Język ajdyniriański: Różnice pomiędzy wersjami

Z Conlanger
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
m
 
(Nie pokazano 120 wersji utworzonych przez 2 użytkowników)
Linia 1: Linia 1:
 +
{{Ajdynir Intro}}
 +
 
{{ język
 
{{ język
 
| kolor = #CE2029
 
| kolor = #CE2029
 
| nazwa = Język ajdyniriański  
 
| nazwa = Język ajdyniriański  
 
| nazwa własna = Aydīnôhirya
 
| nazwa własna = Aydīnôhirya
| twórca = [[User:Borlach|Borlach]]
+
| twórca = [[User:Borlach|Borlach]] w 2016
 
| nazwa conworldu = [[Kyon]]
 
| nazwa conworldu = [[Kyon]]
| państwa = [[Wielkie Imperium Ajdyniriańskie|Ajdynir]] (urzędowy)<br />[[Rikkadan]] (komunikacja międzynar.)<br />[[Kawelia]] (komunikacja międznar.)<br />[[Unagurowie]] i [[Ażerimowie]] (komunikacja międzynar.)<br /> [[Dżaszir]] (pomocniczy)<br /> [[Unia Lomarska]] (pomocniczy)<br /> [[Emnaegnir]] (pomocniczy) <br /> inne
+
| państwa = [[Wielkie Imperium Ajdyniriańskie|Ajdynir]] (urzędowy)<br />
 +
Kraje ościenne (pomocniczy i komunikacja międzynar.)  
 
| regiony = [[Ajdyniriana]] (lingua franca), południowe wybrzeża Morza Słonego  
 
| regiony = [[Ajdyniriana]] (lingua franca), południowe wybrzeża Morza Słonego  
 
| mówiący = ''do ustalenia''
 
| mówiący = ''do ustalenia''
Linia 16: Linia 19:
 
::: [[Język staroajdyniriański]]
 
::: [[Język staroajdyniriański]]
 
:::: '''Język ajdyniriański'''
 
:::: '''Język ajdyniriański'''
|tekst jaki =  
+
| tekst jaki = The Dawn Will Come (Dragon Age Inkwizycja)
|
+
| tekst u = Afrahąm queśafrīdro ag aŝaegi iranonīdro<br>Hrid dāryono, lalair sannāśťo<br>Cir̄as essani'yuŝ ag frahimani sharwan'uŝ<br>Eo anyoa kailino eńara rhāvani<br>Lilair sannāśťo<br><br/>Zhizdaraz ṕarondīyą ag orse néva omani<br>Śaetrās arzanno, lilair sannāśťo<br>Cir̄as essani'yuŝ ag frahimani sharwan'uŝ<br>Eo anyoa kailino eńara rhāvani<br>Lilair sannāśťo<br><br/>Orse zaoghar zūrvano ag issani bądhiro<br>Pacvarqārtaro, lilair sannāśťo<br>Cir̄as essani'yuŝ ag frahimani sharwan'uŝ<br>Eo anyoa kailino eńara rhāvani<br>Lilair sannāśťo
 +
 
 
}}
 
}}
 
{{słownik}}
 
{{słownik}}
  
'''Język ajdyniriański''', alternatywnie również '''język ajdynirski''' (ajd. ''cabhar aydīnirani'' [{{IPA|t͡sabʱaɾ ajdɨɲiɾʲaɲi}}] lub ''Aydīnôhirya'' [{{IPA|ajdɨnɤxiɾja}}]) — język stworzony przez [[Użytkownik:Borlach|Borlacha]], jako jego pierwszy konlang. Inspirowany między innymi językami indo-irańskimi, językami kaukaskimi, a także językami ludów Ameryki Północnej.
+
'''Język ajdyniriański''', alternatywnie również '''język ajdynirski''' (ajd. [[Plik:Cabhar.png|150px]] ''cabhar aydīnirani'' [{{IPA|t͡sa'bʱaɾ ajdɨɲi'ɾʲaɲi}}] lub [[Plik:Ajdynohirya.png|100px]] ''Aydīnôhirya'' [{{IPA|ajdɨnɤxiɾ'ja}}]) — język stworzony przez [[Użytkownik:Borlach|Borlacha]], jako jego pierwszy i flagowy conlang. Inspirowany między innymi językami indoirańskimi, językami kaukaskimi, a także językami Indian Ameryki Północnej.  
  
W świecie [[Kyon|Kyonu]] jest językiem urzędowym [[Wielkie Imperium Ajdyniriańskie|Imperium Ajdyniriańskiego]] i rdzennym językiem [[Ajdyniriańczycy|Ajdyniriańczyków]], będącym nośnikiem imperialnych wpływów i wysokiej kultury. Pełni także rolę lingua franca całej [[Ajdyniriana|Ajdyniriany]], używany jako język handlu i dyplomacji na ogromnych obszarach środkowej części kontynentu. Jest to język fleksyjny z elementami aglutynacyjnymi, charakteryzujący się między innymi rozbudowaną kategorią osoby gramatycznej, wyróżniając obwiatyw i dzieląc 1 os. lm na formę inkluzywną, ekskluzywną i podwójną. Ajdyniriański wywodzi się z wymarłego [[Język ajniadański|języka ajniadańskiego]], ramach proponowanej rodziny [[Języki seframańskie|języków seframańskich]], jest również jedynym znanym i żyjącym obecnie przedstawicielem grupy północno-ajdniadańskiej.  
+
W świecie [[Kyon|Kyonu]] jest językiem urzędowym [[Wielkie Imperium Ajdyniriańskie|Imperium Ajdyniriańskiego]] i rdzennym językiem [[Ajdyniriańczycy|Ajdyniriańczyków]], będącym nośnikiem imperialnych wpływów i wysokiej kultury. Pełni także rolę lingua franca całej [[Ajdyniriana|Ajdyniriany]], używany jako język handlu i dyplomacji na ogromnych obszarach środkowej części kontynentu. Jest to język fleksyjny z silnymi elementami aglutynacyjnymi, charakteryzujący się między innymi rozbudowaną kategorią osoby gramatycznej, wyróżniając obwiatyw i dzieląc 1 os. lm na formę inkluzywną, ekskluzywną i podwójną. Ajdyniriański wywodzi się z wymarłego [[Język ajniadański|języka ajniadańskiego]], ramach proponowanej rodziny [[Języki seframańskie|języków seframańskich]], jest również jedynym znanym i żyjącym obecnie przedstawicielem grupy północno-ajdniadańskiej.  
 
==Fonologia==   
 
==Fonologia==   
 
===Samogłoski===
 
===Samogłoski===
Linia 49: Linia 53:
 
|}
 
|}
  
 +
===Dyftongi===
 +
W języku ajdyniriańskim występuje 10 dyftongów:
 +
<div style="column-count:5;-moz-column-count:5;-webkit-column-count:3">
 +
*'''ae''' - [{{IPA|aɛ}}] jak w ''śaetra'' [{{IPA|ɕ}}<font color="darkred">{{IPA|aɛ}}</font>{{IPA|tra}}] (gwiazda)
 +
*'''ai''' - [{{IPA|aɪ}}] jak w ''dairaish'' [{{IPA|d}}<font color="darkred">{{IPA|aɪ}}</font>{{IPA|ɾ}}<font color="darkred">{{IPA|aɪ}}</font>{{IPA|ʂ}}] (kajdany, łańcuch)
 +
*'''aī''' - [{{IPA|aɘ}}] jak w ''mārgaīn'' [{{IPA|ma:rg}}<font color="darkred">{{IPA|aɘ}}</font>{{IPA|n}}] (bezpiecznemu)
 +
*'''ao''' - [{{IPA|aɔ}}] jak w ''ťaoma'' [{{IPA|t'}}<font color="darkred">{{IPA|aɔ}}</font>{{IPA|ma}}] (magia)
 +
*'''au''' - [{{IPA|au}}] jak w ''drauzh'' [{{IPA|dr}}<font color="darkred">{{IPA|au}}</font>{{IPA|ʐ}}] (kłamstwo)
 +
*'''ea''' - [{{IPA|ɛa}}] jak w ''lorheal'' [{{IPA|lɔʀ}}<font color="darkred">{{IPA|ɛa}}</font>{{IPA|l}}] (kruk)
 +
*'''eo''' - [{{IPA|ɛɔ}}] jak w ''eo'' [<font color="darkred">{{IPA|ɛɔ}}</font>] (w)
 +
*'''ia''' - [{{IPA|ɪa}}] jak w ''weŝaryia'' [{{IPA|wɛɬarj}}<font color="darkred">{{IPA|ɪa}}</font>] (szkło)
 +
*'''io''' - [{{IPA|ɪɔ}}] jak w ''annurios'' [{{IPA|an:uɾ}}<font color="darkred">{{IPA|ɪɔ}}</font>{{IPA|s}}] (pełny)
 +
*'''oa''' - [{{IPA|ɔa}}] jak w ''djyoaxar'' [{{IPA|d͡ʑj}}<font color="darkred">{{IPA|ɔa}}</font>{{IPA|ksar}}] (mit)
 +
</div>
 +
<br>
 +
Dyftongi [{{IPA|aɘ}}] oraz [{{IPA|ɪɔ}}] występują dość rzadko, pojawiając się praktycznie jedynie w odmianie słów, głównie przymiotników i imiesłowów. Z kolei niektórzy uznają często występujące [{{IPA|ɛj}}] za 11 dyftong.
 +
*'''é''' - [{{IPA|ɛj}}] jak w ''éxan'' [<font color="darkred">{{IPA|ɛj}}</font>{{IPA|ksan}}] (wielki).
  
{| cellspacing="10" style="text-align: center;"
+
W przypadku gdy ma pojawić się niedozwolony dyftong, pomiędzy samogłoskami najczęściej pojawia się [{{IPA|j}}], oddzielając je. Nie występują także długie dyftongi, nawet jeśli słowo zapisywane jest w sposób sugerujący jego występowanie. W takim wypadku słowo będzie wymawiane z krótkim dyftongiem.
|- style="font-size: 2.0em;"
+
*''pteān'' - [{{IPA|pt}}<font color="darkred">{{IPA|ɛa}}</font>{{IPA|n}}]
|  a  ||  ā ||  ą  ||  e  ||  é  ||  ę  ||  i  || ī  ||  o  ||  ô  ||  u ||  ū  ||  û  ||
+
*''ptoān'' - [{{IPA|pt}}<font color="darkred">{{IPA|ɔa}}</font>{{IPA|n}}]
|-
+
*''tôriāmi'' - [{{IPA|tɤɾ}}<font color="darkred">{{IPA|ɪa}}</font>{{IPA|mi}}]
| [a] || [aː] || [ã] || [ɛ] || [ɛj] || [ɛ̃] || [i]~[ɪ] || [ɨ~ɘ] || [ɔ] || [ɤ] || [u] || [u:] || [ʉ] ||
 
|}
 
  
+ DYFTĄGI dat'
 
 
===Spółgłoski===
 
===Spółgłoski===
 
{| class="wikitable" width="40%" min-width="350px"
 
{| class="wikitable" width="40%" min-width="350px"
Linia 67: Linia 85:
 
! rowspan="2" align=center | Retrofl.
 
! rowspan="2" align=center | Retrofl.
 
! rowspan="2" align=center | Miękkopod.  
 
! rowspan="2" align=center | Miękkopod.  
!style="text-align=center colspan="2"| Twardopod.
+
! colspan="2" align=center | Twardopod.
! rowspan="2" align=center | Języczkowe  
+
! rowspan="2" colspan="2" align=center | Języczkowe  
 
|-
 
|-
 
! <small>zwykłe</small>
 
! <small>zwykłe</small>
Linia 183: Linia 201:
 
|
 
|
 
|}
 
|}
 +
* [{{IPA|ɾ}}] występuje jedynie pomiędzy samogłoskami i dyftongami
  
 
+
===Struktura sylaby===
 
+
W ajdyniriańskim maksymalna dopuszczalna sylaba to '''CCCCVCC''', gdzie V oznacza samogłoskę lub dyftong a C spółgłoskę. Przykładem takiej sylaby jest np. ''khshryand'' [{{IPA|χʂrjand}}] (krawędź, straj). Taka budowa sylaby pojawia się jednak bardzo rzadko, rzadkie są również zbitki spółgłoskowe składające się z więcej niż 2 spółgłosek. Dominują proste sylaby, takie jak V, VC, CV i CVC.   
{| cellspacing="10" style="text-align: center;"
 
|- style="font-size: 2.0em;"
 
|  b  ||  bh ||  ch  ||  c  ||  ć  ||  d  ||  dh  || f  ||  g  ||  gh  ||  h ||  hw  ||  kh  ||  y  ||  q  ||  k  ||  ḱ  ||  l ||
 
|-
 
| [b] || [bʱ] || [ʈ͡ʂ] || [t͡s] || [t͡ɕ] || [d̪] || [d̪ʱ] || [f] || [g] || [gʱ] || [x] || [xʷ] || [χ]~[ʜ] || [j] || [q] || [k] || [kʼ] || [l] ||
 
|- style="font-size: 2.0em;"
 
|  m  ||  n  ||  ń  ||  p  ||  ṕ  ||  r  ||  r̄ ||  rh  ||  s  ||  ś  ||  sh  ||  ŝ  ||  t  ||  ť  ||  v  ||  z  ||  zh || ź ||
 
|-
 
| [m] || [n] || [ɲ] || [p] || [pʼ] || [ɾ]~[r] || [r:] || [ʀ]~[ʁ] || [s] || [ɕ] || [ʃ] || [ɬ] || [t] || [tʼ] || [v] || [z] || [ʐ] || [ʑ] ||
 
|- style="font-size: 2.0em;"
 
| j  ||  dj  ||  dz  ||  w  ||  x  ||
 
|-
 
| [dʒ] || [d͡ʑ] || [d͡z] || [w] || [ks] ||
 
|}
 
 
 
Często występuje również dźwięk /kʷ/.
 
  
 
===Zmiany fonologiczne===
 
===Zmiany fonologiczne===
Zmiany fonologiczne ze staroajdyniriańskiego do ajdyniriańskiego:
+
<small>Zmiany fonologiczne ze staroajdyniriańskiego do ajdyniriańskiego:</small>
 
:_a: → _ax
 
:_a: → _ax
 
:_aje → _ai
 
:_aje → _ai
Linia 229: Linia 232:
 
:qʷ → q
 
:qʷ → q
 
:qʷ → kʷ
 
:qʷ → kʷ
→ gz → ks
+
:ɣ → ks
  
 
==Pismo==
 
==Pismo==
 +
Do zapisu języka ajdyniriańskiego używa się rodzimego pisma ajdyniriańskiego, zwanego R̄agul, będącego podstawową formą zapisu języka w konworldzie. Oprócz r̄agulu używa się również zapis alfabetem łacińskim, gdzie występują 43 litery oraz 12 dwuznaków. 
 
===Zapis łaciński===
 
===Zapis łaciński===
 +
{| cellspacing="10" style="text-align: center;"
 +
|- style="font-size: 2.0em;"
 +
|  a  ||  ā ||  ą  ||  b  ||  bh  ||  ch  ||  c  || ć  ||  d  ||  dh 
 +
|-
 +
| [{{IPA|a}}] || [{{IPA|aː}}] || [{{IPA|ã}}] || [{{IPA|b}}] || [{{IPA|bʰ}}] || [{{IPA|ʈ͡ʂ}}] || [{{IPA|t͡s}}] || [{{IPA|t͡ɕ}}] || [{{IPA|d}}] || [{{IPA|dʰ}}]
 +
|- style="font-size: 2.0em;"
 +
|  e  ||  é ||  ę  ||  f  ||  g  ||  gh  ||  h  || kh  ||  hw  ||  i 
 +
|-
 +
| [{{IPA|ɛ}}] || [{{IPA|ɛj}}] || [{{IPA|ɛ̃}}] || [{{IPA|f}}] || [{{IPA|g}}] || [{{IPA|gʰ}}] || [{{IPA|x}}] || [{{IPA|χ}}] || [{{IPA|xʷ}}] || [{{IPA|i~ɪ}}]
 +
|- style="font-size: 2.0em;"
 +
|  ī  ||  y  ||  q  ||  k  ||  ḱ  ||  l  ||  m ||  n  ||  ń  ||  o 
 +
|-
 +
| [{{IPA|ɨ~ɘ}}] || [{{IPA|j}}] || [{{IPA|q}}] || [{{IPA|k}}] || [{{IPA|kʼ}}] || [{{IPA|l}}] || [{{IPA|m}}] || [{{IPA|n}}] || [{{IPA|ɲ}}] || [{{IPA|ɔ}}]
 +
|- style="font-size: 2.0em;"
 +
|  ô  ||  p  ||  ṕ  ||  r  ||  r̄  ||  rh  ||  s ||  ś  ||  sh  ||  ŝ 
 +
|-
 +
| [{{IPA|ɤ}}] || [{{IPA|p}}] || [{{IPA|p'}}] || [{{IPA|ɾ~r}}] || [{{IPA|r:}}] || [{{IPA|ʀ}}] || [{{IPA|s}}] || [{{IPA|ɕ}}] || [{{IPA|ʂ}}] || [{{IPA|ɬ}}]
 +
|- style="font-size: 2.0em;"
 +
|  t  ||  ť  ||  u  ||  ū  ||  û  ||  v  ||  z ||  zh  ||  ź  ||  j 
 +
|-
 +
| [{{IPA|t}}] || [{{IPA|t'}}] || [{{IPA|u}}] || [{{IPA|u:}}] || [{{IPA|ʉ}}] || [{{IPA|v}}] || [{{IPA|z}}] || [{{IPA|ʐ}}] || [{{IPA|ʑ}}] || [{{IPA|d͡ʐ}}]
 +
|- style="font-size: 2.0em;"
 +
|  dj  ||  dz  ||  w  ||  x  || qu 
 +
|-
 +
| [{{IPA|d͡ʑ}}] || [{{IPA|d͡z}}] || [{{IPA|w}}] || [{{IPA|ks}}] || [{{IPA|kʷ}}]
 +
|}
  
 
===R̄agul===
 
===R̄agul===
<do przerobienia>
 
  
Ajdyniriański zapisywany jest pismem alfabetycznym, który jest tak naprawdę mocno zmodyfikowanym alfabetem awestyjskim<ref>https://pl.wikipedia.org/wiki/Alfabet_awestyjski</ref>. Jego nazwa to '''r̄agul''', co znaczy po prostu "pismo". R̄agul składa się z 58 znaków, w tym 13 samogłosek, 41 spółgłosek i 4 znaków interpunkcyjnych. Zazwyczaj jeden znak odpowiada jednemu dźwiękowi. Niektóre litery mogą być wymawiane inaczej w oficjalnym dialekcie imperialnym (używanym na rdzennych ziemiach [[Ajdyniriańczycy|Ajdyniriańczyków]]) i inaczej w jednym z kilku dialektów regionalnych. W r̄agulu czyta i piszę się od lewej do prawej, nie ma również rozróżnienia między małymi i wielkimi literami.
+
'''R̄agul''' (ajd. ''r̄agul'' [{{IPA|r:agul}}] pismo) to ajdyniriańskie pismo głoskowe (alfabetyczne)<ref>Zainspirowane i wzorowane na alfabecie awestyjskim: https://pl.wikipedia.org/wiki/Alfabet_awestyjski</ref>, używane do zapisu języka ajdyniriańskiego, [[Język staroajdyniriański|staroajdyniriańskiego]], oraz wielu innych języków [[Ajdyniriana|Ajdyniriany]], jak choćby [[Język rikkadański|rikkadańskiego]] czy [[Język tahareński|tahareńskiego]]. Jest to pełny alfabet, zawierający zarówno spółgłoski jak i samogłoski. Do zapisu języka ajdyniriańskiego stosuje się 59 znaków - 41 spółgłosek, 13 samogłosek oraz 5 znaków interpunkcyjnych, chociaż liczba znaków r̄agulu może różnić się w przypadku zapisu innych języków. Z reguły jeden znak odpowiada jednemu dźwiękowi, słowa są natomiast zapisywane od lewej do prawej. Nie wyróżnia się również wielkich i małych liter.
 +
 
 +
R̄agul posiada trzy kroje pisma, dość różniące się od siebie. Są to:
 +
:'''Favwarani''' (ajd. [{{IPA|favwaɾaɲi}}] "użytkowy") - typ pisma stosowany na co dzień w powszechnym użytku, a także pismo odręczne. Krój pisma oparty na stylu ''Khshāyarani''.     
 +
:'''Khshāyarani''' (ajd. [{{IPA|χʂa:jaɾaɲi}}] "cesarski" lub "imperialny") - styl powstały około roku DATA (kalendarz wspólny) na potrzeby ważnych dokumentów państwowych. W zamierzeniu styl ten odwołuje się oraz stara się naśladować najwcześniejsze ajdyniriańskie, oraz najprawdopodobniej ajniadańskie inskrypcje, być swego rodzaju powrotem do korzeni. ''Khshāyarani'' używany jest jako de facto standardowa czcionka. Nazwa wywodzi się również od powszechnego użycia w imperialnej propagandzie, na inskrypcjach, pomnikach oraz dokumentach.   
 +
:'''Léwevani''' lub '''Léwenaqeni''' (ajd. [{{IPA|lɛjwɛvaɲi}}] / [{{IPA|lɛjwɛnaqɛɲi}}] "poetycki") - najstarszy oraz najbardziej ozdobny rodzaj r̄agulu, używany przede wszystkim do zapisu wszelkiego rodzaju poezji. Styl kaligraficzny, różniący się znacznie zarówno od użytkowego ''Favwarani'' jak i imperialnego ''Khshāyarani''.    
  
