którym występuje dziesięć samodzielnych cyfr - 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9 oraz 0. System ten został opracowany w już końcowym okresie Starego Państwa, cyfry weszły jednak do powszechnego użytku znacznie później, a ich propagatorem był ajdyniriański matematyk warsakiego pochodzenia, [[Ariysūdrish Nayparnitorhanaxa]] który zastosował je do badań nad algebrą i trygonometrią.
  
* II kategoria - przedmioty, rośliny
+
{| class="wikitable" style="text-align:center"
** IIa - rdzeń '''a/o'''
+
|-
** IIb - rdzeń '''i/ī'''
+
!Cyfry ajdyniriańskie
** IIc - rdzeń '''e'''
+
![[Plik:1ragul.png]]
* III kategoria - pojęcia, abstrakcje, rzeczy niematerialne, państwa
+
![[Plik:2ragul.png]]
** IIIa - rdzeń '''a/o'''
+
![[Plik:3ragul.png]]
** IIIb - rdzeń '''u'''
+
![[Plik:4ragul.png]]
** IIIc - rdzeń '''i'''
+
![[Plik:5ragul.png]]
** IIId - rdzeń '''e'''   
+
![[Plik:6ragul.png]]
 +
![[Plik:7ragul.png]]
 +
![[Plik:8ragul.png]]
 +
![[Plik:9ragul.png]]
 +
![[Plik:0ragul.png]]
 +
|-
 +
! Cyfry arabsko-indyjskie 
 +
| <big>1</big>
 +
| <big>2</big>
 +
| <big>3</big>
 +
| <big>4</big>
 +
| <big>5</big>
 +
| <big>6</big>
 +
| <big>7</big>
 +
| <big>8</big>
 +
| <big>9</big>
 +
| <big>0</big>
 +
|}
  
W ajdyniriańskim występują 3 rodzaje - męski, żeński i neutralny. Rzeczowniki z II i III kategorii sa zawsze rodzaju neutralnego, inaczej jednak sprawa ma się w przypadku rzeczowników I kategorii. W podstawowej formie są one zawsze neutralne, nie określają bowiem płci. Wskazują jedynie na fakt istnienia przedmiotu, a płeć jest nieznana lub nieistotna. Można jednak za pomocą innej końcówki zaznaczyć płeć istoty, zmieniając jednocześnie jej rodzaj. Końcówki różnią się od siebie w zależności od liczby i przypadku.  
+
==Gramatyka==
 
+
Ajdyniriański jest językiem wysoce fleksyjnym, czasowniki odmieniają się przez osoby, czasy i tryby. Podstawowym szykiem zdania jest SOV, ale bez problemu można użyć praktycznie dowolnego innego szyku. Występują również różnego rodzaju zrostki. Co ciekawe, w ajdyniriańskim występuje obwiatyw.
Słowo I kategorii - orzeł
+
===Czasowniki===
 +
====Osoby i odmiana czasowników przez osoby====
 +
Czasowniki regularne odmienia się przez osoby poprzez dodanie doń odpowiedniej końcówki. Wszystkie czasowniki regularne w bezokoliczniku kończą się na '''-e'''.
 
{| class="wikitable"
 
{| class="wikitable"
 
|-
 
|-
! Liczba pojedyncza
+
!   osoba 
! Liczba podwójna
+
!   końcówka 
! Liczba mnoga
+
!   mifene - jeść
! Liczba absolutna
+
!   rahete - żyć*
 +
!  shéwe - kochać**
 
|-
 
|-
| align="center" | ńarmad
+
| align="center" | ja - xé
(orzeł)
+
| align="center" | '''-ar'''
| align="center" | ńarmad'''nam'''  
+
| align="center" |  mifene'''ar''' - jem
(dwa orły)*
+
| align="center" |  rahete'''ar''' - żyję
| align="center" | ńarmad'''aya'''  
+
| align="center" | shéwe'''ar''' - kocham
(orły)*
+
|-
| align="center" | ńarmad'''aur̄'''  
+
| align="center" | ty - mę
(wszystkie orły)*
+
| align="center" | '''-yt'''
 +
| align="center" |  mifene'''yt''' - jesz
 +
| align="center" | rahete'''yt''' - żyjesz
 +
| align="center" |  shéwe'''yt''' - kochasz
 
|-
 
|-
| align="center" | ńarmad'''i'''  
+
| align="center" | on - źa
(samiec orła)
+
| align="center" | '''-ti'''
| align="center" | ńarmad'''anę'''  
+
| align="center" | mifen'''ti''' - on je
(dwa samce orła)
+
| align="center" | rahe'''ti''' - on żyje
| align="center" | ńarmad'''aysi'''  
+
| align="center" | shéwī'''ti''' - on kocha
(samce orłów)
 
| align="center" | ńarmad'''aur̄i'''  
 
(wszystkie samce orła)
 
 
|-
 
|-
| align="center" | ńarmad'''a'''  
+
| align="center" | ona - rha
(samica orła)
+
| align="center" | '''-ta'''
| align="center" | ńarmad'''aną'''  
+
| align="center" | mifen'''ta''' - ona je
(dwie samice orłów)
+
| align="center" | rahe'''ta''' - ona żyje
| align="center" | ńarmad'''aysa'''  
+
| align="center" | shéwī'''ta''' - ona kocha
(samice orłów)
 
| align="center" | ńarmad'''aur̄a'''  
 
(wszystkie samice orłów)
 
|}
 
* również gdy jest to samiec i samica
 
* również gdy jest to grupa mieszana
 
 
 
====Przedrostki====
 
{| class="wikitable" border="1"
 
 
|-
 
|-
! Prefiks
+
| align="center" | ono - qa
! Znaczenie
+
| align="center" | '''-to'''
! Przykład
+
| align="center" |  mifen'''to''' - ono je
! Znaczenie
+
| align="center" |  rahe'''to''' - ono żyje
 +
| align="center" |  shéwī'''to''' - ono kocha
 
|-
 
|-
| ao- || za dużo || '''ao'''shaine || przerastać
+
| align="center" | my (inkluzywne) - ṕef
 +
| align="center" | '''-z'''
 +
| align="center" | mifene'''z''' - my(1) jemy
 +
| align="center" | rahete'''z''' - my(1) żyjemy
 +
| align="center" |  shéwe'''z''' - my(1) kochamy
 
|-
 
|-
| annu- || całość, ogół, wszystko || '''annu'''qarim || panorama
+
| align="center" | my (podwójne) - ṕur
 +
| align="center" | '''-ź'''
 +
| align="center" | mifene'''ź''' - my(2) jemy
 +
| align="center" | rahete'''ź''' - my(2) żyjemy
 +
| align="center" |  shéwe'''ź''' - my(2) kochamy
 
|-
 
|-
| ari- || za czymś, być pro || '''ari'''dzāsharani || prowojenny
+
| align="center" | my (ekskluzywne) - ṕi
|-
+
| align="center" | '''-zi'''
| avwi- || działać przeciw, anty || '''avwi'''dzāsharani || antywojenny
+
| align="center" | mifene'''zi''' - my(3) jemy
 +
| align="center" | rahete'''zi''' - my(3) żyjemy
 +
| align="center" | shéwe'''zi''' - my(3) kochamy
 
|-
 
|-
| buri- || skrajnie, niezwykle || '''buri'''dhiryani || niesamowicie, skrajnie piękny, piękniejszy niż wszystko inne
+
| align="center" | wy - yôk
 +
| align="center" | '''-el'''
 +
| align="center" | mifen'''el''' - jecie
 +
| align="center" | rahet'''el''' - żyjecie
 +
| align="center" |  shéw'''el''' - kochacie
 
|-
 
|-
| car|| arcy ||'''car'''jaeham || arcykapłan
+
| align="center" | oni - ta
 +
| align="center" | '''-rą'''
 +
| align="center" |  mifene'''''' - jedzą
 +
| align="center" | rahete'''rą''' - żyją
 +
| align="center" |  shéwe'''rą''' - kochają
 
|-
 
|-
| dûs- || wszech || '''dûs'''hwadāmi || wszechwiedza
+
| align="center" | obwiatyw
 +
| align="center" | '''-aite'''
 +
| align="center" | mifen'''aite'''
 +
| align="center" | rahet'''aite'''
 +
| align="center" | shéw'''aite'''
 +
|}
 +
* gdy w czasowniku regularnym przed końcowym e stoi t, ť, d lub dh opuszcza się dodanie kolejnego t i dodaje samo i, a lub o
 +
** w przypadku 3 os. liczby mnogiej pojawia się ī, pochodzące od e z bezokolicznika 
 +
 
 +
Występują również czasowniki nieregularne. Jest ich 9 - ''być'', ''mieć'', ''móc'', ''umieć''/''potrafić'', ''chcieć'', ''myśleć'', ''znać'', ''musieć'', ''mieć powinność''. Z tych 9, 3 odmieniają się bez żadnej jasno widocznej reguły (czasowniki ''być'', ''chcieć'', ''musieć''), pozostałe 5 natomiast odmienia się podobnie do czasowników regularnych, poprzez dodanie odpowiednich końcówek, a także skrócenie słowa.
 +
<br>- dla wszystkich osób oprócz 'ta', 'yôk' i obwiatywu nowa forma powstaje poprzez zachowanie 3 pierwszych liter bezokolicznika i dodaniu do tego odpowiedniej końcówki
 +
<br>- dla obwiatywu zachowuje się 2 pierwsze litery i dodaje odpowiednią końcówkę
 +
<br>- dla 'ta' zostawia się jedynie 3-4 pierwsze litery, nie dodając niczego
 +
<br>- dla 'yôk' zostawia się 2 pierwsze litery i dodaje końcówkę
 +
 
 +
{| class="wikitable"
 
|-
 
|-
| eḱa- || ponownie || '''eḱā'''vriť || przemyśleć
+
!  osoba 
 +
!  końcówka 
 +
!  darād - mieć
 +
!  nagham - móc
 +
!  sąrhal - umieć/potrafić
 +
!  avriť - myśleć
 +
!  gāchana - znać 
 +
!  ŝarwīshi - mieć powinność
 
|-
 
|-
| el- || za mało || '''el'''kromani || niewystarczające, niedostateczne, nieodpowiedni
+
| align="center" | xé
 +
| align="center" | '''-āyn'''
 +
| align="center" | dar'''āyn'''
 +
| align="center" | nagh'''āyn'''
 +
| align="center" | sąrh'''āyn'''
 +
| align="center" | avr'''āyn'''
 +
| align="center" | gāch'''āyn'''
 +
| align="center" | ŝar'''āyn'''
 
|-
 
|-
| yās- || przeciw, kontra, opozycja || '''yās'''takhare || występować przeciw, sprzeciwiać się, oponować
+
| align="center" | mę
 +
| align="center" | '''-ūn'''
 +
| align="center" | dar'''ūn'''
 +
| align="center" | nagh'''ūn'''
 +
| align="center" | sąrh'''ūn'''
 +
| align="center" | avr'''ūn'''
 +
| align="center" | gāch'''ūn'''
 +
| align="center" | ŝar'''ūn'''
 
|-
 
|-
| qe-|| pod, część większej całości || '''qe'''kshatrit || pod-dowódca, niższy rangą
+
| align="center" | źa/rha/qa
 +
| align="center" | '''-aem'''
 +
| align="center" | dar'''aem'''
 +
| align="center" | nagh'''aem'''
 +
| align="center" | sąrh'''aem'''
 +
| align="center" | avr'''aem'''
 +
| align="center" | gāch'''aem'''
 +
| align="center" | ŝar'''aem'''
 
|-
 
|-
| qua- || ponad, powyżej || '''quā'''rime || patrzeć w górę, powyżej
+
| align="center" | ṕef/ṕur/ṕi
 +
| align="center" | '''-sur'''
 +
| align="center" | dar'''sur'''
 +
| align="center" | nagh'''sur'''
 +
| align="center" | sąrh'''sur'''
 +
| align="center" | avr'''sur'''
 +
| align="center" | gāch'''sur'''
 +
| align="center" | ŝar'''sur'''
 
|-
 
|-
| que- || w dół || '''que'''rime || patrzeć w dół, poniżej
+
| align="center" | yôk
 +
| align="center" | '''-(h)rish'''
 +
| align="center" | da'''hrish'''
 +
| align="center" | na'''hrish'''
 +
| align="center" | są'''rish'''
 +
| align="center" | av'''rish'''
 +
| align="center" | gāch'''rish'''
 +
| align="center" | ŝa'''hrish'''
 
|-
 
|-
| kshi- || między, przez || '''kshi'''farze || przesłuchiwać 
+
| align="center" | ta
 +
| align="center" | -
 +
| align="center" | dar
 +
| align="center" | nagh
 +
| align="center" | sąrha
 +
| align="center" | avri
 +
| align="center" | gācha
 +
| align="center" | ŝarwī
 
|-
 
|-
| pari- || odwrotnie, przeciwieństwo || '''pari'''hwezhare || dewastować, niszczyć
+
| align="center" | obwiatyw
 +
| align="center" | '''-rā'''
 +
| align="center" | da'''rā'''
 +
| align="center" | na'''rā'''
 +
| align="center" | są'''rā'''
 +
| align="center" | av'''rā'''
 +
| align="center" | gā'''rā'''
 +
| align="center" | ŝa''''''
 +
|}
 +
 
 +
{| class="wikitable"
 
|-
 
|-
| pa(t)- || nie, negacja || '''pat'''jakerśani || nieskończony
+
!  osoba   
 +
!  nezyu - być
 +
!  caiva - chcieć
 +
!  ḱalshu - musieć
 
|-
 
|-
| sam- || razem, wspólnie || '''sam'''névar || współmieszkaniec, obywatel
+
| align="center" |
 +
| align="center" | nazyin - jestem
 +
| align="center" | cafirya - chcę
 +
| align="center" |  ḱaishi - muszę
 
|-
 
|-
| sefra- || dawny, pra || '''sefra'''myissa || pramatka
+
| align="center" |
 +
| align="center" | newef - jesteś
 +
| align="center" | cuvrad - chcesz
 +
| align="center" |  ḱazhis - musisz
 
|-
 
|-
| śra- || wiele || '''śra'''sayarvani || wielonarodowy
+
| align="center" | źa
 +
| align="center" | ŝog - on jest
 +
| align="center" | ṕrah - on chce
 +
| align="center" |  ekré - on musi
 
|-
 
|-
| vis- || niby, mylny, fałszywy || '''vis'''udran || pseudonim
+
| align="center" | rha
 +
| align="center" | ŝaw - ona jest
 +
| align="center" | ṕray - ona chce
 +
| align="center" |  ekya - ona musi
 
|-
 
|-
| zūr- || samo || '''zūr'''vaťāmi || oświecenie, samo-zrozumienie
+
| align="center" | qa
 +
| align="center" | ŝum - ono jest
 +
| align="center" | ṕrid - ono chce
 +
| align="center" | ekās - ono musi
 
|-
 
|-
| we- || brak || '''we'''rasheqāmi || brak rządów, anarchia  
+
| align="center" | ṕef
 +
| align="center" | djva - my(1) jesteśmy
 +
| align="center" | dzar - my(1) chcemy
 +
| align="center" bhaha - my(1) musimy
 
|-
 
|-
| xor- || były, dawny || '''xor'''panûvar || były strażnik  
+
| align="center" | ṕur
 +
| align="center" |  djri - my(2) jesteśmy
 +
| align="center" |  dzôr - my(2) chcemy
 +
| align="center" |  bhena - my(2) musimy
 +
|-
 +
| align="center" | ṕi
 +
| align="center" |  djhu - my(3) jesteśmy
 +
| align="center" |  dzae - my(3) chcemy
 +
| align="center" |  bhiza - my(3) musimy
 +
|-
 +
| align="center" | yôk
 +
| align="center" |  izil - jesteście
 +
| align="center" | dhaźa - chcecie
 +
| align="center" xanę - musicie 
 +
|-
 +
| align="center" | ta
 +
| align="center" |  shart - są
 +
| align="center" |  mexa - chcą
 +
| align="center" |  tas - muszą
 
|-
 
|-
 +
| align="center" | obwiatyw
 +
| align="center" |  ŝape
 +
| align="center" |  ṕwene
 +
| align="center" |  egīne
 
|}
 
|}
 +
Jedyne zależności jakie tu występują to podzielenie odmian słowa na pewne grupy. Podobne do siebie są formy dla bezokolicznika, xé i mę; dla 3 osoby liczby pojedynczej i obwiatywu; i dla rodzai ''my''. Formy dla yôk i ta różnia się od wszystkich innych.
  
====Zdrobnienie====
+
====Aspekty====
Zdrobnienia dzielą się na zdrobnienia I i II stopnia. Zdrobnienia I stopnia to rzeczy mniejsze niż wyraz podstawowy, lub taki do którego żywimy ciepłe odczucia. Zdrobnienia II stopnia natomiast cechują się tym, że cechy zdrobnień I stopnia są znacznie mocniejsze, forma taka może być traktowana niekiedy jako przesadzona, jak również pogardliwa lub ironiczna.  
+
W ajdyniriańskim występują 4 aspekty, tworzy się je poprzez dodanie odpowiedniego prefiksu do czasownika.  
<br>Zdrobnienia tworzy się poprzez dodanie odpowiedniego prefiksu, w zależności od rodzaju rzeczownika.
+
*Aspekt niedokonany to podstawowa forma czasownika.  
*W zdrobnieniu I stopnia występuje rozróżnienie na rodzaj męski, żeński lub neutralny, gdzie każdy rodzaj posiada nieco inny prefiks (odpowiednio '''ti-''', '''tā-''' i '''to-''').
+
*Aspekt trwający opisuje coś co dzieje się właśnie w opisywanej chwili, podobnie jak continous w języku angielskim.  
*W stopniu II występują jedynie forma męsko-żeńska i neutralna ('''ťiśa-''' i '''ťeźo-''').  
+
*Aspekt dokonany funkcjonuje na podobnej zasadzie jak w języku polskim - jeść a zjeść.  
 +
*Aspekt powtarzający opisuje coś co albo dzieje się cyklicznie, albo jest jakimś zwyczajem i przyzwyczajeniem, coś co wielokrotnie już się zdarzyło albo coś co zawsze jest prawdziwe, np "słońce wschodzi rano".  
  
{| class="wikitable" style="text-align:center"
+
W przypadku aspektu dokonanego i powtarzającego samogłoski w nawiasach dodaje się gdy czasownik rozpoczyna się na spółgłoskę, natomiast w przypadku aspektu trwającego występują 2 formy przedrostka, ''ac'' dodaje się gdy czasownik rozpoczyna się na s, c, lub z.
! colspan=4| Zdrobnienie I stopnia
+
{| class="wikitable" border="1"
! colspan=2| Zdrobnienie II stopnia
 
 
|-
 
|-
!Rodzaj
+
! Aspekt
!męski
+
! Prefiks
!żeński
+
! Przykład (jeść, iść/chodzić) 
!neutralny
 
!męski/żeński
 
!neutralny
 
 
|-
 
|-
! Forma podstawowa
+
| Aspekt niedokonany
| ńarmadi
+
| -brak-
''samiec orła''
+
| mifene
| syanna
+
sanne
''siostra''
+
|-
| tava
+
| Aspekt trwający
''chleb''
+
| at/ac-
| syanna
+
| atmifene
''siostra''
+
acanne
| tava
+
|-
''chleb''
+
| Aspekt dokonany
 +
| v(e)-
 +
| vemifene
 +
vesanne
 +
|-
 +
| Aspekt powtarzający
 +
| g(e)-
 +
| gemifene
 +
gesanne
 
|-
 
|-
! Forma zdrobniona
 
| '''ti'''ńarmadi
 
''orzełek''
 
| '''tā'''syanna
 
''siostrzyczka''
 
| '''to'''tava
 
''chlebek''
 
| '''ťiśa'''syanna
 
''siostrunia'''
 
| '''ťeźo'''tava
 
''chlebuś''
 
 
|}
 
|}
  
====Forma pejoratywna====
+
====Obwiatyw====
Forma pejoratywna rzeczownika opisuje przedmiot lub istotę, do którego mówiący ma pogardliwy stosunek, lub do którego żywi mocne negatywne odczucia. Istnieją 3 rodzaje formy pejoratywnej, różniące się między sobą natężeniem negatywnego stosunku. Formy pejoratywne tworzy się poprzez dodanie odpowiedniego prefiksu do słowa podstawowego, w zależności od rodzaju rzeczownika.  
+
 
*Forma pejoratywna I niesie niewielkie nasilenie negatywnych emocji, może być również traktowana jako sformułowanie żartobliwe lub zadziorne. Pełni podobną funkcję co zgrubienie, lecz nie niesie w sobie aspektu rozmiaru danego przedmiotu. Rozróżnia się w niej rodzaj męski, żeński i neutralny (odpowiednio przedrostek '''khir-''', '''khar-''', '''kher''')
+
Język ajdyniriański stosuje obwiatyw w poniższych przypadkach:
*Forma II oznacza brak szacunku dla danej osoby lub obiektu. Rozróżnia się rodzaj męsko-żeński i neutralny ('''mądhi-''', '''medhu-''').
+
* '''1.''' - w zdaniach generalnych lub banalnych, najczęściej w przysłowiach, powiedzeniach, stwierdzeniach, prawdach ogólnych nieodnoszący się do konkretnej osoby czy przedmiotu.
*Forma III jest równoznaczna z bardzo silna obelgą, wyrażającą całkowitą pogardę dla danej osoby lub przedmiotu. Rozróżnia się rodzaj męsko-żeński i neutralny ('''vachi-''', '''voche-''').
+
- ''Mifenīssi, vemifenīssi'' - "Kto jadł, ten zjadł" <br>
 +
- ''Athafraite, atrahetaite'' - "Kto oddycha, ten żyje" <br>
 +
- ''Di ŝape'' - "Jest dobrze"
 +
 
 +
* '''2.''' - w zdaniach opisujących pogodę, spostrzeżenie dotyczące występującego w danym momencie stanu pogody.
 +
- ''Kshāspaite'' - "Pada deszcz" <br>
 +
- ''Fāyr̄īssi'' - "Padał śnieg" <br>
 +
- ''Avahze ŝayla'' - "Będzie wiało"
 +
 
 +
* '''3.''' - w zdaniach, w których pojawiają się 2 podmioty w 3.os. lp., gdzie czasownik przyjmuje (lub nie przyjmuje) formy obwiatywu, w celu odróżnienia jednego podmiotu od drugiego i wskazania który z nich jest wykonawcą czynności.
 +
- ''Rha erhi qata, ńa di hrid daraem'' - "'''Ona''' lubi ''ją'', bo '''ma''' dobre serce" <br>
 +
Użycie czasownika w 3 os. lp. oznacza, że dobre serce posiada ta osoba, która lubi tą drugą. Natomiast: <br>
 +
- ''Rha erhi qata, ńa di hrid darā'' - "''Ona'' lubi '''ją''', bo '''ma''' dobre serce" <br>
 +
Użycie czasownika w obwiatywie oznacza, że dobre serce posiada ta osoba, która jest lubiana przez tą pierwszą.
 +
 
 +
- ''Hezh bhazhidaz vakhīdri, eńara patmārgani ŝagri'' - "'''Pan''' zabił ''niewolnika'', ponieważ '''był''' niebezpieczny" <br>
 +
Użycie czasownika w 3 os. lp. oznacza, że Pan zabił niewolnika, ponieważ to Pan był osobą niebezpieczną. Natomiast: <br>
 +
- ''Hezh bhazhidaz vakhīdri, eńara patmārgani ŝehar̄'' - "''Pan'' zabił '''niewolnika''', ponieważ '''był''' niebezpieczny" <br>
 +
Użycie czasownika w obwiatywie oznacza, że Pan zabił niewolnika, ponieważ to niewolnik był niebezpieczny.
 +
 
 +
- ''Īsri vakhīdri, eńara yalar ŝagri'' - "'''Zabił''' ''go'', bo '''był''' tchórzem" <br>
 +
Użycie czasownika w 3 os. lp. oznacza, że niewolnik zginął, ponieważ to Pan był tchórzem. Natomiast: <br>
 +
- ''Īsri vakhīdri, eńara yalar ŝehar̄'' - "''Zabił'' '''go''', bo '''był''' tchórzem" <br>
 +
Użycie czasownika w obwiatywie oznacza, że to niewolnik był tchórzem i to dlatego zginął.
 +
 
 +
* '''4.''' - w zdaniach mających za cel podkreślenie i okazanie szacunku, dystansu między pozycją i statusem społecznym - zwłaszcza jeśli mówiący zwraca się do osoby o wyższej pozycji od siebie w imieniu innej osoby o wyższej pozycji, wskazanie na niebezpośredni rozkaz, życzenie lub inną czynność osoby ważniejszej wobec mniej ważnej przekazanej przez pośrednika, oraz jako część specjalnych zwrotów i konstrukcji urywanych w Wysokiej Mowie.
 +
- ''Sindorindaya Khshāyaraz ptoan aťeaji dzalāya Rozhati an Féxanat kshidzalaite'' - "Imperator, poprzez swoje sługi, przekazuje Królowi na Północy te oto dary" <br> 
 +
Dosłownie: "Słudzy Imperatora te oto dary Królowi na Północy przez.dawać.OBWIATYW".
 +
 
 +
- ''Bhazhidati Shāriosāza Jasnahaza kshilôfrenaite Kshatrit dzaho névātra'' - "Oświecona Jasnah, poprzez mnie, jej uniżonego sługę, zaprasza Generała do swojego domu" <br>
 +
Dosłownie: "Niewolnik Oświeconej Jasnah przez.zapraszać.OBWIATYW Generał do-swojego do-domu".
  
{| class="wikitable" style="text-align:center}
+
- ''Perzisani Ḱivarāxaren syąrtani paŝape'' - "Płomienny Ḱivarāxaren nie jest usatysfakcjonowany" <br>
! colspan=4| Forma pejoratywna I
+
Dosłownie: "Płomienny Ḱivarāxaren usatysfakcjonowany nie.być.OBWIATYW".
! colspan=2| Forma pejoratywna II
 
! colspan=2| Forma pejoratywna III
 
|-
 
!Rodzaj
 
!męski
 
!żeński
 
!neutralny
 
!męski/żeński
 
!neutralny
 
!męski/żeński
 
!neutralny
 
|-
 
! Forma
 
podstawowa
 
| ńaghan
 
''jeździec''
 
| dhiryana
 
''piękność''
 
| rujvan
 
''królestwo''
 
| ńaghan
 
''jeździec''
 
| rujvan
 
''królestwo''
 
| dhiryana
 
''piękność''
 
| rujvan
 
''królestwo''
 
|-
 
! Forma
 
pejoratywna
 
| '''khir'''ńaghan
 
| '''khar'''dhiryana
 
| '''kher̄'''ujvan
 
| '''mądhi'''ńaghan
 
| '''medhu'''rujvan
 
| '''vachi'''dhiryana
 
| '''voche'''rujvan
 
|}
 
  
<br>Jeśli podstawowe słowo ma domyślnie wbudowane pozytywne znaczenie, to zmienia ono swoje znaczenie na wątpiące w II formie i całkowicie przeciwne w III. I tak słowo '''''mądhidhiryana''''' można by luźno przetłumaczyć jako ''nie taka znowu piękność'' a '''''vachidhiryana''''' jako ''bardzo brzydka dziewczyna'' mimo, że słowa te w ajdyniriańskiej wersji są o wiele bardziej obelżywe i niosą mocniejsze przesłanie niż ich polskie odpowiedniki.
+
(''Patrz także: ''Obwiatyw w Wysokiej Mowie'')
  
====Inne końcówki====
+
* '''5.''' - w słowotwórstwie
Najczęściej występujące końcówki to '''an''', '''a''', '''as''' i '''ar''', lecz nie niosą one żadnego konkretnego znaczenia. Mogą wystąpić w rzeczownikach każdej kategorii. Inne końcówki niosą ze sobą konkretne znaczenie.  
+
(''Patrz także: Zastosowanie obwiatywu w słowotwórstwie'')
 +
 
 +
===Rzeczowniki===
 +
====Rodzaj, liczba i kategoria rzeczownika====
 +
Język ajdyniriański posiada 4 liczby - liczbę pojedynczą, podwójną, mnogą i absolutną. Dodatkowo rzeczowniki podzielone są na 3 kategorie. Kategorie posiadają inną odmianę przez przypadki i liczby, a rzeczowniki z II i III kategorii są ponad to podzielone na podkategorie, w zależności od rdzenia występującego w końcówce słowa.
 +
* I kategoria - istoty żywe i rozumne
 +
 
 +
* II kategoria - przedmioty, rośliny
 +
** IIa - rdzeń '''a/o'''
 +
** IIb - rdzeń '''i/ī'''
 +
** IIc - rdzeń '''e'''
 +
* III kategoria - pojęcia, abstrakcje, rzeczy niematerialne, państwa
 +
** IIIa - rdzeń '''a/o'''
 +
** IIIb - rdzeń '''u'''
 +
** IIIc - rdzeń '''i'''
 +
** IIId - rdzeń '''e'''   
 +
 
 +
W ajdyniriańskim występują 3 rodzaje - męski, żeński i neutralny. Rzeczowniki z II i III kategorii sa zawsze rodzaju neutralnego, inaczej jednak sprawa ma się w przypadku rzeczowników I kategorii. W podstawowej formie są one zawsze neutralne, nie określają bowiem płci. Wskazują jedynie na fakt istnienia przedmiotu, a płeć jest nieznana lub nieistotna. Można jednak za pomocą innej końcówki zaznaczyć płeć istoty, zmieniając jednocześnie jej rodzaj. Końcówki różnią się od siebie w zależności od liczby i przypadku.  
 +
 
 +
Słowo I kategorii - orzeł
 
{| class="wikitable"
 
{| class="wikitable"
 
|-
 
|-
! końcówka
+
! Liczba pojedyncza
! znaczenie
+
! Liczba podwójna
! przykład
+
! Liczba mnoga
|-
+
! Liczba absolutna
| -āmi
 
| abstrakcja, idea
 
| hwadāmi (wiedza)
 
 
|-
 
|-
| -bān
+
| align="center" | ńarmad
| miasto
+
(orzeł)
| Āvwerbān (Miasto Życzeń)  
+
| align="center" | ńarmad'''nam'''
 +
(dwa orły)*
 +
| align="center" | ńarmad'''aya'''
 +
(orły)*
 +
| align="center" | ńarmad'''aur̄'''
 +
(wszystkie orły)*
 
|-
 
|-
| -egi
+
| align="center" | ńarmad'''i'''
| uczucia, emocje
+
(samiec orła)
| shéwegi (miłość)
+
| align="center" | ńarmad'''anę'''
 +
(dwa samce orła)
 +
| align="center" | ńarmad'''aysi'''
 +
(samce orłów)
 +
| align="center" | ńarmad'''aur̄i'''
 +
(wszystkie samce orła)
 
|-
 
|-
| -evi
+
| align="center" | ńarmad'''a'''
| abstrakcja, idea
+
(samica orła)
| īranevi (wolność)  
+
| align="center" | ńarmad'''aną'''
|-
+
(dwie samice orłów)
| -ind
+
| align="center" | ńarmad'''aysa'''
| zawód, grupa ludzi  
+
(samice orłów)
| zoagharind (miecznik)  
+
| align="center" | ńarmad'''aur̄a'''
|-
+
(wszystkie samice orłów)
| -yôd
+
|}
| środek, fragment, część 
+
* również gdy jest to samiec i samica
| Jazyôd (fragment snu)
+
* również gdy jest to grupa mieszana
 +
 
 +
====Zdrobnienie====  
 +
Zdrobnienia dzielą się na zdrobnienia I i II stopnia. Zdrobnienia I stopnia to rzeczy mniejsze niż wyraz podstawowy, lub taki do którego żywimy ciepłe odczucia. Zdrobnienia II stopnia natomiast cechują się tym, że cechy zdrobnień I stopnia są znacznie mocniejsze, forma taka może być traktowana niekiedy jako przesadzona, jak również pogardliwa lub ironiczna.
 +
<br>Zdrobnienia tworzy się poprzez dodanie odpowiedniego prefiksu, w zależności od rodzaju rzeczownika.
 +
*W zdrobnieniu I stopnia występuje rozróżnienie na rodzaj męski, żeński lub neutralny, gdzie każdy rodzaj posiada nieco inny prefiks (odpowiednio '''ti-''', '''tā-''' i '''to-''').
 +
*W stopniu II występują jedynie forma męsko-żeńska i neutralna ('''ťiśa-''' i '''ťeźo-''').
 +
 
 +
{| class="wikitable" style="text-align:center"
 +
! colspan=4| Zdrobnienie I stopnia
 +
! colspan=2| Zdrobnienie II stopnia
 
|-
 
|-
| -qen
+
!Rodzaj
| zmienianie, tworzenie, kształtowanie   
+
!męski
| gairāqen (moda)
+
!żeński
 +
!neutralny
 +
!męski/żeński
 +
!neutralny
 
|-
 
|-
| -mąhi
+
! Forma podstawowa
| razem, wespół
+
| ńarmadi
| névarmąhi (współlokator)
+
''samiec orła''
 +
| syanna
 +
''siostra''
 +
| tava
 +
''chleb''
 +
| syanna
 +
''siostra''
 +
| tava
 +
''chleb''
 
|-
 
|-
| -néva
+
! Forma zdrobniona
| dom
+
| '''ti'''ńarmadi
| er̄atnéva (dom siły, siłownia)
+
''orzełek''
 +
| '''tā'''syanna
 +
''siostrzyczka''
 +
| '''to'''tava
 +
''chlebek''
 +
| '''ťiśa'''syanna
 +
''siostrunia'''
 +
| '''ťeźo'''tava
 +
''chlebuś''
 +
|}
 +
 
 +
====Forma pejoratywna====
 +
Forma pejoratywna rzeczownika opisuje przedmiot lub istotę, do którego mówiący ma pogardliwy stosunek, lub do którego żywi mocne negatywne odczucia. Istnieją 3 rodzaje formy pejoratywnej, różniące się między sobą natężeniem negatywnego stosunku. Formy pejoratywne tworzy się poprzez dodanie odpowiedniego prefiksu do słowa podstawowego, w zależności od rodzaju rzeczownika.
 +
*Forma pejoratywna I niesie niewielkie nasilenie negatywnych emocji, może być również traktowana jako sformułowanie żartobliwe lub zadziorne. Pełni podobną funkcję co zgrubienie, lecz nie niesie w sobie aspektu rozmiaru danego przedmiotu. Rozróżnia się w niej rodzaj męski, żeński i neutralny (odpowiednio przedrostek '''khir-''', '''khar-''', '''kher''')
 +
*Forma II oznacza brak szacunku dla danej osoby lub obiektu. Rozróżnia się rodzaj męsko-żeński i neutralny ('''mądhi-''', '''medhu-''').
 +
*Forma III jest równoznaczna z bardzo silna obelgą, wyrażającą całkowitą pogardę dla danej osoby lub przedmiotu. Rozróżnia się rodzaj męsko-żeński i neutralny ('''vachi-''', '''voche-''').
 +
 
 +
{| class="wikitable" style="text-align:center}
 +
! colspan=4| Forma pejoratywna I
 +
! colspan=2| Forma pejoratywna II
 +
! colspan=2| Forma pejoratywna III
 
|-
 
|-
| -nir, -ir
+
!Rodzaj
| kraina, państwo
+
!męski
| Aydīnir (Ajdynir)
+
!żeński
|-
+
!neutralny
| -ôs
+
!męski/żeński
| narodowość
+
!neutralny
| aydīnirôs (obywatel Imperium)
+
!męski/żeński
 +
!neutralny
 
|-
 
|-
| -or
+
! Forma
| przymiotniki odczasownikowe, zdolność do czegoś, umiejętność
+
podstawowa
| djasûror (mierzalny)
+
| ńaghan
|-
+
''jeździec''
| -oxa
+
| dhiryana
| zmysły, bodźce
+
''piękność''
| arimoxa (wzrok)
+
| rujvan
|-
+
''królestwo''
| -pur
+
| ńaghan
| miejsce 
+
''jeździec''
| hwadāmpur (uniwersytet)
+
| rujvan
|-
+
''królestwo''
| -sif
+
| dhiryana
| nazwisko, ród (od osoby)
+
''piękność''
| Zhisūdrissif (Ród Żysudrydów)
+
| rujvan
|-
+
''królestwo''
| -van
 
| grupa, zbiór jednostek, przynależność, autorytet   
 
| khshāyarvan (imperium, cesarstwo)
 
|-
 
| -xaren
 
| nazwisko, ród (od miejsca) 
 
| Ḱivarāxaren (Ród Ḱivarāxaren)
 
 
|-
 
|-
 +
! Forma
 +
pejoratywna
 +
| '''khir'''ńaghan
 +
| '''khar'''dhiryana
 +
| '''kher̄'''ujvan
 +
| '''mądhi'''ńaghan
 +
| '''medhu'''rujvan
 +
| '''vachi'''dhiryana
 +
| '''voche'''rujvan
 
|}
 
|}
 +
 +
<br>Jeśli podstawowe słowo ma domyślnie wbudowane pozytywne znaczenie, to zmienia ono swoje znaczenie na wątpiące w II formie i całkowicie przeciwne w III. I tak słowo '''''mądhidhiryana''''' można by luźno przetłumaczyć jako ''nie taka znowu piękność'' a '''''vachidhiryana''''' jako ''bardzo brzydka dziewczyna'' mimo, że słowa te w ajdyniriańskiej wersji są o wiele bardziej obelżywe i niosą mocniejsze przesłanie niż ich polskie odpowiedniki.
  
 
====Honoryfikacja====
 
====Honoryfikacja====
Linia 801: Linia 1289:
 
!quissa
 
!quissa
 
''ojciec''
 
''ojciec''
!dévan
+
!hezh
''bóg''
+
''pan''
!khshāyar
+
!ńarmad
''imperator''
+
''ńarmad (Orzeł Haasta)''
 
|-
 
|-
 
! Honoryfikacja I  
 
! Honoryfikacja I  
Linia 811: Linia 1299:
 
| quissaqiyas  
 
| quissaqiyas  
 
''Ojciec''
 
''Ojciec''
| dévanaqiyas
+
| hezhqiyas
''Bóg''
+
''Pan''
| khshāyarqiyas
+
| ńarmadqiyas
''Imperator''
+
''Ńarmad''
 
|-
 
|-
 
! Honoryfikacja II
 
! Honoryfikacja II
 
| o myissa  
 
| o myissa  
 
''Matko!''
 
''Matko!''
| o quissa  
+
| o quissa
 
''Ojcze!''
 
''Ojcze!''
| o dévan
+
| o hezh
''Boże!''
+
''Panie!''
| o khshāyar
+
| o ńarmad
''Imperatorze!''
+
''Ńarmadzie!''
 
|-
 
|-
 
! Podwójna  
 
! Podwójna  
Linia 830: Linia 1318:
 
| o myissaqiyas  
 
| o myissaqiyas  
 
| o quissaqiyas  
 
| o quissaqiyas  
| o dévanaqiyas
+
| o hezhqiyas
| o khshāyarqiyas
+
| o ńarmadqiyas
 
|}
 
|}
 
(bardzo formalne wyrażenie, podwójna honoryfikacja podczas bezpośredniego zwracania się do danej osoby)
 
(bardzo formalne wyrażenie, podwójna honoryfikacja podczas bezpośredniego zwracania się do danej osoby)
  
 
<br>Zastosowanie podwójnej honoryfikacji może być również potraktowane jako uniżony ton, stawiający adresata na znacznie wyższej pozycji niż osobę wypowiadającą się. Podwójna honoryfikacja stosowana jest głównie w formalnej mowie pałacowej i mowie wyższych sfer. Nie zastosowanie podwójnej honoryfikacji podczas zwracania się do osób o wyższej hierarchii społecznej czy urzędników państwowych uznawane jest za grubiańskie, natomiast niezastosowanie jej w stosunku do Imperatora to pogwałcenie pałacowej etykiety i obraza majestatu władzy.
 
<br>Zastosowanie podwójnej honoryfikacji może być również potraktowane jako uniżony ton, stawiający adresata na znacznie wyższej pozycji niż osobę wypowiadającą się. Podwójna honoryfikacja stosowana jest głównie w formalnej mowie pałacowej i mowie wyższych sfer. Nie zastosowanie podwójnej honoryfikacji podczas zwracania się do osób o wyższej hierarchii społecznej czy urzędników państwowych uznawane jest za grubiańskie, natomiast niezastosowanie jej w stosunku do Imperatora to pogwałcenie pałacowej etykiety i obraza majestatu władzy.
 +
<br>
 +
 +
Wyjątki:
 +
 +
* '''bóg''' - ''dévan''
 +
Honoryfikacja I - '''dévańa''' <br>
 +
Honoryfikacja II - '''odévan''' <br>
 +
Podwójna honoryfikacja - '''o dévańa'''
 +
 +
* '''demon''' - ''ŝur̄an''
 +
Honoryfikacja I - '''ŝur̄ańa''' <br>
 +
Honoryfikacja II - '''oŝur̄an''' <br>
 +
Podwójna honoryfikacja - '''o ŝur̄ańa'''
 +
 +
* '''święty ogień''' - ''aezis''
 +
Honoryfikacja I - '''aezaxās''' <br>
 +
Honoryfikacja II - '''auzhis''' <br>
 +
Podwójna honoryfikacja - '''auzaxās'''
 +
 +
* '''płomień''' - ''perzis''
 +
Honoryfikacja I - '''perzaxās''' <br>
 +
Honoryfikacja II - '''operzis''' <br>
 +
Podwójna honoryfikacja - '''o perzaxās'''
 +
 +
* '''gwiazda''' - ''śaetra''
 +
Honoryfikacja I - '''śaetrakās''' <br>
 +
Honoryfikacja II - '''śautra''' <br>
 +
Podwójna honoryfikacja - '''śautrakās'''
 +
 +
* '''słońce''' - ''xar''
 +
Honoryfikacja I - '''xarzās''' <br>
 +
Honoryfikacja II - '''axar''' <br>
 +
Podwójna honoryfikacja - '''axarzās'''
 +
 +
* '''imperator''' - ''khshāyar''
 +
Honoryfikacja I - '''khshāyarkās''' <br>
 +
Honoryfikacja II - '''okhshāyar''' <br>
 +
Podwójna honoryfikacja - '''okhshāyarkās'''
  
===Przymiotniki===
+
====Słowotwórstwo====
====Przymiotniki odrzeczownikowe====
+
Nowe wyrazy tworzy się na 4 podstawowe sposoby:
Przymiotniki odrzeczownikowe charakteryzują się tym, iż w większości zakończone są końcówką -'''ni'''. Aby utworzyć przymiotnik od rzeczownika dodaje się odpowiednia końcówkę, w zależności od liczby i przypadku. Nieliczne wyjątki zdarzają się w przypadku rzeczowników III kategorii.  
+
* za pomocą prefiksów
{| class="wikitable"
+
* za pomocą sufiksów
 +
* poprzez łączenie rzeczowników (lub rzadziej rzeczownika z przymiotnikiem)
 +
* poprzez derywację
 +
 
 +
Prefiksy i sufiksy to często archaiczne, dawniej bardzo często używane elementy, które zostały utrwalone przy tworzeniu nowych słów, mimo że same w sobie zatraciły już pozycję samodzielnych wyrazów. Charakterystyczna jest również rola pełniona przez obwiatyw w ajdyniriańskim słowotwórstwie.  
 +
=====Prefiksy=====
 +
{| class="wikitable" border="1"
 
|-
 
|-
! rzeczownik
+
! Prefiks
! przymiotnik
+
! Znaczenie
|-
+
! Przykład
| shār
+
! Znaczenie
(światło)
 
| shār'''ani'''
 
(świetlisty, świetlany)
 
 
|-
 
|-
| dhrāya
+
| ao- || za dużo || '''ao'''shaine || przerastać
(morze)
 
| dhrāya'''ni'''  
 
(morski)
 
 
|-
 
|-
| ezjon
+
| annu- || całość, ogół, wszystko || '''annu'''qarim || panorama
(wschód)
 
| ezjon'''i'''
 
(wschodni)
 
|}
 
 
 
====Imiesłowy====
 
Imiesłowy w stronie czynnej posiadają końcówkę '''-eas''' i działają na takiej samej zasadzie jak czasowniki odrzeczownikowe, odmieniając się poprzez podstawianie odpowiednich końcówek, w zależności od przypadku i liczby.
 
Imiesłowy bierne posiadają natomiast końcówkę '''-ios'''.
 
{| class="wikitable"
 
 
|-
 
|-
! czasownik
+
| ari- || za czymś, być pro || '''ari'''dzāsharani || prowojenny
! imiesłów czynny
 
! imiesłów bierny
 
|-  
 
| hwozhare
 
(tworzyć)
 
| hwozhar'''eas'''  
 
(tworzący)
 
| hwozhar'''ios'''
 
(tworzony)
 
 
|-
 
|-
| dzale
+
| avwi- || działać przeciw, anty || '''avwi'''dzāsharani || antywojenny
(darować, dawać)
+
|-
| dzal'''eas'''  
+
| buri- || skrajnie, niezwykle || '''buri'''dhiryani || niesamowicie, skrajnie piękny, piękniejszy niż wszystko inne
(dający, darujący)
 
| dzal'''ios'''
 
(dany, obdarowany)
 
 
|-
 
|-
| jirane
+
| car|| arcy ||'''car'''jaeham || arcykapłan
(przeklinać)
 
| jiran'''eas'''
 
(przeklinający)
 
| jiran'''ios'''
 
(przeklęty)
 
|}
 
 
 
====Stopniowanie przymiotników====
 
Przymiotniki stopniuje się poprzez dodanie odpowiedniego przedrostka. Istnieją 3 stopnie - równym wyższy i najwyższy. Tworzy się je zawsze poprzez dodanie odpowiedniego przedrostka.
 
{| class="wikitable"
 
 
|-
 
|-
! stopień równy
+
| dûs- || wszech || '''dûs'''hwadāmi || wszechwiedza
! stopień wyższy
 
! stopień najwyższy
 
|-  
 
| shārani
 
(świetlisty, świetlany)
 
| '''en'''shārani
 
(świetlistszy) 
 
| '''ar'''shārani
 
(najświetlistszy)
 
 
|-
 
|-
| dhrāyani
+
| eḱa- || ponownie || '''eḱā'''vriť || przemyśleć
(morski)
 
| '''en'''dhrāyani
 
(bardziej morski)
 
| '''ar'''dhrāyani
 
(najbardziej morski)
 
 
|-
 
|-
| ezjoni
+
| el- || za mało || '''el'''kromani || niewystarczające, niedostateczne, nieodpowiedni
(wschodni)
 
| '''en'''ezjoni
 
(bardziej wschodni)
 
| '''ar'''ezjoni
 
(najbardziej wschodni)
 
|}
 
 
 
====Negacja przymiotników====
 
Negacja przymiotników zachodzi poprzez dodanie do słowa odpowiedniego prefiksu. W Wysokiej Mowie używa się jedynie prefiksu '''-pat''', dokładnie takiego samego jaki używany jest do negacji czasowników.
 