Ciężko jest jednoznacznie stwierdzić gdzie powstał ten rodzaj pisma, lecz najstarsze znane inskrypcje zapisane za pomocą r̄agulu (w ajniadańskim) pochodzą sprzed około 2000 lat ziemskich. Są to krótkie fragmenty znacznie starszych i niestety nie zachowanych już tekstów religijnych. Pierwsze pełne znalezione inskrypcje pochodzą natomiast z okresu o kilka wieków późniejszego i inskrypcjami koronacyjnymi pierwszych władców [[Djyazhoar|Djyazhoaru]]. Jego historia jest jednak znacznie starsza, najprawdopodobniej pismo to pochodzi bowiem ze Starożytnego Wschodu a dokładniej z na wpół legendarnej praojczyzny Ajdyniriańczyków, [[Pierwsze Królestwo|Pierwszego Królestwa]], znajdującej się najprawdopodobniej na wyżynnych i wysokogórskich terytoriach dzisiejszego [[Państwo Olsów|Państwa Oleskiego]]. R̄agul jest najprawdopodobniej kontynuacją pisma ajniadańskiego.     
+
Ciężko jest jednoznacznie stwierdzić gdzie powstało pismo ajdyniriańskie, lecz najstarsze znane inskrypcje zapisane za pomocą r̄agulu (w archaicznej odmianie staroajdyniriańskiego) pochodzą prawdopodobnie z okolic roku 300 Czwartej Ery (roku 3881 kalendarza wspólnego)<ref>Około 1900 lat ziemskich temu</ref>. Są to krótkie fragmenty znacznie starszych i niestety niezachowanych do naszych czasów tekstów religijnych oraz psalmów, będących najprawdopodobniej ajniadańską spuścizną.<br>
[[Plik:Ragul.png|center|1200px]]
+
Pierwsze pełne znalezione inskrypcje pochodzą natomiast z okresu o kilka wieków późniejszego - inskrypcje koronacyjne oraz propagandowe [[Aŝamānish I Wielki|Aŝamānisha Wielkiego]], pierwszego Imperatora Ajdyniru, spisane w roku 828 Czwartej Ery (4441 kalendarza wspólnego)<ref>Około 1700 lat ziemskich temu</ref>.
[[Plik:Ragul_liczby.png|600px]]
 
<center>''Napis po prawej: Éxan Khshāyarvan Aydīniru. Hwadāmi, er̄atāmi akhé dzaraman - Wielkie Imperium Ajdyniriańskie. Wiedza, siła i zwycięstwo.''</center>
 
  
===Ortografia===
+
Historia r̄agulu sięga jednak znacznie dalej, pismo to pochodzi bowiem ze Starożytnego Wschodu, a dokładniej owianej legendami praojczyzny Ajdyniriańczyków, [[Ainıadnıeresťa|Pierwszego Królestwa]], znajdującej się na równinach nad brzegami rzeki [[XXXrzeka|Yitryazhir]], które obecnie zamieszkują [[Kauradowie]], oraz obszarach wyżynnych u podnóży Gór Pochodzenia, położonych na granicy dzisiejszej [[Państwo Olsów|Monarchii Olsów]]. R̄agul jest kontynuacją ewolucji wielu znacznie starszych pism ajniadańskich, zaczynając od pierwotnego pisma obrazkowego, kończąc na pełnym alfabecie funkcjonującym na kilkaset lat przed upadkiem Pierwszego Królestwa.
<br>- /ɲ/ można zapisać również jako ''ni'', zwłaszcza na końcu słowa
+
 
<br>- ''q'' wymawia się jako /q/, natomiast ''qu'' (a w starszych tekstach również ''qv'' i ''qw'') odpowiada /kʷ/
+
Starożytne pismo ajniadańskie zostało przewiezione nad Jezioro Szmaragdowe w skutek osiedlenia się tam Ajniadanów po zagładzie Pierwszego Królestwa. Tam powoli przekształciło się w r̄agul - pismo ajdyniriańskie, podczas epoki Wojujących Królestw, a następnie w czasach Starego Państwa, doszło bowiem do naturalnej ewolucji alfabetu - pismo z tamtego okresu różni się wyglądem znacząco zarówno od pisma ajniadańskiego (oraz najwcześniejszych inskrypcji w r̄agulu), jak i od współczesnej formy tego pisma. Podczas okresu przejściowego, trwającego od upadku Starego Państwa do początku Nowego Państwa, zwanego Czasem Pustego Tronu, dokonano radykalnej reformy alfabetu, starając nadać mu wygląd jak najbardziej zbliżony do pierwotnego r̄agulu. Ze względów kulturowych, religijnych oraz z powodu działania wszechobecnej propagandy państwowej, współczesny r̄agul niewiele zmienił się od czasu tych reform, styl Khshāyarani bazuje właśnie na owych reformach. Wyjątkiem jest tutaj styl Léwevani, który pochodzi od r̄agul czasów Starego Państwa.             
<br>- w przypadku zapożyczeń z innych języków, w których występuje dźwięk /ŋ/, zamienia się on w ajdyniriańskim w ''nag'' lub ''gh''
+
 
==Gramatyka==
+
==== Alfabet ====
Ajdyniriański jest językiem wysoce fleksyjnym, czasowniki odmieniają się przez osoby, czasy i tryby. Podstawowym szykiem zdania jest SOV, ale bez problemu można użyć praktycznie dowolnego innego szyku. Występują również różnego rodzaju zrostki. Co ciekawe, w ajdyniriańskim występuje obwiatyw.
+
[[Plik:Mottoragajd.png|thumb|right|1000px|<center>Przykład tekstu zapisanego za pomocą r̄agulu - na górze w stylu Favwarani, poniżej w Khshāyarani. Motto Ajdyniru oraz jedno ze zwyczajowych powitań:</center><br><br/><center>''Éxan Khshāyarvan Aydīnirani. Hwadāmi, er̄atāmi akhé dzaraman. Aťeaji Khshāyar raheto! Rahetarto!''<br>''Wielkie Imperium Ajdyniriańskie. Wiedza, siła i zwycięstwo. Niech żyje Imperator! Oby żył!''</center>]]
===Czasowniki===
+
 
====Osoby i odmiana czasowników przez osoby====
+
<br/>
Czasowniki regularne odmienia się przez osoby poprzez dodanie doń odpowiedniej końcówki. Wszystkie czasowniki regularne w bezokoliczniku kończą się na '''-e'''.
+
 
{| class="wikitable"
+
{| class="wikitable" style="text-align: center;"
 +
! colspan=3 | Litera
 +
! colspan=2| Nazwa
 +
! rowspan=2| Wymowa
 +
! rowspan=2| Transkrypcja
 +
! rowspan=2| Wartość numeryczna
 +
|-
 +
! ''Favwarani''
 +
! ''Khshāyarani''
 +
! ''Léwevani''
 +
! Zapis
 +
! Wymowa
 
|-
 
|-
!  osoba 
+
| align="center" |[[Plik:A.rag.stary.png]]
!  końcówka 
+
| align="center" |[[Plik:A.png]]
!  mifene - jeść
+
| align="center" |
!  rahete - żyć*
+
| align="center" | ''a''
!  shéwe - kochać**
+
| align="center" | /a/
 +
| align="center" | /a/
 +
| align="center" | ''a''
 +
| align="center" | 1
 
|-
 
|-
| align="center" | ja - xé
+
| align="center" |[[Plik:Aa.rag.stary.png]]
| align="center" | '''-ar'''
+
| align="center" |[[Plik:Aa.png]]
| align="center" | mifene'''ar''' - jem
+
| align="center" |
| align="center" | rahete'''ar''' - żyję
+
| align="center" | ''āsha''
| align="center" | shéwe'''ar''' - kocham
+
| align="center" | /a:ʂa/
 +
| align="center" | /a:/
 +
| align="center" | ''ā''
 +
| align="center" | 2
 
|-
 
|-
| align="center" | ty - mę
+
| align="center" |[[Plik:Ą.rag.stary.png]]
| align="center" | '''-yt'''
+
| align="center" |[[Plik:Ą.png]]
| align="center" | mifene'''yt''' - jesz
+
| align="center" |
| align="center" | rahete'''yt''' - żyjesz
+
| align="center" | ''ą''
| align="center" | shéwe'''yt''' - kochasz
+
| align="center" | /ã/
 +
| align="center" | /ã/
 +
| align="center" | ''ą''
 +
| align="center" | 3
 
|-
 
|-
| align="center" | on - źa
+
| align="center" |[[Plik:B.rag.stary.png]]
| align="center" | '''-ti'''
+
| align="center" |[[Plik:B.png]]
| align="center" | mifen'''ti''' - on je
+
| align="center" |
| align="center" | rahe'''ti''' - on żyje
+
| align="center" | ''ba''
| align="center" | shéwī'''ti''' - on kocha
+
| align="center" | /ba/
 +
| align="center" | /b/
 +
| align="center" | ''b''
 +
| align="center" | 4
 
|-
 
|-
| align="center" | ona - rha
+
| align="center" |[[Plik:Bh.rag.stary.png]]
| align="center" | '''-ta'''
+
| align="center" |[[Plik:Bh.png]]
| align="center" | mifen'''ta''' - ona je
+
| align="center" |
| align="center" | rahe'''ta''' - ona żyje
+
| align="center" | ''bhar''
| align="center" | shéwī'''ta''' - ona kocha
+
| align="center" | /bʰar/
 +
| align="center" | /bʰ/
 +
| align="center" | ''bh''
 +
| align="center" | 5
 
|-
 
|-
| align="center" | ono - qa
+
| align="center" |[[Plik:Ch.rag.stary.png]]
| align="center" | '''-to'''
+
| align="center" |[[Plik:Ch.png]]
| align="center" | mifen'''to''' - ono je
+
| align="center" |
| align="center" | rahe'''to''' - ono żyje
+
| align="center" | ''chir''
| align="center" | shéwī'''to''' - ono kocha
+
| align="center" | /ʈ͡ʂir/
 +
| align="center" | /ʈ͡ʂ/
 +
| align="center" | ''ch''
 +
| align="center" | 6
 +
|-
 +
| align="center" |[[Plik:C.rag.stary.png]]
 +
| align="center" |[[Plik:C.png]]
 +
| align="center" |
 +
| align="center" | ''ciri''
 +
| align="center" | /t͡siɾi/
 +
| align="center" | /t͡s/
 +
| align="center" | ''c''
 +
| align="center" | 7
 +
|-
 +
| align="center" |[[Plik:Ć.rag.stary.png]]
 +
| align="center" |[[Plik:Ć.png]]
 +
| align="center" |
 +
| align="center" | ''ćarim''
 +
| align="center" | /t͡ɕaɾim/
 +
| align="center" | /t͡ɕ/
 +
| align="center" | ''ć''
 +
| align="center" | 8
 +
|-
 +
| align="center" |[[Plik:D.rag.stary.png]]
 +
| align="center" |[[Plik:D.png]]
 +
| align="center" |
 +
| align="center" | ''da''
 +
| align="center" | /da/
 +
| align="center" | /d/
 +
| align="center" | ''d''
 +
| align="center" | 9
 +
|-
 +
| align="center" |[[Plik:Dh.rag.stary.png]]
 +
| align="center" |[[Plik:Dh.png]]
 +
| align="center" |
 +
| align="center" | ''dhar''
 +
| align="center" | /dʰar/
 +
| align="center" | /dʰ/
 +
| align="center" | ''dh''
 +
| align="center" | 10
 
|-
 
|-
| align="center" | my (inkluzywne) - ṕef
+
| align="center" |[[Plik:E.rag.stary.png]]
| align="center" | '''-z'''
+
| align="center" |[[Plik:E.png]]
| align="center" | mifene'''z''' - my(1) jemy
+
| align="center" |
| align="center" | rahete'''z''' - my(1) żyjemy
+
| align="center" | ''e''
| align="center" | shéwe'''z''' - my(1) kochamy
+
| align="center" | /ɛ/
 +
| align="center" | /ɛ/
 +
| align="center" | ''e''
 +
| align="center" | 20
 
|-
 
|-
| align="center" | my (podwójne) - ṕur
+
| align="center" |[[Plik:Ej.rag.stary.png]]
| align="center" | '''-ź'''
+
| align="center" |[[Plik:Ej.png]]
| align="center" | mifene'''ź''' - my(2) jemy
+
| align="center" |
| align="center" | rahete'''ź''' - my(2) żyjemy
+
| align="center" | ''énar''
| align="center" | shéwe'''ź''' - my(2) kochamy
+
| align="center" | /ɛjnar/
 +
| align="center" | /ɛj/
 +
| align="center" | ''é''
 +
| align="center" | 30
 
|-
 
|-
| align="center" | my (ekskluzywne) - ṕi
+
| align="center" |[[Plik:Ę.rag.stary.png]]
| align="center" | '''-zi'''  
+
| align="center" |[[Plik:Ę.png]]
| align="center" | mifene'''zi''' - my(3) jemy
+
| align="center" |
| align="center" | rahete'''zi''' - my(3) żyjemy
+
| align="center" | ''ę''
| align="center" | shéwe'''zi''' - my(3) kochamy
+
| align="center" | /ɛ̃/
 +
| align="center" | /ɛ̃/
 +
| align="center" | ''ę''
 +
| align="center" | 40
 
|-
 
|-
| align="center" | wy - yôk
+
| align="center" |[[Plik:F.rag.stary.png]]
| align="center" | '''-el'''  
+
| align="center" |[[Plik:F.png]]
| align="center" | mifen'''el''' - jecie
+
| align="center" |
| align="center" | rahet'''el''' - żyjecie
+
| align="center" | ''far''
| align="center" | shéw'''el''' - kochacie
+
| align="center" | /far/
 +
| align="center" | /f/
 +
| align="center" | ''f''
 +
| align="center" | 50
 
|-
 
|-
| align="center" | oni - ta
+
| align="center" |[[Plik:G.rag.stary.png]]
| align="center" | '''-rą'''
+
| align="center" |[[Plik:G.png]]
| align="center" | mifene'''rą''' - jedzą
+
| align="center" |
| align="center" | rahete'''''' - żyją
+
| align="center" | ''ga''
| align="center" | shéwe'''rą''' - kochają
+
| align="center" | /ga/
 +
| align="center" | /g/
 +
| align="center" | ''g''
 +
| align="center" | 60
 
|-
 
|-
| align="center" | obwiatyw
+
| align="center" |[[Plik:Gh.rag.stary.png]]
| align="center" | '''-aite'''
+
| align="center" |[[Plik:Gh.png]]
| align="center" | mifen'''aite'''
+
| align="center" |
| align="center" | rahet'''aite'''
+
| align="center" | ''ghar''
| align="center" | shéw'''aite'''
+
| align="center" | /gʰar/
|}
+
| align="center" | /gʰ/
* gdy w czasowniku regularnym przed końcowym e stoi t, ť, d lub dh opuszcza się dodanie kolejnego t i dodaje samo i, a lub o
+
| align="center" | ''gh''
** w przypadku 3 os. liczby mnogiej pojawia się ī, pochodzące od e z bezokolicznika 
+
| align="center" | 70
 
+
|-
Występują również czasowniki nieregularne. Jest ich 9 - ''być'', ''mieć'', ''móc'', ''umieć''/''potrafić'', ''chcieć'', ''myśleć'', ''znać'', ''musieć'', ''mieć powinność''. Z tych 9, 3 odmieniają się bez żadnej jasno widocznej reguły (czasowniki ''być'', ''chcieć'', ''musieć''), pozostałe 5 natomiast odmienia się podobnie do czasowników regularnych, poprzez dodanie odpowiednich końcówek, a także skrócenie słowa.
+
| align="center" |[[Plik:H.rag.stary.png]]
<br>- dla wszystkich osób oprócz 'ta', 'yôk' i obwiatywu nowa forma powstaje poprzez zachowanie 3 pierwszych liter bezokolicznika i dodaniu do tego odpowiedniej końcówki
+
| align="center" |[[Plik:H.png]]
<br>- dla obwiatywu zachowuje się 2 pierwsze litery i dodaje odpowiednią końcówkę
+
| align="center" |
<br>- dla 'ta' zostawia się jedynie 3-4 pierwsze litery, nie dodając niczego
+
| align="center" | ''ahir''
<br>- dla 'yôk' zostawia się 2 pierwsze litery i dodaje końcówkę
+
| align="center" | /axir/
 
+
| align="center" | /x/
{| class="wikitable"
+
| align="center" | ''h''
 +
| align="center" | 80
 +
|-
 +
| align="center" |[[Plik:Kh.rag.stary.png]]
 +
| align="center" |[[Plik:Kh.png]]
 +
| align="center" |
 +
| align="center" | ''khair''
 +
| align="center" | /χaɪr/
 +
| align="center" | /χ/
 +
| align="center" | ''kh''
 +
| align="center" | 90
 +
|-
 +
| align="center" |[[Plik:Hw.rag.stary.png]]
 +
| align="center" |[[Plik:Hw.png]]
 +
| align="center" |
 +
| align="center" | ''ahwir''
 +
| align="center" | /axʷir/
 +
| align="center" | /xʷ/
 +
| align="center" | ''hw''
 +
| align="center" | 100
 +
|-
 +
| align="center" |[[Plik:I.rag.stary.png]]
 +
| align="center" |[[Plik:I.png]]
 +
| align="center" |
 +
| align="center" | ''ini''
 +
| align="center" | /iɲi/
 +
| align="center" | /i~ɪ/
 +
| align="center" | ''i''
 +
| align="center" | 200
 
|-
 
|-
!  osoba 
+
| align="center" |[[Plik:Y.rag.stary.png]]
!  końcówka 
+
| align="center" |[[Plik:Y.png]]
!  darād - mieć
+
| align="center" |
!  nagham - móc
+
| align="center" | ''yin''
!  sąrhal - umieć/potrafić
+
| align="center" | /jin/
!  avriť - myśleć
+
| align="center" | /j/
!  gāchana - znać 
+
| align="center" | ''y''
!  ŝarwīshi - mieć powinność
+
| align="center" | 300
 
|-
 
|-
| align="center" |
+
| align="center" |[[Plik:Ii.rag.stary.png]]
| align="center" | '''-āyn'''
+
| align="center" |[[Plik:ii.png]]
| align="center" | dar'''āyn'''
+
| align="center" |
| align="center" | nagh'''āyn'''
+
| align="center" | ''īndar''
| align="center" | sąrh'''āyn'''
+
| align="center" | /ɨndar/
| align="center" | avr'''āyn'''
+
| align="center" | /ɨ~ɘ/
| align="center" | gāch'''āyn'''
+
| align="center" | ''ī''
| align="center" | ŝar'''āyn'''
+
| align="center" | 400
 
|-
 
|-
| align="center" |
+
| align="center" |[[Plik:Q.rag.stary.png]]
| align="center" | '''-ūn'''
+
| align="center" |[[Plik:Q.png]]
| align="center" | dar'''ūn'''
+
| align="center" |
| align="center" | nagh'''ūn'''
+
| align="center" | ''qan''
| align="center" | sąrh'''ūn'''
+
| align="center" | /qan/
| align="center" | avr'''ūn'''
+
| align="center" | /q/
| align="center" | gāch'''ūn'''
+
| align="center" | ''q''
| align="center" | ŝar'''ūn'''
+
| align="center" | 500
 +
|-
 +
| align="center" |[[Plik:K.rag.stary.png]]
 +
| align="center" |[[Plik:K.png]]
 +
| align="center" |
 +
| align="center" | ''kida''
 +
| align="center" | /kida/
 +
| align="center" | /k/
 +
| align="center" | ''k''
 +
| align="center" | 600
 +
|-
 +
| align="center" |[[Plik:K'.rag.stary.png]]
 +
| align="center" |[[Plik:K'.png]]
 +
| align="center" |
 +
| align="center" | ''ḱera''
 +
| align="center" | /k'ɛɾa/
 +
| align="center" | /k'/
 +
| align="center" | ''''
 +
| align="center" | 700
 +
|-
 +
| align="center" |[[Plik:L.rag.stary.png]]
 +
| align="center" |[[Plik:L.png]]
 +
| align="center" |
 +
| align="center" | ''ilin''
 +
| align="center" | /ilin/
 +
| align="center" | /l/
 +
| align="center" | ''l''
 +
| align="center" | 800
 +
|-
 +
| align="center" |[[Plik:M.rag.stary.png]]
 +
| align="center" |[[Plik:M.png]]
 +
| align="center" |
 +
| align="center" | ''aman''
 +
| align="center" | /aman/
 +
| align="center" | /m/
 +
| align="center" | ''m''
 +
| align="center" | 900
 
|-
 
|-
| align="center" | źa/rha/qa
+
| align="center" |[[Plik:N.rag.stary.png]]
| align="center" | '''-aem'''
+
| align="center" |[[Plik:N.png]]
| align="center" | dar'''aem'''
+
| align="center" |
| align="center" | nagh'''aem'''
+
| align="center" | ''nar''
| align="center" | sąrh'''aem'''
+
| align="center" | /nar/
| align="center" | avr'''aem'''
+
| align="center" | /n/
| align="center" | gāch'''aem'''
+
| align="center" | ''n''
| align="center" | ŝar'''aem'''
+
| align="center" | 1000
 
|-
 
|-
| align="center" | ṕef/ṕur/ṕi
+
| align="center" |[[Plik:Ń.rag.stary.png]]
| align="center" | '''-sur'''
+
| align="center" |[[Plik:Ń.png]]
| align="center" | dar'''sur'''
+
| align="center" |
| align="center" | nagh'''sur'''
+
| align="center" | ''ńori''
| align="center" | sąrh'''sur'''
+
| align="center" | /ɲɔɾi/
| align="center" | avr'''sur'''
+
| align="center" | /ɲ/
| align="center" | gāch'''sur'''
+
| align="center" | ''ń''
| align="center" | ŝar'''sur'''
+
| align="center" | 2000
 
|-
 
|-
| align="center" | yôk
+
| align="center" |[[Plik:O.rag.stary.png]]
| align="center" | '''-(h)rish'''
+
| align="center" |[[Plik:O.png]]
| align="center" | da'''hrish'''
+
| align="center" |
| align="center" | na'''hrish'''
+
| align="center" | ''o''
| align="center" | są'''rish'''
+
| align="center" | /ɔ/
| align="center" | av'''rish'''
+
| align="center" | /ɔ/
| align="center" | gāch'''rish'''
+
| align="center" | ''o''
| align="center" | ŝa'''hrish'''
+
| align="center" | 3000
 
|-
 
|-
| align="center" | ta
+
| align="center" |[[Plik:Oo.rag.stary.png]]
| align="center" | -
+
| align="center" |[[Plik:Oo.png]]
| align="center" | dar
+
| align="center" |
| align="center" | nagh
+
| align="center" | ''zôr''
| align="center" | sąrha
+
| align="center" | /zɤr/
| align="center" | avri
+
| align="center" | /ɤ/
| align="center" | gācha
+
| align="center" | ''ô''
| align="center" | ŝarwī
+
| align="center" | 4000
 
|-
 
|-
| align="center" | obwiatyw
+
| align="center" |[[Plik:P.rag.stary.png]]
| align="center" | '''-rā'''
+
| align="center" |[[Plik:P.png]]
| align="center" | da'''rā'''
+
| align="center" |
| align="center" | na'''rā'''
+
| align="center" | ''pira''
| align="center" | są'''rā'''
+
| align="center" | /piɾa/
| align="center" | av'''rā'''
+
| align="center" | /p/
| align="center" | '''rā'''
+
| align="center" | ''p''
| align="center" | ŝa'''rā'''
+
| align="center" | 5000
|}
 
 
 