W mowie potocznej zamiast niego stosuje się natomiast słowo '''zir̄'''.
 
 
 
===Przypadki===
 
W ajdyniriańskim występuje 6 przypadków.
 
{| class="wikitable"
 
 
|-
 
|-
!
+
| yās- || przeciw, kontra, opozycja || '''yās'''takhare || występować przeciw, sprzeciwiać się, oponować
! Przypadek
 
! Pytanie
 
 
|-
 
|-
| I.
+
| qe-|| pod, część większej całości || '''qe'''kshatrit || pod-dowódca, niższy rangą
| Mianownik
 
| kto?, co? / zé?, zan?
 
 
|-
 
|-
| II.
+
| qua- || ponad, powyżej || '''quā'''rime || patrzeć w górę, powyżej
| Dopełniacz
 
| kogo?, czego? / zétri?, zantra?
 
 
|-
 
|-
| III.
+
| que- || w dół || '''que'''rime || patrzeć w dół, poniżej
| Celownik
 
| komu?, czemu? / zhe?, zhin? *
 
 
|-
 
|-
| IV.
+
| kshi- || między, przez || '''kshi'''farze || przesłuchiwać 
| Biernik
+
|-
| kogo?, co? / ize?, iza?
+
| pari- || odwrotnie, przeciwieństwo || '''pari'''hwezhare || dewastować, niszczyć
 +
|-
 +
| pa(t)- || nie, negacja || '''pat'''jakerśani || nieskończony
 
|-
 
|-
| V.
+
| sam- || razem, wspólnie || '''sam'''névar || współmieszkaniec, obywatel
| Ablatyw
 
| skąd?, od kogo?, od czego? / zaḱam?, zéḱas?, zaḱan?
 
 
|-
 
|-
| VI.
+
| sefra- || dawny, pra || '''sefra'''myissa || pramatka
| Allatyw
 
| dokąd?, do kogo?, do czego? / zahwam?, zéhwas?, zahwan?
 
|}
 
*celownik może również spełniać rolę narzędnika i miejscownika, więc odpowiada też na dodatkowe pytania:
 
- z kim?, z czym? (eźe?, eźan?)
 
<br>- o kim?, o czym? (aźe? aźan?)
 
<br>- kim?, czym? (źe?, źan?)
 
====Odmiana przymiotników przez przypadki====
 
'''Odrzeczownikowe'''
 
{| class="wikitable"
 
 
|-
 
|-
!
+
| śra- || wiele || '''śra'''sayarvani || wielonarodowy
! l.pojedyncza
 
! l.podwójna
 
! l.mnoga
 
! l.absolutna
 
 
|-
 
|-
| I.
+
| vis- || niby, mylny, fałszywy || '''vis'''udran || pseudonim
| -ni
 
| -nąrh
 
| -nęri
 
| -nôro
 
 
|-
 
|-
| II.
+
| zūr- || samo || '''zūr'''vaťāmi || oświecenie, samo-zrozumienie
|
 
| -naw
 
| -new
 
| -nīvwe
 
 
|-
 
|-
| III.
+
| we- || brak || '''we'''rasheqāmi || brak rządów, anarchia 
| -īn
 
| -nā
 
| -né
 
| -nu
 
 
|-
 
|-
| IV.
+
| xor- || były, dawny || '''xor'''panûvar || były strażnik 
| -ni
 
| -ną
 
| -nę
 
| -nôro
 
|-
 
| V.
 
| -nīs
 
| -nīvr̄
 
| -niya
 
| -nwa
 
 
|-
 
|-
| VI.
 
| -nīś
 
| -nīf
 
| -niya
 
| -nwa
 
 
|}
 
|}
  
'''Imiesłowy czynne'''
+
=====Sufiksy=====
 +
Najczęściej występujące końcówki to '''an''', '''a''', '''as''' i '''ar''', lecz nie niosą one żadnego konkretnego znaczenia. Mogą wystąpić w rzeczownikach każdej kategorii. Inne końcówki niosą ze sobą konkretne znaczenie.
 
{| class="wikitable"
 
{| class="wikitable"
 
|-
 
|-
!
+
! końcówka
! l.pojedyncza
+
! znaczenie
! l.mnoga
+
! przykład
! l.absolutna
+
|-
 +
| -āmi
 +
| abstrakcja, idea
 +
| hwadāmi (wiedza)
 
|-
 
|-
| I.
+
| -bān
| -eas
+
| miasto
| -ea
+
| Āvwerbān (Miasto Życzeń)
| -eat
 
 
|-
 
|-
| II.
+
| -egi
| -eash
+
| uczucia, emocje
| -eā
+
| shéwegi (miłość)
| -eať
 
 
|-
 
|-
| III.
+
| -evi
| -aes
+
| abstrakcja, idea
| -ae
+
| īranevi (wolność)
| -ais
 
 
|-
 
|-
| IV.
+
| -ind
| -eas
+
| zawód, grupa ludzi 
| -es
+
| zoagharind (miecznik)
| -ęs
 
 
|-
 
|-
| V.
+
| -yôd
| -ash
+
| środek, fragment, część 
| -ay
+
| Jazyôd (fragment snu)
| -essą
 
 
|-
 
|-
| VI.
+
| -qen
| -aś
+
| zmienianie, tworzenie, kształtowanie   
| -ay
+
| gairāqen (moda)
| -essę
 
|}
 
 
 
<br>'''Imiesłowy bierne'''
 
{| class="wikitable"
 
 
|-
 
|-
!
+
| -mąhi
! l.pojedyncza
+
| razem, wespół
! l.mnoga
+
| névarmąhi (współlokator)
! l.absolutna
 
 
|-
 
|-
| I.
+
| -néva
| -ios
+
| dom
| -io
+
| er̄atnéva (dom siły, siłownia)
| -ion
 
 
|-
 
|-
| II.
+
| -nir, -ir
| -iosh
+
| kraina, państwo
| -o
+
| Aydīnir (Ajdynir)
| -on
 
 
|-
 
|-
| III.
+
| -ôs
| -os
+
| narodowość
|
+
| aydīnirôs (obywatel Imperium)
| -yos
 
 
|-
 
|-
| IV.
+
| -or
| -ios
+
| przymiotniki odczasownikowe, zdolność do czegoś, umiejętność
| -izho
+
| djasûror (mierzalny)
| -izo
 
 
|-
 
|-
| V.
+
| -oxa
| -ish
+
| zmysły, bodźce
| -ôr
+
| arimoxa (wzrok)
| -issi
 
 
|-
 
|-
| VI.
+
| -pur
| -iś
+
| miejsce 
| -oyr
+
| hwadāmpur (uniwersytet)
| -isso
 
|}
 
 
 
====Odmiana rzeczowników przez przypadki====
 
'''I kategoria rzeczowników'''
 
{| class="wikitable"
 
 
|-
 
|-
!
+
| -sif
! l.pojedyńcza
+
| nazwisko, ród (od osoby)
! l.podwójna
+
| Zhisūdrissif (Ród Żysudrydów)
! l.mnoga
 
! l.absolutna
 
 
|-
 
|-
| I.
+
| -van
| - / -i / -a
+
| grupa, zbiór jednostek, przynależność, autorytet   
| -nam / -anę / -aną
+
| khshāyarvan (imperium, cesarstwo)
| -aya / -aysi / -aysa
 
| - aur̄ / -aur̄i / -aur̄a
 
 
|-
 
|-
| II.
+
| -xaren
| -az / -azi / -aza
+
| nazwisko, ród (od miejsca) 
| -ame / -ami / -ama
+
| Ḱivarāxaren (Ród Ḱivarāxaren)
| -as / -asi / -asa
 
| -r̄n / -r̄in / -r̄an
 
 
|-
 
|-
| III.
+
|}
| -at / -ati / -ata
+
 
| -(a)bhyām / -(a)bhyāmi / -(a)bhyāma
+
=====Łączenie rzeczowników=====
| -(a)bhaś / -(a)bhyaśi / -(a)bhyaśa
+
 
| -(a)bhi / -(a)bhai / -(a)bhé
+
=====Derywacja=====
 +
 
 +
'''Zastosowanie obwiatywu w słowotwórstwie'''
 +
(patrz także: ''obwiatyw'')
 +
 
 +
===Przymiotniki===
 +
====Przymiotniki odrzeczownikowe====
 +
Przymiotniki odrzeczownikowe charakteryzują się tym, iż w większości zakończone są końcówką -'''ni'''. Aby utworzyć przymiotnik od rzeczownika dodaje się odpowiednia końcówkę, w zależności od liczby i przypadku. Nieliczne wyjątki zdarzają się w przypadku rzeczowników III kategorii.
 +
{| class="wikitable"
 
|-
 
|-
| IV.
+
! rzeczownik
| - / -i / -a
+
! przymiotnik
| -(a)bhyām / -(a)bhyāmi / -(a)bhyāma
+
|-  
| -(a)bhaś / -(a)bhaśi / -(a)bhaśa
+
| shār
| -(a)bhi / -(a)bhai / -(a)bhé
+
(światło)
 +
| shār'''ani'''
 +
(świetlisty, świetlany)
 
|-
 
|-
| V.
+
| dhrāya
| -(a)xa / -(a)xae / (a)
+
(morze)
| -axé / -axi / -axa
+
| dhrāya'''ni'''
| -esyas / -esyasi / -esyasa
+
(morski)
| -xos / -xis / -xas
 
 
|-
 
|-
| VI.
+
| ezjon
| -tar / -tari / -tara
+
(wschód)
| -aet / -aeti / -aeta
+
| ezjon'''i'''
| -aus / -ausi / -ausa
+
(wschodni)
| -ťal / -ťel / -ťāl
 
 
|}
 
|}
  
'''II kategoria rzeczowników'''
+
====Imiesłowy====
 +
Imiesłowy w stronie czynnej posiadają końcówkę '''-eas''' i działają na takiej samej zasadzie jak czasowniki odrzeczownikowe, odmieniając się poprzez podstawianie odpowiednich końcówek, w zależności od przypadku i liczby.
 +
Imiesłowy bierne posiadają natomiast końcówkę '''-ios'''.
 
{| class="wikitable"
 
{| class="wikitable"
 
|-
 
|-
!rowspan="2"|
+
! czasownik
!colspan="4"| rdzeń 'a/o/u'
+
! imiesłów czynny
!colspan="4"| rdzeń 'i/ī'
+
! imiesłów bierny
!colspan="4"| rdzeń 'e'
+
|-
 +
| hwozhare
 +
(tworzyć)
 +
| hwozhar'''eas'''  
 +
(tworzący)
 +
| hwozhar'''ios'''
 +
(tworzony)
 
|-
 
|-
! l.pojedyncza !! l.podwójna !! l.mnoga !! l.absolutna
+
| dzale
! l.pojedyncza !! l.podwójna !! l.mnoga !! l.absolutna
+
(darować, dawać)
! l.pojedyncza !! l.podwójna !! l.mnoga !! l.absolutna
+
| dzal'''eas'''
 +
(dający, darujący)
 +
| dzal'''ios'''
 +
(dany, obdarowany)
 
|-
 
|-
! I.
+
| jirane
| -końcówka || -ao || -aya || -avi
+
(przeklinać)
| -końcówka || -irh || -iya || -ôri
+
| jiran'''eas'''
| -końcówka || -ea || -ée || -evyo
+
(przeklinający)
 +
| jiran'''ios'''
 +
(przeklęty)
 +
|}
 +
 
 +
====Stopniowanie przymiotników====
 +
Przymiotniki stopniuje się poprzez dodanie odpowiedniego przedrostka. Istnieją 3 stopnie - równym wyższy i najwyższy. Tworzy się je zawsze poprzez dodanie odpowiedniego przedrostka.
 +
{| class="wikitable"
 
|-
 
|-
! II.
+
! stopień równy
| -az || -am || -as || -akyā
+
! stopień wyższy
| -iz || -im || -is || -igra
+
! stopień najwyższy
| -esse || -em || -es || -ekyo
+
|-  
 +
| shārani
 +
(świetlisty, świetlany)
 +
| '''en'''shārani
 +
(świetlistszy) 
 +
| '''ar'''shārani
 +
(najświetlistszy)
 
|-
 
|-
! III.
+
| dhrāyani
| -at || -abesh || -abīr || -abam
+
(morski)
| -it || -yaus || -yis || -yin
+
| '''en'''dhrāyani
| -eť || -ebri || -ebrī || -eber
+
(bardziej morski)
 +
| '''ar'''dhrāyani
 +
(najbardziej morski)
 
|-
 
|-
! IV.
+
| ezjoni
| -końcówka || -abesh || -abīr || -abam
+
(wschodni)
| -końcówka || -yaus || yis || -yin
+
| '''en'''ezjoni
| -końcówka || -ebri || -ebrī || -eber
+
(bardziej wschodni)
|-
+
| '''ar'''ezjoni
! V.
+
(najbardziej wschodni)
| -(a)xa|| -ksha || -kshai || -awan
+
|}
| -ishu || -ishé || -ish || -ishae
 
| -eśi || -eŝe || -eŝé || -eŝwe
 
|-
 
! VI.
 
| -atra || -aś || -auś || -aśa
 
| -itri || -iśa || -ici || -icū
 
| -etrę || -ecae || -ecé || -ecis
 
|}
 
  
 +
====Negacja przymiotników====
 +
Negacja przymiotników zachodzi poprzez dodanie do słowa odpowiedniego prefiksu. W Wysokiej Mowie używa się jedynie prefiksu '''-pat''', dokładnie takiego samego jaki używany jest do negacji czasowników.
 +
W mowie potocznej zamiast niego stosuje się natomiast słowo '''zir̄'''.
  
'''III kategoria rzeczowników'''
+
===Przypadki===
 +
W ajdyniriańskim występuje 6 przypadków.
 
{| class="wikitable"
 
{| class="wikitable"
 
|-
 
|-
!rowspan="2"|
+
!
!colspan="4"| rdzeń 'a/o'
+
! Przypadek
!colspan="4"| rdzeń 'u'
+
! Pytanie
!colspan="4"| rdzeń 'i/ī'
+
|-
!colspan="4"| rdzeń 'e'
+
| I.
 +
| Mianownik
 +
| kto?, co? / zé?, zan?
 
|-
 
|-
! l.pojedyncza !! l.podwójna !! l.mnoga !! l.absolutna
+
| II.
! l.pojedyncza !! l.podwójna !! l.mnoga !! l.absolutna
+
| Dopełniacz
! l.pojedyncza !! l.podwójna !! l.mnoga !! l.absolutna
+
| kogo?, czego? / zétri?, zantra?
! l.pojedyncza !! l.podwójna !! l.mnoga !! l.absolutna
 
 
|-
 
|-
! I.
+
| III.
| -końcówka || -anya || -āshra || -akrę
+
| Celownik
| -końcówka || -uni || -un || -ûrar
+
| komu?, czemu? / zhe?, zhin? *
| -końcówka || -idhun || -idhę || -idho
 
| -końcówka || -én || -eshān || -etān
 
 
|-
 
|-
! II.
+
| IV.
| -azhi || -ań || -āsht || -aḱe
+
| Biernik
| -u || -uwe || -uwan || -ûwari
+
| kogo?, co? / ize?, iza?
| -is || -iyam || -iyę || -iyo
 
| -epi || -eayn || -eshīn || -etīn
 
 
|-
 
|-
! III.
+
| V.
| -ast || -aval || -avallā || -avalûr
+
| Ablatyw
| -usa || -ulve || -ulvā || -ūlur
+
| skąd?, od kogo?, od czego? / zaḱam?, zéḱas?, zaḱan?
| -i || -iva || -ive || -ivi
 
| -epsa || -épn || -épr̄ || -épar
 
 
|-
 
|-
! IV.
+
| VI.
| -końcówka || -aval || -avallā || -avalûr
+
| Allatyw
| -końcówka || -ulve || -ulvā || -ūlur
+
| dokąd?, do kogo?, do czego? / zahwam?, zéhwas?, zahwan?
| -końcówka || -idvą || -idvę || -idvis
+
|}
| -końcówka || -épn || -épr̄ || -épar
+
*celownik może również spełniać rolę narzędnika i miejscownika, więc odpowiada też na dodatkowe pytania:
|-
+
- z kim?, z czym? (eźe?, eźan?)
! V.
+
<br>- o kim?, o czym? (aźe? aźan?)
| -aji || -ajā || -ajai || -ajah
+
<br>- kim?, czym? (źe?, źan?)
| -uji || -ujā || -ujai || -ûjah
+
====Odmiana przymiotników przez przypadki====
| -idha || -idhe || -idhai || -idhā
+
'''Odrzeczownikowe'''
| -eťa || -eťé || -eťu || -eťi
+
{| class="wikitable"
 +
|-
 +
!
 +
! l.pojedyncza
 +
! l.podwójna
 +
! l.mnoga
 +
! l.absolutna
 +
|-
 +
| I.
 +
| -ni
 +
| -nąrh
 +
| -nęri
 +
| -nôro
 
|-
 
|-
! VI.
+
| II.
| -atti || -acho || -achri || -achur
+
| -ń
| -utra || -une || -uri || -ura
+
| -naw
| -idh || -idhae || -idhī || -idha
+
| -new
| -ekta || -ekté || -ektu || -ekti
+
| -nīvwe
|}
 
Rdzeniem jest zawsze ostatnie samogłoska słowa, w przeciwieństwie do staroajdyniriańskiego, gdzie rdzeniem niektórych słów bywały niekiedy pierwsze samogłoski sufiksów. Natomiast kiedy obok siebie znajdą się dwie samogłoski, tworzące niewystępujący dyftong, lub dwie takie same samogłoski, pomiędzy nimi pojawia się ''y''. Wyjątkiem od tego jest podwójne a lub u, które w takim przypadku zostają wydłużone. Końcówki fleksyjne dodaje się aglutynacyjnie do rzeczowników.
 
Dla przykładu:
 
* I kategoria
 
khshāyar (imperator/cesarz) --> khshāyar + '''aur̄''' --> khshāyaraur̄ (wszyscy imperatorzy)
 
<br>khshāyar + '''xa''' --> khshāyarxa (od imperatora)
 
<br>khshāyar + '''xos''' --> khshāyarxos (od wszystkich imperatorów)
 
 
 
*II kategoria (rdzeń "i")
 
nāxr'''id''' (góra) --> nāxrid + '''ôri''' --> nāxridôri (wszystkie góry)
 
<br> nāxrid + '''ishu''' --> nāxridishu (od góry)
 
<br>nāxrid + '''ishae''' --> nāxridishae (od wszystkich gór)
 
 
 
*III kategoria (rdzeń "u")
 
<br> hwadāmi (wiedza) --> hwadāmi + '''idho''' --> hwadāmiyidho (cała wiedza)
 
<br> hwadāmi --> hwadāmi + '''idha''' --> hwadāmiyidha (od wiedzy)
 
<br> hwadāmi --> hwadāmi + '''idhā''' --> hwadāmiyidhā (od wszystkich pism)
 
 
 
<br>W ajdyniriańskim występuja rzeczowniki które w formie podstawowej wyglądają i brzmią tak samo, jednak odmieniają się inaczej w innych przypadkach i liczbach, gdyż podpadają pod inną kategorię rzeczownika.
 
 
 
===Zaimki===
 
====Zaimków rzeczowne====
 
Zaimkami rzeczownymi zastępuje się rzeczowniki. Zaimki te, podobnie jak rzeczowniki, odmieniają się przez przypadki. 
 
 
 
{| class="wikitable" style="text-align:center;" border
 
! rowspan="3" | Przypadek
 
! colspan="5" | Liczba pojedyncza
 
! colspan="5" | Liczba mnoga/podwójna/absolutna
 
 
|-
 
|-
! rowspan="2" | 1. os.
+
| III.
! rowspan="2" | 2. os.
+
| -īn
! colspan="3" | 3 os.
+
| -nā
! colspan="3" | 1. os.
+
| -né
! rowspan="2" | 2. os.
+
| -nu
! rowspan="2" | 3 os.
 
 
|-
 
|-
! m
+
| IV.
! f
+
| -ni
! n
+
| -ną
! ink.
+
| -nę
! pod.
+
| -nôro
! eks.
 
 
|-
 
|-
! Mianownik
+
| V.
| width="10%" | xé (''ja'')
+
| -nīs
| width="10%" | mę (''ty'')
+
| -nīvr̄
| width="10%" | źa (''on'')
+
| -niya
| width="10%" | rha (''ona'')
+
| -nwa
| width="10%" | qa (''ono'')
 
| width="10%" | ṕef (''my'')
 
| width="10%" | ṕur (''my'')
 
| width="10%" | ṕi (''my'')
 
| width="10%" | yôk (''wy'')
 
| width="10%" | ta (''oni'')
 
 
|-
 
|-
! Dopełniacz
+
| VI.
| xis (''mnie'')
+
| -nīś
| mat (''ciebie'')
+
| -nīf
| īse (''jego/go'')
+
| -niya
| ére (''jej/niej'')
+
| -nwa
| que (''jego/go/niego'')
+
|}
| pers (''nas'')
+
 
| pr̄os (''nas'')
+
'''Imiesłowy czynne'''
| pyas (''nas'')
+
{| class="wikitable"
| yana (''was'')
+
|-
| ťaor (''ich/nich'')
+
!
 +
! l.pojedyncza
 +
! l.mnoga
 +
! l.absolutna
 
|-
 
|-
! Celownik
+
| I.
| xān (''mnie/mi'')
+
| -eas
| mān (''tobie/ci'')
+
| -ea
| īsri (''jemu/mu/niemu'')
+
| -eat
| erhi (''jej/niej'')
 
| quari (''jemu/mu/niemu'')
 
| peŝar (''nam'')
 
| pwar (''nam'')
 
| pyar (''nam'')
 
| yān (''wam'')
 
| ťān (''im/nim'')
 
 
|-
 
|-
! Biernik
+
| II.
| xān (''mnie/mię'')
+
| -eash
| mān (''ciebie/cię'')
+
| -eā
| īsri (''jego/go/niego'')
+
| -eať
| erhi (''ją/nią'')
+
|-
| quari (''je/nie'')
+
| III.
| peŝar (''nas'')
+
| -aes
| pwar (''nas'')
+
| -ae
| pyar (''nas'')
+
| -ais
| yān (''was'')
 
| ťān (''ich/nich'')
 
 
|-
 
|-
! Ablatyw
+
| IV.
| axôr (''ode mnie'')
+
| -eas
| amnę (''od ciebie'')
+
| -es
| źva (''od niego'')
+
| -ęs
| rhal (''od niej'')
 
| ḱah (''od tego'')
 
| ṕafar (''od nas'')
 
| ṕūvar (''od nas'')
 
| ṕiyar (''od nas'')
 
| yah (''od was'')
 
| tāsh (''od nich'')
 
 
|-
 
|-
! Allatyw
+
| V.
| xao (''do mnie'')
+
| -ash
| amnel (''do ciebie'')
+
| -ay
| źve (''do niego'')
+
| -essą
| rhas (''do niej'')
+
|-
| ḱeh ('' do tego'')
+
| VI.
| ṕarif (''do nas'')
+
| -aś
| ṕūvas (''do nas'')
+
| -ay
| ṕīray (''do nas'')
+
| -essę
| yokh (''do was'')
 
| teosh (''do nich'')
 
 
|}
 
|}
  
====Zaimków dzierżawcze====
+
<br>'''Imiesłowy bierne'''
'''mój, twój, swój'''
+
{| class="wikitable"
{| class="wikitable" style="text-align:center;" border
+
|-
! rowspan="2" | Przypadek
+
!
! colspan="3" | Liczba pojedyncza
+
! l.pojedyncza
! colspan="2" | Liczba mnoga/podwójna/absolutna
+
! l.mnoga
 +
! l.absolutna
 
|-
 
|-
! m
+
| I.
! f
+
| -ios
! n
+
| -io
! m/f
+
| -ion
! n
 
 
|-
 
|-
! Mianownik
+
| II.
| width="17%" | kshûn (''mój''),
+
| -iosh
mûn (''twój''),
+
| -o
<br>dzûn (''swój'')
+
| -on
| width="17%" | kshayi (''moja''),
 
mayi (''twoja''),
 
<br>dzyi (''swoja'')
 
| width="17%" | kshoan (''moje''),
 
moan (''twoje''),
 
<br>dzoan (swoje)
 
| width="17%" | kshaji (''moi''),
 
maji (''twoi''),
 
<br>daji (''swoi'')
 
| width="17%" | ksho (''moje''),
 
moh (''twoje''),
 
<br>doh (''swoje'')
 
 
|-
 
|-
! Dopełniacz
+
| III.
| kshyān (''mojego''),
+
| -os
myān (''twojego''),
+
|
<br>dzyān (''swojego'')
+
| -yos
| kshyā (''mojej''),
 
myā (''twojej''),
 
<br>dzyā (''swojej'')
 
| kshyą (''mojego''),
 
myą (''twojego''),
 
<br>dzyą (''swojego'')
 
| kshij (''moich''),
 
mij (''twoich''),
 
<br>dij (''swoich'')
 
| kshijo (''moich''),
 
mijo (''twoich''),
 
<br>dijo (''swoich'')
 
 
|-
 
|-
! Celownik
+
| IV.
| ekshu (''mojemu/moim''),
+
| -ios
emnu (''twojemu/twoim''),
+
| -izho
<br>edzu (''swojemu/swoim'')
+
| -izo
| ekshiw (''mojej/moją''),
 
emniw (''twojej/twoją/''),
 
<br>edziw (''swojej/swoją'')
 
| ekshor (''mojemu/moim''),
 
emnor (''twojemu/twoim''),
 
<br>edzor (''swojemu/swoim'')
 
| colspan="2" | ekshae (''moim/moimi/moich''),
 
emnae (''twoim/twoimi/twoich''),
 
<br>edae (''swoim/swoimi/swoich'')
 
 
|-
 
|-
! Biernik
+
| V.
| ekshed (''mojego''),
+
| -ish
emned (''twojego''),
+
| -ôr
<br>edzed (''swojego'')
+
| -issi
| ekshad (''moją''),
 
emnad (''twoją''),
 
<br>edzad (''swoją'')
 
| ekshod (''moje''),
 
emnod (''twoje''),
 
<br>edzod (''swoje'')
 
| colspan="2" | ekshal (''moich/moje''),
 
emnal (''twoich/twoje''),
 
<br>edal (''swoich/swoje'')
 
 
|-
 
|-
! Ablatyw
+
| VI.
| kshir̄tū (''od mojego''),
+
| -iś
mir̄tū (''od twojego''),
+
| -oyr
<br>dzir̄tū (''od swego'')
+
| -isso
| kshar̄tū (''od mojej''),
 
mar̄tū (''od twojej''),
 
<br>dzar̄tū (''od swojej'')
 
| kshor̄tū (''od mojego''),
 
mor̄tū (''od twojego''),
 
<br>dzor̄tū (''od swojego'')
 
| colspan="2" | kshisirh (''od moich''),
 
misirh (''od twoich''),
 
<br>disirh (''od swoich'')
 
|-
 
! Allatyw
 
| kshehi (''do mojego''),
 
mehi (''do twojego''),
 
<br>dzehi (''do swego'')
 
| kshaha (''do mojej''),
 
maha (''do twojej''),
 
<br>dzaha (''do swojej'')
 
| kshaho (''do mojego''),
 
maho (''do twojego''),
 
<br>dzaho (''do swojego'')
 
| colspan="2" | kshaus (''do moich''),
 
maus (''do twoich''),
 
<br>daus (''do swoich'')
 
 
|}
 
|}
  
Zaimki '''jego, jej, tego, nasz, wasz, ich''' nie odmieniają się a ich forma pozostaje bez zmian.
+
====Odmiana rzeczowników przez przypadki====
* īse (jego)
+
'''I kategoria rzeczowników'''  
* ére (jej)
+
{| class="wikitable"
* orse (tego)
+
|-
* pęrędi (nasz)
+
!
* yadi (wasz)
+
! l.pojedyńcza
* ťandi (ich)
+
! l.podwójna
<br>
+
! l.mnoga
'''czyj, niczyj'''
+
! l.absolutna
{| class="wikitable" style="text-align:center;" border
 
! rowspan="2" | Przypadek
 
! colspan="3" | Liczba pojedyncza
 
! colspan="2" | Liczba mnoga/podwójna/absolutna
 
 
|-
 
|-
! m
+
| I.
! f
+
| - / -i / -a
! n
+
| -nam / -anę / -aną
! m/f
+
| -aya / -aysi / -aysa
! n
+
| - aur̄ / -aur̄i / -aur̄a
 
|-
 
|-
! Mianownik
+
| II.
| width="17%" | orye, qorye
+
| -az / -azi / -aza
| width="17%" | ora, qora
+
| -ame / -ami / -ama
| width="17%" | oryo, qoryo
+
| -as / -asi / -asa
| width="17%" | orji, qorji
+
| -r̄n / -r̄in / -r̄an
| width="17%" | oroh, qoroh
 
 
|-
 
|-
! Dopełniacz
+
| III.
| oryān, qoryān
+
| -at / -ati / -ata
| oryā, qoryā
+
| -(a)bhyām / -(a)bhyāmi / -(a)bhyāma
| oryą, qoryą
+
| -(a)bhaś / -(a)bhyaśi / -(a)bhyaśa
| width="17%" | orij, qorij
+
| -(a)bhi / -(a)bhai / -(a)bhé
| width="17%" | orijo, qorijo
 
 
|-
 
|-
! Celownik
+
| IV.
| oru, qoru
+
| -  / -i / -a
| oriw, qoriw
+
| -(a)bhyām / -(a)bhyāmi / -(a)bhyāma
| oror, qoror
+
| -(a)bhaś / -(a)bhaśi / -(a)bhaśa
| colspan="2" | orae, qorae
+
| -(a)bhi / -(a)bhai / -(a)bhé
 
|-
 
|-
! Biernik
+
| V.
| ored, qored
+
| -(a)xa / -(a)xae / (a)xą
| orad, qorad
+
| -axé / -axi / -axa
| orod, qorod
+
| -esyas / -esyasi / -esyasa
| colspan="2" | oral, qoral
+
| -xos / -xis / -xas
 
|-
 
|-
! Ablatyw
+
| VI.
| oyir̄tū, qoyir̄tū
+
| -tar / -tari / -tara
| oyar̄tū, qoyar̄tū
+
| -aet / -aeti / -aeta
| oyor̄tū, qoyor̄tū
+
| -aus / -ausi / -ausa
| colspan="2" | orsirh, qorsirh
+
| -ťal / -ťel / -ťāl
|-
 
! Allatyw
 
| orehi, qorehi
 
| oraha, qoraha
 
| oraho, qoraho
 
| colspan="2" | oraus, qoraus
 
 
|}
 
|}
  
====Zaimki zwrotne====
+
'''II kategoria rzeczowników'''
Zaimki zwrotne przybierają formę odpowiednich przedrostków dodanych do rzeczownika, a nie osobnych słów. Służą do wyrażenia, że podmiot wykonał czynność na samym sobie (1), lub, w przypadku liczby mnogiej, sobie nawzajem (2).
+
{| class="wikitable"
{| class="wikitable" style="text-align:center;" border
+
|-
! rowspan="2" | l.pojedyncza
+
!rowspan="2"|
! colspan="2" | l.pod/mn/ab
+
!colspan="4"| rdzeń 'a/o/u'
 +
!colspan="4"| rdzeń 'i/ī'
 +
!colspan="4"| rdzeń 'e'
 
|-
 
|-
| width="17%" | 1
+
! l.pojedyncza !! l.podwójna !! l.mnoga !! l.absolutna
| width="17%" | 2
+
! l.pojedyncza !! l.podwójna !! l.mnoga !! l.absolutna
 +
! l.pojedyncza !! l.podwójna !! l.mnoga !! l.absolutna
 
|-
 
|-
| cvar-
+
! I.
| crer-
+
| -końcówka || -ao || -aya || -avi
| cker-
+
| -końcówka || -irh || -iya || -ôri
|}
+
| -końcówka || -ea || -éshe || -evyo
 
 
Dla przykładu:
 
<br>ver̄unear - ja karzę (kogoś) --> '''cvar'''ver̄unear - karzę się/samego siebie
 
<br>ver̄unerą - oni karzą (kogoś) --> '''crer'''ver̄unerą - karzą się/sami siebie ---> '''cker'''ver̄unerą - karzą się nawzajem
 
 
 
====Zaimki określone====
 
'''ten, ta, to, ci, te'''
 
 
 
Zaimki odpowiadające polskim '''ci''' i '''te''' są identyczne dla rodzaju męskiego i żeńskiego, osobny zaimek jest dla neutralnego.
 
{| class="wikitable" style="text-align:center;" border
 
! rowspan="2" | Przypadek
 
! colspan="3" | Liczba pojedyncza
 
! colspan="2" | Liczba mnoga
 
 
|-
 
|-
! m
+
! II.
! f
+
| -az || -am || -as || -akyā
! n
+
| -iz || -im || -is || -igra
! m/f
+
| -esse || -em || -es || -ekyo
! n
 
 
|-
 
|-
! Mianownik
+
! III.
| width="17%" | gan
+
| -at || -abesh || -abīr || -abam
| width="17%" | ryan
+
| -it || -yaus || -yis || -yin
| width="17%" | han
+
| -eť || -ebri || -ebrī || -eber
| width="17%" | ptean
 
| width="17%" | ptoan
 
 
|-
 
|-
! Dopełniacz
+
! IV.
| gān
+
| -końcówka || -abesh || -abīr || -abam
| ryān
+
| -końcówka || -yaus || yis || -yin
| hān
+
| -końcówka || -ebri || -ebrī || -eber
| pteān
 
| ptoān
 
 
|-
 
|-
! Celownik
+
! V.
| gannu
+
| -(a)xa|| -ksha || -kshai || -awan
| rannu
+
| -ishu || -ishé || -ish || -ishae
| hannu
+
| -eśi || -eŝe || -eŝé || -eŝwe
| colspan="2" | pīrnu
 
 
|-
 
|-
! Biernik
+
! VI.
| ganed
+
| -atra || -aś || -auś || -aśa
| raned
+
| -itri || -iśa || -ici || -icū
| haned
+
| -etrę || -ecae || -ecé || -ecis
| colspan="2" | paed
 
|-
 
! Ablatyw
 
| gar̄tū
 
| rar̄tū
 
| har̄tū
 
| colspan="2" | payū
 
|-
 
! Allatyw
 
| gari
 
| rari
 
| hari
 
| colspan="2" | pafri
 
 
|}
 
|}
'''tamten, tamta, tamto, tamci, tamte
 
  
Te zaimki tworzy się poprzez dodanie prefiksu '''ŝo'''-. Tutaj również formy w liczbie mnogiej są takie same dla rodzaju męskiego i żeńskiego.
+
 
{| class="wikitable" style="text-align:center;" border
+
'''III kategoria rzeczowników'''
! rowspan="2" | Przypadek
+
{| class="wikitable"
! colspan="3" | Liczba pojedyncza
 
! colspan="2" | Liczba mnoga
 
 
|-
 
|-
! m
+
!rowspan="2"|
! f
+
!colspan="4"| rdzeń 'a/o'
! n
+
!colspan="4"| rdzeń 'u'
! m/f
+
!colspan="4"| rdzeń 'i/ī'
! n
+
!colspan="4"| rdzeń 'e'
 
|-
 
|-
! Mianownik
+
! l.pojedyncza !! l.podwójna !! l.mnoga !! l.absolutna
| width="17%" | ŝogan
+
! l.pojedyncza !! l.podwójna !! l.mnoga !! l.absolutna
| width="17%" | ŝoryan
+
! l.pojedyncza !! l.podwójna !! l.mnoga !! l.absolutna
| width="17%" | ŝohan
+
! l.pojedyncza !! l.podwójna !! l.mnoga !! l.absolutna
| width="17%" | ŝoptean
 
| width="17%" | ŝoptoan
 
 
|-
 
|-
! Dopełniacz
+
! I.
| ŝogān
+
| -końcówka || -anya || -āshra || -akrę
| ŝoryān
+
| -końcówka || -uni || -un || -ûrar
| ŝohān
+
| -końcówka || -idhun || -idhę || -idho
| ŝopteān
+
| -końcówka || -én || -eshān || -etān
| ŝoptoān
 
 
|-
 
|-
! Celownik
+
! II.
| ŝogannu
+
| -azhi || -ań || -āsht || -aḱe
| ŝorannu
+
| -u || -uwe || -uwan || -ûwari
| ŝohannu
+
| -is || -iyam || -iyę || -iyo
| colspan="2" | ŝopīrnu
+
| -epi || -eayn || -eshīn || -etīn
 
|-
 
|-
! Biernik
+
! III.
| ŝoganed
+
| -ast || -aval || -avallā || -avalûr
| ŝoraned
+
| -usa || -ulve || -ulvā || -ūlur
| ŝohaned
+
| -i || -iva || -ive || -ivi
| colspan="2" | ŝopaed
+
| -epsa || -épn || -épr̄ || -épar
 
|-
 
|-
! Ablatyw
+
! IV.
| ŝogar̄tū
+
| -końcówka || -aval || -avallā || -avalûr
| ŝorar̄tū
+
| -końcówka || -ulve || -ulvā || -ūlur
| ŝohar̄tū
+
| -końcówka || -idvą || -idvę || -idvis
| colspan="2" | ŝopayū
+
| -końcówka || -épn || -épr̄ || -épar
 
|-
 
|-
! Allatyw
+
! V.
| ŝogari
+
| -aji || -ajā || -ajai || -ajah
| ŝorari
+
| -uji || -ujā || -ujai || -ûjah
| ŝohari
+
| -idha || -idhe || -idhai || -idhā
| colspan="2" | ŝopafri
+
| -eťa || -eťé || -eťu || -eťi
 +
|-
 +
! VI.
 +
| -atti || -acho || -achri || -achur
 +
| -utra || -une || -uri || -ura
 +
| -idh || -idhae || -idhī || -idha
 +
| -ekta || -ekté || -ektu || -ekti
 
|}
 
|}
 +
Rdzeniem jest zawsze ostatnie samogłoska słowa, w przeciwieństwie do staroajdyniriańskiego, gdzie rdzeniem niektórych słów bywały niekiedy pierwsze samogłoski sufiksów. Natomiast kiedy obok siebie znajdą się dwie samogłoski, tworzące niewystępujący dyftong, lub dwie takie same samogłoski, pomiędzy nimi pojawia się ''y''. Wyjątkiem od tego jest podwójne a lub u, które w takim przypadku zostają wydłużone. Końcówki fleksyjne dodaje się aglutynacyjnie do rzeczowników.
 +
Dla przykładu:
 +
* I kategoria
 +
khshāyar (imperator/cesarz) --> khshāyar + '''aur̄''' --> khshāyaraur̄ (wszyscy imperatorzy)
 +
<br>khshāyar + '''xa''' --> khshāyarxa (od imperatora)
 +
<br>khshāyar + '''xos''' --> khshāyarxos (od wszystkich imperatorów)
 +
 +
*II kategoria (rdzeń "i")
 +
nāxr'''id''' (góra) --> nāxrid + '''ôri''' --> nāxridôri (wszystkie góry)
 +
<br> nāxrid + '''ishu''' --> nāxridishu (od góry)
 +
<br>nāxrid + '''ishae''' --> nāxridishae (od wszystkich gór)
 +
 +
*III kategoria (rdzeń "u")
 +
<br> hwadāmi (wiedza) --> hwadāmi + '''idho''' --> hwadāmiyidho (cała wiedza)
 +
<br> hwadāmi --> hwadāmi + '''idha''' --> hwadāmiyidha (od wiedzy)
 +
<br> hwadāmi --> hwadāmi + '''idhā''' --> hwadāmiyidhā (od wszystkich pism)
  
<br>'''taki, taka, takie, tacy, takie'''
+
<br>W ajdyniriańskim występuja rzeczowniki które w formie podstawowej wyglądają i brzmią tak samo, jednak odmieniają się inaczej w innych przypadkach i liczbach, gdyż podpadają pod inną kategorię rzeczownika.
 +
 
 +
===Zaimki===
 +
====Zaimków rzeczowne====
 +
Zaimkami rzeczownymi zastępuje się rzeczowniki. Zaimki te, podobnie jak rzeczowniki, odmieniają się przez przypadki. 
  
 
{| class="wikitable" style="text-align:center;" border
 
{| class="wikitable" style="text-align:center;" border
! rowspan="2" | Przypadek
+
! rowspan="3" | Przypadek
! colspan="3" | Liczba pojedyncza
+
! colspan="5" | Liczba pojedyncza
! colspan="2" | Liczba mnoga
+
! colspan="5" | Liczba mnoga/podwójna/absolutna
 +
|-
 +
! rowspan="2" | 1. os.
 +
! rowspan="2" | 2. os.
 +
! colspan="3" | 3 os.
 +
! colspan="3" | 1. os.
 +
! rowspan="2" | 2. os.
 +
! rowspan="2" | 3 os.
 
|-
 
|-
 
! m
 
! m
 
! f
 
! f
 
! n
 
! n
! m/f
+
! ink.
! n
+
! pod.
 +
! eks.
 
|-
 
|-
 
! Mianownik
 
! Mianownik
| width="17%" | kerda
+
| width="10%" | xé (''ja'')
| width="17%" | karda
+
| width="10%" | mę (''ty'')
| width="17%" | kirda
+
| width="10%" | źa (''on'')
| width="17%" | kerada
+
| width="10%" | rha (''ona'')
| width="17%" | kerdiya
+
| width="10%" | qa (''ono'')
 +
| width="10%" | ṕef (''my'')
 +
| width="10%" | ṕur (''my'')
 +
| width="10%" | ṕi (''my'')
 +
| width="10%" | yôk (''wy'')
 +
| width="10%" | ta (''oni'')
 
|-
 
|-
 
! Dopełniacz
 
! Dopełniacz
| kerdā
+
| xis (''mnie'')
| kardā
+
| mat (''ciebie'')
| kirdā
+
| īse (''jego/go'')
| keradā
+
| ére (''jej/niej'')
| kerdiyā
+
| que (''jego/go/niego'')
 +
| pers (''nas'')
 +
| pr̄os (''nas'')
 +
| pyas (''nas'')
 +
| yana (''was'')
 +
| ťaor (''ich/nich'')
 
|-
 
|-
 
! Celownik
 
! Celownik
| kerdaw
+
| xān (''mnie/mi'')
| kardaw
+
| mān (''tobie/ci'')
| kirdaw
+
| īsri (''jemu/mu/niemu'')
| colspan="2" | kerdiw
+
| erhi (''jej/niej'')
 +
| quari (''jemu/mu/niemu'')
 +
| peŝar (''nam'')
 +
| pwar (''nam'')
 +
| pyar (''nam'')
 +
| yān (''wam'')
 +
| ťān (''im/nim'')
 
|-
 
|-
 
! Biernik
 
! Biernik
| kerded
+
| xān (''mnie/mię'')
| karded
+
| mān (''ciebie/cię'')
| kirded
+
| īsri (''jego/go/niego'')
| colspan="2" | kerdiyed
+
| erhi (''ją/nią'')
|-
+
| quari (''je/nie'')
 +
| peŝar (''nas'')
 +
| pwar (''nas'')
 +
| pyar (''nas'')
 +
| yān (''was'')
 +
| ťān (''ich/nich'')
 +
|-
 
! Ablatyw
 
! Ablatyw
| kerdar̄tū
+
| axôr (''ode mnie'')
| kardar̄tū
+
| amnę (''od ciebie'')
| kirdar̄tū
+
| źva (''od niego'')
| colspan="2" | kerdiyu
+
| rhal (''od niej'')
 +
| ḱah (''od tego'')
 +
| ṕafar (''od nas'')
 +
| ṕūvar (''od nas'')
 +
| ṕiyar (''od nas'')
 +
| yah (''od was'')
 +
| tāsh (''od nich'')
 
|-
 
|-
 
! Allatyw
 
! Allatyw
| kerdari
+
| xao (''do mnie'')
| kardari
+
| amnel (''do ciebie'')
| kirdari
+
| źve (''do niego'')
| colspan="2" | kerdiri
+
| rhas (''do niej'')
 +
| ḱeh ('' do tego'')
 +
| ṕarif (''do nas'')
 +
| ṕūvas (''do nas'')
 +
| ṕīray (''do nas'')
 +
| yokh (''do was'')
 +
| teosh (''do nich'')
 
|}
 
|}
  
Zaimki '''tu, tam, wtedy''' są nieodmienne.
+
====Zaimków dzierżawcze====
*vé (tu/tutaj)
+
'''mój, twój, swój'''
*vissa (tam)
 
*dīshar (wtedy)
 
 
 
====Zaimki pytajne====
 
'''kto, co'''
 
{| class="wikitable" style="text-align:center;" border
 
! Przypadek
 
! rowspan="2" width="40%" | zé
 
! rowspan="2" width="40%" | zan
 
|-
 
! I.
 
|-
 
! II.
 
| zétri
 
| zantra
 
|-
 
! III.
 
| zhe, źe
 
| zhin, źan
 
|-
 
! IV.
 
| ize
 
| iza
 
|-
 
! V.
 
| colspan=2 | zaḱa, zéḱas, zaḱan
 
|-
 
! VI.
 
| colspan=2 | zahwam, zéhwas, zahwan
 
|}
 
 
 
'''czyj, czyja, czyje'''
 