{| class="wikitable"
 
 
|-
 
|-
!  osoba   
+
| align="center" |[[Plik:P'.rag.stary.png]]
!  nezyu - być
+
| align="center" |[[Plik:P'.png]]
!  caiva - chcieć
+
| align="center" |
!  ḱalshu - musieć
+
| align="center" | ''ṕera''
 +
| align="center" | /p'ɛɾa/
 +
| align="center" | /p'/
 +
| align="center" | ''ṕ''
 +
| align="center" | 6000
 
|-
 
|-
| align="center" |
+
| align="center" |[[Plik:R.rag.stary.png]]
| align="center" | nazyin - jestem
+
| align="center" |[[Plik:R.png]]
| align="center" | cafirya - chcę
+
| align="center" |
| align="center" | ḱaishi - muszę
+
| align="center" | ''ara''
 +
| align="center" | /aɾa/
 +
| align="center" | /ɾ~r/
 +
| align="center" | ''r''
 +
| align="center" | 7000
 
|-
 
|-
| align="center" |
+
| align="center" |[[Plik:Rr.rag.stary.png]]
| align="center" | newef - jesteś
+
| align="center" |[[Plik:Rr.png]]
| align="center" | cuvrad - chcesz
+
| align="center" |
| align="center" | ḱazhis - musisz
+
| align="center" | ''r̄in''
 +
| align="center" | /r:in/
 +
| align="center" | /r:/
 +
| align="center" | ''r̄''
 +
| align="center" | 8000
 
|-
 
|-
| align="center" | źa
+
| align="center" |[[Plik:Rh.rag.stary.png]]
| align="center" | ŝog - on jest
+
| align="center" |[[Plik:rh.png]]
| align="center" | ṕrah - on chce
+
| align="center" |
| align="center" | ekré - on musi
+
| align="center" | ''arhi''
 +
| align="center" | /aʀi/
 +
| align="center" | /ʀ/
 +
| align="center" | ''rh''
 +
| align="center" | 9000
 
|-
 
|-
| align="center" | rha
+
| align="center" |[[Plik:S.rag.stary.png]]
| align="center" | ŝaw - ona jest
+
| align="center" |[[Plik:S.png]]
| align="center" | ṕray - ona chce
+
| align="center" |
| align="center" | ekya - ona musi
+
| align="center" | ''sian''
 +
| align="center" | /sɪan/
 +
| align="center" | /s/
 +
| align="center" | ''s''
 +
| align="center" | 10.000
 
|-
 
|-
| align="center" | qa
+
| align="center" |[[Plik:Ś.rag.stary.png]]
| align="center" | ŝum - ono jest
+
| align="center" |[[Plik:Ś.png]]
| align="center" | ṕrid - ono chce
+
| align="center" |
| align="center" | ekās - ono musi
+
| align="center" | ''śavi''
 +
| align="center" | /ɕavi/
 +
| align="center" | /ɕ/
 +
| align="center" | ''ś''
 +
| align="center" | 20.000
 +
|-
 +
| align="center" |[[Plik:Sh.rag.stary.png]]
 +
| align="center" |[[Plik:Sh.png]]
 +
| align="center" |
 +
| align="center" | ''shin''
 +
| align="center" | /ʂin/
 +
| align="center" | /ʂ/
 +
| align="center" | ''sh''
 +
| align="center" | 30.000
 +
|-
 +
| align="center" |[[Plik:Ss.rag.stary.png]]
 +
| align="center" |[[Plik:Ss.png]]
 +
| align="center" |
 +
| align="center" | ''ŝarde''
 +
| align="center" | /ɬardɛ/
 +
| align="center" | /ɬ/
 +
| align="center" | ''ŝ''
 +
| align="center" | 40.000
 +
|-
 +
| align="center" |[[Plik:T.rag.stary.png]]
 +
| align="center" |[[Plik:T.png]]
 +
| align="center" |
 +
| align="center" | ''tis''
 +
| align="center" | /tis/
 +
| align="center" | /t/
 +
| align="center" | ''t''
 +
| align="center" | 50.000
 +
|-
 +
| align="center" |[[Plik:T'.rag.stary.png]]
 +
| align="center" |[[Plik:T'.png]]
 +
| align="center" |
 +
| align="center" | ''ťesu''
 +
| align="center" | /t'ɛsu/
 +
| align="center" | /t'/
 +
| align="center" | ''ť''
 +
| align="center" | 60.000
 +
|-
 +
| align="center" |[[Plik:U.rag.stary.png]]
 +
| align="center" |[[Plik:U.png]]
 +
| align="center" |
 +
| align="center" | ''u''
 +
| align="center" | /u/
 +
| align="center" | /u/
 +
| align="center" | ''u''
 +
| align="center" | 70.000
 
|-
 
|-
| align="center" | ṕef
+
| align="center" |[[Plik:Uu.rag.stary.png]]
| align="center" | djva - my(1) jesteśmy
+
| align="center" |[[Plik:Uu.png]]
| align="center" | dzar - my(1) chcemy
+
| align="center" |
| align="center" | bhaha - my(1) musimy
+
| align="center" | ''ūnu''
 +
| align="center" | /u:nu/
 +
| align="center" | /u:/
 +
| align="center" | ''ū''
 +
| align="center" | 80.000
 
|-
 
|-
| align="center" | ṕur
+
| align="center" |[[Plik:Uuu.rag.stary.png]]
| align="center" | djri - my(2) jesteśmy
+
| align="center" |[[Plik:Uuu.png]]
| align="center" | dzôr - my(2) chcemy
+
| align="center" |
| align="center" | bhena - my(2) musimy
+
| align="center" | ''dûr''
 +
| align="center" | /dʉr/
 +
| align="center" | /ʉ/
 +
| align="center" | ''û''
 +
| align="center" | 90.000
 
|-
 
|-
| align="center" | ṕi
+
| align="center" |[[Plik:V.rag.stary.png]]
| align="center" | djhu - my(3) jesteśmy
+
| align="center" |[[Plik:V.png]]
| align="center" | dzae - my(3) chcemy
+
| align="center" |
| align="center" | bhiza - my(3) musimy
+
| align="center" | ''vin''
 +
| align="center" | /vin/
 +
| align="center" | /v/
 +
| align="center" | ''v''
 +
| align="center" | 100.000
 
|-
 
|-
| align="center" | yôk
+
| align="center" |[[Plik:Z.rag.stary.png]]
| align="center" | izil - jesteście
+
| align="center" |[[Plik:Z.png]]
| align="center" | dhaźa - chcecie
+
| align="center" |
| align="center" | xanę - musicie 
+
| align="center" | ''zin''
 +
| align="center" | /zin/
 +
| align="center" | /z/
 +
| align="center" | ''z''
 +
| align="center" | 500.000
 
|-
 
|-
| align="center" | ta
+
| align="center" |[[Plik:Zh.rag.stary.png]]
| align="center" | shart - są
+
| align="center" |[[Plik:Zh.png]]
| align="center" | mexa - chcą
+
| align="center" |
| align="center" | tas - muszą
+
| align="center" | ''zhin''
 +
| align="center" | /ʐin/
 +
| align="center" | /ʐ/
 +
| align="center" | ''zh''
 +
| align="center" | -
 
|-
 
|-
| align="center" | obwiatyw
+
| align="center" |[[Plik:Ź.rag.stary.png]]
| align="center" | ŝape
+
| align="center" |[[Plik:Ź.png]]
| align="center" | ṕwene
+
| align="center" |
| align="center" | egīne
+
| align="center" | ''źanu''
|}
+
| align="center" | /ʑanu/
Jedyne zależności jakie tu występują to podzielenie odmian słowa na pewne grupy. Podobne do siebie są formy dla bezokolicznika, xé i mę; dla 3 osoby liczby pojedynczej i obwiatywu; i dla rodzai ''my''. Formy dla yôk i ta różnia się od wszystkich innych.
+
| align="center" | /ʑ/
 
+
| align="center" | ''ź''
====Aspekty====
+
| align="center" | -
W ajdyniriańskim występują 4 aspekty, tworzy się je poprzez dodanie odpowiedniego prefiksu do czasownika.
 
*Aspekt niedokonany to podstawowa forma czasownika.
 
*Aspekt trwający opisuje coś co dzieje się właśnie w opisywanej chwili, podobnie jak continous w języku angielskim.
 
*Aspekt dokonany funkcjonuje na podobnej zasadzie jak w języku polskim - jeść a zjeść.
 
*Aspekt powtarzający opisuje coś co albo dzieje się cyklicznie, albo jest jakimś zwyczajem i przyzwyczajeniem, coś co wielokrotnie już się zdarzyło albo coś co zawsze jest prawdziwe, np "słońce wschodzi rano".
 
 
 
W przypadku aspektu dokonanego i powtarzającego samogłoski w nawiasach dodaje się gdy czasownik rozpoczyna się na spółgłoskę, natomiast w przypadku aspektu trwającego występują 2 formy przedrostka, ''ac'' dodaje się gdy czasownik rozpoczyna się na s, c, lub z.
 
{| class="wikitable" border="1"
 
 
|-
 
|-
! Aspekt
+
| align="center" |[[Plik:J.rag.stary.png]]
! Prefiks
+
| align="center" |[[Plik:J.png]]
! Przykład (jeść, iść/chodzić) 
+
| align="center" |
 +
| align="center" | ''jin''
 +
| align="center" | /d͡ʐin/
 +
| align="center" | /d͡ʐ/
 +
| align="center" | ''j''
 +
| align="center" | 1000.000
 
|-
 
|-
| Aspekt niedokonany
+
| align="center" |[[Plik:Dj.rag.stary.png]]
| -brak-
+
| align="center" |[[Plik:Dj.png]]
| mifene
+
| align="center" |
sanne
+
| align="center" | ''edjan''
 +
| align="center" | /ɛd͡ʑan/
 +
| align="center" | /d͡ʑ/
 +
| align="center" | ''dj''
 +
| align="center" | -
 
|-
 
|-
| Aspekt trwający
+
| align="center" |[[Plik:Dz.rag.stary.png]]
| at/ac-
+
| align="center" |[[Plik:Dz.png]]
| atmifene
+
| align="center" |
acanne
+
| align="center" | ''dzan''
|-
+
| align="center" | /d͡zan/
| Aspekt dokonany
+
| align="center" | /d͡z/
| v(e)-
+
| align="center" | ''dz''
| vemifene
+
| align="center" | -
vesanne
 
 
|-
 
|-
| Aspekt powtarzający
+
| align="center" |[[Plik:W.rag.stary.png]]
| g(e)-
+
| align="center" |[[Plik:W.png]]
| gemifene
+
| align="center" |
gesanne
+
| align="center" | ''war''
 +
| align="center" | /war/
 +
| align="center" | /w/
 +
| align="center" | ''w''
 +
| align="center" | wiele, dużo
 
|-
 
|-
 +
| align="center" |[[Plik:X.rag.stary.png]]
 +
| align="center" |[[Plik:X.png]]
 +
| align="center" |
 +
| align="center" | ''axar''
 +
| align="center" | /aksar/
 +
| align="center" | /ks/
 +
| align="center" | ''x''
 +
| align="center" | bardzo wiele, miliard
 
|}
 
|}
  
===Rzeczowniki===
+
==== Znaki interpunkcyjne ====
====Rodzaj, liczba i kategoria rzeczownika====
+
*<big style="font-size:133%;line-height:normal">[ [[Plik:Kropkanienawiści.png]] ]</big> - ''Ćaqanar'' stosowany jest dokładnie jak kropka w alfabecie łacińskim, stawiany na końcu zdania. ''Ćaqanar'' nie pełni jednak tej funkcji w ajdyniriańskiej poezji, lub pojawia się niezwykle rzadko - zamiast tego używany jest niekiedy dla zaznaczania pierwszych wersów lub zwrotek utworu. Stawiany jest w lekkim odstępie od ostatniej litery wyrazu. 
Język ajdyniriański posiada 4 liczby - liczbę pojedynczą, podwójną, mnogą i absolutną. Dodatkowo rzeczowniki podzielone są na 3 kategorie. Kategorie posiadają inną odmianę przez przypadki i liczby, a rzeczowniki z II i III kategorii ponad to podzielone na podkategorie, w zależności od rdzenia występującego w końcówce słowa.  
+
*<big style="font-size:133%;line-height:normal">[ [[Plik:Przecineknienawiści.png]] ] </big> - ''Puro'' pełni rolę przecinka, używanego dokładnie jak w języku polskim. Podobnie jak ''ćaqanar'' stawiany jest w lekkim odstępie, pomiędzy wyrazami. 
* I kategoria - istoty żywe i rozumne
+
*<big style="font-size:133%;line-height:normal">[ [[Plik:Pytajniknadziei.png]] ]</big> - ''Vāllear'' to odpowiednik znaku zapytania, umieszczany na końcu zdania, jednak w przeciwieństwie do ''puro'' i ''ćaqanar'' bezpośrednio przy słowie, bez żadnego odstępu. 
 +
*<big style="font-size:133%;line-height:normal">[ [[Plik:Wykrzyknikpogardy.png]] ]</big> - ''Ézraezon'' pełni funkcję wykrzyknika, który podobnie jak ''vāllear'' stawia się na końcu zdania, bezpośrednio przy ostatnim słowie. 
 +
*<big style="font-size:133%;line-height:normal">[«  »]</big> - ''Myihrāban'' pełni rolę cudzysłowu oraz nawiasu, często stosuje się go także dla podkreślenia danego słowa lub części zdania, na przykład tytułu lub obwieszczenia.
 +
 
 +
==== System liczbowy ====
 +
Ajdyniriańczycy posługują się dwoma systemami liczbowymi. Pierwszym jest tak zwany ''system tradycyjny'', w którym poszczególnym literom r̄agulu przypisano konkretne wartości liczbowe. Jest ich 50, z czego dwie oznaczają "wiele, dużo" oraz "bardzo wiele, miliard", niesprecyzowane ogromne liczby, nie występuje jednak zero. System ten stosowany był od czasów głębokiej starożytności i najpewniej podobnie jak i sam r̄agulu wywodzi się od starożytnych Ajniadów.
 +
Współcześnie jednak system tradycyjny znacząco stracił na popularności, używa się go przede wszystkim w sztuce i rytuałach, a także numerologii.
 +
 
 +
Drugim systemem liczbowym ''cyfry ajdyniriańskie''. Jest to dziesiętny system pozycyjny, w którym występuje dziesięć samodzielnych cyfr - 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9 oraz 0. System ten został opracowany w już końcowym okresie Starego Państwa, cyfry weszły jednak do powszechnego użytku znacznie później, a ich propagatorem był ajdyniriański matematyk warsakiego pochodzenia, [[Ariysūdrish Nayparnitorhanaxa]] który zastosował je do badań nad algebrą i trygonometrią.
  
* II kategoria - przedmioty, rośliny
+
{| class="wikitable" style="text-align:center"
** IIa - rdzeń '''a/o'''
+
|-
** IIb - rdzeń '''i/ī'''
+
!Cyfry ajdyniriańskie
** IIc - rdzeń '''e'''
+
![[Plik:1ragul.png]]
* III kategoria - pojęcia, abstrakcje, rzeczy niematerialne, państwa
+
![[Plik:2ragul.png]]
** IIIa - rdzeń '''a/o'''
+
![[Plik:3ragul.png]]
** IIIb - rdzeń '''u'''
+
![[Plik:4ragul.png]]
** IIIc - rdzeń '''i'''
+
![[Plik:5ragul.png]]
** IIId - rdzeń '''e'''   
+
![[Plik:6ragul.png]]
 +
![[Plik:7ragul.png]]
 +
![[Plik:8ragul.png]]
 +
![[Plik:9ragul.png]]
 +
![[Plik:0ragul.png]]
 +
|-
 +
! Cyfry arabsko-indyjskie 
 +
| <big>1</big>
 +
| <big>2</big>
 +
| <big>3</big>
 +
| <big>4</big>
 +
| <big>5</big>
 +
| <big>6</big>
 +
| <big>7</big>
 +
| <big>8</big>
 +
| <big>9</big>
 +
| <big>0</big>
 +
|}
  
W ajdyniriańskim występują 3 rodzaje - męski, żeński i neutralny. Rzeczowniki z II i III kategorii sa zawsze rodzaju neutralnego, inaczej jednak sprawa ma się w przypadku rzeczowników I kategorii. W podstawowej formie są one zawsze neutralne, nie określają bowiem płci. Wskazują jedynie na fakt istnienia przedmiotu, a płeć jest nieznana lub nieistotna. Można jednak za pomocą innej końcówki zaznaczyć płeć istoty, zmieniając jednocześnie jej rodzaj. Końcówki różnią się od siebie w zależności od liczby i przypadku.  
+
==Gramatyka==
 
+
Ajdyniriański jest językiem wysoce fleksyjnym, czasowniki odmieniają się przez osoby, czasy i tryby. Podstawowym szykiem zdania jest SOV, ale bez problemu można użyć praktycznie dowolnego innego szyku. Występują również różnego rodzaju zrostki. Co ciekawe, w ajdyniriańskim występuje obwiatyw.
Słowo I kategorii - orzeł
+
===Czasowniki===
 +
====Osoby i odmiana czasowników przez osoby====
 +
Czasowniki regularne odmienia się przez osoby poprzez dodanie doń odpowiedniej końcówki. Wszystkie czasowniki regularne w bezokoliczniku kończą się na '''-e'''.
 
{| class="wikitable"
 
{| class="wikitable"
 
|-
 
|-
! Liczba pojedyncza
+
!   osoba 
! Liczba podwójna
+
!   końcówka 
! Liczba mnoga
+
!   mifene - jeść
! Liczba absolutna
+
!   rahete - żyć*
 +
!  shéwe - kochać**
 
|-
 
|-
| align="center" | ńarmad
+
| align="center" | ja - xé
(orzeł)
+
| align="center" | '''-ar'''
| align="center" | ńarmad'''nam'''  
+
| align="center" |  mifene'''ar''' - jem
(dwa orły)*
+
| align="center" |  rahete'''ar''' - żyję
| align="center" | ńarmad'''aya'''  
+
| align="center" | shéwe'''ar''' - kocham
(orły)*
+
|-
| align="center" | ńarmad'''aur̄'''  
+
| align="center" | ty - mę
(wszystkie orły)*
+
| align="center" | '''-yt'''
 +
| align="center" |  mifene'''yt''' - jesz
 +
| align="center" | rahete'''yt''' - żyjesz
 +
| align="center" |  shéwe'''yt''' - kochasz
 
|-
 
|-
| align="center" | ńarmad'''i'''  
+
| align="center" | on - źa
(samiec orła)
+
| align="center" | '''-ti'''
| align="center" | ńarmad'''anę'''  
+
| align="center" | mifen'''ti''' - on je
(dwa samce orła)
+
| align="center" | rahe'''ti''' - on żyje
| align="center" | ńarmad'''aysi'''  
+
| align="center" | shéwī'''ti''' - on kocha
(samce orłów)
 
| align="center" | ńarmad'''aur̄i'''  
 
(wszystkie samce orła)
 
 
|-
 
|-
| align="center" | ńarmad'''a'''  
+
| align="center" | ona - rha
(samica orła)
+
| align="center" | '''-ta'''
| align="center" | ńarmad'''aną'''  
+
| align="center" | mifen'''ta''' - ona je
(dwie samice orłów)
+
| align="center" | rahe'''ta''' - ona żyje
| align="center" | ńarmad'''aysa'''  
+
| align="center" | shéwī'''ta''' - ona kocha
(samice orłów)
 
| align="center" | ńarmad'''aur̄a'''  
 
(wszystkie samice orłów)
 
|}
 
* również gdy jest to samiec i samica
 
* również gdy jest to grupa mieszana
 
 
 
====Przedrostki====
 
{| class="wikitable" border="1"
 
 
|-
 
|-
! Prefiks
+
| align="center" | ono - qa
! Znaczenie
+
| align="center" | '''-to'''
! Przykład
+
| align="center" |  mifen'''to''' - ono je
! Znaczenie
+
| align="center" |  rahe'''to''' - ono żyje
 +
| align="center" |  shéwī'''to''' - ono kocha
 
|-
 
|-
| ao- || za dużo || '''ao'''shaine || przerastać
+
| align="center" | my (inkluzywne) - ṕef
 +
| align="center" | '''-z'''
 +
| align="center" | mifene'''z''' - my(1) jemy
 +
| align="center" | rahete'''z''' - my(1) żyjemy
 +
| align="center" |  shéwe'''z''' - my(1) kochamy
 
|-
 
|-
| annu- || całość, ogół, wszystko || '''annu'''qarim || panorama
+
| align="center" | my (podwójne) - ṕur
 +
| align="center" | '''-ź'''
 +
| align="center" | mifene'''ź''' - my(2) jemy
 +
| align="center" | rahete'''ź''' - my(2) żyjemy
 +
| align="center" |  shéwe'''ź''' - my(2) kochamy
 
|-
 
|-
| ari- || za czymś, być pro || '''ari'''dzāsharani || prowojenny
+
| align="center" | my (ekskluzywne) - ṕi
 +
| align="center" | '''-zi'''
 +
| align="center" | mifene'''zi''' - my(3) jemy
 +
| align="center" | rahete'''zi''' - my(3) żyjemy
 +
| align="center" |  shéwe'''zi''' - my(3) kochamy
 
|-
 
|-
| avwi- || działać przeciw, anty || '''avwi'''dzāsharani || antywojenny
+
| align="center" | wy - yôk
|-
+
| align="center" | '''-el'''
| buri- || skrajnie, niezwykle || '''buri'''dhiryani || niesamowicie, skrajnie piękny, piękniejszy niż wszystko inne
+
| align="center" | mifen'''el''' - jecie
|-
+
| align="center" | rahet'''el''' - żyjecie
| car|| arcy ||'''car'''jaeham || arcykapłan
+
| align="center" | shéw'''el''' - kochacie
 
|-
 
|-
| dûs- || wszech || '''dûs'''hwadāmi || wszechwiedza
+
| align="center" | oni - ta
|-
+
| align="center" | '''-'''
| eḱa- || ponownie || '''eḱā'''vriť || przemyśleć
+
| align="center" | mifene'''''' - jedzą
|-
+
| align="center" | rahete'''''' - żyją
| el- || za mało || '''el'''kromani || niewystarczające, niedostateczne, nieodpowiedni
+
| align="center" shéwe'''''' - kochają
|-
 
| yās- || przeciw, kontra, opozycja || '''yās'''takhare || występować przeciw, sprzeciwiać się, oponować
 
|-
 
| qe-|| pod, część większej całości || '''qe'''kshatrit || pod-dowódca, niższy rangą
 
|-
 
| qua- || ponad, powyżej || '''quā'''rime || patrzeć w górę, powyżej
 
|-
 
| que- || w dół || '''que'''rime || patrzeć w dół, poniżej
 
|-
 
| kshi- || między, przez || '''kshi'''farze || przesłuchiwać  
 
|-
 
| pari- || odwrotnie, przeciwieństwo || '''pari'''hwezhare || dewastować, niszczyć
 
|-
 
| pa(t)- || nie, negacja || '''pat'''jakerśani || nieskończony
 
|-
 
| sam- || razem, wspólnie || '''sam'''névar || współmieszkaniec, obywatel
 
|-
 
| sefra- || dawny, pra || '''sefra'''myissa || pramatka
 
|-
 
| śra- || wiele || '''śra'''sayarvani || wielonarodowy
 
|-
 
| vis- || niby, mylny, fałszywy || '''vis'''udran || pseudonim
 
|-
 
| zūr- || samo || '''zūr'''vaťāmi || oświecenie, samo-zrozumienie
 
|-
 
| we- || brak || '''we'''rasheqāmi || brak rządów, anarchia 
 
|-
 
| xor- || były, dawny || '''xor'''panûvar || były strażnik 
 
 
|-
 
|-
 +
| align="center" | obwiatyw
 +
| align="center" | '''-aite'''
 +
| align="center" |  mifen'''aite'''
 +
| align="center" |  rahet'''aite'''
 +
| align="center" |  shéw'''aite'''
 
|}
 
|}
 +
* gdy w czasowniku regularnym przed końcowym e stoi t, ť, d lub dh opuszcza się dodanie kolejnego t i dodaje samo i, a lub o
 +
** w przypadku 3 os. liczby mnogiej pojawia się ī, pochodzące od e z bezokolicznika 
  
====Zdrobnienie==== 
+
Występują również czasowniki nieregularne. Jest ich 9 - ''być'', ''mieć'', ''móc'', ''umieć''/''potrafić'', ''chcieć'', ''myśleć'', ''znać'', ''musieć'', ''mieć powinność''. Z tych 9, 3 odmieniają się bez żadnej jasno widocznej reguły (czasowniki ''być'', ''chcieć'', ''musieć''), pozostałe 5 natomiast odmienia się podobnie do czasowników regularnych, poprzez dodanie odpowiednich końcówek, a także skrócenie słowa.
Zdrobnienia dzielą się na zdrobnienia I i II stopnia. Zdrobnienia I stopnia to rzeczy mniejsze niż wyraz podstawowy, lub taki do którego żywimy ciepłe odczucia. Zdrobnienia II stopnia natomiast cechują się tym, że cechy zdrobnień I stopnia są znacznie mocniejsze, forma taka może być traktowana niekiedy jako przesadzona, jak również pogardliwa lub ironiczna.
+
<br>- dla wszystkich osób oprócz 'ta', 'yôk' i obwiatywu nowa forma powstaje poprzez zachowanie 3 pierwszych liter bezokolicznika i dodaniu do tego odpowiedniej końcówki
<br>Zdrobnienia tworzy się poprzez dodanie odpowiedniego prefiksu, w zależności od rodzaju rzeczownika.
+
<br>- dla obwiatywu zachowuje się 2 pierwsze litery i dodaje odpowiednią końcówkę
*W zdrobnieniu I stopnia występuje rozróżnienie na rodzaj męski, żeński lub neutralny, gdzie każdy rodzaj posiada nieco inny prefiks (odpowiednio '''ti-''', '''tā-''' i '''to-''').
+
<br>- dla 'ta' zostawia się jedynie 3-4 pierwsze litery, nie dodając niczego
*W stopniu II występują jedynie forma męsko-żeńska i neutralna ('''ťiśa-''' i '''ťeźo-''').
+
<br>- dla 'yôk' zostawia się 2 pierwsze litery i dodaje końcówkę
  
{| class="wikitable" style="text-align:center"
+
{| class="wikitable"
! colspan=4| Zdrobnienie I stopnia
 
! colspan=2| Zdrobnienie II stopnia
 
 
|-
 
|-
!Rodzaj
+
!   osoba 
!męski
+
!   końcówka 
!żeński
+
!   darād - mieć
!neutralny
+
!   nagham - móc
!męski/żeński
+
!   sąrhal - umieć/potrafić
!neutralny
+
!   avriť - myśleć
 +
!  gāchana - znać 
 +
!  ŝarwīshi - mieć powinność
 
|-
 
|-
! Forma podstawowa
+
| align="center" | xé
| ńarmadi
+
| align="center" | '''-āyn'''
''samiec orła''
+
| align="center" | dar'''āyn'''
| syanna
+
| align="center" | nagh'''āyn'''
''siostra''
+
| align="center" | sąrh'''āyn'''
| tava
+
| align="center" | avr'''āyn'''
''chleb''
+
| align="center" | gāch'''āyn'''
| syanna
+
| align="center" | ŝar'''āyn'''
''siostra''
+
|-
| tava
+
| align="center" | mę
''chleb''
+
| align="center" | '''-ūn'''
 +
| align="center" | dar'''ūn'''
 +
| align="center" | nagh'''ūn'''
 +
| align="center" | sąrh'''ūn'''
 +
| align="center" | avr'''ūn'''
 +
| align="center" | gāch'''ūn'''
 +
| align="center" | ŝar'''ūn'''
 
|-
 
|-
! Forma zdrobniona
+
| align="center" | źa/rha/qa
| '''ti'''ńarmadi
+
| align="center" | '''-aem'''
''orzełek''
+
| align="center" | dar'''aem'''
| ''''''syanna
+
| align="center" | nagh'''aem'''
''siostrzyczka''
+
| align="center" | sąrh'''aem'''
| '''to'''tava
+
| align="center" | avr'''aem'''
''chlebek''
+
| align="center" | gāch'''aem'''
| '''ťiśa'''syanna
+
| align="center" | ŝar'''aem'''
''siostrunia'''
 
| '''ťeźo'''tava
 
''chlebuś''
 
|}
 
 
 
====Forma pejoratywna====
 
Forma pejoratywna rzeczownika opisuje przedmiot lub istotę, do którego mówiący ma pogardliwy stosunek, lub do którego żywi mocne negatywne odczucia. Istnieją 3 rodzaje formy pejoratywnej, różniące się między sobą natężeniem negatywnego stosunku. Formy pejoratywne tworzy się poprzez dodanie odpowiedniego prefiksu do słowa podstawowego, w zależności od rodzaju rzeczownika.
 
*Forma pejoratywna I niesie niewielkie nasilenie negatywnych emocji, może być również traktowana jako sformułowanie żartobliwe lub zadziorne. Pełni podobną funkcję co zgrubienie, lecz nie niesie w sobie aspektu rozmiaru danego przedmiotu. Rozróżnia się w niej rodzaj męski, żeński i neutralny (odpowiednio przedrostek '''khir-''', '''khar-''', '''kher''')
 
*Forma II oznacza brak szacunku dla danej osoby lub obiektu. Rozróżnia się rodzaj męsko-żeński i neutralny ('''mądhi-''', '''medhu-''').
 
*Forma III jest równoznaczna z bardzo silna obelgą, wyrażającą całkowitą pogardę dla danej osoby lub przedmiotu. Rozróżnia się rodzaj męsko-żeński i neutralny ('''vachi-''', '''voche-''').
 
 
 
{| class="wikitable" style="text-align:center}
 
! colspan=4| Forma pejoratywna I
 
! colspan=2| Forma pejoratywna II
 
! colspan=2| Forma pejoratywna III
 
 
|-
 
|-
!Rodzaj
+
| align="center" | ṕef/ṕur/ṕi
!męski
+
| align="center" | '''-sur'''
!żeński
+
| align="center" | dar'''sur'''
!neutralny
+
| align="center" | nagh'''sur'''
!męski/żeński
+
| align="center" | sąrh'''sur'''
!neutralny
+
| align="center" | avr'''sur'''
!męski/żeński
+
| align="center" | gāch'''sur'''
!neutralny
+
| align="center" | ŝar'''sur'''
 
|-
 
|-
! Forma
+
| align="center" | yôk
podstawowa
+
| align="center" | '''-(h)rish'''
| ńaghan
+
| align="center" | da'''hrish'''
''jeździec''
+
| align="center" | na'''hrish'''
| dhiryana
+
| align="center" | są'''rish'''
''piękność''
+
| align="center" | av'''rish'''
| rujvan
+
| align="center" | gāch'''rish'''
''królestwo''
+
| align="center" | ŝa'''hrish'''
| ńaghan
 
''jeździec''
 
| rujvan
 
''królestwo''
 
| dhiryana
 
''piękność''
 
| rujvan
 
''królestwo''
 
 
|-
 
|-
! Forma
+
| align="center" | ta
pejoratywna
+
| align="center" | -
| '''khir'''ńaghan
+
| align="center" | dar
| '''khar'''dhiryana
+
| align="center" | nagh
| '''kher̄'''ujvan
+
| align="center" | sąrha
| '''mądhi'''ńaghan
+
| align="center" | avri
| '''medhu'''rujvan
+
| align="center" | gācha
| '''vachi'''dhiryana
+
| align="center" | ŝarwī
| '''voche'''rujvan
 
|}
 
 
 
<br>Jeśli podstawowe słowo ma domyślnie wbudowane pozytywne znaczenie, to zmienia ono swoje znaczenie na wątpiące w II formie i całkowicie przeciwne w III. I tak słowo '''''mądhidhiryana''''' można by luźno przetłumaczyć jako ''nie taka znowu piękność'' a '''''vachidhiryana''''' jako ''bardzo brzydka dziewczyna'' mimo, że słowa te w ajdyniriańskiej wersji są o wiele bardziej obelżywe i niosą mocniejsze przesłanie niż ich polskie odpowiedniki.
 
 
 
====Inne końcówki====
 
Najczęściej występujące końcówki to '''an''', '''a''', '''as''' i '''ar''', lecz nie niosą one żadnego konkretnego znaczenia. Mogą wystąpić w rzeczownikach każdej kategorii. Inne końcówki niosą ze sobą konkretne znaczenie.
 
{| class="wikitable"
 
 
|-
 
|-
! końcówka
+
| align="center" | obwiatyw
! znaczenie
+
| align="center" | '''-rā'''
! przykład
+
| align="center" | da'''rā'''
|-
+
| align="center" | na'''rā'''
| -āmi
+
| align="center" | są'''rā'''
| abstrakcja, idea
+
| align="center" | av'''rā'''
| hwadāmi (wiedza)
+
| align="center" | gā'''rā'''
 +
| align="center" | ŝa'''rā'''
 +
|}
 +
 
 +
{| class="wikitable"
 
|-
 
|-
| -bān
+
!  osoba   
| miasto
+
!  nezyu - być
| Āvwerbān (Miasto Życzeń)
+
!  caiva - chcieć
 +
!  ḱalshu - musieć
 
|-
 
|-
| -egi
+
| align="center" | xé
| uczucia, emocje
+
| align="center" |  nazyin - jestem
| shéwegi (miłość)
+
| align="center" |  cafirya - chcę
 +
| align="center" |  ḱaishi - muszę
 
|-
 
|-
| -evi
+
| align="center" | mę
| abstrakcja, idea
+
| align="center" |  newef - jesteś
| īranevi (wolność)
+
| align="center" |  cuvrad - chcesz
 +
| align="center" |  ḱazhis - musisz
 
|-
 
|-
| -ind
+
| align="center" | źa
| zawód, grupa ludzi  
+
| align="center" |  ŝog - on jest
| zoagharind (miecznik)
+
| align="center" | ṕrah - on chce
 +
| align="center" |  ekré - on musi
 
|-
 
|-
| -yôd
+
| align="center" | rha
| środek, fragment, część  
+
| align="center" |  ŝaw - ona jest
| Jazyôd (fragment snu)
+
| align="center" | ṕray - ona chce
 +
| align="center" |  ekya - ona musi
 
|-
 
|-
| -qen
+
| align="center" | qa
| zmienianie, tworzenie, kształtowanie   
+
| align="center" |  ŝum - ono jest
| gairāqen (moda)
+
| align="center" |  ṕrid - ono chce
 +
| align="center" |  ekās - ono musi
 
|-
 
|-
| -mąhi
+
| align="center" | ṕef
| razem, wespół
+
| align="center" |  djva - my(1) jesteśmy
| névarmąhi (współlokator)  
+
| align="center" |  dzar - my(1) chcemy
 +
| align="center" |  bhaha - my(1) musimy
 
|-
 
|-
| -néva
+
| align="center" | ṕur
| dom
+
| align="center" |  djri - my(2) jesteśmy
| er̄atnéva (dom siły, siłownia)
+
| align="center" |  dzôr - my(2) chcemy
 +
| align="center" |  bhena - my(2) musimy
 
|-
 
|-
| -nir, -ir
+
| align="center" | ṕi
| kraina, państwo
+
| align="center" |  djhu - my(3) jesteśmy
| Aydīnir (Ajdynir)
+
| align="center" |  dzae - my(3) chcemy
 +
| align="center" | bhiza - my(3) musimy
 
|-
 
|-
| -ôs
+
| align="center" | yôk
| narodowość
+
| align="center" |  izil - jesteście
| aydīnirôs (obywatel Imperium)
+
| align="center" |  dhaźa - chcecie
 +
| align="center" |  xanę - musicie 
 
|-
 
|-
| -or
+
| align="center" | ta
| przymiotniki odczasownikowe, zdolność do czegoś, umiejętność
+
| align="center" | shart -
| djasûror (mierzalny)
+
| align="center" | mexa - chcą
|-
+
| align="center" tas - muszą
| -oxa
 
| zmysły, bodźce
 
| arimoxa (wzrok)
 
|-
 
| -pur
 
| miejsce  
 
| hwadāmpur (uniwersytet)
 
|-
 
| -sif
 
| nazwisko, ród (od osoby)
 
| Zhisūdrissif (Ród Żysudrydów)
 
|-
 
| -van
 
| grupa, zbiór jednostek, przynależność, autorytet   
 
| khshāyarvan (imperium, cesarstwo)
 
|-
 
| -xaren
 
| nazwisko, ród (od miejsca) 
 
| Ḱivarāxaren (Ród Ḱivarāxaren)
 
 
|-
 
|-
 +
| align="center" | obwiatyw
 +
| align="center" |  ŝape
 +
| align="center" |  ṕwene
 +
| align="center" |  egīne
 
|}
 
|}
 +
Jedyne zależności jakie tu występują to podzielenie odmian słowa na pewne grupy. Podobne do siebie są formy dla bezokolicznika, xé i mę; dla 3 osoby liczby pojedynczej i obwiatywu; i dla rodzai ''my''. Formy dla yôk i ta różnia się od wszystkich innych.
  
====Honoryfikacja====
+
====Aspekty====
Końcówka '''-qiyas''' jest charakterystyczna dla mowy podniosłej i bardziej oficjalnej, a także rzeczowników obdarzonych odpowiednią wagą. Można jej użyć również jako sposób honoryfikacji, okazania szacunku. Dodanie tej końcówki spełnia rolę formy grzecznościowej. Innym jej rodzajem jest użycie przed rzeczownikiem partykuły '''o''', która spełnia rolę niewystępującego normalnie w ajdyniriańskim wołacza, niesie też ze sobą szacunek dla poprzedzonego słowa. Oby dwie formy grzecznościowe zastosowane razem wzmacniają się wzajemnie.  
+
W ajdyniriańskim występują 4 aspekty, tworzy się je poprzez dodanie odpowiedniego prefiksu do czasownika.
 
+
*Aspekt niedokonany to podstawowa forma czasownika.  
'''-aqiyas''' występuje w przypadku gdy podstawowe słowo kończy się na n, ń lub m.  
+
*Aspekt trwający opisuje coś co dzieje się właśnie w opisywanej chwili, podobnie jak continous w języku angielskim.  
{| class="wikitable" style="text-align:center"
+
*Aspekt dokonany funkcjonuje na podobnej zasadzie jak w języku polskim - jeść a zjeść.  
 +
*Aspekt powtarzający opisuje coś co albo dzieje się cyklicznie, albo jest jakimś zwyczajem i przyzwyczajeniem, coś co wielokrotnie już się zdarzyło albo coś co zawsze jest prawdziwe, np "słońce wschodzi rano".  
 +
 
 +
W przypadku aspektu dokonanego i powtarzającego samogłoski w nawiasach dodaje się gdy czasownik rozpoczyna się na spółgłoskę, natomiast w przypadku aspektu trwającego występują 2 formy przedrostka, ''ac'' dodaje się gdy czasownik rozpoczyna się na s, c, lub z.  
 +
{| class="wikitable" border="1"
 
|-
 
|-
!Rzeczownik
+
! Aspekt
!myissa
+
! Prefiks
''matka''
+
! Przykład (jeść, iść/chodzić) 
!quissa
 
''ojciec''
 
!dévan
 
''bóg''
 
!khshāyar
 
''imperator''
 
 
|-
 
|-
! Honoryfikacja I
+
| Aspekt niedokonany
| myissaqiyas
+
| -brak-
''Matka''
+
| mifene
| quissaqiyas
+
sanne
''Ojciec''
 
| dévanaqiyas
 
''Bóg''
 
| khshāyarqiyas
 
''Imperator''
 
 
|-
 
|-
! Honoryfikacja II
+
| Aspekt trwający
| o myissa
+
| at/ac-
''Matko!''
+
| atmifene
| o quissa
+
acanne
''Ojcze!''
 
| o dévan
 
''Boże!''
 
| o khshāyar
 
''Imperatorze!''
 
 
|-
 
|-
! Podwójna
+
| Aspekt dokonany
honoryfikacja
+
| v(e)-
| o myissaqiyas
+
| vemifene
| o quissaqiyas
+
vesanne
| o dévanaqiyas
 
| o khshāyarqiyas
 
|}
 
(bardzo formalne wyrażenie, podwójna honoryfikacja podczas bezpośredniego zwracania się do danej osoby)
 
 
 
<br>Zastosowanie podwójnej honoryfikacji może być również potraktowane jako uniżony ton, stawiający adresata na znacznie wyższej pozycji niż osobę wypowiadającą się. Podwójna honoryfikacja stosowana jest głównie w formalnej mowie pałacowej i mowie wyższych sfer. Nie zastosowanie podwójnej honoryfikacji podczas zwracania się do osób o wyższej hierarchii społecznej czy urzędników państwowych uznawane jest za grubiańskie, natomiast niezastosowanie jej w stosunku do Imperatora to pogwałcenie pałacowej etykiety i obraza majestatu władzy.
 
 
 
===Przymiotniki===
 
====Przymiotniki odrzeczownikowe====
 
Przymiotniki odrzeczownikowe charakteryzują się tym, iż w większości zakończone są końcówką -'''ni'''. Aby utworzyć przymiotnik od rzeczownika dodaje się odpowiednia końcówkę, w zależności od liczby i przypadku. Nieliczne wyjątki zdarzają się w przypadku rzeczowników III kategorii.
 
{| class="wikitable"
 
 
|-
 
|-
! rzeczownik
+
| Aspekt powtarzający
! przymiotnik
+
| g(e)-
|-
+
| gemifene
| shār
+
gesanne
(światło)
 
| shār'''ani'''
 
(świetlisty, świetlany)
 
|-
 
| dhrāya
 
(morze)
 
| dhrāya'''ni'''
 
(morski)
 
 
|-
 
|-
| ezjon
 
(wschód)
 
| ezjon'''i'''
 
(wschodni)
 
 
|}
 
|}
  
====Imiesłowy====
+
====Obwiatyw====
Imiesłowy w stronie czynnej posiadają końcówkę '''-eas''' i działają na takiej samej zasadzie jak czasowniki odrzeczownikowe, odmieniając się poprzez podstawianie odpowiednich końcówek, w zależności od przypadku i liczby.
+
 
Imiesłowy bierne posiadają natomiast końcówkę '''-ios'''.  
+
Język ajdyniriański stosuje obwiatyw w poniższych przypadkach:
 +
* '''1.''' - w zdaniach generalnych lub banalnych, najczęściej w przysłowiach, powiedzeniach, stwierdzeniach, prawdach ogólnych nieodnoszący się do konkretnej osoby czy przedmiotu.
 +
- ''Mifenīssi, vemifenīssi'' - "Kto jadł, ten zjadł" <br>
 +
- ''Athafraite, atrahetaite'' - "Kto oddycha, ten żyje" <br>
 +
- ''Di ŝape'' - "Jest dobrze"
 +
 
 +
* '''2.''' - w zdaniach opisujących pogodę, spostrzeżenie dotyczące występującego w danym momencie stanu pogody.
 +
- ''Kshāspaite'' - "Pada deszcz" <br>
 +
- ''Fāyr̄īssi'' - "Padał śnieg" <br>
 +
- ''Avahze ŝayla'' - "Będzie wiało"
 +
 
 +
* '''3.''' - w zdaniach, w których pojawiają się 2 podmioty w 3.os. lp., gdzie czasownik przyjmuje (lub nie przyjmuje) formy obwiatywu, w celu odróżnienia jednego podmiotu od drugiego i wskazania który z nich jest wykonawcą czynności.
 +
- ''Rha erhi qata, ńa di hrid daraem'' - "'''Ona''' lubi ''ją'', bo '''ma''' dobre serce" <br>
 +
Użycie czasownika w 3 os. lp. oznacza, że dobre serce posiada ta osoba, która lubi tą drugą. Natomiast: <br>
 +
- ''Rha erhi qata, ńa di hrid darā'' - "''Ona'' lubi '''ją''', bo '''ma''' dobre serce" <br>
 +
Użycie czasownika w obwiatywie oznacza, że dobre serce posiada ta osoba, która jest lubiana przez tą pierwszą.
 +
 
 +
- ''Hezh bhazhidaz vakhīdri, eńara patmārgani ŝagri'' - "'''Pan''' zabił ''niewolnika'', ponieważ '''był''' niebezpieczny" <br>
 +
Użycie czasownika w 3 os. lp. oznacza, że Pan zabił niewolnika, ponieważ to Pan był osobą niebezpieczną. Natomiast: <br>
 +
- ''Hezh bhazhidaz vakhīdri, eńara patmārgani ŝehar̄'' - "''Pan'' zabił '''niewolnika''', ponieważ '''był''' niebezpieczny" <br>
 +
Użycie czasownika w obwiatywie oznacza, że Pan zabił niewolnika, ponieważ to niewolnik był niebezpieczny.
 +
 
 +
- ''Īsri vakhīdri, eńara yalar ŝagri'' - "'''Zabił''' ''go'', bo '''był''' tchórzem" <br>
 +
Użycie czasownika w 3 os. lp. oznacza, że niewolnik zginął, ponieważ to Pan był tchórzem. Natomiast: <br>
 +
- ''Īsri vakhīdri, eńara yalar ŝehar̄'' - "''Zabił'' '''go''', bo '''był''' tchórzem" <br>
 +
Użycie czasownika w obwiatywie oznacza, że to niewolnik był tchórzem i to dlatego zginął.
 +
 
 +
* '''4.''' - w zdaniach mających za cel podkreślenie i okazanie szacunku, dystansu między pozycją i statusem społecznym - zwłaszcza jeśli mówiący zwraca się do osoby o wyższej pozycji od siebie w imieniu innej osoby o wyższej pozycji, wskazanie na niebezpośredni rozkaz, życzenie lub inną czynność osoby ważniejszej wobec mniej ważnej przekazanej przez pośrednika, oraz jako część specjalnych zwrotów i konstrukcji urywanych w Wysokiej Mowie.
 +
- ''Sindorindaya Khshāyaraz ptoan aťeaji dzalāya Rozhati an Féxanat kshidzalaite'' - "Imperator, poprzez swoje sługi, przekazuje Królowi na Północy te oto dary" <br> 
 +
Dosłownie: "Słudzy Imperatora te oto dary Królowi na Północy przez.dawać.OBWIATYW".
 +
 
 +
- ''Bhazhidati Shāriosāza Jasnahaza kshilôfrenaite Kshatrit dzaho névātra'' - "Oświecona Jasnah, poprzez mnie, jej uniżonego sługę, zaprasza Generała do swojego domu" <br>
 +
Dosłownie: "Niewolnik Oświeconej Jasnah przez.zapraszać.OBWIATYW Generał do-swojego do-domu".
 +
 
 +
- ''Perzisani Ḱivarāxaren syąrtani paŝape'' - "Płomienny Ḱivarāxaren nie jest usatysfakcjonowany" <br>
 +
Dosłownie: "Płomienny Ḱivarāxaren usatysfakcjonowany nie.być.OBWIATYW".
 +
 
 +
(''Patrz także: ''Obwiatyw w Wysokiej Mowie'')
 +
 
 +
* '''5.''' - w słowotwórstwie
 +
(''Patrz także: Zastosowanie obwiatywu w słowotwórstwie'')
 +
 
 +
===Rzeczowniki===
 +
====Rodzaj, liczba i kategoria rzeczownika====
 +
Język ajdyniriański posiada 4 liczby - liczbę pojedynczą, podwójną, mnogą i absolutną. Dodatkowo rzeczowniki podzielone są na 3 kategorie. Kategorie posiadają inną odmianę przez przypadki i liczby, a rzeczowniki z II i III kategorii są ponad to podzielone na podkategorie, w zależności od rdzenia występującego w końcówce słowa.
 +
* I kategoria - istoty żywe i rozumne
 +
 
 +
* II kategoria - przedmioty, rośliny
 +
** IIa - rdzeń '''a/o'''
 +
** IIb - rdzeń '''i/ī'''
 +
** IIc - rdzeń '''e'''
 +
* III kategoria - pojęcia, abstrakcje, rzeczy niematerialne, państwa
 +
** IIIa - rdzeń '''a/o'''
 +
** IIIb - rdzeń '''u'''
 +
** IIIc - rdzeń '''i'''
 +
** IIId - rdzeń '''e'''   
 +
 