 
{| class="wikitable" style="text-align:center;" border
 
{| class="wikitable" style="text-align:center;" border
 
! rowspan="2" | Przypadek
 
! rowspan="2" | Przypadek
 
! colspan="3" | Liczba pojedyncza
 
! colspan="3" | Liczba pojedyncza
! colspan="2" | Liczba mnoga
+
! colspan="2" | Liczba mnoga/podwójna/absolutna
 
|-
 
|-
 
! m
 
! m
Linia 1728: Linia 2032:
 
|-
 
|-
 
! Mianownik
 
! Mianownik
| width="17%" | orye
+
| width="17%" | kshûn (''mój''),
| width="17%" | ora
+
mûn (''twój''),
| width="17%" | oryo
+
<br>dzûn (''swój'')
| width="17%" | orji
+
| width="17%" | kshayi (''moja''),
| width="17%" | oroh
+
mayi (''twoja''),
 +
<br>dzyi (''swoja'')
 +
| width="17%" | kshoan (''moje''),
 +
moan (''twoje''),
 +
<br>dzoan (swoje)
 +
| width="17%" | kshaji (''moi''),
 +
maji (''twoi''),
 +
<br>daji (''swoi'')
 +
| width="17%" | ksho (''moje''),
 +
moh (''twoje''),
 +
<br>doh (''swoje'')
 
|-
 
|-
 
! Dopełniacz
 
! Dopełniacz
| oryān
+
| kshyān (''mojego''),
| oryā
+
myān (''twojego''),
| oryą
+
<br>dzyān (''swojego'')
| width="17%" | orij
+
| kshyā (''mojej''),
| width="17%" | orijo
+
myā (''twojej''),
|-
+
<br>dzyā (''swojej'')
! Celownik
+
| kshyą (''mojego''),
| oru
+
myą (''twojego''),
| oriw
+
<br>dzyą (''swojego'')
| oror
+
| kshij (''moich''),
| colspan="2" | orae
+
mij (''twoich''),
 +
<br>dij (''swoich'')
 +
| kshijo (''moich''),
 +
mijo (''twoich''),
 +
<br>dijo (''swoich'')
 +
|-
 +
! Celownik
 +
| ekshu (''mojemu/moim''),
 +
emnu (''twojemu/twoim''),
 +
<br>edzu (''swojemu/swoim'')
 +
| ekshiw (''mojej/moją''),
 +
emniw (''twojej/twoją/''),
 +
<br>edziw (''swojej/swoją'')
 +
| ekshor (''mojemu/moim''),
 +
emnor (''twojemu/twoim''),
 +
<br>edzor (''swojemu/swoim'')
 +
| colspan="2" | ekshae (''moim/moimi/moich''),
 +
emnae (''twoim/twoimi/twoich''),
 +
<br>edae (''swoim/swoimi/swoich'')
 
|-
 
|-
 
! Biernik
 
! Biernik
| ored
+
| ekshed (''mojego''),
| orad
+
emned (''twojego''),
| orod
+
<br>edzed (''swojego'')
| colspan="2" | oral
+
| ekshad (''moją''),
|-
+
emnad (''twoją''),
! Ablatyw
+
<br>edzad (''swoją'')
| oyir̄tū
+
| ekshod (''moje''),
| oyar̄tū
+
emnod (''twoje''),
| oyor̄tū
+
<br>edzod (''swoje'')
| colspan="2" | orsirh
+
| colspan="2" | ekshal (''moich/moje''),
 +
emnal (''twoich/twoje''),
 +
<br>edal (''swoich/swoje'')
 +
|-
 +
! Ablatyw
 +
| kshir̄tū (''od mojego''),
 +
mir̄tū (''od twojego''),
 +
<br>dzir̄tū (''od swego'')
 +
| kshar̄tū (''od mojej''),
 +
mar̄tū (''od twojej''),
 +
<br>dzar̄tū (''od swojej'')
 +
| kshor̄tū (''od mojego''),
 +
mor̄tū (''od twojego''),
 +
<br>dzor̄tū (''od swojego'')
 +
| colspan="2" | kshisirh (''od moich''),
 +
misirh (''od twoich''),
 +
<br>disirh (''od swoich'')
 
|-
 
|-
 
! Allatyw
 
! Allatyw
| orehi
+
| kshehi (''do mojego''),
| oraha
+
mehi (''do twojego''),
| oraho
+
<br>dzehi (''do swego'')
| colspan="2" | oraus
+
| kshaha (''do mojej''),
|}
+
maha (''do twojej''),
 
+
<br>dzaha (''do swojej'')
'''który, która, które'''
+
| kshaho (''do mojego''),
 +
maho (''do twojego''),
 +
<br>dzaho (''do swojego'')
 +
| colspan="2" | kshaus (''do moich''),
 +
maus (''do twoich''),
 +
<br>daus (''do swoich'')
 +
|}
 +
 
 +
Zaimki '''jego, jej, tego, nasz, wasz, ich''' nie odmieniają się a ich forma pozostaje bez zmian.
 +
* īse (jego)
 +
* ére (jej)
 +
* orse (tego)
 +
* pęrędi (nasz)
 +
* yadi (wasz)
 +
* ťandi (ich)
 +
<br>
 +
'''czyj, niczyj'''
 
{| class="wikitable" style="text-align:center;" border
 
{| class="wikitable" style="text-align:center;" border
 
! rowspan="2" | Przypadek
 
! rowspan="2" | Przypadek
 
! colspan="3" | Liczba pojedyncza
 
! colspan="3" | Liczba pojedyncza
! colspan="2" | Liczba mnoga
+
! colspan="2" | Liczba mnoga/podwójna/absolutna
 
|-
 
|-
 
! m
 
! m
Linia 1779: Linia 2143:
 
|-
 
|-
 
! Mianownik
 
! Mianownik
| width="17%" | andis
+
| width="17%" | orye, qorye
| width="17%" | andas
+
| width="17%" | ora, qora
| width="17%" | andos
+
| width="17%" | oryo, qoryo
| width="17%" | andé
+
| width="17%" | orji, qorji
| width="17%" | andoh
+
| width="17%" | oroh, qoroh
 
|-
 
|-
 
! Dopełniacz
 
! Dopełniacz
| andisān
+
| oryān, qoryān
| andasān
+
| oryā, qoryā
| andosān
+
| oryą, qoryą
| width="17%" | andéf
+
| width="17%" | orij, qorij
| width="17%" | ando
+
| width="17%" | orijo, qorijo
 
|-
 
|-
 
! Celownik
 
! Celownik
| andiw
+
| oru, qoru
| andaw
+
| oriw, qoriw
| andow
+
| oror, qoror
| colspan="2" | andoe
+
| colspan="2" | orae, qorae
 
|-
 
|-
 
! Biernik
 
! Biernik
| andid
+
| ored, qored
| andad
+
| orad, qorad
| andod
+
| orod, qorod
| colspan="2" | andô
+
| colspan="2" | oral, qoral
 
|-
 
|-
 
! Ablatyw
 
! Ablatyw
| andir̄tū
+
| oyir̄tū, qoyir̄tū
| andar̄tū
+
| oyar̄tū, qoyar̄tū
| andor̄tū
+
| oyor̄tū, qoyor̄tū
| colspan="2" | andôr
+
| colspan="2" | orsirh, qorsirh
 
|-
 
|-
 
! Allatyw
 
! Allatyw
| andiha
+
| orehi, qorehi
| andaha
+
| oraha, qoraha
| andoha
+
| oraho, qoraho
| colspan="2" | andaus
+
| colspan="2" | oraus, qoraus
 
|}
 
|}
  
Reszta zaimków pytajnych jest nieodmienna.
+
====Zaimki zwrotne====
*zan (jaki)  
+
Zaimki zwrotne przybierają formę odpowiednich przedrostków dodanych do rzeczownika, a nie osobnych słów. Służą do wyrażenia, że podmiot wykonał czynność na samym sobie (1), lub, w przypadku liczby mnogiej, sobie nawzajem (2).
*fea (jak)
+
{| class="wikitable" style="text-align:center;" border
*ashfan (gdzie)
+
! rowspan="2" | l.pojedyncza
*datra, girdan (kiedy)
+
! colspan="2" | l.pod/mn/ab
*dassan (dlaczego)
+
|-
*qelan (ile)
+
| width="17%" | 1
 +
| width="17%" | 2
 +
|-
 +
| cvar-
 +
| crer-
 +
| cker-
 +
|}
  
====Zaimki nieokreślone====
+
Dla przykładu:
Tworzy się je poprzez dodanie końcówki '''-(i)t''' do odpowiedniego zaimka, niezależnie od rodzaju czy przypadka. Służą do wyrażenia pewnego, niesprecyzowanego pojęcia (osoby, rzeczy itd.), które dla mówiącego nie ma znaczenia. Odpowiada to polskiemu -ś, np ktoś, coś, któryś.
+
<br>ver̄unear - ja karzę (kogoś) --> '''cvar'''ver̄unear - karzę się/samego siebie
<br> zét, zant, oryet, orat, oryot, andist, andast, andost, ashfant, dartat, girdant, qelant itd.
+
<br>ver̄unerą - oni karzą (kogoś) --> '''crer'''ver̄unerą - karzą się/sami siebie ---> '''cker'''ver̄unerą - karzą się nawzajem
  
<br>Dla zaimków ''który, jaki, kto, gdzie, skąd, dokąd, jak, kiedy, czyj'' można utworzyć zaimek nieokreślony przez dodanie przyrostka '''-djovwe''', odpowiadającego polskiemu -kolwiek.
+
====Zaimki określone====
<br> andisdjovwe, zandjovwe, zédjovwe, ashfandjovwe, oryedjovwe itd.
+
'''ten, ta, to, ci, te'''
  
===Liczebniki===
+
Zaimki odpowiadające polskim '''ci''' i '''te''' są identyczne dla rodzaju męskiego i żeńskiego, osobny zaimek jest dla neutralnego.
====0-9====
+
{| class="wikitable" style="text-align:center;" border
<br>Liczby od 1 do 9 kończą się na '''-ir''', wyjątkiem jest tutaj 0. W przypadku liczebników porządkowych, z wyjątkiem liczb 0, 3, 6 i 9, pojawia się końcówka '''-ase''', dla rodzaju męskiego i żeńskiego, lub '''-aso''', dla rodzaju neutralnego. Liczebnik wielokrotny zawsze składa się z liczby i '''-illis/illos'''. 
+
! rowspan="2" | Przypadek
{| class="wikitable"
+
! colspan="3" | Liczba pojedyncza
 +
! colspan="2" | Liczba mnoga
 
|-
 
|-
!
+
! m
! Liczebnik główny
+
! f
! Liczebnik porządkowy
+
! n
! Liczebnik wielokrotny
+
! m/f
 +
! n
 
|-
 
|-
|0
+
! Mianownik
|sūriya
+
| width="17%" | gan
|sûriyas
+
| width="17%" | ryan
| -
+
| width="17%" | han
 +
| width="17%" | ptean
 +
| width="17%" | ptoan
 
|-
 
|-
|1
+
! Dopełniacz
|ekhrir
+
| gān
|ekhrase/o
+
| ryān
|ekhraillis/os
+
| hān
 +
| pteān
 +
| ptoān
 
|-
 
|-
|2
+
! Celownik
|lāwir
+
| gannu
|lāwase/o
+
| rannu
|lāwaillis/os
+
| hannu
 +
| colspan="2" | pīrnu
 
|-
 
|-
|3
+
! Biernik
|azhir
+
| ganed
|azhûne/o
+
| raned
|azhûrillis/os
+
| haned
 +
| colspan="2" | paed
 
|-
 
|-
|4
+
! Ablatyw
|śniahir
+
| gar̄tū
|śniahase/o
+
| rar̄tū
|śniahillis/os
+
| har̄tū
 +
| colspan="2" | payū
 
|-
 
|-
|5
+
! Allatyw
|ghavir
+
| gari
|ghavase/o
+
| rari
|ghavaillis/os
+
| hari
|-
+
| colspan="2" | pafri
|6
+
|}
|wéshir
+
'''tamten, tamta, tamto, tamci, tamte
|wéane/o
+
 
|wéshaillis/os
+
Te zaimki tworzy się poprzez dodanie prefiksu '''ŝo'''-. Tutaj również formy w liczbie mnogiej są takie same dla rodzaju męskiego i żeńskiego.
 +
{| class="wikitable" style="text-align:center;" border
 +
! rowspan="2" | Przypadek
 +
! colspan="3" | Liczba pojedyncza
 +
! colspan="2" | Liczba mnoga
 
|-
 
|-
|7
+
! m
|swāhir
+
! f
|swāhase/o
+
! n
|swāhillis/os
+
! m/f
 +
! n
 
|-
 
|-
|8
+
! Mianownik
|jyotir
+
| width="17%" | ŝogan
|jyotase/o
+
| width="17%" | ŝoryan
|jyotaillis/os
+
| width="17%" | ŝohan
 +
| width="17%" | ŝoptean
 +
| width="17%" | ŝoptoan
 
|-
 
|-
|9
+
! Dopełniacz
|ir̄ir
+
| ŝogān
|ir̄ŝe/o
+
| ŝoryān
|ir̄aillis/os
+
| ŝohān
|}
+
| ŝopteān
 
+
| ŝoptoān
====10-90====
 
<br>Liczby te zawsze kończą się na '''-śat'''. Liczebniki porządkowe zakończone są na '''-śashe/śasho''' a liczebniki wielokrotne na '''-illis/illos'''.
 
{| class="wikitable"
 
 
|-
 
|-
!
+
! Celownik
! Liczebnik główny
+
| ŝogannu
! Liczebnik porządkowy
+
| ŝorannu
! Liczebnik wielokrotny
+
| ŝohannu
 +
| colspan="2" | ŝopīrnu
 
|-
 
|-
|10
+
! Biernik
|déśat
+
| ŝoganed
|déśashe/o
+
| ŝoraned
|déśatillis/os
+
| ŝohaned
 +
| colspan="2" | ŝopaed
 
|-
 
|-
|20
+
! Ablatyw
|lawśat
+
| ŝogar̄tū
|lawśashe/o
+
| ŝorar̄tū
|lāwatillis/os
+
| ŝohar̄tū
 +
| colspan="2" | ŝopayū
 
|-
 
|-
|30
+
! Allatyw
|azhośat
+
| ŝogari
|azhośashe/o
+
| ŝorari
|azhośatillis/os
+
| ŝohari
 +
| colspan="2" | ŝopafri
 +
|}
 +
 
 +
<br>'''taki, taka, takie, tacy, takie'''
 +
 
 +
{| class="wikitable" style="text-align:center;" border
 +
! rowspan="2" | Przypadek
 +
! colspan="3" | Liczba pojedyncza
 +
! colspan="2" | Liczba mnoga
 
|-
 
|-
|40
+
! m
|śniaśat
+
! f
|śniaśashe/o
+
! n
|śniaśatillis/os
+
! m/f
 +
! n
 
|-
 
|-
|50
+
! Mianownik
|ghavśat
+
| width="17%" | kerda
|ghavśashe/o
+
| width="17%" | karda
|ghavśatillis/os
+
| width="17%" | kirda
 +
| width="17%" | kerada
 +
| width="17%" | kerdiya
 
|-
 
|-
|60
+
! Dopełniacz
|wéśat
+
| kerdā
|wéśashe/o
+
| kardā
|wéśatillis/os
+
| kirdā
 +
| keradā
 +
| kerdiyā
 +
|-
 +
! Celownik
 +
| kerdaw
 +
| kardaw
 +
| kirdaw
 +
| colspan="2" | kerdiw
 
|-
 
|-
|70
+
! Biernik
|swaśat
+
| kerded
|swaśashe/o
+
| karded
|swaśatillis/os
+
| kirded
 +
| colspan="2" | kerdiyed
 
|-
 
|-
|80
+
! Ablatyw
|jyaśat
+
| kerdar̄tū
|jyaśashe/o
+
| kardar̄tū
|jyaśatillis/os
+
| kirdar̄tū
 +
| colspan="2" | kerdiyu
 
|-
 
|-
|90
+
! Allatyw
|ir̄śat
+
| kerdari
|ir̄śashe/o
+
| kardari
|ir̄śatillis/os
+
| kirdari
|}
+
| colspan="2" | kerdiri
 +
|}
 +
 
 +
Zaimki '''tu, tam, wtedy''' są nieodmienne.
 +
*vé (tu/tutaj)
 +
*vissa (tam)
 +
*dīshar (wtedy)
  
====11-99====
+
====Zaimki pytajne====
<br>Tworzy się je poprzez złączenie liczb dziesiątek i jedności, przy czym pierwsza jest liczba jedności a ostatnie dziesiątek. Dosłownie oznacza to np. ''dwa-czterdzieści'' jako czterdzieści dwa. Podobnie wyglądają liczebniki porządkowe i wielokrotne - nieodmieniona liczba jedności i odmieniona liczba dziesiątek.
+
'''kto, co'''
{| class="wikitable"
+
{| class="wikitable" style="text-align:center;" border
 +
! Przypadek
 +
! rowspan="2" width="40%" | zé
 +
! rowspan="2" width="40%" | zan
 
|-
 
|-
!
+
! I.
! Liczebnik główny
 
! Liczebnik porządkowy
 
! Liczebnik wielokrotny
 
 
|-
 
|-
|11
+
! II.
|ekhrirdéśat
+
| zétri
|ekhrirdéśashe/o
+
| zantra
|ekhrirdéśatillis/os
 
 
|-
 
|-
|12
+
! III.
|lāwirdéśat
+
| zhe, źe
|lāwirdéśashe/o
+
| zhin, źan
|lāwirdéśatillis/os
 
 
|-
 
|-
|13
+
! IV.
|azhayodéśat
+
| ize
|azhayodéśasho
+
| iza
|azhayodéśatillis/os
 
 
|-
 
|-
|14
+
! V.
|śniahirdéśat
+
| colspan=2 | zaḱa, zéḱas, zaḱan
|śniahidéśashe/o
 
|śniahidéśatillis/os
 
 
|-
 
|-
|15
+
! VI.
|ghavirdéśat
+
| colspan=2 | zahwam, zéhwas, zahwan
|ghavirdéśashe/o
+
|}
|ghavirdéśatillis/os
+
 
 +
'''czyj, czyja, czyje'''
 +
{| class="wikitable" style="text-align:center;" border
 +
! rowspan="2" | Przypadek
 +
! colspan="3" | Liczba pojedyncza
 +
! colspan="2" | Liczba mnoga
 
|-
 
|-
|16
+
! m
|wéshirdéśat
+
! f
|wéshirdéśashe/o
+
! n
|wéshirdéśatillis/os
+
! m/f
 +
! n
 
|-
 
|-
|17
+
! Mianownik
|swāhirdéśat
+
| width="17%" | orye
|swāhirdéśashe/o
+
| width="17%" | ora
|swāhirdéśatillis/os
+
| width="17%" | oryo
 +
| width="17%" | orji
 +
| width="17%" | oroh
 
|-
 
|-
|18
+
! Dopełniacz
|jyotirdéśat
+
| oryān
|jyotirdéśashe/o
+
| oryā
|jyotirdéśatillis/os
+
| oryą
 +
| width="17%" | orij
 +
| width="17%" | orijo
 
|-
 
|-
|19
+
! Celownik
|ir̄irdéśat
+
| oru
|ir̄irdéśashe/o
+
| oriw
|ir̄irdéśatillis/os
+
| oror
 +
| colspan="2" | orae
 
|-
 
|-
|21
+
! Biernik
|ekhrirlawśat
+
| ored
|ekhrirlawśashe/o
+
| orad
|ekhrirlāwatillis/os
+
| orod
 +
| colspan="2" | oral
 
|-
 
|-
|22
+
! Ablatyw
|lāwirlawśat
+
| oyir̄tū
|lāwirlawśashe/o
+
| oyar̄tū
|lāwirlāwatillis/os
+
| oyor̄tū
 +
| colspan="2" | orsirh
 
|-
 
|-
|23
+
! Allatyw
|azhayolawśat
+
| orehi
|azhayolawśashe/o
+
| oraha
|azhayolāwatillis/os
+
| oraho
 +
| colspan="2" | oraus
 +
|}
 +
 
 +
'''który, która, które'''
 +
{| class="wikitable" style="text-align:center;" border
 +
! rowspan="2" | Przypadek
 +
! colspan="3" | Liczba pojedyncza
 +
! colspan="2" | Liczba mnoga
 
|-
 
|-
|24
+
! m
|śniahirlawśat
+
! f
|śniahirlawśashe/o
+
! n
|śniahirlāwatillis/os
+
! m/f
 +
! n
 
|-
 
|-
|31
+
! Mianownik
|ekhrirazhośat
+
| width="17%" | andis
|ekhrirazhośashe/o
+
| width="17%" | andas
|ekhrirazhośatillis/os
+
| width="17%" | andos
 +
| width="17%" | andé
 +
| width="17%" | andoh
 
|-
 
|-
|32
+
! Dopełniacz
|lāwirazhośat
+
| andisān
|lāwirazhośashe/o
+
| andasān
|lāwirazhośatillis/os
+
| andosān
 +
| width="17%" | andéf
 +
| width="17%" | ando
 
|-
 
|-
|33
+
! Celownik
|azhayoazhośat
+
| andiw
|azhayoazhośashe/o
+
| andaw
|azhayoazhośatillis/os
+
| andow
 +
| colspan="2" | andoe
 
|-
 
|-
|}
+
! Biernik
 
+
| andid
====100-900====
+
| andad
<br>Setki, przypominają nieco dziesiątki, gdyż tworzy się je na podobnej zasadzie. Liczebnik główny zakończony jest na '''-éd''', które pochodzi od ''zéd'', liczebnik porządkowy zakończony jest '''-ase/o''', natomiast tworzenie liczebnika wielokrotnego pozostaje bez zmian.   
+
| andod
 +
| colspan="2" | andô
 +
|-
 +
! Ablatyw
 +
| andir̄tū
 +
| andar̄tū
 +
| andor̄tū
 +
| colspan="2" | andôr
 +
|-
 +
! Allatyw
 +
| andiha
 +
| andaha
 +
| andoha
 +
| colspan="2" | andaus
 +
|}
 +
 
 +
Reszta zaimków pytajnych jest nieodmienna.
 +
*zan (jaki)
 +
*fea (jak)
 +
*ashfan (gdzie)
 +
*datra, girdan (kiedy)
 +
*dassan (dlaczego)
 +
*qelan (ile)
 +
 
 +
====Zaimki nieokreślone====
 +
Tworzy się je poprzez dodanie końcówki '''-(i)t''' do odpowiedniego zaimka, niezależnie od rodzaju czy przypadka. Służą do wyrażenia pewnego, niesprecyzowanego pojęcia (osoby, rzeczy itd.), które dla mówiącego nie ma znaczenia. Odpowiada to polskiemu -ś, np ktoś, coś, któryś.
 +
<br> zét, zant, oryet, orat, oryot, andist, andast, andost, ashfant, dartat, girdant, qelant itd.
 +
 
 +
<br>Dla zaimków ''który, jaki, kto, gdzie, skąd, dokąd, jak, kiedy, czyj'' można utworzyć zaimek nieokreślony przez dodanie przyrostka '''-djovwe''', odpowiadającego polskiemu -kolwiek.
 +
<br> andisdjovwe, zandjovwe, zédjovwe, ashfandjovwe, oryedjovwe itd.
 +
 
 +
===Liczebniki===
 +
====0-9====
 +
<br>Liczby od 1 do 9 kończą się na '''-ir''', wyjątkiem jest tutaj 0. W przypadku liczebników porządkowych, z wyjątkiem liczb 0, 3, 6 i 9, pojawia się końcówka '''-ase''', dla rodzaju męskiego i żeńskiego, lub '''-aso''', dla rodzaju neutralnego. Liczebnik wielokrotny zawsze składa się z liczby i '''-illis/illos'''.   
 
{| class="wikitable"
 
{| class="wikitable"
 
|-
 
|-
Linia 2048: Linia 2517:
 
! Liczebnik wielokrotny
 
! Liczebnik wielokrotny
 
|-
 
|-
|100
+
|0
|zéd
+
|sūriya
|zédase/o
+
|sûriyas
|zédillis/os
+
| -
 
|-
 
|-
|200
+
|1
|lawéd
+
|ekhrir
|lawédase/o
+
|ekhrase/o
|lawédillis/os
+
|ekhraillis/os
 
|-
 
|-
|300
+
|2
|azhéd
+
|lāwir
|azhédase/o
+
|lāwase/o
|azhédillis/os
+
|lāwaillis/os
 
|-
 
|-
|400
+
|3
|śniahéd
+
|azhir
|śniahédase/o
+
|azhûne/o
|śniahédillis/os
+
|azhûrillis/os
 
|-
 
|-
|500
+
|4
|ghavéd
+
|śniahir
|ghavédase/o
+
|śniahase/o
|ghavédillis/os
+
|śniahillis/os
 
|-
 
|-
|600
+
|5
|wéshéd
+
|ghavir
|wéshédase/o
+
|ghavase/o
|wéshédillis/os
+
|ghavaillis/os
 
|-
 
|-
|700
+
|6
|swahéd
+
|wéshir
|swahédase/o
+
|wéane/o
|swahédillis/os
+
|wéshaillis/os
 
|-
 
|-
|800
+
|7
|jyotéd
+
|swāhir
|jyotédase/o
+
|swāhase/o
|jyotédillis/os
+
|swāhillis/os
 
|-
 
|-
|900
+
|8
|irzéd
+
|jyotir
|irzédase/o
+
|jyotase/o
|irzédillis/os
+
|jyotaillis/os
 +
|-
 +
|9
 +
|ir̄ir
 +
|ir̄ŝe/o
 +
|ir̄aillis/os
 
|}
 
|}
  
====1000-9000====
+
====10-90====
<br>Przed li
+
<br>Liczby te zawsze kończą się na '''-śat'''. Liczebniki porządkowe zakończone są na '''-śashe/śasho''' a liczebniki wielokrotne na '''-illis/illos'''.
 
{| class="wikitable"
 
{| class="wikitable"
 
|-
 
|-
Linia 2103: Linia 2577:
 
! Liczebnik wielokrotny
 
! Liczebnik wielokrotny
 
|-
 
|-
|1000
+
|10
|dwiźyat
+
|déśat
|dwiźyase/o
+
|déśashe/o
|dwiźyatillis/os
+
|déśatillis/os
 
|-
 
|-
|2000
+
|20
|lawiźyat
+
|lawśat
|lawiźyase/o
+
|lawśashe/o
|lawiźyatillis/os
+
|lāwatillis/os
 
|-
 
|-
|3000
+
|30
|azhiźyat
+
|azhośat
|azhiźyase/o
+
|azhośashe/o
|azhiźyatillis/os
+
|azhośatillis/os
 
|-
 
|-
|4000
+
|40
|śniaźyat
+
|śniaśat
|śniaźyase/o
+
|śniaśashe/o
|śniaźyatillis/os
+
|śniaśatillis/os
 
|-
 
|-
|5000
+
|50
|ghaviźyat
+
|ghavśat
|ghaviźyase/o
+
|ghavśashe/o
|ghaviźyatillis/os
+
|ghavśatillis/os
 
|-
 
|-
|6000
+
|60
|wéshiźyat
+
|wéśat
|wéshiźyase/o
+
|wéśashe/o
|wéshiźyatillis/os
+
|wéśatillis/os
 
|-
 
|-
|7000
+
|70
|swahiźyat
+
|swaśat
|swahiźyase/o
+
|swaśashe/o
|swahiźyatillis/os
+
|swaśatillis/os
 
|-
 
|-
|8000
+
|80
|jyotiźyat
+
|jyaśat
|jyotiźyase/o
+
|jyaśashe/o
|jyotiźyatillis/os
+
|jyaśatillis/os
 
|-
 
|-
|9000
+
|90
|irźyat
+
|ir̄śat
|irźyase/o
+
|ir̄śashe/o
|irźyatillis/os
+
|ir̄śatillis/os
 
|}
 
|}
====Inne====
 
1 - ekhérani (''jedyny'')
 
<br>2 - aywīr (''oba, obydwa'')
 
<br>(3-9) - cinru (''kilka'') --> --- ---> cinrillis/os (''kilkakrotny'')           
 
<br>(11–19) - cinbhaśat (''kilkanaście'') --> cinbhaśashe/o (''kilkunasty'') --> cinbhaśatillis/os (''kilkunastokrotny'')
 
<br>(20–90) - cintraśat (''kilkadziesiąt'') --> cintraśashe/o (''kilkudziesiąty'') --> cintraśatillis/os (''kilkudziesięciokrotny'')
 
<br>(200–900) - cinrhéd (''kilkaset'') --> cinrhaśashe/o (''kilkusetny'') --> cinrhédillis/os (''kilkusetkrotny'')
 
<br>kyara (''wiele'') ---> --- ---> kyaraillis/os (''wielokrotny'')
 
<br>beraxes (''milion'')
 
<br>rhamai (''wiele; liczba oznaczająca, niesprecyzowaną ogromną ilość, często powyżej miliona, miliard'')
 
  
====Odmiana liczebników====
+
====11-99====
Liczebniki nie odmieniają się
+
<br>Tworzy się je poprzez złączenie liczb dziesiątek i jedności, przy czym pierwsza jest liczba jedności a ostatnie dziesiątek. Dosłownie oznacza to np. ''dwa-czterdzieści'' jako czterdzieści dwa. Podobnie wyglądają liczebniki porządkowe i wielokrotne - nieodmieniona liczba jedności i odmieniona liczba dziesiątek.
 
+
{| class="wikitable"
===Tryby===
+
|-
Ajdyniriański posiada 4 tryby: orzekający, rozkazujący, przypuszczający, życzący. Dodatkowo, w ayńadhańskim i staro-ajdyniriańskim istniał piąty tryb - nieświadka, lecz zanikł on na przestrzeni wieków.
+
!
====Tryb orzekający====
+
! Liczebnik główny
Tryb orzekający wyraża obiektywny, neutralny stosunek mówiącego do wypowiadanej treści. Składa się na niego zwykła odmiana przez osoby. Podstawowy tryb.
+
! Liczebnik porządkowy
 
+
! Liczebnik wielokrotny
====Tryb rozkazujący====
+
|-
Tryb rozkazujący wyraża rozkaz, życzenie lub prośbę. Tworzy się go identycznie dla wszystkich osób, poprzez usunięcie z bezokolicznika końcówki -e i zamienienie jej na -'''o'''.
+
|11
 
+
|ekhrirdéśat
{| class="wikitable" style="text-align:center"
+
|ekhrirdéśashe/o
!Osoba
+
|ekhrirdéśatillis/os
!Końcówka
+
|-
!Przykład
+
|12
!Tłumaczenie
+
|lāwirdéśat
 +
|lāwirdéśashe/o
 +
|lāwirdéśatillis/os
 +
|-
 +
|13
 +
|azhayodéśat
 +
|azhayodéśasho
 +
|azhayodéśatillis/os
 
|-
 
|-
|rowspan="5" | Wszystkie osoby 
+
|14
|rowspan="5" |-'''o'''
+
|śniahirdéśat
|  
+
|śniahidéśashe/o
<br>mifen'''o'''
+
|śniahidéśatillis/os
----
+
|-
<br>dhāyart'''o'''
+
|15
----
+
|ghavirdéśat
<br>rahet'''o'''
+
|ghavirdéśashe/o
|
+
|ghavirdéśatillis/os
<br>jeść!
 
----
 
<br>podbijć!
 
----
 
<br>żyć!
 
|}
 
 
 
W przypadku zdania rozkazującego przed czasownikiem zazwyczaj wstawia się jeszcze osobę, która jest z reguły pomijana w zdaniach twierdzących, chociaż nie jest to konieczne. Gdy osoba jest obecna można to przetłumaczyć jako konkretny rozkaz do konkretnej osoby, gdy jej natomiast nie ma jest to raczej rozkaz ogólny.
 
 
 
<br>Mę mifeno! Mę dhāyarto! Mę raheto! - Jedź! Podbijaj! Żyj!
 
<br>Mifeno! Dhāyarto! Raheto! - Jeść! Podbijać! Żyć!
 
 
 
====Tryb przypuszczający====
 
Tryb przypuszczający wyraża niepewność, warunkowość lub wyrażone pośrednio życzenie. Tworzy się go, poprzez dodanie do bezokolicznika odpowiedniej końcówki.
 
{| class="wikitable"
 
 
|-
 
|-
! Osoba
+
|16
! Końcówka
+
|wéshirdéśat
! Przykład
+
|wéshirdéśashe/o
! Tłumaczenie
+
|wéshirdéśatillis/os
 
|-
 
|-
|
+
|17
| -'''arin'''
+
|swāhirdéśat
|
+
|swāhirdéśashe/o
mifene'''arin'''
+
|swāhirdéśatillis/os
----
+
|-
dhāyarte'''arin'''
+
|18
----
+
|jyotirdéśat
rahete'''arin'''
+
|jyotirdéśashe/o
|jadłbym
+
|jyotirdéśatillis/os
----
 
podbijałbym
 
----
 
żyłbym
 
 
|-
 
|-
|
+
|19
| -'''étin'''
+
|ir̄irdéśat
|
+
|ir̄irdéśashe/o
mifen'''étin'''
+
|ir̄irdéśatillis/os
----
 
dhāyart'''étin'''
 
----
 
rahet'''étin'''
 
|jadłbyś
 
----
 
podbijałbyś
 
----
 
żyłbyś
 
 
|-
 
|-
| źa/rha/qa
+
|21
| -'''tyan'''
+
|ekhrirlawśat
|
+
|ekhrirlawśashe/o
mifen'''tyan'''
+
|ekhrirlāwatillis/os
----
 
dhāyart'''yan'''
 
----
 
rahet'''yan'''
 
|jadłby/jadłaby/jadłoby
 
----
 
podbijałby/podbijałaby/podbijałoby*
 
----
 
żyłby/żyłaby/żyłoby*
 
 
|-
 
|-
| ṕef/ṕur/ṕi
+
|22
| -'''zhin'''
+
|lāwirlawśat
|
+
|lāwirlawśashe/o
mifene'''zhin'''
+
|lāwirlāwatillis/os
----
 
dhāyarte'''zhin'''
 
----
 
rahete'''zhin'''
 
|jedlibyśmy
 
----
 
podbijalibyśmy
 
----
 
żylibyśmy
 
 
|-
 
|-
| yôk
+
|23
| -'''elin'''
+
|azhayolawśat
|
+
|azhayolawśashe/o
mifen'''elin'''
+
|azhayolāwatillis/os
----
+
|-
dhāyart'''elin'''
+
|24
----
+
|śniahirlawśat
rahet'''elin'''
+
|śniahirlawśashe/o
|jedlibyście
+
|śniahirlāwatillis/os
----
 
podbijalibyście
 
----
 
żylibyście
 
 
|-
 
|-
| ta
+
|31
| -'''vin'''
+
|ekhrirazhośat
|
+
|ekhrirazhośashe/o
mifene'''vin'''
+
|ekhrirazhośatillis/os
----
+
|-
dhāyarte'''vin'''
+
|32
----
+
|lāwirazhośat
rahete'''vin'''
+
|lāwirazhośashe/o
|jedliby
+
|lāwirazhośatillis/os
----
+
|-
podbijaliby
+
|33
----
+
|azhayoazhośat
żyliby
+
|azhayoazhośashe/o
 +
|azhayoazhośatillis/os
 
|-
 
|-
| obwiatyw
 
| -'''ŝin'''
 
|
 
mifene'''ŝin'''
 
----
 
dhāyarte'''ŝin'''
 
----
 
rahete'''ŝin'''
 
|
 
 
|}
 
|}
* tutaj, tak samo jak w normalnej odmianie, gdy w czasowniku regularnym przed końcowym e stoi t, ť, d lub dh, nie dubluje się tego dodając kolejne t tylko od razu dodaje -'''yan'''.
 
  
====Tryb życzący====
+
====100-900====
Tryb życzący wyraża życzenie, nadzieję lub możliwość. Tutaj również dochodzi odpowiednia odmiana. Ten tryb odpowiada mniej więcej polskiej konstrukcji "oby coś".
+
<br>Setki, przypominają nieco dziesiątki, gdyż tworzy się je na podobnej zasadzie. Liczebnik główny zakończony jest na '''-éd''', które pochodzi od ''zéd'', liczebnik porządkowy zakończony jest '''-ase/o''', natomiast tworzenie liczebnika wielokrotnego pozostaje bez zmian.  
 
{| class="wikitable"
 
{| class="wikitable"
 
|-
 
|-
! Osoba
+
!
! Końcówka
+
! Liczebnik główny
! Przykład
+
! Liczebnik porządkowy
 +
! Liczebnik wielokrotny
 +
|-
 +
|100
 +
|zéd
 +
|zédase/o
 +
|zédillis/os
 
|-
 
|-
|
+
|200
| -'''arya'''
+
|lawéd
|
+
|lawédase/o
mifene'''arya''' (obym jadł)
+
|lawédillis/os
----
 
dhāyarte'''arya''' (obym podbijał)
 
----
 
rahete'''arya''' (obym żył)
 
 
|-
 
|-
|
+
|300
| -'''étrya'''
+
|azhéd
|
+
|azhédase/o
mifen'''étrya''' (obyś jadł)
+
|azhédillis/os
----
 
dhāyart'''étrya''' (obyś podbijał)
 
----
 
rahet'''étrya''' (obyś żył)
 
 
 
 
|-
 
|-
| źa
+
|400
| -'''arti'''
+
|śniahéd
|
+
|śniahédase/o
mifen'''arti''' (oby jadł)
+
|śniahédillis/os
----
 
dhāyart'''arti''' (oby podbijał)
 
----
 
rahet'''arti''' (oby żył)
 
 
 
 
|-
 
|-
| rha
+
|500
| -'''arta'''
+
|ghavéd
|
+
|ghavédase/o
mifen'''arta''' (oby jadła)
+
|ghavédillis/os
----
 
dhāyart'''arta''' (oby podbijała)
 
----
 
rahet'''arta''' (oby żyła)
 
 
 
 
|-
 
|-
| qa
+
|600
| -'''arto'''
+
|wéshéd
|
+
|wéshédase/o
mifen'''arto''' (oby jadło)
+
|wéshédillis/os
----
 
dhāyart'''arto''' (oby podbijało)
 
----
 
rahet'''arto''' (oby żyło)
 
 
 
 
|-
 
|-
| ṕef
+
|700
| -'''zef'''
+
|swahéd
|
+
|swahédase/o
mifene'''zef''' (obyśmy jedli)
+
|swahédillis/os
----
 
dhāyarte'''zef''' (obyśmy podbijali)
 
----
 
rahete'''zef''' (obyśmy żyli)
 
 
 
 
|-
 
|-
| ṕur
+
|800
| -'''zūr'''
+
|jyotéd
|
+
|jyotédase/o
mifene'''zūr''' (obyśmy jedli)
+
|jyotédillis/os
----
 
dhāyarte'''zūr''' (obyśmy podbijali)
 
----
 
rahete'''zūr''' (obyśmy żyli)
 
 
 
 
|-
 
|-
| ṕi
+
|900
| -'''zish'''
+
|irzéd
|
+
|irzédase/o
mifene'''zish''' (obyśmy jedli)
+
|irzédillis/os
----
+
|}
dhāyarte'''zish''' (obyśmy podbijali)
 
----
 
rahete'''zish''' (obyśmy żyli)
 
  
 +
====1000-9000====
 +
<br>Przed li
 +
{| class="wikitable"
 
|-
 
|-
| yôk
+
!
| -'''elon'''
+
! Liczebnik główny
|
+
! Liczebnik porządkowy
mifen'''elon''' (obyście jedli)
+
! Liczebnik wielokrotny
----
+
|-
dhāyart'''elon''' (obyście podbijali)
+
|1000
----
+
|dwiźyat
rahet'''elon''' (obyście żyli)
+
|dwiźyase/o
 
+
|dwiźyatillis/os
 
|-
 
|-
| ta
+
|2000
| -'''rava'''
+
|lawiźyat
|
+
|lawiźyase/o
mifene'''rava''' (oby jedli)
+
|lawiźyatillis/os
----
 
dhāyarte'''rava''' (oby podbijali)
 
----
 
rahete'''rava''' (oby żyli)
 
 
|-
 
|-
| obwiatyw
+
|3000
| -'''ŝap'''
+
|azhiźyat
|
+
|azhiźyase/o
mifene'''ŝap'''
+
|azhiźyatillis/os
----
 
dhāyarte'''ŝap'''
 
----
 
rahete'''ŝap'''
 
|}
 
====Tryb nieświadka====
 
Tryb nieświadka oznacza niepewną, wątpliwą informację, taką której mówiący nie był świadkiem lub która zaczerpał od osób trzecich. Tryb ten był stosowany często w języku ayńadhańskim i staroajdyniriańskim, posiadał również rozbudowaną odmianę przez osoby. Do chwili obecnej zachował się jedynie w szczątkowej formie, w postaci specjalnej konstrukcji.
 
 
 
W przypadku czasowników regularnych:
 
<pre>Bezokolicznik(-e) + wrostek -n- + końcówka odmiany
 
</pre> 
 
Np. Rha e rakhasas qasarta
 
<br/>(Ona spotyka się ze szlachcicami) 
 
 
 
<br>Rha ôhirita, oan e rakhasas qasar'''en'''ta
 
<br/>(Ona mówi, że spotyka się ze szlachcicami)
 
 
 
W przypadku czasowników nieregularnych:
 
<pre>Bezokolicznik + ennes
 
</pre>
 
Np. Źa bazdirazi daraem
 
<br/>(On ma syna)
 
 
 
<br>Źa ôhiriti, oan bazdirazi daraem ennes
 
<br/>(On mówi, że ma syna)
 
 
 
===Czasy===
 
Istnieją 3 czasy - teraźniejszy, przeszły i przyszły. Zarówno czas przeszły jak i przyszły tworzy się podobnie, w regularnym bezokoliczniku w miejsce -'''e''' należy dodać najpierw zrostek odpowiadający za czas, a następnie taki odpowiadający za odmianę przez osoby.
 
====Czas teraźniejszy====
 
Tworzony przez zwykłą odmianę czasownika przez osoby.
 
 
 
====Czas przeszły====
 
W czasie przeszłym zrostek wskazujący czas to -'''ī'''-. Wyjątkiem jest tu obwiatyw, gdzie zamiast -ī- pojawia się jedynie końcówka -'''īssi'''.
 
{| class="wikitable"
 
 
|-
 
|-
!  Osoba 
+
|4000
!  Końcówka 
+
|śniaźyat
!  Przykład
+
|śniaźyase/o
 +
|śniaźyatillis/os
 
|-
 
|-
| align="center" |
+
|5000
| align="center" | '''-wā'''
+
|ghaviźyat
| align="center" | 
+
|ghaviźyase/o
mifen''ī'''''wā''' - jadłem
+
|ghaviźyatillis/os
----
 
qat''ī'''''wā''' - lubiłem*
 
 
|-
 
|-
| align="center" |
+
|6000
| align="center" | '''-yą'''
+
|wéshiźyat
| align="center" | 
+
|wéshiźyase/o
mifen''ī'''''yą''' - jadłeś
+
|wéshiźyatillis/os
----
 
qat''ī'''''yą''' - lubiłeś
 
 
|-
 
|-
| align="center" | źa
+
|7000
| align="center" | '''-dri'''
+
|swahiźyat
| align="center" | 
+
|swahiźyase/o
mifen''ī'''''dri''' - jadł
+
|swahiźyatillis/os
----
 
qat''ī'''''dri''' - lubił
 
 
|-
 
|-
| align="center" | rha
+
|8000
| align="center" | '''-dra'''
+
|jyotiźyat
| align="center" | 
+
|jyotiźyase/o
mifen''ī'''''dra''' - jadła
+
|jyotiźyatillis/os
----
 
qat''ī'''''dra''' - lubiła
 
 
|-
 
|-
| align="center" | qa
+
|9000
| align="center" | '''-dro'''
+
|irźyat
| align="center" | 
+
|irźyase/o
mifen''ī'''''dro''' - jadło
+
|irźyatillis/os
----
+
|}
qat''ī'''''dro''' - lubiło
+
====Inne====
|-
+
1 - ekhérani (''jedyny'')
| align="center" | ṕef
+
<br>2 - aywīr (''oba, obydwa'')
| align="center" | '''-dzve'''
+
<br>(3-9) - cinru (''kilka'') --> --- ---> cinrillis/os (''kilkakrotny'')           
| align="center" | 
+
<br>(11–19) - cinbhaśat (''kilkanaście'') --> cinbhaśashe/o (''kilkunasty'') --> cinbhaśatillis/os (''kilkunastokrotny'')
mifen''''''dzve''' - jedliśmy
+
<br>(20–90) - cintraśat (''kilkadziesiąt'') --> cintraśashe/o (''kilkudziesiąty'') --> cintraśatillis/os (''kilkudziesięciokrotny'')
----
+
<br>(200–900) - cinrhéd (''kilkaset'') --> cinrhaśashe/o (''kilkusetny'') --> cinrhédillis/os (''kilkusetkrotny'')
qat''ī'''''dzve''' - lubiliśmy
+
<br>kyara (''wiele'') ---> --- ---> kyaraillis/os (''wielokrotny'')
|-
+
<br>beraxes (''milion'')
| align="center" | ṕur
+
<br>rhamai (''wiele; liczba oznaczająca, niesprecyzowaną ogromną ilość, często powyżej miliona, miliard'')
| align="center" | '''-źve'''
+
 
| align="center" | 
+
====Odmiana liczebników====
mifen''ī'''''źve''' - jedliśmy
+
Liczebniki nie odmieniają się
----
+
 
qat''ī'''''źve''' - lubiliśmy
+
===Tryby===
 +
Ajdyniriański posiada 4 tryby: orzekający, rozkazujący, przypuszczający, życzący. Dodatkowo, w ayńadhańskim i staro-ajdyniriańskim istniał piąty tryb - nieświadka, lecz zanikł on na przestrzeni wieków.
 +
====Tryb orzekający====
 +
Tryb orzekający wyraża obiektywny, neutralny stosunek mówiącego do wypowiadanej treści. Składa się na niego zwykła odmiana przez osoby. Podstawowy tryb.
 +
 
 +
====Tryb rozkazujący====
 +
Tryb rozkazujący wyraża rozkaz, życzenie lub prośbę. Tworzy się go identycznie dla wszystkich osób, poprzez usunięcie z bezokolicznika końcówki -e i zamienienie jej na -'''o'''.
 +
 
 +
{| class="wikitable" style="text-align:center"
 +
!Osoba
 +
!Końcówka
 +
!Przykład
 +
!Tłumaczenie
 
|-
 
|-
| align="center" | ṕi
+
|rowspan="5" | Wszystkie osoby 
| align="center" | '''-djve'''  
+
|rowspan="5" |-'''o'''
| align="center" | 
+
|  
mifen''ī'''''djve''' - jedliśmy
+
<br>mifen'''o'''
 
----
 
----
qat''ī'''''djve''' - lubiliśmy
+
<br>dhāyart'''o'''
|-
 
| align="center" | yôk
 
| align="center" | '''-llay'''
 
| align="center" | 
 
mifen''ī'''''llay''' - jedliście
 
 
----
 
----
qat''ī'''''llay''' - lubiliście
+
<br>rahet'''o'''
|-
+
|
| align="center" | ta
+
<br>jeść!
| align="center" | '''-sht'''
 
| align="center" | 
 
mifen''ī'''''sht''' - jedli
 
 
----
 
----
qat''ī'''''sht''' - lubili
+
<br>podbijć!
|-
 
| align="center" | obwiatyw
 
| align="center" | '''-īssi'''
 
| align="center" | 
 
mifen'''īssi'''
 
 
----
 
----
qat'''īssi'''
+
<br>żyć!
 
|}
 
|}
*jeśli w bezokoliczniku przed -e stoi ť, ḱ, lub ṕ to po dodaniu -ī- tracą one swoją ejektywność (np w ''qaťe'' - lubić)
 
  
'''Czasowniki nieregularne'''
+
W przypadku zdania rozkazującego przed czasownikiem zazwyczaj wstawia się jeszcze osobę, która jest z reguły pomijana w zdaniach twierdzących, chociaż nie jest to konieczne. Gdy osoba jest obecna można to przetłumaczyć jako konkretny rozkaz do konkretnej osoby, gdy jej natomiast nie ma jest to raczej rozkaz ogólny.
<br>
+
 
 +
<br>Mę mifeno! Mę dhāyarto! Mę raheto! - Jedź! Podbijaj! Żyj!
 +
<br>Mifeno! Dhāyarto! Raheto! - Jeść! Podbijać! Żyć!
 +
 
 +
====Tryb przypuszczający====
 +
Tryb przypuszczający wyraża niepewność, warunkowość lub wyrażone pośrednio życzenie. Tworzy się go, poprzez dodanie do bezokolicznika odpowiedniej końcówki.
 