 +
W ajdyniriańskim występują 3 rodzaje - męski, żeński i neutralny. Rzeczowniki z II i III kategorii sa zawsze rodzaju neutralnego, inaczej jednak sprawa ma się w przypadku rzeczowników I kategorii. W podstawowej formie są one zawsze neutralne, nie określają bowiem płci. Wskazują jedynie na fakt istnienia przedmiotu, a płeć jest nieznana lub nieistotna. Można jednak za pomocą innej końcówki zaznaczyć płeć istoty, zmieniając jednocześnie jej rodzaj. Końcówki różnią się od siebie w zależności od liczby i przypadku.
 +
 
 +
Słowo I kategorii - orzeł
 
{| class="wikitable"
 
{| class="wikitable"
 
|-
 
|-
! czasownik
+
! Liczba pojedyncza
! imiesłów czynny
+
! Liczba podwójna
! imiesłów bierny
+
! Liczba mnoga
|-
+
! Liczba absolutna
| hwozhare
 
(tworzyć)
 
| hwozhar'''eas'''
 
(tworzący)
 
| hwozhar'''ios'''
 
(tworzony)
 
 
|-
 
|-
| dzale
+
| align="center" | ńarmad
(darować, dawać)
+
(orzeł)  
| dzal'''eas'''  
+
| align="center" | ńarmad'''nam'''  
(dający, darujący)
+
(dwa orły)*
| dzal'''ios'''
+
| align="center" | ńarmad'''aya'''
(dany, obdarowany)
+
(orły)*
 +
| align="center" | ńarmad'''aur̄'''  
 +
(wszystkie orły)*
 
|-
 
|-
| jirane
+
| align="center" | ńarmad'''i'''
(przeklinać)
+
(samiec orła)
| jiran'''eas'''  
+
| align="center" | ńarmad'''anę'''  
(przeklinający)
+
(dwa samce orła)
| jiran'''ios'''
+
| align="center" | ńarmad'''aysi'''  
(przeklęty)
+
(samce orłów)
|}
+
| align="center" | ńarmad'''aur̄i'''
 +
(wszystkie samce orła)
 +
|-
 +
| align="center" | ńarmad'''a'''
 +
(samica orła)
 +
| align="center" | ńarmad'''aną'''
 +
(dwie samice orłów)
 +
| align="center" | ńarmad'''aysa'''
 +
(samice orłów)
 +
| align="center" | ńarmad'''aur̄a'''
 +
(wszystkie samice orłów)
 +
|}
 +
* również gdy jest to samiec i samica
 +
* również gdy jest to grupa mieszana
 +
 
 +
====Zdrobnienie==== 
 +
Zdrobnienia dzielą się na zdrobnienia I i II stopnia. Zdrobnienia I stopnia to rzeczy mniejsze niż wyraz podstawowy, lub taki do którego żywimy ciepłe odczucia. Zdrobnienia II stopnia natomiast cechują się tym, że cechy zdrobnień I stopnia są znacznie mocniejsze, forma taka może być traktowana niekiedy jako przesadzona, jak również pogardliwa lub ironiczna.
 +
<br>Zdrobnienia tworzy się poprzez dodanie odpowiedniego prefiksu, w zależności od rodzaju rzeczownika.
 +
*W zdrobnieniu I stopnia występuje rozróżnienie na rodzaj męski, żeński lub neutralny, gdzie każdy rodzaj posiada nieco inny prefiks (odpowiednio '''ti-''', '''tā-''' i '''to-''').
 +
*W stopniu II występują jedynie forma męsko-żeńska i neutralna ('''ťiśa-''' i '''ťeźo-''').
  
====Stopniowanie przymiotników====
+
{| class="wikitable" style="text-align:center"
Przymiotniki stopniuje się poprzez dodanie odpowiedniego przedrostka. Istnieją 3 stopnie - równym wyższy i najwyższy. Tworzy się je zawsze poprzez dodanie odpowiedniego przedrostka.
+
! colspan=4| Zdrobnienie I stopnia
{| class="wikitable"
+
! colspan=2| Zdrobnienie II stopnia
 
|-
 
|-
! stopień równy
+
!Rodzaj
! stopień wyższy
+
!męski
! stopień najwyższy
+
!żeński
|-
+
!neutralny
| shārani
+
!męski/żeński
(świetlisty, świetlany)
+
!neutralny
| '''en'''shārani
 
(świetlistszy) 
 
| '''ar'''shārani
 
(najświetlistszy)
 
 
|-
 
|-
| dhrāyani
+
! Forma podstawowa
(morski)
+
| ńarmadi
| '''en'''dhrāyani
+
''samiec orła''
(bardziej morski)
+
| syanna
| '''ar'''dhrāyani
+
''siostra''
(najbardziej morski)
+
| tava
 +
''chleb''
 +
| syanna
 +
''siostra''
 +
| tava
 +
''chleb''
 
|-
 
|-
| ezjoni
+
! Forma zdrobniona
(wschodni)
+
| '''ti'''ńarmadi
| '''en'''ezjoni
+
''orzełek''
(bardziej wschodni)
+
| '''tā'''syanna
| '''ar'''ezjoni
+
''siostrzyczka''
(najbardziej wschodni)
+
| '''to'''tava
|}
+
''chlebek''
 +
| '''ťiśa'''syanna
 +
''siostrunia'''
 +
| '''ťeźo'''tava
 +
''chlebuś''
 +
|}
  
====Negacja przymiotników====
+
====Forma pejoratywna====
Negacja przymiotników zachodzi poprzez dodanie do słowa odpowiedniego prefiksu. W Wysokiej Mowie używa się jedynie prefiksu '''-pat''', dokładnie takiego samego jaki używany jest do negacji czasowników.  
+
Forma pejoratywna rzeczownika opisuje przedmiot lub istotę, do którego mówiący ma pogardliwy stosunek, lub do którego żywi mocne negatywne odczucia. Istnieją 3 rodzaje formy pejoratywnej, różniące się między sobą natężeniem negatywnego stosunku. Formy pejoratywne tworzy się poprzez dodanie odpowiedniego prefiksu do słowa podstawowego, w zależności od rodzaju rzeczownika.
W mowie potocznej zamiast niego stosuje się natomiast słowo '''zir̄'''.
+
*Forma pejoratywna I niesie niewielkie nasilenie negatywnych emocji, może być również traktowana jako sformułowanie żartobliwe lub zadziorne. Pełni podobną funkcję co zgrubienie, lecz nie niesie w sobie aspektu rozmiaru danego przedmiotu. Rozróżnia się w niej rodzaj męski, żeński i neutralny (odpowiednio przedrostek '''khir-''', '''khar-''', '''kher''')
 +
*Forma II oznacza brak szacunku dla danej osoby lub obiektu. Rozróżnia się rodzaj męsko-żeński i neutralny ('''mądhi-''', '''medhu-''').
 +
*Forma III jest równoznaczna z bardzo silna obelgą, wyrażającą całkowitą pogardę dla danej osoby lub przedmiotu. Rozróżnia się rodzaj męsko-żeński i neutralny ('''vachi-''', '''voche-''').
  
===Przypadki===
+
{| class="wikitable" style="text-align:center}
W ajdyniriańskim występuje 6 przypadków.
+
! colspan=4| Forma pejoratywna I
{| class="wikitable"
+
! colspan=2| Forma pejoratywna II
 +
! colspan=2| Forma pejoratywna III
 
|-
 
|-
!
+
!Rodzaj
! Przypadek
+
!męski
! Pytanie
+
!żeński
 +
!neutralny
 +
!męski/żeński
 +
!neutralny
 +
!męski/żeński
 +
!neutralny
 
|-
 
|-
| I.
+
! Forma
| Mianownik
+
podstawowa
| kto?, co? / zé?, zan?
+
| ńaghan
 +
''jeździec''
 +
| dhiryana
 +
''piękność''
 +
| rujvan
 +
''królestwo''
 +
| ńaghan
 +
''jeździec''
 +
| rujvan
 +
''królestwo''
 +
| dhiryana
 +
''piękność''
 +
| rujvan
 +
''królestwo''
 
|-
 
|-
| II.
+
! Forma
| Dopełniacz
+
pejoratywna
| kogo?, czego? / zétri?, zantra?
+
| '''khir'''ńaghan
 +
| '''khar'''dhiryana
 +
| '''kher̄'''ujvan
 +
| '''mądhi'''ńaghan
 +
| '''medhu'''rujvan
 +
| '''vachi'''dhiryana
 +
| '''voche'''rujvan
 +
|}
 +
 
 +
<br>Jeśli podstawowe słowo ma domyślnie wbudowane pozytywne znaczenie, to zmienia ono swoje znaczenie na wątpiące w II formie i całkowicie przeciwne w III. I tak słowo '''''mądhidhiryana''''' można by luźno przetłumaczyć jako ''nie taka znowu piękność'' a '''''vachidhiryana''''' jako ''bardzo brzydka dziewczyna'' mimo, że słowa te w ajdyniriańskiej wersji są o wiele bardziej obelżywe i niosą mocniejsze przesłanie niż ich polskie odpowiedniki.
 +
 
 +
====Honoryfikacja====
 +
Końcówka '''-qiyas''' jest charakterystyczna dla mowy podniosłej i bardziej oficjalnej, a także rzeczowników obdarzonych odpowiednią wagą. Można jej użyć również jako sposób honoryfikacji, okazania szacunku. Dodanie tej końcówki spełnia rolę formy grzecznościowej. Innym jej rodzajem jest użycie przed rzeczownikiem partykuły '''o''', która spełnia rolę niewystępującego normalnie w ajdyniriańskim wołacza, niesie też ze sobą szacunek dla poprzedzonego słowa. Oby dwie formy grzecznościowe zastosowane razem wzmacniają się wzajemnie.
 +
 
 +
'''-aqiyas''' występuje w przypadku gdy podstawowe słowo kończy się na n, ń lub m.
 +
{| class="wikitable" style="text-align:center"
 
|-
 
|-
| III.
+
!Rzeczownik
| Celownik
+
!myissa
| komu?, czemu? / zhe?, zhin? *
+
''matka''
 +
!quissa
 +
''ojciec''
 +
!hezh
 +
''pan''
 +
!ńarmad
 +
''ńarmad (Orzeł Haasta)''
 
|-
 
|-
| IV.
+
! Honoryfikacja I
| Biernik
+
| myissaqiyas
| kogo?, co? / ize?, iza?
+
''Matka''
 +
| quissaqiyas
 +
''Ojciec''
 +
| hezhqiyas
 +
''Pan''
 +
| ńarmadqiyas
 +
''Ńarmad''
 
|-
 
|-
| V.
+
! Honoryfikacja II
| Ablatyw
+
| o myissa
| skąd?, od kogo?, od czego? / zaḱam?, zéḱas?, zaḱan?
+
''Matko!''
 +
| o quissa
 +
''Ojcze!''
 +
| o hezh
 +
''Panie!''
 +
| o ńarmad
 +
''Ńarmadzie!''
 
|-
 
|-
| VI.
+
! Podwójna
| Allatyw
+
honoryfikacja
| dokąd?, do kogo?, do czego? / zahwam?, zéhwas?, zahwan?
+
| o myissaqiyas
 +
| o quissaqiyas
 +
| o hezhqiyas
 +
| o ńarmadqiyas
 
|}
 
|}
*celownik może również spełniać rolę narzędnika i miejscownika, więc odpowiada też na dodatkowe pytania:  
+
(bardzo formalne wyrażenie, podwójna honoryfikacja podczas bezpośredniego zwracania się do danej osoby)
- z kim?, z czym? (eźe?, eźan?)
+
 
<br>- o kim?, o czym? (aźe? aźan?)
+
<br>Zastosowanie podwójnej honoryfikacji może być również potraktowane jako uniżony ton, stawiający adresata na znacznie wyższej pozycji niż osobę wypowiadającą się. Podwójna honoryfikacja stosowana jest głównie w formalnej mowie pałacowej i mowie wyższych sfer. Nie zastosowanie podwójnej honoryfikacji podczas zwracania się do osób o wyższej hierarchii społecznej czy urzędników państwowych uznawane jest za grubiańskie, natomiast niezastosowanie jej w stosunku do Imperatora to pogwałcenie pałacowej etykiety i obraza majestatu władzy.
<br>- kim?, czym? (źe?, źan?)
+
<br>
====Odmiana przymiotników przez przypadki====
+
 
'''Odrzeczownikowe'''
+
Wyjątki:
 +
 
 +
* '''bóg''' - ''dévan''
 +
Honoryfikacja I - '''dévańa''' <br>
 +
Honoryfikacja II - '''odévan''' <br>
 +
Podwójna honoryfikacja - '''o dévańa'''
 +
 
 +
* '''demon''' - ''ŝur̄an''
 +
Honoryfikacja I - '''ŝur̄ańa''' <br>
 +
Honoryfikacja II - '''oŝur̄an''' <br>
 +
Podwójna honoryfikacja - '''o ŝur̄ańa'''
 +
 
 +
* '''święty ogień''' - ''aezis''
 +
Honoryfikacja I - '''aezaxās''' <br>
 +
Honoryfikacja II - '''auzhis''' <br>
 +
Podwójna honoryfikacja - '''auzaxās'''
 +
 
 +
* '''płomień''' - ''perzis''
 +
Honoryfikacja I - '''perzaxās''' <br>
 +
Honoryfikacja II - '''operzis''' <br>
 +
Podwójna honoryfikacja - '''o perzaxās'''
 +
 
 +
* '''gwiazda''' - ''śaetra''
 +
Honoryfikacja I - '''śaetrakās''' <br>
 +
Honoryfikacja II - '''śautra''' <br>
 +
Podwójna honoryfikacja - '''śautrakās'''
 +
 
 +
* '''słońce''' - ''xar''
 +
Honoryfikacja I - '''xarzās''' <br>
 +
Honoryfikacja II - '''axar''' <br>
 +
Podwójna honoryfikacja - '''axarzās'''
 +
 
 +
* '''imperator''' - ''khshāyar''
 +
Honoryfikacja I - '''khshāyarkās''' <br>
 +
Honoryfikacja II - '''okhshāyar''' <br>
 +
Podwójna honoryfikacja - '''ekhshāyarkās'''
 +
 
 +
===Przymiotniki===
 +
====Przymiotniki odrzeczownikowe====
 +
Przymiotniki odrzeczownikowe charakteryzują się tym, iż w większości zakończone są końcówką -'''ni'''. Aby utworzyć przymiotnik od rzeczownika dodaje się odpowiednia końcówkę, w zależności od liczby i przypadku. Nieliczne wyjątki zdarzają się w przypadku rzeczowników III kategorii.
 
{| class="wikitable"
 
{| class="wikitable"
 
|-
 
|-
!
+
! rzeczownik
! l.pojedyncza
+
! przymiotnik
! l.podwójna
+
|-
! l.mnoga
+
| shār
! l.absolutna
+
(światło)
 +
| shār'''ani'''
 +
(świetlisty, świetlany)
 
|-
 
|-
| I.
+
| dhrāya
| -ni
+
(morze)
| -nąrh
+
| dhrāya'''ni'''
| -nęri
+
(morski)
| -nôro
 
 
|-
 
|-
| II.
+
| ezjon
|
+
(wschód)
| -naw
+
| ezjon'''i'''
| -new
+
(wschodni)
| -nīvwe
+
|}
 +
 
 +
====Imiesłowy====
 +
Imiesłowy w stronie czynnej posiadają końcówkę '''-eas''' i działają na takiej samej zasadzie jak czasowniki odrzeczownikowe, odmieniając się poprzez podstawianie odpowiednich końcówek, w zależności od przypadku i liczby.
 +
Imiesłowy bierne posiadają natomiast końcówkę '''-ios'''.
 +
{| class="wikitable"
 
|-
 
|-
| III.
+
! czasownik
| -īn
+
! imiesłów czynny
| -nā
+
! imiesłów bierny
| -né
+
|-  
| -nu
+
| hwozhare
 +
(tworzyć)
 +
| hwozhar'''eas'''
 +
(tworzący)
 +
| hwozhar'''ios'''
 +
(tworzony)
 
|-
 
|-
| IV.
+
| dzale
| -ni
+
(darować, dawać)
| -ną
+
| dzal'''eas'''
| -nę
+
(dający, darujący)
| -nôro
+
| dzal'''ios'''
 +
(dany, obdarowany)
 
|-
 
|-
| V.
+
| jirane
| -nīs
+
(przeklinać)
| -nīvr̄
+
| jiran'''eas'''
| -niya
+
(przeklinający)
| -nwa
+
| jiran'''ios'''
|-
+
(przeklęty)
| VI.
 
| -nīś
 
| -nīf
 
| -niya
 
| -nwa
 
 
|}
 
|}
  
'''Imiesłowy czynne'''
+
====Stopniowanie przymiotników====
 +
Przymiotniki stopniuje się poprzez dodanie odpowiedniego przedrostka. Istnieją 3 stopnie - równym wyższy i najwyższy. Tworzy się je zawsze poprzez dodanie odpowiedniego przedrostka.
 
{| class="wikitable"
 
{| class="wikitable"
 
|-
 
|-
!
+
! stopień równy
! l.pojedyncza
+
! stopień wyższy
! l.mnoga
+
! stopień najwyższy
! l.absolutna
+
|-  
|-
+
| shārani
| I.
+
(świetlisty, świetlany)
| -eas
+
| '''en'''shārani
| -ea
+
(świetlistszy) 
| -eat
+
| '''ar'''shārani
 +
(najświetlistszy)
 
|-
 
|-
| II.
+
| dhrāyani
| -eash
+
(morski)
| -eā
+
| '''en'''dhrāyani
| -eať
+
(bardziej morski)
 +
| '''ar'''dhrāyani
 +
(najbardziej morski)
 
|-
 
|-
| III.
+
| ezjoni
| -aes
+
(wschodni)
| -ae
+
| '''en'''ezjoni
| -ais
+
(bardziej wschodni)
|-
+
| '''ar'''ezjoni
| IV.
+
(najbardziej wschodni)
| -eas
+
|}
| -es
+
 
| -ęs
+
====Negacja przymiotników====
|-
+
Negacja przymiotników zachodzi poprzez dodanie do słowa odpowiedniego prefiksu. W Wysokiej Mowie używa się jedynie prefiksu '''-pat''', dokładnie takiego samego jaki używany jest do negacji czasowników.  
| V.
+
W mowie potocznej zamiast niego stosuje się natomiast słowo '''zir̄'''.
| -ash
 
| -ay
 
| -essą
 
|-
 
| VI.
 
| -aś
 
| -ay
 
| -essę
 
|}
 
  
<br>'''Imiesłowy bierne'''
+
===Przypadki===
 +
W ajdyniriańskim występuje 6 przypadków.
 
{| class="wikitable"
 
{| class="wikitable"
 
|-
 
|-
 
!
 
!
! l.pojedyncza
+
! Przypadek
! l.mnoga
+
! Pytanie
! l.absolutna
 
 
|-
 
|-
 
| I.  
 
| I.  
| -ios
+
| Mianownik
| -io
+
| kto?, co? / zé?, zan?
| -ion
 
 
|-
 
|-
 
| II.
 
| II.
| -iosh
+
| Dopełniacz
| -o
+
| kogo?, czego? / zétri?, zantra?
| -on
 
 
|-
 
|-
 
| III.
 
| III.
| -os
+
| Celownik
|
+
| komu?, czemu? / zhe?, zhin? *
| -yos
 
 
|-
 
|-
 
| IV.
 
| IV.
| -ios
+
| Biernik
| -izho
+
| kogo?, co? / ize?, iza?
| -izo
 
 
|-
 
|-
 
| V.
 
| V.
| -ish
+
| Ablatyw
| -ôr
+
| skąd?, od kogo?, od czego? / zaḱam?, zéḱas?, zaḱan?
| -issi
 
 
|-
 
|-
 
| VI.
 
| VI.
| -iś
+
| Allatyw
| -oyr
+
| dokąd?, do kogo?, do czego? / zahwam?, zéhwas?, zahwan?
| -isso
 
 
|}
 
|}
 
+
*celownik może również spełniać rolę narzędnika i miejscownika, więc odpowiada też na dodatkowe pytania:
====Odmiana rzeczowników przez przypadki====
+
- z kim?, z czym? (eźe?, eźan?)
'''I kategoria rzeczowników'''  
+
<br>- o kim?, o czym? (aźe? aźan?)
 +
<br>- kim?, czym? (źe?, źan?)
 +
====Odmiana przymiotników przez przypadki====
 +
'''Odrzeczownikowe'''
 
{| class="wikitable"
 
{| class="wikitable"
 
|-
 
|-
 
!
 
!
! l.pojedyńcza
+
! l.pojedyncza
 
! l.podwójna
 
! l.podwójna
 
! l.mnoga
 
! l.mnoga
Linia 1100: Linia 1500:
 
|-
 
|-
 
| I.  
 
| I.  
| - / -i / -a
+
| -ni
| -nam / -anę / -aną
+
| -nąrh
| -aya / -aysi / -aysa
+
| -nęri
| - aur̄ / -aur̄i / -aur̄a
+
| -nôro
 
|-
 
|-
 
| II.
 
| II.
| -az / -azi / -aza
+
| -ń
| -ame / -ami / -ama
+
| -naw
| -as / -asi / -asa
+
| -new
| -r̄n / -r̄in / -r̄an
+
| -nīvwe
 
|-
 
|-
 
| III.
 
| III.
| -at / -ati / -ata
+
| -īn
| -(a)bhyām / -(a)bhyāmi / -(a)bhyāma
+
| -
| -(a)bhaś / -(a)bhyaśi / -(a)bhyaśa
+
| -
| -(a)bhi / -(a)bhai / -(a)bhé
+
| -nu
 
|-
 
|-
 
| IV.
 
| IV.
| - / -i / -a
+
| -ni
| -(a)bhyām / -(a)bhyāmi / -(a)bhyāma
+
| -
| -(a)bhaś / -(a)bhaśi / -(a)bhaśa
+
| -
| -(a)bhi / -(a)bhai / -(a)bhé
+
| -nôro
 
|-
 
|-
 
| V.
 
| V.
| -(a)xa / -(a)xae / (a)xą
+
| -nīs
| -axé / -axi / -axa
+
| -nīvr̄
| -esyas / -esyasi / -esyasa
+
| -niya
| -xos / -xis / -xas
+
| -nwa
 
|-
 
|-
 
| VI.
 
| VI.
| -tar / -tari / -tara
+
| -nīś
| -aet / -aeti / -aeta
+
| -nīf
| -aus / -ausi / -ausa
+
| -niya
| -ťal / -ťel / -ťāl
+
| -nwa
 
|}
 
|}
  
'''II kategoria rzeczowników'''
+
'''Imiesłowy czynne'''
 
{| class="wikitable"
 
{| class="wikitable"
 
|-
 
|-
!rowspan="2"|
+
!
!colspan="4"| rdzeń 'a/o/u'
+
! l.pojedyncza
!colspan="4"| rdzeń 'i/ī'
+
! l.mnoga
!colspan="4"| rdzeń 'e'
+
! l.absolutna
 
|-
 
|-
! l.pojedyncza !! l.podwójna !! l.mnoga !! l.absolutna
+
| I.  
! l.pojedyncza !! l.podwójna !! l.mnoga !! l.absolutna
+
| -eas
! l.pojedyncza !! l.podwójna !! l.mnoga !! l.absolutna
+
| -ea
 +
| -eat
 
|-
 
|-
! I.
+
| II.
| -końcówka || -ao || -aya || -avi
+
| -eash
| -końcówka || -irh || -iya || -ôri
+
| -
| -końcówka || -ea || -éshe || -evyo
+
| -eať
 
|-
 
|-
! II.
+
| III.
| -az || -am || -as || -akyā
+
| -aes
| -iz || -im || -is || -igra
+
| -ae
| -esse || -em || -es || -ekyo
+
| -ais
 
|-
 
|-
! III.
+
| IV.
| -at || -abesh || -abīr || -abam
+
| -eas
| -it || -yaus || -yis || -yin
+
| -es
| -eť || -ebri || -ebrī || -eber
+
| -ęs
 
|-
 
|-
! IV.
+
| V.
| -końcówka || -abesh || -abīr || -abam
+
| -ash
| -końcówka || -yaus || yis || -yin
+
| -ay
| -końcówka || -ebri || -ebrī || -eber
+
| -essą
 
|-
 
|-
! V.
+
| VI.
| -(a)xa|| -ksha || -kshai || -awan
+
| -aś
| -ishu || -ishé || -ish || -ishae
+
| -ay
| -eśi || -eŝe || -eŝé || -eŝwe
+
| -essę
|-
 
! VI.
 
| -atra || -aś || -auś || -aśa
 
| -itri || -iśa || -ici || -icū
 
| -etrę || -ecae || -ecé || -ecis
 
 
|}
 
|}
  
 
+
<br>'''Imiesłowy bierne'''
'''III kategoria rzeczowników'''
 
 
{| class="wikitable"
 
{| class="wikitable"
 
|-
 
|-
!rowspan="2"|
+
!
!colspan="4"| rdzeń 'a/o'
+
! l.pojedyncza
!colspan="4"| rdzeń 'u'
+
! l.mnoga
!colspan="4"| rdzeń 'i/ī'
+
! l.absolutna
!colspan="4"| rdzeń 'e'
 
 
|-
 
|-
! l.pojedyncza !! l.podwójna !! l.mnoga !! l.absolutna
+
| I.  
! l.pojedyncza !! l.podwójna !! l.mnoga !! l.absolutna
+
| -ios
! l.pojedyncza !! l.podwójna !! l.mnoga !! l.absolutna
+
| -io
! l.pojedyncza !! l.podwójna !! l.mnoga !! l.absolutna
+
| -ion
 
|-
 
|-
! I.
+
| II.
| -końcówka || -anya || -āshra || -akrę
+
| -iosh
| -końcówka || -uni || -un || -ûrar
+
| -o
| -końcówka || -idhun || -idhę || -idho
+
| -on
| -końcówka || -én || -eshān || -etān
 
 
|-
 
|-
! II.
+
| III.
| -azhi || -ań || -āsht || -aḱe
+
| -os
| -u || -uwe || -uwan || -ûwari
+
| -ô
| -is || -iyam || -iyę || -iyo
+
| -yos
| -epi || -eayn || -eshīn || -etīn
 
 
|-
 
|-
! III.
+
| IV.
| -ast || -aval || -avallā || -avalûr
+
| -ios
| -usa || -ulve || -ulvā || -ūlur
+
| -izho
| -i || -iva || -ive || -ivi
+
| -izo
| -epsa || -épn || -épr̄ || -épar
 
 
|-
 
|-
! IV.
+
| V.
| -końcówka || -aval || -avallā || -avalûr
+
| -ish
| -końcówka || -ulve || -ulvā || -ūlur
+
| -ôr
| -końcówka || -idvą || -idvę || -idvis
+
| -issi
| -końcówka || -épn || -épr̄ || -épar
 
 
|-
 
|-
! V.
+
| VI.
| -aji || -ajā || -ajai || -ajah
+
| -
| -uji || -ujā || -ujai || -ûjah
+
| -oyr
| -idha || -idhe || -idhai || -idhā
+
| -isso
| -eťa || -eťé || -eťu || -eťi
 
|-
 
! VI.
 
| -atti || -acho || -achri || -achur
 
| -utra || -une || -uri || -ura
 
| -idh || -idhae || -idhī || -idha
 
| -ekta || -ekté || -ektu || -ekti
 
 
|}
 
|}
Rdzeniem jest zawsze ostatnie samogłoska słowa, w przeciwieństwie do staroajdyniriańskiego, gdzie rdzeniem niektórych słów bywały niekiedy pierwsze samogłoski sufiksów. Natomiast kiedy obok siebie znajdą się dwie samogłoski, tworzące niewystępujący dyftong, lub dwie takie same samogłoski, pomiędzy nimi pojawia się ''y''. Wyjątkiem od tego jest podwójne a lub u, które w takim przypadku zostają wydłużone. Końcówki fleksyjne dodaje się aglutynacyjnie do rzeczowników.
 
Dla przykładu:
 
* I kategoria
 
khshāyar (imperator/cesarz) --> khshāyar + '''aur̄''' --> khshāyaraur̄ (wszyscy imperatorzy)
 
<br>khshāyar + '''xa''' --> khshāyarxa (od imperatora)
 
<br>khshāyar + '''xos''' --> khshāyarxos (od wszystkich imperatorów)
 
  
*II kategoria (rdzeń "i")
+
====Odmiana rzeczowników przez przypadki====
nāxr'''id''' (góra) --> nāxrid + '''ôri''' --> nāxridôri (wszystkie góry)
+
'''I kategoria rzeczowników'''
<br> nāxrid + '''ishu''' --> nāxridishu (od góry)
+
{| class="wikitable"
<br>nāxrid + '''ishae''' --> nāxridishae (od wszystkich gór)
 
 
 
*III kategoria (rdzeń "u")
 
<br> hwadāmi (wiedza) --> hwadāmi + '''idho''' --> hwadāmiyidho (cała wiedza)
 
<br> hwadāmi --> hwadāmi + '''idha''' --> hwadāmiyidha (od wiedzy)
 
<br> hwadāmi --> hwadāmi + '''idhā''' --> hwadāmiyidhā (od wszystkich pism)
 
 
 
<br>W ajdyniriańskim występuja rzeczowniki które w formie podstawowej wyglądają i brzmią tak samo, jednak odmieniają się inaczej w innych przypadkach i liczbach, gdyż podpadają pod inną kategorię rzeczownika.
 
 
 
===Zaimki===
 
====Zaimków rzeczowne====
 
Zaimkami rzeczownymi zastępuje się rzeczowniki. Zaimki te, podobnie jak rzeczowniki, odmieniają się przez przypadki. 
 
 
 
{| class="wikitable" style="text-align:center;" border
 
! rowspan="3" | Przypadek
 
! colspan="5" | Liczba pojedyncza
 
! colspan="5" | Liczba mnoga/podwójna/absolutna
 
 
|-
 
|-
! rowspan="2" | 1. os.
+
!
! rowspan="2" | 2. os.
+
! l.pojedyńcza
! colspan="3" | 3 os.
+
! l.podwójna
! colspan="3" | 1. os.
+
! l.mnoga
! rowspan="2" | 2. os.
+
! l.absolutna
! rowspan="2" | 3 os.
 
 
|-
 
|-
! m
+
| I.
! f
+
| - / -i / -a
! n
+
| -nam / -anę / -aną
! ink.
+
| -aya / -aysi / -aysa
! pod.
+
| - aur̄ / -aur̄i / -aur̄a
! eks.
 
 
|-
 
|-
! Mianownik
+
| II.
| width="10%" | xé (''ja'')
+
| -az / -azi / -aza
| width="10%" | mę (''ty'')
+
| -ame / -ami / -ama
| width="10%" | źa (''on'')
+
| -as / -asi / -asa
| width="10%" | rha (''ona'')
+
| -r̄n / -r̄in / -r̄an
| width="10%" | qa (''ono'')
 
| width="10%" | ṕef (''my'')
 
| width="10%" | ṕur (''my'')
 
| width="10%" | ṕi (''my'')
 
| width="10%" | yôk (''wy'')
 
| width="10%" | ta (''oni'')
 
 
|-
 
|-
! Dopełniacz
+
| III.
| xis (''mnie'')
+
| -at / -ati / -ata
| mat (''ciebie'')  
+
| -(a)bhyām / -(a)bhyāmi / -(a)bhyāma
| īse (''jego/go'')
+
| -(a)bhaś / -(a)bhyaśi / -(a)bhyaśa
| ére (''jej/niej'')
+
| -(a)bhi / -(a)bhai / -(a)bhé
| que (''jego/go/niego'')
 
| pers (''nas'')
 
| pr̄os (''nas'')
 
| pyas (''nas'')
 
| yana (''was'')
 
| ťaor (''ich/nich'')
 
 
|-
 
|-
! Celownik
+
| IV.
| xān (''mnie/mi'')
+
| -  / -i / -a
| mān (''tobie/ci'')
+
| -(a)bhyām / -(a)bhyāmi / -(a)bhyāma
| īsri (''jemu/mu/niemu'')
+
| -(a)bhaś / -(a)bhaśi / -(a)bhaśa
| erhi (''jej/niej'')
+
| -(a)bhi / -(a)bhai / -(a)bhé
| quari (''jemu/mu/niemu'')
 
| peŝar (''nam'')
 
| pwar (''nam'')
 
| pyar (''nam'')
 
| yān (''wam'')
 
| ťān (''im/nim'')
 
 
|-
 
|-
! Biernik
+
| V.
| xān (''mnie/mię'')
+
| -(a)xa / -(a)xae / (a)
| mān (''ciebie/cię'')
+
| -axé / -axi / -axa
| īsri (''jego/go/niego'')
+
| -esyas / -esyasi / -esyasa
| erhi (''ją/nią'')
+
| -xos / -xis / -xas
| quari (''je/nie'')
 
| peŝar (''nas'')
 
| pwar (''nas'')
 
| pyar (''nas'')
 
| yān (''was'')
 
| ťān (''ich/nich'')
 
 
|-
 
|-
! Ablatyw
+
| VI.
| axôr (''ode mnie'')
+
| -tar / -tari / -tara
| amnę (''od ciebie'')
+
| -aet / -aeti / -aeta
| źva (''od niego'')
+
| -aus / -ausi / -ausa
| rhal (''od niej'')
+
| -ťal / -ťel / -ťāl
| ḱah (''od tego'')
+
|}
| ṕafar (''od nas'')
 
| ṕūvar (''od nas'')
 
| ṕiyar (''od nas'')
 
| yah (''od was'')
 
| tāsh (''od nich'')
 
|-
 
! Allatyw
 
| xao (''do mnie'')
 
| amnel (''do ciebie'')
 
| źve (''do niego'')
 
| rhas (''do niej'')
 
| ḱeh ('' do tego'')
 
| ṕarif (''do nas'')
 
| ṕūvas (''do nas'')
 
| ṕīray (''do nas'')
 
| yokh (''do was'')
 
| teosh (''do nich'')
 
|}
 
  
====Zaimków dzierżawcze====
+
'''II kategoria rzeczowników'''
'''mój, twój, swój'''
+
{| class="wikitable"
{| class="wikitable" style="text-align:center;" border
 
! rowspan="2" | Przypadek
 
! colspan="3" | Liczba pojedyncza
 
! colspan="2" | Liczba mnoga/podwójna/absolutna
 
 
|-
 
|-
! m
+
!rowspan="2"|
! f
+
!colspan="4"| rdzeń 'a/o/u'
! n
+
!colspan="4"| rdzeń 'i/ī'
! m/f
+
!colspan="4"| rdzeń 'e'
! n
 
 
|-
 
|-
! Mianownik
+
! l.pojedyncza !! l.podwójna !! l.mnoga !! l.absolutna
| width="17%" | kshûn (''mój''),
+
! l.pojedyncza !! l.podwójna !! l.mnoga !! l.absolutna
mûn (''twój''),
+
! l.pojedyncza !! l.podwójna !! l.mnoga !! l.absolutna
<br>dzûn (''swój'')
+
|-
| width="17%" | kshayi (''moja''),
+
! I.
mayi (''twoja''),
+
| -końcówka || -ao || -aya || -avi
<br>dzyi (''swoja'')
+
| -końcówka || -irh || -iya || -ôri
| width="17%" | kshoan (''moje''),
+
| -końcówka || -ea || -éshe || -evyo
moan (''twoje''),
 
<br>dzoan (swoje)
 
| width="17%" | kshaji (''moi''),
 
maji (''twoi''),
 
<br>daji (''swoi'')
 
| width="17%" | ksho (''moje''),
 
moh (''twoje''),
 
<br>doh (''swoje'')
 
 
|-
 
|-
! Dopełniacz
+
! II.
| kshyān (''mojego''),
+
| -az || -am || -as || -akyā
myān (''twojego''),
+
| -iz || -im || -is || -igra
<br>dzyān (''swojego'')
+
| -esse || -em || -es || -ekyo
| kshyā (''mojej''),
+
|-
myā (''twojej''),
+
! III.
<br>dzyā (''swojej'')
+
| -at || -abesh || -abīr || -abam
| kshyą (''mojego''),
+
| -it || -yaus || -yis || -yin
myą (''twojego''),
+
| -eť || -ebri || -ebrī || -eber
<br>dzyą (''swojego'')
 
| kshij (''moich''),
 
mij (''twoich''),
 
<br>dij (''swoich'')
 
| kshijo (''moich''),
 
mijo (''twoich''),
 
<br>dijo (''swoich'')
 
 
|-
 
|-
! Celownik
+
! IV.
| ekshu (''mojemu/moim''),
+
| -końcówka || -abesh || -abīr || -abam
emnu (''twojemu/twoim''),
+
| -końcówka || -yaus || yis || -yin
<br>edzu (''swojemu/swoim'')
+
| -końcówka || -ebri || -ebrī || -eber
| ekshiw (''mojej/moją''),
 
emniw (''twojej/twoją/''),
 
<br>edziw (''swojej/swoją'')
 
| ekshor (''mojemu/moim''),
 
emnor (''twojemu/twoim''),
 
<br>edzor (''swojemu/swoim'')
 
| colspan="2" | ekshae (''moim/moimi/moich''),
 
emnae (''twoim/twoimi/twoich''),
 
<br>edae (''swoim/swoimi/swoich'')
 
 
|-
 
|-
! Biernik
+
! V.
| ekshed (''mojego''),
+
| -(a)xa|| -ksha || -kshai || -awan
emned (''twojego''),
+
| -ishu || -ishé || -ish || -ishae
<br>edzed (''swojego'')
+
| -eśi || -eŝe || -eŝé || -eŝwe
| ekshad (''moją''),
 
emnad (''twoją''),
 
<br>edzad (''swoją'')
 
| ekshod (''moje''),
 
emnod (''twoje''),
 
<br>edzod (''swoje'')
 
| colspan="2" | ekshal (''moich/moje''),
 
emnal (''twoich/twoje''),
 
<br>edal (''swoich/swoje'')
 
 
|-
 
|-
! Ablatyw
+
! VI.
| kshir̄tū (''od mojego''),
+
| -atra || -aś || -auś || -aśa
mir̄tū (''od twojego''),
+
| -itri || -iśa || -ici || -icū
<br>dzir̄tū (''od swego'')
+
| -etrę || -ecae || -ecé || -ecis
| kshar̄tū (''od mojej''),
+
|}
mar̄tū (''od twojej''),
+
 
<br>dzar̄tū (''od swojej'')
+
 
| kshor̄tū (''od mojego''),
+
'''III kategoria rzeczowników'''
mor̄tū (''od twojego''),
+
{| class="wikitable"
<br>dzor̄tū (''od swojego'')
 
| colspan="2" | kshisirh (''od moich''),
 
misirh (''od twoich''),
 
<br>disirh (''od swoich'')
 
 
|-
 
|-
! Allatyw
+
!rowspan="2"|
| kshehi (''do mojego''),
+
!colspan="4"| rdzeń 'a/o'
mehi (''do twojego''),
+
!colspan="4"| rdzeń 'u'
<br>dzehi (''do swego'')
+
!colspan="4"| rdzeń 'i/ī'
| kshaha (''do mojej''),
+
!colspan="4"| rdzeń 'e'
maha (''do twojej''),
 
<br>dzaha (''do swojej'')
 
| kshaho (''do mojego''),
 
maho (''do twojego''),
 
<br>dzaho (''do swojego'')
 
| colspan="2" | kshaus (''do moich''),
 
maus (''do twoich''),
 
<br>daus (''do swoich'')
 
|}
 
 
 
Zaimki '''jego, jej, tego, nasz, wasz, ich''' nie odmieniają się a ich forma pozostaje bez zmian.
 
* īse (jego)
 
* ére (jej)
 
* orse (tego)
 
* pęrędi (nasz)
 
* yadi (wasz)
 
* ťandi (ich)
 
<br>
 
'''czyj, niczyj'''
 
{| class="wikitable" style="text-align:center;" border
 
! rowspan="2" | Przypadek
 
! colspan="3" | Liczba pojedyncza
 
! colspan="2" | Liczba mnoga/podwójna/absolutna
 
 
|-
 
|-
! m
+
! l.pojedyncza !! l.podwójna !! l.mnoga !! l.absolutna
! f
+
! l.pojedyncza !! l.podwójna !! l.mnoga !! l.absolutna
! n
+
! l.pojedyncza !! l.podwójna !! l.mnoga !! l.absolutna
! m/f
+
! l.pojedyncza !! l.podwójna !! l.mnoga !! l.absolutna
! n
 
 
|-
 
|-
! Mianownik
+
! I.
| width="17%" | orye, qorye
+
| -końcówka || -anya || -āshra || -akrę
| width="17%" | ora, qora
+
| -końcówka || -uni || -un || -ûrar
| width="17%" | oryo, qoryo
+
| -końcówka || -idhun || -idhę || -idho
| width="17%" | orji, qorji
+
| -końcówka || -én || -eshān || -etān
| width="17%" | oroh, qoroh
 
 
|-
 
|-
! Dopełniacz
+
! II.
| oryān, qoryān
+
| -azhi || -ań || -āsht || -aḱe
| oryā, qoryā
+
| -u || -uwe || -uwan || -ûwari
| oryą, qoryą
+
| -is || -iyam || -iyę || -iyo
| width="17%" | orij, qorij
+
| -epi || -eayn || -eshīn || -etīn
| width="17%" | orijo, qorijo
 
 
|-
 
|-
! Celownik
+
! III.
| oru, qoru
+
| -ast || -aval || -avallā || -avalûr
| oriw, qoriw
+
| -usa || -ulve || -ulvā || -ūlur
| oror, qoror
+
| -i || -iva || -ive || -ivi
| colspan="2" | orae, qorae
+
| -epsa || -épn || -épr̄ || -épar
 
|-
 
|-
! Biernik
+
! IV.
| ored, qored
+
| -końcówka || -aval || -avallā || -avalûr
| orad, qorad
+
| -końcówka || -ulve || -ulvā || -ūlur
| orod, qorod
+
| -końcówka || -idvą || -idvę || -idvis
| colspan="2" | oral, qoral
+
| -końcówka || -épn || -épr̄ || -épar
 
|-
 
|-
! Ablatyw
+
! V.
| oyir̄tū, qoyir̄tū
+
| -aji || -ajā || -ajai || -ajah
| oyar̄tū, qoyar̄tū
+
| -uji || -ujā || -ujai || -ûjah
| oyor̄tū, qoyor̄tū
+
| -idha || -idhe || -idhai || -idhā
| colspan="2" | orsirh, qorsirh
+
| -eťa || -eťé || -eťu || -eťi
 
|-
 
|-
! Allatyw
+
! VI.
| orehi, qorehi
+
| -atti || -acho || -achri || -achur
| oraha, qoraha
+
| -utra || -une || -uri || -ura
| oraho, qoraho
+
| -idh || -idhae || -idhī || -idha
| colspan="2" | oraus, qoraus
+
| -ekta || -ekté || -ektu || -ekti
 
|}
 
|}
 +
Rdzeniem jest zawsze ostatnie samogłoska słowa, w przeciwieństwie do staroajdyniriańskiego, gdzie rdzeniem niektórych słów bywały niekiedy pierwsze samogłoski sufiksów. Natomiast kiedy obok siebie znajdą się dwie samogłoski, tworzące niewystępujący dyftong, lub dwie takie same samogłoski, pomiędzy nimi pojawia się ''y''. Wyjątkiem od tego jest podwójne a lub u, które w takim przypadku zostają wydłużone. Końcówki fleksyjne dodaje się aglutynacyjnie do rzeczowników.
 +
Dla przykładu:
 +
* I kategoria
 +
khshāyar (imperator/cesarz) → khshāyar + '''aur̄''' → khshāyaraur̄ (wszyscy imperatorzy)
 +
<br>khshāyar + '''xa''' → khshāyarxa (od imperatora)
 +
<br>khshāyar + '''xos''' → khshāyarxos (od wszystkich imperatorów)
  
====Zaimki zwrotne====
+
*II kategoria (rdzeń "i")
Zaimki zwrotne przybierają formę odpowiednich przedrostków dodanych do rzeczownika, a nie osobnych słów. Służą do wyrażenia, że podmiot wykonał czynność na samym sobie (1), lub, w przypadku liczby mnogiej, sobie nawzajem (2).
+
nāxr'''id''' (góra) → nāxrid + '''ôri''' → nāxridôri (wszystkie góry)
{| class="wikitable" style="text-align:center;" border
+
<br> nāxrid + '''ishu''' → nāxridishu (od góry)
! rowspan="2" | l.pojedyncza
+
<br>nāxrid + '''ishae''' → nāxridishae (od wszystkich gór)
! colspan="2" | l.pod/mn/ab
+
 
|-
+
*III kategoria (rdzeń "u")
| width="17%" | 1
+
<br> hwadāmi (wiedza) → hwadāmi + '''idho''' → hwadāmiyidho (cała wiedza)
| width="17%" | 2
+
<br> hwadāmi → hwadāmi + '''idha''' → hwadāmiyidha (od wiedzy)
|-
+
<br> hwadāmi → hwadāmi + '''idhā''' → hwadāmiyidhā (od wszystkich pism)
| cvar-
 
| crer-
 
| cker-
 
|}
 
  
Dla przykładu:
+
<br>W ajdyniriańskim występuja rzeczowniki które w formie podstawowej wyglądają i brzmią tak samo, jednak odmieniają się inaczej w innych przypadkach i liczbach, gdyż podpadają pod inną kategorię rzeczownika.
<br>ver̄unear - ja karzę (kogoś) --> '''cvar'''ver̄unear - karzę się/samego siebie
 
<br>ver̄unerą - oni karzą (kogoś) --> '''crer'''ver̄unerą - karzą się/sami siebie ---> '''cker'''ver̄unerą - karzą się nawzajem
 
  
====Zaimki określone====
+
===Zaimki===
'''ten, ta, to, ci, te'''
+
====Zaimków rzeczowne====
 +
Zaimkami rzeczownymi zastępuje się rzeczowniki. Zaimki te, podobnie jak rzeczowniki, odmieniają się przez przypadki. 
  
Zaimki odpowiadające polskim '''ci''' i '''te''' są identyczne dla rodzaju męskiego i żeńskiego, osobny zaimek jest dla neutralnego.
 