{| class="wikitable"
 
{| class="wikitable"
 
|-
 
|-
!   osoba 
+
! Osoba
!   końcówka 
+
! Końcówka
!   darād - mieć
+
! Przykład
!  nagham - móc
+
! Tłumaczenie
!  sąrhal - umieć/potrafić
+
|-
!  avriť - myśleć
+
| xé
!  gāchana - znać 
+
| -'''arin'''
!  ŝarwīshi - mieć powinność
+
|
 +
mifene'''arin'''
 +
----
 +
dhāyarte'''arin'''
 +
----
 +
rahete'''arin'''
 +
|jadłbym
 +
----
 +
podbijałbym
 +
----
 +
żyłbym
 
|-
 
|-
| align="center" | xé
+
|
| align="center" | '''-iwa'''
+
| -'''étin'''
| align="center" | dar'''iwa'''
+
|
| align="center" | nagh'''iwa'''
+
mifen'''étin'''
| align="center" | sąrh'''iwa'''
+
----
| align="center" | avr'''iwa'''
+
dhāyart'''étin'''
| align="center" | gāch'''iwa'''
+
----
| align="center" | ŝar'''iwa'''
+
rahet'''étin'''
|-
+
|jadłbyś
| align="center" | mę
+
----
| align="center" | '''-ati'''
+
podbijałbyś
| align="center" | dar'''ati'''
+
----
| align="center" | nagh'''ati'''
+
żyłbyś
| align="center" | sąrh'''ati'''
 
| align="center" | avr'''ati'''
 
| align="center" | gāch'''ati'''
 
| align="center" | ŝar'''ati'''
 
 
|-
 
|-
| align="center" | źa/rha/qa
+
| źa/rha/qa
| align="center" | '''-oda'''
+
| -'''tyan'''
| align="center" | dar'''oda'''
+
|
| align="center" | nagh'''oda'''
+
mifen'''tyan'''  
| align="center" | sąrh'''oda'''
+
----
| align="center" | avr'''oda'''
+
dhāyart'''yan'''  
| align="center" | gāch'''oda'''
+
----
| align="center" | ŝar'''oda'''
+
rahet'''yan'''  
 +
|jadłby/jadłaby/jadłoby
 +
----
 +
podbijałby/podbijałaby/podbijałoby*
 +
----
 +
żyłby/żyłaby/żyłoby*
 
|-
 
|-
| align="center" | ṕef/ṕur/ṕi
+
| ṕef/ṕur/ṕi
| align="center" | '''-ij'''
+
| -'''zhin'''
| align="center" | dar'''ij'''
+
|
| align="center" | nagh'''ij'''
+
mifene'''zhin'''  
| align="center" | sąrh'''ij'''
+
----
| align="center" | avr'''ij'''
+
dhāyarte'''zhin'''  
| align="center" | gāch'''ij'''
+
----
| align="center" | ŝar'''ij'''
+
rahete'''zhin'''  
 +
|jedlibyśmy
 +
----
 +
podbijalibyśmy
 +
----
 +
żylibyśmy
 
|-
 
|-
| align="center" | yôk  
+
| yôk
| align="center" | '''-lin'''
+
| -'''elin'''
| align="center" | da'''lin'''
+
|
| align="center" | na'''lin'''
+
mifen'''elin'''
| align="center" | są'''lin'''
+
----
| align="center" | av'''lin'''
+
dhāyart'''elin'''
| align="center" | gāch'''lin'''
+
----
| align="center" | ŝar'''lin'''
+
rahet'''elin'''
|-
+
|jedlibyście
| align="center" | ta
+
----
| align="center" | '''-ishi
+
podbijalibyście
| align="center" | dar'''ishi'''
+
----
| align="center" | nagh'''ishi'''
+
żylibyście
| align="center" | sąrh'''ishi'''
 
| align="center" | avr'''ishi'''
 
| align="center" | gāch'''ishi'''
 
| align="center" | ŝarw'''ishi'''
 
 
|-
 
|-
| align="center" | obwiatyw
+
| ta
| align="center" | '''-it'''
+
| -'''vin'''
| align="center" | da'''it'''
+
|
| align="center" | na'''it'''
+
mifene'''vin'''
| align="center" | są'''it'''
+
----
| align="center" | av'''it'''
+
dhāyarte'''vin'''  
| align="center" | gā'''it'''
+
----
| align="center" | ŝa'''it'''
+
rahete'''vin'''  
|}
+
|jedliby
 
+
----
{| class="wikitable"
+
podbijaliby
 +
----
 +
żyliby
 
|-
 
|-
!  osoba   
+
| obwiatyw
!  nezyu - być
+
| -'''ŝin'''
!  caiva - chcieć
+
|
!  ḱalshu - musieć
+
mifene'''ŝin'''
 +
----
 +
dhāyarte'''ŝin'''
 +
----
 +
rahete'''ŝin'''
 +
|
 +
|}
 +
* tutaj, tak samo jak w normalnej odmianie, gdy w czasowniku regularnym przed końcowym e stoi t, ť, d lub dh, nie dubluje się tego dodając kolejne t tylko od razu dodaje -'''yan'''.
 +
 
 +
====Tryb życzący====
 +
Tryb życzący wyraża życzenie, nadzieję lub możliwość. Tutaj również dochodzi odpowiednia odmiana. Ten tryb odpowiada mniej więcej polskiej konstrukcji "oby coś".
 +
{| class="wikitable"
 
|-
 
|-
| align="center" | xé
+
! Osoba
| align="center" |  narzān
+
! Końcówka
| align="center" |  cawān
+
! Przykład
| align="center" |  ḱalba
 
 
|-
 
|-
| align="center" | mę
+
|
| align="center" |  nęfé
+
| -'''arya'''
| align="center" |  cintra
+
|
| align="center" |  ḱabara
+
mifene'''arya''' (obym jadł)
|-
+
----
| align="center" | źa
+
dhāyarte'''arya''' (obym podbijał)
| align="center" |  ŝagri
+
----
| align="center" |  ṕesavi
+
rahete'''arya''' (obym żył)
| align="center" |  ezil
 
 
|-
 
|-
| align="center" | rha
+
|
| align="center" ŝauri
+
-'''étrya'''
| align="center" |  ṕanavi
+
|
| align="center" |  ezal
+
mifen'''étrya''' (obyś jadł)
 +
----
 +
dhāyart'''étrya''' (obyś podbijał)
 +
----
 +
rahet'''étrya''' (obyś żył)
 +
 
 
|-
 
|-
| align="center" | qa
+
| źa
| align="center" |  ŝamri
+
| -'''arti'''
| align="center" |  ṕoravi
+
|
| align="center" |  ezûl
+
mifen'''arti''' (oby jadł)
 +
----
 +
dhāyart'''arti''' (oby podbijał)
 +
----
 +
rahet'''arti''' (oby żył)
 +
 
 
|-
 
|-
| align="center" | ṕef
+
| rha
| align="center" |  jaqae
+
| -'''arta'''
| align="center" |  zatan
+
|
| align="center" |  bazhdi
+
mifen'''arta''' (oby jadła)
 +
----
 +
dhāyart'''arta''' (oby podbijała)
 +
----
 +
rahet'''arta''' (oby żyła)
 +
 
 
|-
 
|-
| align="center" | ṕur
+
| qa
| align="center" |  jaqau
+
| -'''arto'''
| align="center" |  zôtan
+
|
| align="center" |  bezhdi
+
mifen'''arto''' (oby jadło)
 +
----
 +
dhāyart'''arto''' (oby podbijało)
 +
----
 +
rahet'''arto''' (oby żyło)
 +
 
 
|-
 
|-
| align="center" | ṕi
+
| ṕef
| align="center" |  jaqai
+
| -'''zef'''
| align="center" |  zutan
+
|
| align="center" |  buzhdi
+
mifene'''zef''' (obyśmy jedli)
 +
----
 +
dhāyarte'''zef''' (obyśmy podbijali)
 +
----
 +
rahete'''zef''' (obyśmy żyli)
 +
 
 
|-
 
|-
| align="center" | yôk
+
| ṕur
| align="center" |  issa
+
| -'''zūr'''
| align="center" |  damar
+
|
| align="center" |  axûl
+
mifene'''zūr''' (obyśmy jedli)
 +
----
 +
dhāyarte'''zūr''' (obyśmy podbijali)
 +
----
 +
rahete'''zūr''' (obyśmy żyli)
 +
 
 
|-
 
|-
| align="center" | ta
+
| ṕi
| align="center" |  eshen
+
| -'''zish'''
| align="center" |  mezdar
+
|
| align="center" |  tagham
+
mifene'''zish''' (obyśmy jedli)
|-
+
----
| align="center" | obwiatyw
+
dhāyarte'''zish''' (obyśmy podbijali)
| align="center" |  ŝehar̄
+
----
| align="center" |  ṕadva
+
rahete'''zish''' (obyśmy żyli)
| align="center" |  ezim
 
|}
 
  
====Czas przyszły====
 
W czasie przyszłym zrostek to -'''āś'''-. Podobnie jak w czasie przeszłym, obwiatyw poprzez dodanie samej końcówki -'''aŝaf'''.
 
{| class="wikitable"
 
 
|-
 
|-
!  Osoba 
+
| yôk
!  Końcówka 
+
| -'''elon'''
!  Przykład
+
|
|-
+
mifen'''elon''' (obyście jedli)
| align="center" | xé
 
| align="center" | '''-rhi'''
 
| align="center" | 
 
mifen''āś'''''rhi''' - będę jadł
 
 
----
 
----
qat''āś'''''rhi''' - będę lubił
+
dhāyart'''elon''' (obyście podbijali)
|-
 
| align="center" | mę
 
| align="center" | '''-dhao'''
 
| align="center" | 
 
mifen''āś'''''dhao''' - będziesz jadł
 
 
----
 
----
qat''āś'''''dhao''' - będziesz lubił
+
rahet'''elon''' (obyście żyli)
 +
 
 
|-
 
|-
| align="center" | źa
+
| ta
| align="center" | '''-ťi'''
+
| -'''rava'''
| align="center" | 
+
|
mifen''āś'''''ťi''' - będzie jadł
+
mifene'''rava''' (oby jedli)
 
----
 
----
qat''āś'''''ťi''' - będzie lubił
+
dhāyarte'''rava''' (oby podbijali)
|-
 
| align="center" | rha
 
| align="center" | '''-ťa'''
 
| align="center" | 
 
mifen''āś'''''ťa''' - będzie jadła
 
 
----
 
----
qat''āś'''''ťa''' - będzie lubiła
+
rahete'''rava''' (oby żyli)
 
|-
 
|-
| align="center" | qa
+
| obwiatyw
| align="center" | '''-ťo'''
+
| -'''ŝap'''
| align="center" | 
+
|
mifen''āś'''''ťo''' - będzie jadło
+
mifene'''ŝap'''
 
----
 
----
qat''āś'''''ťo''' - będzie lubiło
+
dhāyarte'''ŝap'''
|-
 
| align="center" | ṕef
 
| align="center" | '''-ges'''
 
| align="center" | 
 
mifen''āś'''''ges''' - będziemy jedli
 
 
----
 
----
qat''āś'''''ges''' - będziemy lubili
+
rahete'''ŝap'''
|-
+
|}
| align="center" | ṕur
+
====Tryb nieświadka====
| align="center" | '''-gush'''
+
Tryb nieświadka oznacza niepewną, wątpliwą informację, taką której mówiący nie był świadkiem lub która zaczerpał od osób trzecich. Tryb ten był stosowany często w języku ayńadhańskim i staroajdyniriańskim, posiadał również rozbudowaną odmianę przez osoby. Do chwili obecnej zachował się jedynie w szczątkowej formie, w postaci specjalnej konstrukcji.
| align="center" | 
+
 
mifen''āś'''''gush''' - będziemy jedli
+
W przypadku czasowników regularnych:
----
+
<pre>Bezokolicznik(-e) + wrostek -n- + końcówka odmiany
qat''āś'''''gush''' - będziemy lubili
+
</pre> 
|-
+
Np. Rha e rakhasas qasarta
| align="center" | ṕi
+
<br/>(Ona spotyka się ze szlachcicami) 
| align="center" | '''-gis'''  
+
 
 +
<br>Rha ôhirita, oan e rakhasas qasar'''en'''ta
 +
<br/>(Ona mówi, że spotyka się ze szlachcicami)
 +
 
 +
W przypadku czasowników nieregularnych:
 +
<pre>Bezokolicznik + ennes
 +
</pre>
 +
Np. Źa bazdirazi daraem
 +
<br/>(On ma syna)
 +
 
 +
<br>Źa ôhiriti, oan bazdirazi daraem ennes
 +
<br/>(On mówi, że ma syna)
 +
 
 +
===Czasy===
 +
Istnieją 3 czasy - teraźniejszy, przeszły i przyszły. Zarówno czas przeszły jak i przyszły tworzy się podobnie, w regularnym bezokoliczniku w miejsce -'''e''' należy dodać najpierw zrostek odpowiadający za czas, a następnie taki odpowiadający za odmianę przez osoby.
 +
====Czas teraźniejszy====
 +
Tworzony przez zwykłą odmianę czasownika przez osoby.
 +
 
 +
====Czas przeszły====
 +
W czasie przeszłym zrostek wskazujący czas to -'''ī'''-. Wyjątkiem jest tu obwiatyw, gdzie zamiast -ī- pojawia się jedynie końcówka -'''īssi'''.
 +
{| class="wikitable"
 +
|-
 +
!  Osoba 
 +
!  Końcówka 
 +
!  Przykład
 +
|-
 +
| align="center" |
 +
| align="center" | '''-'''
 
| align="center" |   
 
| align="center" |   
mifen''āś'''''gis''' - będziemy jedli
+
mifen''ī'''''''' - jadłem
 
----
 
----
qat''āś'''''gis''' - będziemy lubili
+
qat''ī'''''''' - lubiłem*
 
|-
 
|-
| align="center" | yôk
+
| align="center" |
| align="center" | '''-har'''  
+
| align="center" | '''-'''
 
| align="center" |   
 
| align="center" |   
mifen''āś'''''har''' - będziecie jedli
+
mifen''ī'''''''' - jadłeś
 
----
 
----
qat''āś'''''har''' - będziecie lubili
+
qat''ī'''''''' - lubiłeś
 
|-
 
|-
| align="center" | ta
+
| align="center" | źa
| align="center" | '''-'''
+
| align="center" | '''-dri'''
 
| align="center" |   
 
| align="center" |   
mifen''āś'''''''' - będą jedli
+
mifen''ī'''''dri''' - jadł
 
----
 
----
qat''āś'''''''' - będą lubili
+
qat''ī'''''dri''' - lubił
 
|-
 
|-
| align="center" | obwiatyw
+
| align="center" | rha
| align="center" | '''-āŝaf'''
+
| align="center" | '''-dra'''
 
| align="center" |   
 
| align="center" |   
mifn'''āŝaf'''
+
mifen''ī'''''dra''' - jadła
 
----
 
----
qat'''āŝaf'''
+
qat''ī'''''dra''' - lubiła
|}
 
 
 
'''Czasowniki nieregularne'''
 
<br>
 
{| class="wikitable"
 
 
|-
 
|-
!  osoba 
+
| align="center" | qa
!  końcówka 
+
| align="center" | '''-dro'''
!  darād - mieć
+
| align="center" | 
!  nagham - móc
+
mifen''ī'''''dro''' - jadło
!  sąrhal - umieć/potrafić
+
----
!  avriť - myśleć
+
qat''ī'''''dro''' - lubiło
!  gāchana - znać 
 
!  ŝarwīshi - mieć powinność
 
 
|-
 
|-
| align="center" |
+
| align="center" | ṕef
| align="center" | '''-ôra'''
+
| align="center" | '''-dzve'''
| align="center" | dar'''ôra'''
+
| align="center" |
| align="center" | nagh'''ôra'''
+
mifen''ī'''''dzve''' - jedliśmy
| align="center" | sąrh'''ôra'''
+
----
| align="center" | avr'''ôra'''
+
qat''ī'''''dzve''' - lubiliśmy
| align="center" | gāch'''ôra'''
 
| align="center" | ŝar'''ôra'''
 
 
|-
 
|-
| align="center" |
+
| align="center" | ṕur
| align="center" | '''-iday'''
+
| align="center" | '''-źve'''
| align="center" | dar'''iday'''
+
| align="center" |
| align="center" | nagh'''iday'''
+
mifen''ī'''''źve''' - jedliśmy
| align="center" | sąrh'''iday'''
+
----
| align="center" | avr'''iday'''
+
qat''ī'''''źve''' - lubiliśmy
| align="center" | gāch'''iday'''
 
| align="center" | ŝar'''iday'''
 
 
|-
 
|-
| align="center" | źa/rha/qa
+
| align="center" | ṕi
| align="center" | '''-iať'''
+
| align="center" | '''-djve'''  
| align="center" | dar'''iať'''
+
| align="center" |
| align="center" | nagh'''iať'''
+
mifen''ī'''''djve''' - jedliśmy
| align="center" | sąrh'''iať'''
+
----
| align="center" | avr'''iať'''
+
qat''ī'''''djve''' - lubiliśmy
| align="center" | gāch'''iať'''
 
| align="center" | ŝar'''iať'''
 
 
|-
 
|-
| align="center" | ṕef/ṕur/ṕi
+
| align="center" | yôk
| align="center" | '''-arg'''
+
| align="center" | '''-llay'''  
| align="center" | dar'''arg'''
+
| align="center" |
| align="center" | nagh'''arg'''
+
mifen''ī'''''llay''' - jedliście
| align="center" | sąrh'''arg'''
+
----
| align="center" | avr'''arg'''
+
qat''ī'''''llay''' - lubiliście
| align="center" | gāch'''arg'''
 
| align="center" | ŝar'''arg'''
 
|-
 
| align="center" | yôk
 
| align="center" | '''-ahwa'''
 
| align="center" | d'''āhwa'''
 
| align="center" | n'''āhwa'''
 
| align="center" | są'''hwa'''
 
| align="center" | av'''ahwa'''
 
| align="center" | gāch'''ahwa'''
 
| align="center" | ŝar'''ahwa'''
 
 
|-
 
|-
 
| align="center" | ta
 
| align="center" | ta
| align="center" | '''-ena
+
| align="center" | '''-sht'''
| align="center" | dar'''ena'''
+
| align="center" |
| align="center" | nagh'''ena'''
+
mifen''ī'''''sht''' - jedli
| align="center" | sąrh'''ena'''
+
----
| align="center" | avr'''ena'''
+
qat''ī'''''sht''' - lubili
| align="center" | gāch'''ena'''
 
| align="center" | ŝarw'''ena'''
 
 
|-
 
|-
 
| align="center" | obwiatyw
 
| align="center" | obwiatyw
| align="center" | '''-ishq'''
+
| align="center" | '''-īssi'''
| align="center" | da'''ishq'''
+
| align="center" |
| align="center" | na'''ishq'''
+
mifen'''īssi'''
| align="center" | są'''ishq'''
+
----
| align="center" | av'''ishq'''
+
qat'''īssi'''
| align="center" | gā'''ishq'''
 
| align="center" | ŝa'''ishq'''
 
 
|}
 
|}
 +
*jeśli w bezokoliczniku przed -e stoi ť, ḱ, lub ṕ to po dodaniu -ī- tracą one swoją ejektywność (np w ''qaťe'' - lubić)
  
 +
'''Czasowniki nieregularne'''
 +
<br>
 
{| class="wikitable"
 
{| class="wikitable"
 
|-
 
|-
!  osoba    
+
!  osoba  
nezyu - być
+
!  końcówka 
caiva - chcieć
+
!  darād - mieć
ḱalshu - musieć
+
!  nagham - móc
 +
!  sąrhal - umieć/potrafić
 +
avriť - myśleć
 +
gāchana - znać 
 +
ŝarwīshi - mieć powinność
 
|-
 
|-
 
| align="center" | xé
 
| align="center" | xé
| align="center" | nakhan
+
| align="center" | '''-iwa'''
| align="center" | ciyaf
+
| align="center" | dar'''iwa'''
| align="center" | ḱedaka
+
| align="center" | nagh'''iwa'''
 +
| align="center" | sąrh'''iwa'''
 +
| align="center" | avr'''iwa'''
 +
| align="center" | gāch'''iwa'''
 +
| align="center" | ŝar'''iwa'''
 
|-
 
|-
 
| align="center" | mę
 
| align="center" | mę
| align="center" | nanin
+
| align="center" | '''-ati'''
| align="center" | cahir
+
| align="center" | dar'''ati'''
| align="center" | ḱella
+
| align="center" | nagh'''ati'''
 +
| align="center" | sąrh'''ati'''
 +
| align="center" | avr'''ati'''
 +
| align="center" | gāch'''ati'''
 +
| align="center" | ŝar'''ati'''
 
|-
 
|-
| align="center" | źa
+
| align="center" | źa/rha/qa
| align="center" | ŝegal
+
| align="center" | '''-oda'''
| align="center" | ṕeshwa
+
| align="center" | dar'''oda'''
| align="center" | eqener
+
| align="center" | nagh'''oda'''
 +
| align="center" | sąrh'''oda'''
 +
| align="center" | avr'''oda'''
 +
| align="center" | gāch'''oda'''
 +
| align="center" | ŝar'''oda'''
 
|-
 
|-
| align="center" | rha
+
| align="center" | ṕef/ṕur/ṕi
| align="center" | ŝewal
+
| align="center" | '''-ij'''
| align="center" | ṕashwa
+
| align="center" | dar'''ij'''
| align="center" | eqayr
+
| align="center" | nagh'''ij'''
 +
| align="center" | sąrh'''ij'''
 +
| align="center" | avr'''ij'''
 +
| align="center" | gāch'''ij'''
 +
| align="center" | ŝar'''ij'''
 
|-
 
|-
| align="center" | qa
+
| align="center" | yôk
| align="center" | ŝemal
+
| align="center" | '''-lin'''
| align="center" | ṕoshwa
+
| align="center" | da'''lin'''
| align="center" | eqonu
+
| align="center" | na'''lin'''
 +
| align="center" | są'''lin'''
 +
| align="center" | av'''lin'''
 +
| align="center" | gāch'''lin'''
 +
| align="center" | ŝar'''lin'''
 
|-
 
|-
| align="center" | ṕef
+
| align="center" | ta
| align="center" | jor̄epi
+
| align="center" | '''-ishi
| align="center" | zinet
+
| align="center" | dar'''ishi'''
| align="center" | basaf
+
| align="center" | nagh'''ishi'''
 +
| align="center" | sąrh'''ishi'''
 +
| align="center" | avr'''ishi'''
 +
| align="center" | gāch'''ishi'''
 +
| align="center" | ŝarw'''ishi'''
 
|-
 
|-
| align="center" | ṕur
+
| align="center" | obwiatyw
| align="center" | jor̄upi
+
| align="center" | '''-it'''
| align="center" | zunut
+
| align="center" | da'''it'''
| align="center" | behaf
+
| align="center" | na'''it'''
 +
| align="center" | są'''it'''
 +
| align="center" | av'''it'''
 +
| align="center" | gā'''it'''
 +
| align="center" | ŝa'''it'''
 +
|}
 +
 
 +
{| class="wikitable"
 
|-
 
|-
| align="center" | ṕi
+
!  osoba   
| align="center" |  jor̄ipi
+
!  nezyu - być
| align="center" |  zinit
+
!  caiva - chcieć
| align="center" |  biraf
+
!  ḱalshu - musieć
 
|-
 
|-
| align="center" | yôk
+
| align="center" |
| align="center" |  izra
+
| align="center" |  narzān
| align="center" |  dashan
+
| align="center" |  cawān
| align="center" |  exay
+
| align="center" |  ḱalba
 
|-
 
|-
| align="center" | ta
+
| align="center" |
| align="center" |  ashi
+
| align="center" |  nęfé
| align="center" |  mezhir
+
| align="center" |  cintra
| align="center" |  tarkhe
+
| align="center" |  ḱabara
 
|-
 
|-
| align="center" | obwiatyw
+
| align="center" | źa
| align="center" |  ŝayla
+
| align="center" |  ŝagri
| align="center" |  ṕeshay
+
| align="center" |  ṕesavi
| align="center" |  eqayf
+
| align="center" |  ezil
|}
 
==Dialekty==
 
 
 
<do przerobienia>
 
 
 
[[Plik:DialektyAjdyniriańskiego.png|1100px]]
 
 
 
----
 
Język ajdyniriański dzieli się na kilka bliskich sobie dialektów regionalnych. Każdy z nich znajduje się poza tym pod bardzo silnym wpływem tak zwanej Wysokiej Mowy, będącej językiem imperialnego dworu. Są wzajemnie zrozumiałe a różnice pomiędzy nimi objawiają się głównie w innej wymowie pewnych dźwięków oraz innych zapożyczeniach.
 