 
{| class="wikitable" style="text-align:center;" border
 
{| class="wikitable" style="text-align:center;" border
! rowspan="2" | Przypadek
+
! rowspan="3" | Przypadek
! colspan="3" | Liczba pojedyncza
+
! colspan="5" | Liczba pojedyncza
! colspan="2" | Liczba mnoga
+
! colspan="5" | Liczba mnoga/podwójna/absolutna
 +
|-
 +
! rowspan="2" | 1. os.
 +
! rowspan="2" | 2. os.
 +
! colspan="3" | 3 os.
 +
! colspan="3" | 1. os.
 +
! rowspan="2" | 2. os.
 +
! rowspan="2" | 3 os.
 
|-
 
|-
 
! m
 
! m
 
! f
 
! f
 
! n
 
! n
! m/f
+
! ink.
! n
+
! pod.
 +
! eks.
 
|-
 
|-
 
! Mianownik
 
! Mianownik
| width="17%" | gan
+
| width="10%" | xé (''ja'')
| width="17%" | ryan
+
| width="10%" | mę (''ty'')
| width="17%" | han
+
| width="10%" | źa (''on'')
| width="17%" | ptean
+
| width="10%" | rha (''ona'')
| width="17%" | ptoan
+
| width="10%" | qa (''ono'')
 +
| width="10%" | ṕef (''my'')
 +
| width="10%" | ṕur (''my'')
 +
| width="10%" | ṕi (''my'')
 +
| width="10%" | yôk (''wy'')
 +
| width="10%" | ta (''oni'')
 
|-
 
|-
 
! Dopełniacz
 
! Dopełniacz
| gān
+
| xis (''mnie'')
| ryān
+
| mat (''ciebie'')
| hān
+
| īse (''jego/go'')
| pteān
+
| ére (''jej/niej'')
| ptoān
+
| que (''jego/go/niego'')
 +
| pers (''nas'')
 +
| pr̄os (''nas'')
 +
| pyas (''nas'')
 +
| yana (''was'')
 +
| ťaor (''ich/nich'')
 
|-
 
|-
 
! Celownik
 
! Celownik
| gannu
+
| xān (''mnie/mi'')
| rannu
+
| mān (''tobie/ci'')
| hannu
+
| īsri (''jemu/mu/niemu'')
| colspan="2" | pīrnu
+
| erhi (''jej/niej'')
 +
| quari (''jemu/mu/niemu'')
 +
| peŝar (''nam'')
 +
| pwar (''nam'')
 +
| pyar (''nam'')
 +
| yān (''wam'')
 +
| ťān (''im/nim'')
 
|-
 
|-
 
! Biernik
 
! Biernik
| ganed
+
| xān (''mnie/mię'')
| raned
+
| mān (''ciebie/cię'')
| haned
+
| īsri (''jego/go/niego'')
| colspan="2" | paed
+
| erhi (''ją/nią'')
 +
| quari (''je/nie'')
 +
| peŝar (''nas'')
 +
| pwar (''nas'')
 +
| pyar (''nas'')
 +
| yān (''was'')
 +
| ťān (''ich/nich'')
 
|-
 
|-
 
! Ablatyw
 
! Ablatyw
| gar̄tū
+
| axôr (''ode mnie'')
| rar̄tū
+
| amnę (''od ciebie'')
| har̄tū
+
| źva (''od niego'')
| colspan="2" | payū
+
| rhal (''od niej'')
|-
+
| ḱah (''od tego'')
! Allatyw
+
| ṕafar (''od nas'')
| gari
+
| ṕūvar (''od nas'')
| rari
+
| ṕiyar (''od nas'')
| hari
+
| yah (''od was'')
| colspan="2" | pafri
+
| tāsh (''od nich'')
 +
|-
 +
! Allatyw
 +
| xao (''do mnie'')
 +
| amnel (''do ciebie'')
 +
| źve (''do niego'')
 +
| rhas (''do niej'')
 +
| ḱeh ('' do tego'')
 +
| ṕarif (''do nas'')
 +
| ṕūvas (''do nas'')
 +
| ṕīray (''do nas'')
 +
| yokh (''do was'')
 +
| teosh (''do nich'')
 
|}
 
|}
'''tamten, tamta, tamto, tamci, tamte
 
  
Te zaimki tworzy się poprzez dodanie prefiksu '''ŝo'''-. Tutaj również formy w liczbie mnogiej są takie same dla rodzaju męskiego i żeńskiego.
+
====Zaimków dzierżawcze====
 +
'''mój, twój, swój'''
 
{| class="wikitable" style="text-align:center;" border
 
{| class="wikitable" style="text-align:center;" border
 
! rowspan="2" | Przypadek
 
! rowspan="2" | Przypadek
 
! colspan="3" | Liczba pojedyncza
 
! colspan="3" | Liczba pojedyncza
! colspan="2" | Liczba mnoga
+
! colspan="2" | Liczba mnoga/podwójna/absolutna
 
|-
 
|-
 
! m
 
! m
Linia 1594: Linia 1884:
 
|-
 
|-
 
! Mianownik
 
! Mianownik
| width="17%" | ŝogan
+
| width="17%" | kshûn (''mój''),
| width="17%" | ŝoryan
+
mûn (''twój''),
| width="17%" | ŝohan
+
<br>dzûn (''swój'')
| width="17%" | ŝoptean
+
| width="17%" | kshayi (''moja''),
| width="17%" | ŝoptoan
+
mayi (''twoja''),
 +
<br>dzyi (''swoja'')
 +
| width="17%" | kshoan (''moje''),
 +
moan (''twoje''),
 +
<br>dzoan (swoje)
 +
| width="17%" | kshaji (''moi''),
 +
maji (''twoi''),
 +
<br>daji (''swoi'')
 +
| width="17%" | ksho (''moje''),
 +
moh (''twoje''),
 +
<br>doh (''swoje'')
 
|-
 
|-
 
! Dopełniacz
 
! Dopełniacz
| ŝogān
+
| kshyān (''mojego''),
| ŝoryān
+
myān (''twojego''),
| ŝohān
+
<br>dzyān (''swojego'')
| ŝopteān
+
| kshyā (''mojej''),
| ŝoptoān
+
myā (''twojej''),
 +
<br>dzyā (''swojej'')
 +
| kshyą (''mojego''),
 +
myą (''twojego''),
 +
<br>dzyą (''swojego'')
 +
| kshij (''moich''),
 +
mij (''twoich''),
 +
<br>dij (''swoich'')
 +
| kshijo (''moich''),
 +
mijo (''twoich''),
 +
<br>dijo (''swoich'')
 
|-
 
|-
 
! Celownik
 
! Celownik
| ŝogannu
+
| ekshu (''mojemu/moim''),
| ŝorannu
+
emnu (''twojemu/twoim''),
| ŝohannu
+
<br>edzu (''swojemu/swoim'')
| colspan="2" | ŝopīrnu
+
| ekshiw (''mojej/moją''),
 +
emniw (''twojej/twoją/''),
 +
<br>edziw (''swojej/swoją'')
 +
| ekshor (''mojemu/moim''),
 +
emnor (''twojemu/twoim''),
 +
<br>edzor (''swojemu/swoim'')
 +
| colspan="2" | ekshae (''moim/moimi/moich''),
 +
emnae (''twoim/twoimi/twoich''),
 +
<br>edae (''swoim/swoimi/swoich'')
 
|-
 
|-
 
! Biernik
 
! Biernik
| ŝoganed
+
| ekshed (''mojego''),
| ŝoraned
+
emned (''twojego''),
| ŝohaned
+
<br>edzed (''swojego'')
| colspan="2" | ŝopaed
+
| ekshad (''moją''),
 +
emnad (''twoją''),
 +
<br>edzad (''swoją'')
 +
| ekshod (''moje''),
 +
emnod (''twoje''),
 +
<br>edzod (''swoje'')
 +
| colspan="2" | ekshal (''moich/moje''),
 +
emnal (''twoich/twoje''),
 +
<br>edal (''swoich/swoje'')
 
|-
 
|-
 
! Ablatyw
 
! Ablatyw
| ŝogar̄tū
+
| kshir̄tū (''od mojego''),
| ŝorar̄tū
+
mir̄tū (''od twojego''),
| ŝohar̄tū
+
<br>dzir̄tū (''od swego'')
| colspan="2" | ŝopayū
+
| kshar̄tū (''od mojej''),
|-
+
mar̄tū (''od twojej''),
 +
<br>dzar̄tū (''od swojej'')
 +
| kshor̄tū (''od mojego''),
 +
mor̄tū (''od twojego''),
 +
<br>dzor̄tū (''od swojego'')
 +
| colspan="2" | kshisirh (''od moich''),
 +
misirh (''od twoich''),
 +
<br>disirh (''od swoich'')
 +
|-
 
! Allatyw
 
! Allatyw
| ŝogari
+
| kshehi (''do mojego''),
| ŝorari
+
mehi (''do twojego''),
| ŝohari
+
<br>dzehi (''do swego'')
| colspan="2" | ŝopafri
+
| kshaha (''do mojej''),
 +
maha (''do twojej''),
 +
<br>dzaha (''do swojej'')
 +
| kshaho (''do mojego''),
 +
maho (''do twojego''),
 +
<br>dzaho (''do swojego'')
 +
| colspan="2" | kshaus (''do moich''),
 +
maus (''do twoich''),
 +
<br>daus (''do swoich'')
 
|}
 
|}
  
<br>'''taki, taka, takie, tacy, takie'''
+
Zaimki '''jego, jej, tego, nasz, wasz, ich''' nie odmieniają się a ich forma pozostaje bez zmian.
 
+
* īse (jego)
 +
* ére (jej)
 +
* orse (tego)
 +
* pęrędi (nasz)
 +
* yadi (wasz)
 +
* ťandi (ich)
 +
<br>
 +
'''czyj, niczyj'''
 
{| class="wikitable" style="text-align:center;" border
 
{| class="wikitable" style="text-align:center;" border
 
! rowspan="2" | Przypadek
 
! rowspan="2" | Przypadek
 
! colspan="3" | Liczba pojedyncza
 
! colspan="3" | Liczba pojedyncza
! colspan="2" | Liczba mnoga
+
! colspan="2" | Liczba mnoga/podwójna/absolutna
 
|-
 
|-
 
! m
 
! m
Linia 1646: Linia 1995:
 
|-
 
|-
 
! Mianownik
 
! Mianownik
| width="17%" | kerda
+
| width="17%" | orye, qorye
| width="17%" | karda
+
| width="17%" | ora, qora
| width="17%" | kirda
+
| width="17%" | oryo, qoryo
| width="17%" | kerada
+
| width="17%" | orji, qorji
| width="17%" | kerdiya
+
| width="17%" | oroh, qoroh
 
|-
 
|-
 
! Dopełniacz
 
! Dopełniacz
| kerdā
+
| oryān, qoryān
| kardā
+
| oryā, qoryā
| kirdā
+
| oryą, qoryą
| keradā
+
| width="17%" | orij, qorij
| kerdiyā
+
| width="17%" | orijo, qorijo
 
|-
 
|-
 
! Celownik
 
! Celownik
| kerdaw
+
| oru, qoru
| kardaw
+
| oriw, qoriw
| kirdaw
+
| oror, qoror
| colspan="2" | kerdiw
+
| colspan="2" | orae, qorae
 
|-
 
|-
 
! Biernik
 
! Biernik
| kerded
+
| ored, qored
| karded
+
| orad, qorad
| kirded
+
| orod, qorod
| colspan="2" | kerdiyed
+
| colspan="2" | oral, qoral
 
|-
 
|-
 
! Ablatyw
 
! Ablatyw
| kerdar̄tū
+
| oyir̄tū, qoyir̄tū
| kardar̄tū
+
| oyar̄tū, qoyar̄tū
| kirdar̄tū
+
| oyor̄tū, qoyor̄tū
| colspan="2" | kerdiyu
+
| colspan="2" | orsirh, qorsirh
 
|-
 
|-
 
! Allatyw
 
! Allatyw
| kerdari
+
| orehi, qorehi
| kardari
+
| oraha, qoraha
| kirdari
+
| oraho, qoraho
| colspan="2" | kerdiri
+
| colspan="2" | oraus, qoraus
 
|}
 
|}
  
Zaimki '''tu, tam, wtedy''' są nieodmienne.
+
====Zaimki zwrotne====
*vé (tu/tutaj)
+
Zaimki zwrotne przybierają formę odpowiednich przedrostków dodanych do rzeczownika, a nie osobnych słów. Służą do wyrażenia, że podmiot wykonał czynność na samym sobie (1), lub, w przypadku liczby mnogiej, sobie nawzajem (2).
*vissa (tam)
+
{| class="wikitable" style="text-align:center;" border
*dīshar (wtedy)
+
! rowspan="2" | l.pojedyncza
 
+
! colspan="2" | l.pod/mn/ab
====Zaimki pytajne====
 
'''kto, co'''
 
{| class="wikitable" style="text-align:center;" border
 
! Przypadek
 
! rowspan="2" width="40%" |
 
! rowspan="2" width="40%" | zan
 
 
|-
 
|-
! I.
+
| width="17%" | 1
 +
| width="17%" | 2
 
|-
 
|-
! II.
+
| cvar-
| zétri
+
| crer-
| zantra
+
| cker-
|-
 
! III.
 
| zhe, źe
 
| zhin, źan
 
|-
 
! IV.
 
| ize
 
| iza
 
|-
 
! V.
 
| colspan=2 | zaḱa, zéḱas, zaḱan
 
|-
 
! VI.
 
| colspan=2 | zahwam, zéhwas, zahwan
 
 
|}
 
|}
  
'''czyj, czyja, czyje'''
+
Dla przykładu:
 +
<br>ver̄unear - ja karzę (kogoś) → '''cvar'''ver̄unear - karzę się/samego siebie
 +
<br>ver̄unerą - oni karzą (kogoś) → '''crer'''ver̄unerą - karzą się/sami siebie → '''cker'''ver̄unerą - karzą się nawzajem
 +
 
 +
====Zaimki określone====
 +
'''ten, ta, to, ci, te'''
 +
 
 +
Zaimki odpowiadające polskim '''ci''' i '''te''' są identyczne dla rodzaju męskiego i żeńskiego, osobny zaimek jest dla neutralnego.
 
{| class="wikitable" style="text-align:center;" border
 
{| class="wikitable" style="text-align:center;" border
 
! rowspan="2" | Przypadek
 
! rowspan="2" | Przypadek
Linia 1730: Linia 2067:
 
|-
 
|-
 
! Mianownik
 
! Mianownik
| width="17%" | orye
+
| width="17%" | gan
| width="17%" | ora
+
| width="17%" | ryan
| width="17%" | oryo
+
| width="17%" | han
| width="17%" | orji
+
| width="17%" | ptean
| width="17%" | oroh
+
| width="17%" | ptoan
 
|-
 
|-
 
! Dopełniacz
 
! Dopełniacz
| oryān
+
| gān
| oryā
+
| ryān
| oryą
+
| hān
| width="17%" | orij
+
| pteān
| width="17%" | orijo
+
| ptoān
 
|-
 
|-
 
! Celownik
 
! Celownik
| oru
+
| gannu
| oriw
+
| rannu
| oror
+
| hannu
| colspan="2" | orae
+
| colspan="2" | pīrnu
 
|-
 
|-
 
! Biernik
 
! Biernik
| ored
+
| ganed
| orad
+
| raned
| orod
+
| haned
| colspan="2" | oral
+
| colspan="2" | paed
 
|-
 
|-
 
! Ablatyw
 
! Ablatyw
| oyir̄tū
+
| gar̄tū
| oyar̄tū
+
| rar̄tū
| oyor̄tū
+
| har̄tū
| colspan="2" | orsirh
+
| colspan="2" | payū
 
|-
 
|-
 
! Allatyw
 
! Allatyw
| orehi
+
| gari
| oraha
+
| rari
| oraho
+
| hari
| colspan="2" | oraus
+
| colspan="2" | pafri
 
|}
 
|}
 +
'''tamten, tamta, tamto, tamci, tamte
  
'''który, która, które'''
+
Te zaimki tworzy się poprzez dodanie prefiksu '''ŝo'''-. Tutaj również formy w liczbie mnogiej są takie same dla rodzaju męskiego i żeńskiego.
 
{| class="wikitable" style="text-align:center;" border
 
{| class="wikitable" style="text-align:center;" border
 
! rowspan="2" | Przypadek
 
! rowspan="2" | Przypadek
Linia 1781: Linia 2119:
 
|-
 
|-
 
! Mianownik
 
! Mianownik
| width="17%" | andis
+
| width="17%" | ŝogan
| width="17%" | andas
+
| width="17%" | ŝoryan
| width="17%" | andos
+
| width="17%" | ŝohan
| width="17%" | andé
+
| width="17%" | ŝoptean
| width="17%" | andoh
+
| width="17%" | ŝoptoan
 
|-
 
|-
 
! Dopełniacz
 
! Dopełniacz
| andisān
+
| ŝogān
| andasān
+
| ŝoryān
| andosān
+
| ŝohān
| width="17%" | andéf
+
| ŝopteān
| width="17%" | ando
+
| ŝoptoān
 
|-
 
|-
 
! Celownik
 
! Celownik
| andiw
+
| ŝogannu
| andaw
+
| ŝorannu
| andow
+
| ŝohannu
| colspan="2" | andoe
+
| colspan="2" | ŝopīrnu
 
|-
 
|-
 
! Biernik
 
! Biernik
| andid
+
| ŝoganed
| andad
+
| ŝoraned
| andod
+
| ŝohaned
| colspan="2" | andô
+
| colspan="2" | ŝopaed
 
|-
 
|-
 
! Ablatyw
 
! Ablatyw
| andir̄tū
+
| ŝogar̄tū
| andar̄tū
+
| ŝorar̄tū
| andor̄tū
+
| ŝohar̄tū
| colspan="2" | andôr
+
| colspan="2" | ŝopayū
 
|-
 
|-
 
! Allatyw
 
! Allatyw
| andiha
+
| ŝogari
| andaha
+
| ŝorari
| andoha
+
| ŝohari
| colspan="2" | andaus
+
| colspan="2" | ŝopafri
 
|}
 
|}
  
Reszta zaimków pytajnych jest nieodmienna.
+
<br>'''taki, taka, takie, tacy, takie'''
*zan (jaki)
 
*fea (jak)
 
*ashfan (gdzie)
 
*datra, girdan (kiedy)
 
*dassan (dlaczego)
 
*qelan (ile)
 
  
====Zaimki nieokreślone====
+
{| class="wikitable" style="text-align:center;" border
Tworzy się je poprzez dodanie końcówki '''-(i)t''' do odpowiedniego zaimka, niezależnie od rodzaju czy przypadka. Służą do wyrażenia pewnego, niesprecyzowanego pojęcia (osoby, rzeczy itd.), które dla mówiącego nie ma znaczenia. Odpowiada to polskiemu -ś, np ktoś, coś, któryś.
+
! rowspan="2" | Przypadek
<br> zét, zant, oryet, orat, oryot, andist, andast, andost, ashfant, dartat, girdant, qelant itd.
+
! colspan="3" | Liczba pojedyncza
 
+
! colspan="2" | Liczba mnoga
<br>Dla zaimków ''który, jaki, kto, gdzie, skąd, dokąd, jak, kiedy, czyj'' można utworzyć zaimek nieokreślony przez dodanie przyrostka '''-djovwe''', odpowiadającego polskiemu -kolwiek.
 
<br> andisdjovwe, zandjovwe, zédjovwe, ashfandjovwe, oryedjovwe itd.
 
 
 
===Liczebniki===
 
====0-9====
 
<br>Liczby od 1 do 9 kończą się na '''-ir''', wyjątkiem jest tutaj 0. W przypadku liczebników porządkowych, z wyjątkiem liczb 0, 3, 6 i 9, pojawia się końcówka '''-ase''', dla rodzaju męskiego i żeńskiego, lub '''-aso''', dla rodzaju neutralnego. Liczebnik wielokrotny zawsze składa się z liczby i '''-illis/illos'''. 
 
{| class="wikitable"
 
 
|-
 
|-
!
+
! m
! Liczebnik główny
+
! f
! Liczebnik porządkowy
+
! n
! Liczebnik wielokrotny
+
! m/f
 +
! n
 
|-
 
|-
|0
+
! Mianownik
|sūriya
+
| width="17%" | kerda
|sûriyas
+
| width="17%" | karda
| -
+
| width="17%" | kirda
 +
| width="17%" | kerada
 +
| width="17%" | kerdiya
 
|-
 
|-
|1
+
! Dopełniacz
|ekhrir
+
| kerdā
|ekhrase/o
+
| kardā
|ekhraillis/os
+
| kirdā
 +
| keradā
 +
| kerdiyā
 
|-
 
|-
|2
+
! Celownik
|lāwir
+
| kerdaw
|lāwase/o
+
| kardaw
|lāwaillis/os
+
| kirdaw
 +
| colspan="2" | kerdiw
 
|-
 
|-
|3
+
! Biernik
|azhir
+
| kerded
|azhûne/o
+
| karded
|azhûrillis/os
+
| kirded
 +
| colspan="2" | kerdiyed
 
|-
 
|-
|4
+
! Ablatyw
|śniahir
+
| kerdar̄tū
|śniahase/o
+
| kardar̄tū
|śniahillis/os
+
| kirdar̄tū
 +
| colspan="2" | kerdiyu
 
|-
 
|-
|5
+
! Allatyw
|ghavir
+
| kerdari
|ghavase/o
+
| kardari
|ghavaillis/os
+
| kirdari
 +
| colspan="2" | kerdiri
 +
|}
 +
 
 +
Zaimki '''tu, tam, wtedy''' są nieodmienne.
 +
*vé (tu/tutaj)
 +
*vissa (tam)
 +
*dīshar (wtedy)
 +
 