 
 
*1 - dialekt centralny (dialekt djyazhoarski) - podstawa współczesnego ajdyniriańskiego oraz Wysokiej Mowy, najbardziej rozpowszechniony dialekt.
 
*2 - dialekt batipurski - częsta zmiana [ã] w [ɔ̃] oraz przejście [i] w [ɪ] 
 
*3 - dialekt śranirski - cechuje się częstym zmiękczaniem spółgłosek: sh przechodzi często w ś, zh w ź, ch w ć a j w dj.
 
*4 - dialekt asurański - ze względu na swe historyczne znaczenie jeden z najważniejszych ajdyniriańskich dialektów. Cechuje się największym konserwatyzmem, zachował wiele słów i form uważanych za archaizmy w innych dialektach. Zachował również staroajdyniriańską wymowę é, jako [e], oraz częściową palatalizację.
 
*5 - dialekt kiwarański - cechuje się wymową litery r jako [ɹ], zanikiem r̄ oraz częściowym zanikiem spółgłosek nosowych 
 
*6 - dialekt sureński - cechuje się częściowym zanikiem przydechu oraz częstym zastępowaniem a przez o 
 
*7 - dialekt północny (dialekt Wybrzeża) - cechuje się wymową kh jako [ʜ], q jako [ɢ] oraz całkowitym zanikiem przydechu.
 
*8 - dialekt zachodni - wywodzący się z dialektu batipurskiego, jest jednak najbardziej odrębnym ajdyniriańskim dialektem. Zauważalne wpływy sąsiednich języków waraskich i jandirskich. Cechuje się silną nasalizacją: praktycznie każde [ɛn] przeszło w [ɛ̃], [an] w [ã], natomiast [ã] w [ɔ̃].   
 
 
 
===Wysoka Mowa===
 
'''Issani Ôhirya''' [is:aɲi ɤxiɾja], dosłownie ''Wysoka Mowa'' to literacka i poetycka forma ajdyniriańskiego, będąca językiem szlachty i imperialnego dworu. Bazuje na dominującym dialekcie centralnym, posiada jednak kilka charakterystycznych cech, odróżniających ją od innych ajdyniriańskich dialektów.
 
 
 
====Skrócenie czasownika "być"====
 
Język literacki zachował występujące w staroajdyniriańskim skrócenie czasownika "być" do formy końcówki doklejanej na koniec rzeczownika lub przymiotnika. Użycie takiego skrótu jest uważane za zwrot bardzo formalny i oficjalny, o wiele bardziej niż użycie zwykłej odmiany czasownika "być". W transkrypcji łacińskiej skrót będzie oddzielony od poprzedzającego go słowa apostrofem, mimo że w r̄agulu rozróżnienie takie nie występuje. Jeżeli na końcu słowa do którego dodajemy skrócenie znajduje się samogłoska, to skrócenie poprzedzamy również podaną w nawiasie literą y. 
 
{| class="wikitable"
 
 
|-
 
|-
!  osoba   
+
| align="center" | rha
!  skrócenie "być"
+
| align="center" |  ŝauri
!  przykład
+
| align="center" |  ṕanavi
!  tłumaczenie
+
| align="center" |  ezal
|-
 
| align="center" | xé
 
| align="center" |  -(y)in
 
| align="center" |  ḱévarat'in
 
| align="center" |  jestem człowiekiem
 
|-
 
| align="center" | mę
 
| align="center" |  -(y)ef
 
| align="center" |  ḱévarat'ef
 
| align="center" |  jesteś człowiekiem
 
|-
 
| align="center" | źa
 
| align="center" |  -(gy)oŝ
 
| align="center" |  ḱévarati'gyoŝ
 
| align="center" |  on jest mężczyzną (m)
 
|-
 
| align="center" | rha
 
| align="center" |  -(vy)aŝ
 
| align="center" |  ḱévarata'vyaŝ
 
| align="center" |  ona jest kobietą (f)
 
 
|-
 
|-
 
| align="center" | qa
 
| align="center" | qa
| align="center" |  -(my)uŝ
+
| align="center" |  ŝamri
| align="center" |  ḱévarat'uŝ
+
| align="center" |  ṕoravi
| align="center" |  ono jest człowiekiem (n)
+
| align="center" |  ezûl
 
|-
 
|-
 
| align="center" | ṕef
 
| align="center" | ṕef
| align="center" |  -(y)ai
+
| align="center" |  jaqae
| align="center" |  ḱévarabhaś'ai
+
| align="center" |  zatan
| align="center" |  my(1) jesteśmy ludźmi
+
| align="center" |  bazhdi
 
|-
 
|-
 
| align="center" | ṕur
 
| align="center" | ṕur
| align="center" |  -(y)iv
+
| align="center" |  jaqau
| align="center" |  ḱévarabhyām'iv
+
| align="center" |  zôtan
| align="center" |  my(2) jesteśmy ludźmi
+
| align="center" |  bezhdi
 
|-
 
|-
 
| align="center" | ṕi
 
| align="center" | ṕi
| align="center" |  -(y)ūh
+
| align="center" |  jaqai
| align="center" |  ḱévarabhaś'ūh
+
| align="center" |  zutan
| align="center" |  my(3) jesteśmy ludźmi
+
| align="center" |  buzhdi
 
|-
 
|-
 
| align="center" | yôk  
 
| align="center" | yôk  
| align="center" |  -(y)il
+
| align="center" |  issa
| align="center" |  ḱévarabhaś'il
+
| align="center" |  damar
| align="center" |  wy jesteście ludźmi
+
| align="center" |  axûl
 
|-
 
|-
 
| align="center" | ta
 
| align="center" | ta
| align="center" |  -(y)art
+
| align="center" |  eshen
| align="center" |  ḱévarabhaś'art
+
| align="center" |  mezdar
| align="center" |  oni są ludźmi
+
| align="center" |  tagham
 
|-
 
|-
 
| align="center" | obwiatyw
 
| align="center" | obwiatyw
| align="center" |  -(y)eŝe
+
| align="center" |  ŝehar̄
| align="center" |  ḱévarat'eŝe
+
| align="center" |  ṕadva
| align="center" |   
+
| align="center" |  ezim
 
|}
 
|}
  
====Zwroty grzecznościowe====
+
====Czas przyszły====
*hezh - neutralny zwrot grzecznościowy, występujący również często w mowie potocznej. Używany do zwracania się do osób nieznajomych, zwłaszcza o podobnym lub niższym statusie do nas. Posiada także męską i żeńską formę (''hezhi'' i ''hezha''), odpowiada polskiemu pan/pani.  
+
W czasie przyszłym zrostek to -'''āś'''-. Podobnie jak w czasie przeszłym, obwiatyw poprzez dodanie samej końcówki -'''aŝaf'''.
*seod - zwrot grzecznościowy używany w stosunku do osób zamożnych, nienależących jednak do arystokracji. Posiada męską i żeńską formę (''seodi'' i ''seoda'').   
+
{| class="wikitable"
*qenai - zwrot grzecznościowy używany zwłaszcza w stosunku do mędrców, kapłanów i uczonych, ludzi cieszących się estymą i uznaniem z uwagi na ich mądrość. Posiada jedynie formę neutralną.   
+
|-
*ądzear - zwrot grzecznościowy używany w stosunku do urzędników państwowych. Posiada męską i żeńską formę (''ądzeari'' i ''ądzeara'').  
+
!  Osoba 
*kshatrit - zwrot grzecznościowy używany w stosunku do wojskowych. Dosłownie znaczy "dowódca" i w imperialnej armii używa się go wyłącznie w stosunku do przełożonych, jednak cywile używają tego sformułowania w stosunku do każdego wojskowego. Posiada formę męską i żeńską (''kshatriti'' i ''kshatrita'').  
+
!  Końcówka 
*shārios - zwrot grzecznościowy używany ogólnie w stosunku do szlachty. Posiada zarówno formę męską i żeńską (''shāriosi'' i ''shāriosa''), dosłownie znaczy "oświecony".   
+
!  Przykład
*perzisani - zwrot grzecznościowy używany w stosunku do przywódców Wielkich Rodów, najpotężniejszych z pośród arystokracji oraz członków rodziny królewskiej. Posiada jedynie formę neutralną. Dosłownie znaczy "płomienny".   
+
|-
*hûras - określenie wielkiego szacunku, używane w oficjalnych dokumentach. Posiada męską i żeńską formę (''hûrasi'' i ''hûrasa''). Najprawdopodobniej pochodzi od słowa ''ahûrani'' - święty, boski.
+
| align="center" | xé
 
+
| align="center" | '''-rhi'''
====Ciągi przymiotnikowe====
+
| align="center" | 
Rzeczą powszechną w Wysokiej Mowie są ciągi przymiotnikowe, czyli zestawienie kilku przymiotników obok siebie w jednym ciągu. Zabieg ten używany jest przede wszystkim w celu grzecznościowym, aby podkreślić pozytywne cechy i walory rozmówcy. O ile w mowie potocznej obojętnym jest czy na początku stoi rzeczownik czy przymiotnik, o tyle w Wysokiej Mowie zawsze pierwszy jest przymiotnik. W ciągach przymiotniki oddziela się od siebie partykułą ''o''.
+
mifen''āś'''''rhi''' - będę jadł
 
+
----
Jeżeli obok siebie znajdują się przymiotniki o takim samym znaczeniu to wzmacniają się one wzajemnie. Na przykład ''dhiryani o amani fara'' (piękna i piękna kobieta) znaczy tyle co "bardzo piękna kobieta". Takie ciągi przymiotnikowe mogą mieć jednak znacznie więcej przymiotników, niekoniecznie będących synonimami, mogą być również w stopniu wyższym lub najwyższym czy zawierać odpowiedni prefiks.
+
qat''āś'''''rhi''' - będę lubił
Układanie ciągów przymiotnikowych uznaje się za wielką sztukę, cenioną zarówno w literaturze i poezji jak i w mowie dworskiej.
+
|-
<br><br/>
+
| align="center" | mę
 +
| align="center" | '''-dhao'''
 +
| align="center" | 
 +
mifen''āś'''''dhao''' - będziesz jadł
 +
----
 +
qat''āś'''''dhao''' - będziesz lubił
 +
|-
 +
| align="center" | źa
 +
| align="center" | '''-ťi'''
 +
| align="center" | 
 +
mifen''āś'''''ťi''' - będzie jadł
 +
----
 +
qat''āś'''''ťi''' - będzie lubił
 +
|-
 +
| align="center" | rha
 +
| align="center" | '''-ťa'''
 +
| align="center" | 
 +
mifen''āś'''''ťa''' - będzie jadła
 +
----
 +
qat''āś'''''ťa''' - będzie lubiła
 +
|-
 +
| align="center" | qa
 +
| align="center" | '''-ťo'''
 +
| align="center" | 
 +
mifen''āś'''''ťo''' - będzie jadło
 +
----
 +
qat''āś'''''ťo''' - będzie lubiło
 +
|-
 +
| align="center" | ṕef
 +
| align="center" | '''-ges'''
 +
| align="center" | 
 +
mifen''āś'''''ges''' - będziemy jedli
 +
----
 +
qat''āś'''''ges''' - będziemy lubili
 +
|-
 +
| align="center" | ṕur
 +
| align="center" | '''-gush'''
 +
| align="center" | 
 +
mifen''āś'''''gush''' - będziemy jedli
 +
----
 +
qat''āś'''''gush''' - będziemy lubili
 +
|-
 +
| align="center" | ṕi
 +
| align="center" | '''-gis'''
 +
| align="center" | 
 +
mifen''āś'''''gis''' - będziemy jedli
 +
----
 +
qat''āś'''''gis''' - będziemy lubili
 +
|-
 +
| align="center" | yôk
 +
| align="center" | '''-har'''
 +
| align="center" | 
 +
mifen''āś'''''har''' - będziecie jedli
 +
----
 +
qat''āś'''''har''' - będziecie lubili
 +
|-
 +
| align="center" | ta
 +
| align="center" | '''-eą'''
 +
| align="center" | 
 +
mifen''āś'''''eą''' - będą jedli
 +
----
 +
qat''āś'''''eą''' - będą lubili
 +
|-
 +
| align="center" | obwiatyw
 +
| align="center" | '''-āŝaf'''
 +
| align="center" | 
 +
mifn'''āŝaf'''
 +
----
 +
qat'''āŝaf'''
 +
|}
 +
 
 +
'''Czasowniki nieregularne'''
 +
<br>
 +
{| class="wikitable"
 +
|-
 +
!  osoba 
 +
!  końcówka 
 +
!  darād - mieć
 +
!  nagham - móc
 +
!  sąrhal - umieć/potrafić
 +
!  avriť - myśleć
 +
!  gāchana - znać 
 +
!  ŝarwīshi - mieć powinność
 +
|-
 +
| align="center" | xé
 +
| align="center" | '''-ôra'''
 +
| align="center" | dar'''ôra'''
 +
| align="center" | nagh'''ôra'''
 +
| align="center" | sąrh'''ôra'''
 +
| align="center" | avr'''ôra'''
 +
| align="center" | gāch'''ôra'''
 +
| align="center" | ŝar'''ôra'''
 +
|-
 +
| align="center" | mę
 +
| align="center" | '''-iday'''
 +
| align="center" | dar'''iday'''
 +
| align="center" | nagh'''iday'''
 +
| align="center" | sąrh'''iday'''
 +
| align="center" | avr'''iday'''
 +
| align="center" | gāch'''iday'''
 +
| align="center" | ŝar'''iday'''
 +
|-
 +
| align="center" | źa/rha/qa
 +
| align="center" | '''-iať'''
 +
| align="center" | dar'''iať'''
 +
| align="center" | nagh'''iať'''
 +
| align="center" | sąrh'''iať'''
 +
| align="center" | avr'''iať'''
 +
| align="center" | gāch'''iať'''
 +
| align="center" | ŝar'''iať'''
 +
|-
 +
| align="center" | ṕef/ṕur/ṕi
 +
| align="center" | '''-arg'''
 +
| align="center" | dar'''arg'''
 +
| align="center" | nagh'''arg'''
 +
| align="center" | sąrh'''arg'''
 +
| align="center" | avr'''arg'''
 +
| align="center" | gāch'''arg'''
 +
| align="center" | ŝar'''arg'''
 +
|-
 +
| align="center" | yôk
 +
| align="center" | '''-ahwa'''
 +
| align="center" | d'''āhwa'''
 +
| align="center" | n'''āhwa'''
 +
| align="center" | są'''hwa'''
 +
| align="center" | av'''ahwa'''
 +
| align="center" | gāch'''ahwa'''
 +
| align="center" | ŝar'''ahwa'''
 +
|-
 +
| align="center" | ta
 +
| align="center" | '''-ena
 +
| align="center" | dar'''ena'''
 +
| align="center" | nagh'''ena'''
 +
| align="center" | sąrh'''ena'''
 +
| align="center" | avr'''ena'''
 +
| align="center" | gāch'''ena'''
 +
| align="center" | ŝarw'''ena'''
 +
|-
 +
| align="center" | obwiatyw
 +
| align="center" | '''-ishq'''
 +
| align="center" | da'''ishq'''
 +
| align="center" | na'''ishq'''
 +
| align="center" | są'''ishq'''
 +
| align="center" | av'''ishq'''
 +
| align="center" | gā'''ishq'''
 +
| align="center" | ŝa'''ishq'''
 +
|}
 +
 
 +
{| class="wikitable"
 +
|-
 +
!  osoba   
 +
!  nezyu - być
 +
!  caiva - chcieć
 +
!  ḱalshu - musieć
 +
|-
 +
| align="center" | xé
 +
| align="center" |  nakhan
 +
| align="center" |  ciyaf
 +
| align="center" |  ḱedaka
 +
|-
 +
| align="center" | mę
 +
| align="center" |  nanin
 +
| align="center" |  cahir
 +
| align="center" |  ḱella
 +
|-
 +
| align="center" | źa
 +
| align="center" |  ŝegal
 +
| align="center" |  ṕeshwa
 +
| align="center" |  eqener
 +
|-
 +
| align="center" | rha
 +
| align="center" |  ŝewal
 +
| align="center" |  ṕashwa
 +
| align="center" |  eqayr
 +
|-
 +
| align="center" | qa
 +
| align="center" |  ŝemal
 +
| align="center" |  ṕoshwa
 +
| align="center" |  eqonu
 +
|-
 +
| align="center" | ṕef
 +
| align="center" |  jor̄epi
 +
| align="center" |  zinet
 +
| align="center" |  basaf
 +
|-
 +
| align="center" | ṕur
 +
| align="center" |  jor̄upi
 +
| align="center" |  zunut
 +
| align="center" |  behaf
 +
|-
 +
| align="center" | ṕi
 +
| align="center" |  jor̄ipi
 +
| align="center" |  zinit
 +
| align="center" |  biraf
 +
|-
 +
| align="center" | yôk
 +
| align="center" |  izra
 +
| align="center" |  dashan
 +
| align="center" |  exay
 +
|-
 +
| align="center" | ta
 +
| align="center" |  ashi
 +
| align="center" |  mezhir
 +
| align="center" |  tarkhe
 +
|-
 +
| align="center" | obwiatyw
 +
| align="center" |  ŝayla
 +
| align="center" |  ṕeshay
 +
| align="center" |  eqayf
 +
|}
 +
==Dialekty==
 +
 
 +
<do przerobienia>
 +
 
 +
[[Plik:DialektyAjdyniriańskiego.png|1100px]]
 +
 
 +
----
 +
Język ajdyniriański dzieli się na kilka bliskich sobie dialektów regionalnych. Każdy z nich znajduje się poza tym pod bardzo silnym wpływem tak zwanej Wysokiej Mowy, będącej językiem imperialnego dworu. Są wzajemnie zrozumiałe a różnice pomiędzy nimi objawiają się głównie w innej wymowie pewnych dźwięków oraz innych zapożyczeniach.
 +
 
 +
*1 - dialekt centralny (dialekt djyazhoarski) - podstawa współczesnego ajdyniriańskiego oraz Wysokiej Mowy, najbardziej rozpowszechniony dialekt.
 +
*2 - dialekt batipurski - częsta zmiana [ã] w [ɔ̃] oraz przejście [i] w [ɪ] 
 +
*3 - dialekt śranirski - cechuje się częstym zmiękczaniem spółgłosek: sh przechodzi często w ś, zh w ź, ch w ć a j w dj.
 +
*4 - dialekt asurański - ze względu na swe historyczne znaczenie jeden z najważniejszych ajdyniriańskich dialektów. Cechuje się największym konserwatyzmem, zachował wiele słów i form uważanych za archaizmy w innych dialektach. Zachował również staroajdyniriańską wymowę é, jako [e], oraz częściową palatalizację.
 +
*5 - dialekt kiwarański - cechuje się wymową litery r jako [ɹ], zanikiem r̄ oraz częściowym zanikiem spółgłosek nosowych 
 +
*6 - dialekt sureński - cechuje się częściowym zanikiem przydechu oraz częstym zastępowaniem a przez o 
 +
*7 - dialekt północny (dialekt Wybrzeża) - cechuje się wymową kh jako [ʜ], q jako [ɢ] oraz całkowitym zanikiem przydechu.
 +
*8 - dialekt zachodni - wywodzący się z dialektu batipurskiego, jest jednak najbardziej odrębnym ajdyniriańskim dialektem. Zauważalne wpływy sąsiednich języków waraskich i jandirskich. Cechuje się silną nasalizacją: praktycznie każde [ɛn] przeszło w [ɛ̃], [an] w [ã], natomiast [ã] w [ɔ̃].   
 +
 
 +
===Wysoka Mowa===
 +
'''Issani Ôhirya''' [is:aɲi ɤxiɾja], dosłownie ''Wysoka Mowa'' to literacka i poetycka forma ajdyniriańskiego, będąca językiem szlachty i imperialnego dworu. Bazuje na dominującym dialekcie centralnym, posiada jednak kilka charakterystycznych cech, odróżniających ją od innych ajdyniriańskich dialektów.
 +
 
 +
====Skrócenie czasownika "być"====
 +
Język literacki zachował występujące w staroajdyniriańskim skrócenie czasownika "być" do formy końcówki doklejanej na koniec rzeczownika lub przymiotnika. Użycie takiego skrótu jest uważane za zwrot bardzo formalny i oficjalny, o wiele bardziej niż użycie zwykłej odmiany czasownika "być". W transkrypcji łacińskiej skrót będzie oddzielony od poprzedzającego go słowa apostrofem, mimo że w r̄agulu rozróżnienie takie nie występuje. Jeżeli na końcu słowa do którego dodajemy skrócenie znajduje się samogłoska, to skrócenie poprzedzamy również podaną w nawiasie literą y. 
 +
{| class="wikitable"
 +
|-
 +
!  osoba   
 +
!  skrócenie "być"
 +
!  przykład
 +
!  tłumaczenie
 +
|-
 +
| align="center" | xé
 +
| align="center" |  -(y)in
 +
| align="center" |  ḱévarat'in
 +
| align="center" |  jestem człowiekiem
 +