 +
====Zaimki pytajne====
 +
'''kto, co'''
 +
{| class="wikitable" style="text-align:center;" border
 +
! Przypadek
 +
! rowspan="2" width="40%" |
 +
! rowspan="2" width="40%" | zan
 
|-
 
|-
|6
+
! I.
|wéshir
 
|wéane/o
 
|wéshaillis/os
 
 
|-
 
|-
|7
+
! II.
|swāhir
+
| zétri
|swāhase/o
+
| zantra
|swāhillis/os
 
 
|-
 
|-
|8
+
! III.
|jyotir
+
| zhe, źe
|jyotase/o
+
| zhin, źan
|jyotaillis/os
+
|-
 +
! IV.
 +
| ize
 +
| iza
 +
|-
 +
! V.
 +
| colspan=2 | zaḱa, zéḱas, zaḱan
 
|-
 
|-
|9
+
! VI.
|ir̄ir
+
| colspan=2 | zahwam, zéhwas, zahwan
|ir̄ŝe/o
 
|ir̄aillis/os
 
 
|}
 
|}
  
====10-90====
+
'''czyj, czyja, czyje'''
<br>Liczby te zawsze kończą się na '''-śat'''. Liczebniki porządkowe zakończone są na '''-śashe/śasho''' a liczebniki wielokrotne na '''-illis/illos'''.
+
{| class="wikitable" style="text-align:center;" border
{| class="wikitable"
+
! rowspan="2" | Przypadek
 +
! colspan="3" | Liczba pojedyncza
 +
! colspan="2" | Liczba mnoga
 
|-
 
|-
!
+
! m
! Liczebnik główny
+
! f
! Liczebnik porządkowy
+
! n
! Liczebnik wielokrotny
+
! m/f
 +
! n
 
|-
 
|-
|10
+
! Mianownik
|déśat
+
| width="17%" | orye
|déśashe/o
+
| width="17%" | ora
|déśatillis/os
+
| width="17%" | oryo
 +
| width="17%" | orji
 +
| width="17%" | oroh
 
|-
 
|-
|20
+
! Dopełniacz
|lawśat
+
| oryān
|lawśashe/o
+
| oryā
|lāwatillis/os
+
| oryą
 +
| width="17%" | orij
 +
| width="17%" | orijo
 
|-
 
|-
|30
+
! Celownik
|azhośat
+
| oru
|azhośashe/o
+
| oriw
|azhośatillis/os
+
| oror
 +
| colspan="2" | orae
 
|-
 
|-
|40
+
! Biernik
|śniaśat
+
| ored
|śniaśashe/o
+
| orad
|śniaśatillis/os
+
| orod
 +
| colspan="2" | oral
 
|-
 
|-
|50
+
! Ablatyw
|ghavśat
+
| oyir̄tū
|ghavśashe/o
+
| oyar̄tū
|ghavśatillis/os
+
| oyor̄tū
 +
| colspan="2" | orsirh
 
|-
 
|-
|60
+
! Allatyw
|wéśat
+
| orehi
|wéśashe/o
+
| oraha
|wéśatillis/os
+
| oraho
|-
+
| colspan="2" | oraus
|70
 
|swaśat
 
|swaśashe/o
 
|swaśatillis/os
 
|-
 
|80
 
|jyaśat
 
|jyaśashe/o
 
|jyaśatillis/os
 
|-
 
|90
 
|ir̄śat
 
|ir̄śashe/o
 
|ir̄śatillis/os
 
 
|}
 
|}
  
====11-99====
+
'''który, która, które'''
<br>Tworzy się je poprzez złączenie liczb dziesiątek i jedności, przy czym pierwsza jest liczba jedności a ostatnie dziesiątek. Dosłownie oznacza to np. ''dwa-czterdzieści'' jako czterdzieści dwa. Podobnie wyglądają liczebniki porządkowe i wielokrotne - nieodmieniona liczba jedności i odmieniona liczba dziesiątek.
+
{| class="wikitable" style="text-align:center;" border
{| class="wikitable"
+
! rowspan="2" | Przypadek
 +
! colspan="3" | Liczba pojedyncza
 +
! colspan="2" | Liczba mnoga
 
|-
 
|-
!
+
! m
! Liczebnik główny
+
! f
! Liczebnik porządkowy
+
! n
! Liczebnik wielokrotny
+
! m/f
 +
! n
 
|-
 
|-
|11
+
! Mianownik
|ekhrirdéśat
+
| width="17%" | andis
|ekhrirdéśashe/o
+
| width="17%" | andas
|ekhrirdéśatillis/os
+
| width="17%" | andos
 +
| width="17%" | andé
 +
| width="17%" | andoh
 
|-
 
|-
|12
+
! Dopełniacz
|lāwirdéśat
+
| andisān
|lāwirdéśashe/o
+
| andasān
|lāwirdéśatillis/os
+
| andosān
 +
| width="17%" | andéf
 +
| width="17%" | ando
 
|-
 
|-
|13
+
! Celownik
|azhayodéśat
+
| andiw
|azhayodéśasho
+
| andaw
|azhayodéśatillis/os
+
| andow
 +
| colspan="2" | andoe
 
|-
 
|-
|14
+
! Biernik
|śniahirdéśat
+
| andid
|śniahidéśashe/o
+
| andad
|śniahidéśatillis/os
+
| andod
 +
| colspan="2" | andô
 
|-
 
|-
|15
+
! Ablatyw
|ghavirdéśat
+
| andir̄tū
|ghavirdéśashe/o
+
| andar̄tū
|ghavirdéśatillis/os
+
| andor̄tū
 +
| colspan="2" | andôr
 
|-
 
|-
|16
+
! Allatyw
|wéshirdéśat
+
| andiha
|wéshirdéśashe/o
+
| andaha
|wéshirdéśatillis/os
+
| andoha
|-
+
| colspan="2" | andaus
|17
+
|}
|swāhirdéśat
+
 
|swāhirdéśashe/o
+
Reszta zaimków pytajnych jest nieodmienna.
|swāhirdéśatillis/os
+
*zan (jaki)
 +
*fea (jak)
 +
*ashfan (gdzie)
 +
*datra, girdan (kiedy)
 +
*dassan (dlaczego)
 +
*qelan (ile)
 +
 
 +
====Zaimki nieokreślone====
 +
Tworzy się je poprzez dodanie końcówki '''-(i)t''' do odpowiedniego zaimka, niezależnie od rodzaju czy przypadka. Służą do wyrażenia pewnego, niesprecyzowanego pojęcia (osoby, rzeczy itd.), które dla mówiącego nie ma znaczenia. Odpowiada to polskiemu -ś, np ktoś, coś, któryś.
 +
<br> zét, zant, oryet, orat, oryot, andist, andast, andost, ashfant, dartat, girdant, qelant itd.
 +
 
 +
<br>Dla zaimków ''który, jaki, kto, gdzie, skąd, dokąd, jak, kiedy, czyj'' można utworzyć zaimek nieokreślony przez dodanie przyrostka '''-djovwe''', odpowiadającego polskiemu -kolwiek.
 +
<br> andisdjovwe, zandjovwe, zédjovwe, ashfandjovwe, oryedjovwe itd.
 +
 
 +
===Liczebniki===
 +
====0-9====
 +
<br>Liczby od 1 do 9 kończą się na '''-ir''', wyjątkiem jest tutaj 0. W przypadku liczebników porządkowych, z wyjątkiem liczb 0, 3, 6 i 9, pojawia się końcówka '''-ase''', dla rodzaju męskiego i żeńskiego, lub '''-aso''', dla rodzaju neutralnego. Liczebnik wielokrotny zawsze składa się z liczby i '''-illis/illos'''. 
 +
{| class="wikitable"
 
|-
 
|-
|18
+
!
|jyotirdéśat
+
! Liczebnik główny
|jyotirdéśashe/o
+
! Liczebnik porządkowy
|jyotirdéśatillis/os
+
! Liczebnik wielokrotny
 
|-
 
|-
|19
+
|0
|ir̄irdéśat
+
|sūriya
|ir̄irdéśashe/o
+
|sûriyas
|ir̄irdéśatillis/os
+
| -
 
|-
 
|-
|21
+
|1
|ekhrirlawśat
+
|ekhrir
|ekhrirlawśashe/o
+
|ekhrase/o
|ekhrirlāwatillis/os
+
|ekhraillis/os
 
|-
 
|-
|22
+
|2
|lāwirlawśat
+
|lāwir
|lāwirlawśashe/o
+
|lāwase/o
|lāwirlāwatillis/os
+
|lāwaillis/os
 
|-
 
|-
|23
+
|3
|azhayolawśat
+
|azhir
|azhayolawśashe/o
+
|azhûne/o
|azhayolāwatillis/os
+
|azhûrillis/os
 
|-
 
|-
|24
+
|4
|śniahirlawśat
+
|śniahir
|śniahirlawśashe/o
+
|śniahase/o
|śniahirlāwatillis/os
+
|śniahillis/os
 
|-
 
|-
|31
+
|5
|ekhrirazhośat
+
|ghavir
|ekhrirazhośashe/o
+
|ghavase/o
|ekhrirazhośatillis/os
+
|ghavaillis/os
 +
|-
 +
|6
 +
|wéshir
 +
|wéane/o
 +
|wéshaillis/os
 
|-
 
|-
|32
+
|7
|lāwirazhośat
+
|swāhir
|lāwirazhośashe/o
+
|swāhase/o
|lāwirazhośatillis/os
+
|swāhillis/os
 
|-
 
|-
|33
+
|8
|azhayoazhośat
+
|jyotir
|azhayoazhośashe/o
+
|jyotase/o
|azhayoazhośatillis/os
+
|jyotaillis/os
 
|-
 
|-
 +
|9
 +
|ir̄ir
 +
|ir̄ŝe/o
 +
|ir̄aillis/os
 
|}
 
|}
  
====100-900====
+
====10-90====
<br>Setki, przypominają nieco dziesiątki, gdyż tworzy się je na podobnej zasadzie. Liczebnik główny zakończony jest na '''-éd''', które pochodzi od ''zéd'', liczebnik porządkowy zakończony jest '''-ase/o''', natomiast tworzenie liczebnika wielokrotnego pozostaje bez zmian.  
+
<br>Liczby te zawsze kończą się na '''-śat'''. Liczebniki porządkowe zakończone są na '''-śashe/śasho''' a liczebniki wielokrotne na '''-illis/illos'''.
 
{| class="wikitable"
 
{| class="wikitable"
 
|-
 
|-
Linia 2050: Linia 2429:
 
! Liczebnik wielokrotny
 
! Liczebnik wielokrotny
 
|-
 
|-
|100
+
|10
|zéd
+
|déśat
|zédase/o
+
|déśashe/o
|zédillis/os
+
|déśatillis/os
 
|-
 
|-
|200
+
|20
|lawéd
+
|lawśat
|lawédase/o
+
|lawśashe/o
|lawédillis/os
+
|lāwatillis/os
 
|-
 
|-
|300
+
|30
|azhéd
+
|azhośat
|azhédase/o
+
|azhośashe/o
|azhédillis/os
+
|azhośatillis/os
 
|-
 
|-
|400
+
|40
|śniahéd
+
|śniaśat
|śniahédase/o
+
|śniaśashe/o
|śniahédillis/os
+
|śniaśatillis/os
 
|-
 
|-
|500
+
|50
|ghavéd
+
|ghavśat
|ghavédase/o
+
|ghavśashe/o
|ghavédillis/os
+
|ghavśatillis/os
 
|-
 
|-
|600
+
|60
|wéshéd
+
|wéśat
|wéshédase/o
+
|wéśashe/o
|wéshédillis/os
+
|wéśatillis/os
 
|-
 
|-
|700
+
|70
|swahéd
+
|swaśat
|swahédase/o
+
|swaśashe/o
|swahédillis/os
+
|swaśatillis/os
 
|-
 
|-
|800
+
|80
|jyotéd
+
|jyaśat
|jyotédase/o
+
|jyaśashe/o
|jyotédillis/os
+
|jyaśatillis/os
 
|-
 
|-
|900
+
|90
|irzéd
+
|ir̄śat
|irzédase/o
+
|ir̄śashe/o
|irzédillis/os
+
|ir̄śatillis/os
 
|}
 
|}
  
====1000-9000====
+
====11-99====
<br>Przed li
+
<br>Tworzy się je poprzez złączenie liczb dziesiątek i jedności, przy czym pierwsza jest liczba jedności a ostatnie dziesiątek. Dosłownie oznacza to np. ''dwa-czterdzieści'' jako czterdzieści dwa. Podobnie wyglądają liczebniki porządkowe i wielokrotne - nieodmieniona liczba jedności i odmieniona liczba dziesiątek.
 
{| class="wikitable"
 
{| class="wikitable"
 
|-
 
|-
Linia 2105: Linia 2484:
 
! Liczebnik wielokrotny
 
! Liczebnik wielokrotny
 
|-
 
|-
|1000
+
|11
|dwiźyat
+
|ekhrirdéśat
|dwiźyase/o
+
|ekhrirdéśashe/o
|dwiźyatillis/os
+
|ekhrirdéśatillis/os
 
|-
 
|-
|2000
+
|12
|lawiźyat
+
|lāwirdéśat
|lawiźyase/o
+
|lāwirdéśashe/o
|lawiźyatillis/os
+
|lāwirdéśatillis/os
 
|-
 
|-
|3000
+
|13
|azhiźyat
+
|azhayodéśat
|azhiźyase/o
+
|azhayodéśasho
|azhiźyatillis/os
+
|azhayodéśatillis/os
 
|-
 
|-
|4000
+
|14
|śniaźyat
+
|śniahirdéśat
|śniaźyase/o
+
|śniahidéśashe/o
|śniaźyatillis/os
+
|śniahidéśatillis/os
 
|-
 
|-
|5000
+
|15
|ghaviźyat
+
|ghavirdéśat
|ghaviźyase/o
+
|ghavirdéśashe/o
|ghaviźyatillis/os
+
|ghavirdéśatillis/os
 
|-
 
|-
|6000
+
|16
|wéshiźyat
+
|wéshirdéśat
|wéshiźyase/o
+
|wéshirdéśashe/o
|wéshiźyatillis/os
+
|wéshirdéśatillis/os
 
|-
 
|-
|7000
+
|17
|swahiźyat
+
|swāhirdéśat
|swahiźyase/o
+
|swāhirdéśashe/o
|swahiźyatillis/os
+
|swāhirdéśatillis/os
 
|-
 
|-
|8000
+
|18
|jyotiźyat
+
|jyotirdéśat
|jyotiźyase/o
+
|jyotirdéśashe/o
|jyotiźyatillis/os
+
|jyotirdéśatillis/os
 
|-
 
|-
|9000
+
|19
|irźyat
+
|ir̄irdéśat
|irźyase/o
+
|ir̄irdéśashe/o
|irźyatillis/os
+
|ir̄irdéśatillis/os
|}
+
|-
====Inne====
+
|21
1 - ekhérani (''jedyny'')
+
|ekhrirlawśat
<br>2 - aywīr (''oba, obydwa'')
+
|ekhrirlawśashe/o
<br>(3-9) - cinru (''kilka'') --> --- ---> cinrillis/os (''kilkakrotny'')           
+
|ekhrirlāwatillis/os
<br>(11–19) - cinbhaśat (''kilkanaście'') --> cinbhaśashe/o (''kilkunasty'') --> cinbhaśatillis/os (''kilkunastokrotny'')
 
<br>(20–90) - cintraśat (''kilkadziesiąt'') --> cintraśashe/o (''kilkudziesiąty'') --> cintraśatillis/os (''kilkudziesięciokrotny'')
 
<br>(200–900) - cinrhéd (''kilkaset'') --> cinrhaśashe/o (''kilkusetny'') --> cinrhédillis/os (''kilkusetkrotny'')
 
<br>kyara (''wiele'') ---> --- ---> kyaraillis/os (''wielokrotny'')
 
<br>beraxes (''milion'')
 
<br>rhamai (''wiele; liczba oznaczająca, niesprecyzowaną ogromną ilość, często powyżej miliona, miliard'')
 
 
 
====Odmiana liczebników====
 
Liczebniki nie odmieniają się
 
 
 
===Tryby===
 
Ajdyniriański posiada 4 tryby: orzekający, rozkazujący, przypuszczający, życzący. Dodatkowo, w ayńadhańskim i staro-ajdyniriańskim istniał piąty tryb - nieświadka, lecz zanikł on na przestrzeni wieków.
 
====Tryb orzekający====
 
Tryb orzekający wyraża obiektywny, neutralny stosunek mówiącego do wypowiadanej treści. Składa się na niego zwykła odmiana przez osoby. Podstawowy tryb.
 
 
 
====Tryb rozkazujący====
 
Tryb rozkazujący wyraża rozkaz, życzenie lub prośbę. Tworzy się go identycznie dla wszystkich osób, poprzez usunięcie z bezokolicznika końcówki -e i zamienienie jej na -'''o'''.
 
 
 
{| class="wikitable" style="text-align:center"
 
!Osoba
 
!Końcówka
 
!Przykład
 
!Tłumaczenie
 
 
|-
 
|-
|rowspan="5" | Wszystkie osoby 
+
|22
|rowspan="5" |-'''o'''
+
|lāwirlawśat
|  
+
|lāwirlawśashe/o
<br>mifen'''o'''
+
|lāwirlāwatillis/os
----
 
<br>dhāyart'''o'''
 
----
 
<br>rahet'''o'''
 
|
 
<br>jeść!
 
----
 
<br>podbijć!
 
----
 
<br>żyć!
 
|}
 
 
 
W przypadku zdania rozkazującego przed czasownikiem zazwyczaj wstawia się jeszcze osobę, która jest z reguły pomijana w zdaniach twierdzących, chociaż nie jest to konieczne. Gdy osoba jest obecna można to przetłumaczyć jako konkretny rozkaz do konkretnej osoby, gdy jej natomiast nie ma jest to raczej rozkaz ogólny.
 
 
 
<br>Mę mifeno! Mę dhāyarto! Mę raheto! - Jedź! Podbijaj! Żyj!
 
<br>Mifeno! Dhāyarto! Raheto! - Jeść! Podbijać! Żyć!
 
 
 
====Tryb przypuszczający====
 
Tryb przypuszczający wyraża niepewność, warunkowość lub wyrażone pośrednio życzenie. Tworzy się go, poprzez dodanie do bezokolicznika odpowiedniej końcówki.
 
{| class="wikitable"
 
 
|-
 
|-
! Osoba
+
|23
! Końcówka
+
|azhayolawśat
! Przykład
+
|azhayolawśashe/o
! Tłumaczenie
+
|azhayolāwatillis/os
 
|-
 
|-
|
+
|24
| -'''arin'''
+
|śniahirlawśat
|
+
|śniahirlawśashe/o
mifene'''arin'''
+
|śniahirlāwatillis/os
----
 
dhāyarte'''arin'''
 
----
 
rahete'''arin'''
 
|jadłbym
 
----
 
podbijałbym
 
----
 
żyłbym
 
 
|-
 
|-
|
+
|31
| -'''étin'''
+
|ekhrirazhośat
|
+
|ekhrirazhośashe/o
mifen'''étin'''
+
|ekhrirazhośatillis/os
----
 
dhāyart'''étin'''
 
----
 
rahet'''étin'''
 
|jadłbyś
 
----
 
podbijałbyś
 
----
 
żyłbyś
 
 
|-
 
|-
| źa/rha/qa
+
|32
| -'''tyan'''
+
|lāwirazhośat
|
+
|lāwirazhośashe/o
mifen'''tyan'''
+
|lāwirazhośatillis/os
----
 
dhāyart'''yan'''
 
----
 
rahet'''yan'''
 
|jadłby/jadłaby/jadłoby
 
----
 
podbijałby/podbijałaby/podbijałoby*
 
----
 
żyłby/żyłaby/żyłoby*
 
 
|-
 
|-
| ṕef/ṕur/ṕi
+
|33
| -'''zhin'''
+
|azhayoazhośat
|
+
|azhayoazhośashe/o
mifene'''zhin'''
+
|azhayoazhośatillis/os
----
 
dhāyarte'''zhin'''
 
----
 
rahete'''zhin'''
 
|jedlibyśmy
 
----
 
podbijalibyśmy
 
----
 
żylibyśmy
 
 
|-
 
|-
| yôk
+
|}
| -'''elin'''
+
 
|
+
====100-900====
mifen'''elin'''
+
<br>Setki, przypominają nieco dziesiątki, gdyż tworzy się je na podobnej zasadzie. Liczebnik główny zakończony jest na '''-éd''', które pochodzi od ''zéd'', liczebnik porządkowy zakończony jest '''-ase/o''', natomiast tworzenie liczebnika wielokrotnego pozostaje bez zmian. 
----
+
{| class="wikitable"
dhāyart'''elin'''
+
|-
----
+
!
rahet'''elin'''
+
! Liczebnik główny
|jedlibyście
+
! Liczebnik porządkowy
----
+
! Liczebnik wielokrotny
podbijalibyście
 
----
 
żylibyście
 
 
|-
 
|-
| ta
+
|100
| -'''vin'''
+
|zéd
|
+
|zédase/o
mifene'''vin'''
+
|zédillis/os
----
 
dhāyarte'''vin'''
 
----
 
rahete'''vin'''
 
|jedliby
 
----
 
podbijaliby
 
----
 
żyliby
 
 
|-
 
|-
| obwiatyw
+
|200
| -'''ŝin'''
+
|lawéd
|
+
|lawédase/o
mifene'''ŝin'''
+
|lawédillis/os
----
 
dhāyarte'''ŝin'''
 
----
 
rahete'''ŝin'''
 
|
 
|}
 
* tutaj, tak samo jak w normalnej odmianie, gdy w czasowniku regularnym przed końcowym e stoi t, ť, d lub dh, nie dubluje się tego dodając kolejne t tylko od razu dodaje -'''yan'''.
 
 
 
====Tryb życzący====
 
Tryb życzący wyraża życzenie, nadzieję lub możliwość. Tutaj również dochodzi odpowiednia odmiana. Ten tryb odpowiada mniej więcej polskiej konstrukcji "oby coś".
 
{| class="wikitable"
 
 
|-
 
|-
! Osoba
+
|300
! Końcówka
+
|azhéd
! Przykład
+
|azhédase/o
 +
|azhédillis/os
 
|-
 
|-
|
+
|400
| -'''arya'''
+
|śniahéd
|
+
|śniahédase/o
mifene'''arya''' (obym jadł)
+
|śniahédillis/os
----
 
dhāyarte'''arya''' (obym podbijał)
 
----
 
rahete'''arya''' (obym żył)
 
 
|-
 
|-
|
+
|500
| -'''étrya'''
+
|ghavéd
|
+
|ghavédase/o
mifen'''étrya''' (obyś jadł)
+
|ghavédillis/os
----
 
dhāyart'''étrya''' (obyś podbijał)
 
----
 
rahet'''étrya''' (obyś żył)
 
 
 
 
|-
 
|-
| źa
+
|600
| -'''arti'''
+
|wéshéd
|
+
|wéshédase/o
mifen'''arti''' (oby jadł)
+
|wéshédillis/os
----
 
dhāyart'''arti''' (oby podbijał)
 
----
 
rahet'''arti''' (oby żył)
 
 
 
 
|-
 
|-
| rha
+
|700
| -'''arta'''
+
|swahéd
|
+
|swahédase/o
mifen'''arta''' (oby jadła)
+
|swahédillis/os
----
 
dhāyart'''arta''' (oby podbijała)
 
----
 
rahet'''arta''' (oby żyła)
 
 
 
 
|-
 
|-
| qa
+
|800
| -'''arto'''
+
|jyotéd
|
+
|jyotédase/o
mifen'''arto''' (oby jadło)
+
|jyotédillis/os
----
 
dhāyart'''arto''' (oby podbijało)
 
----
 
rahet'''arto''' (oby żyło)
 
 
 
 
|-
 
|-
| ṕef
+
|900
| -'''zef'''
+
|irzéd
|
+
|irzédase/o
mifene'''zef''' (obyśmy jedli)
+
|irzédillis/os
----
+
|}
dhāyarte'''zef''' (obyśmy podbijali)
 
----
 
rahete'''zef''' (obyśmy żyli)
 
  
 +
====1000-9000====
 +
<br>Przed li
 +
{| class="wikitable"
 
|-
 
|-
| ṕur
+
!
| -'''zūr'''
+
! Liczebnik główny
|
+
! Liczebnik porządkowy
mifene'''zūr''' (obyśmy jedli)
+
! Liczebnik wielokrotny
----
 
dhāyarte'''zūr''' (obyśmy podbijali)
 
----
 
rahete'''zūr''' (obyśmy żyli)
 
 
 
 
|-
 
|-
| ṕi
+
|1000
| -'''zish'''
+
|dwiźyat
|
+
|dwiźyase/o
mifene'''zish''' (obyśmy jedli)
+
|dwiźyatillis/os
----
 
dhāyarte'''zish''' (obyśmy podbijali)
 
----
 
rahete'''zish''' (obyśmy żyli)
 
 
 
 
|-
 
|-
| yôk
+
|2000
| -'''elon'''
+
|lawiźyat
|
+
|lawiźyase/o
mifen'''elon''' (obyście jedli)
+
|lawiźyatillis/os
----
 
dhāyart'''elon''' (obyście podbijali)
 
----
 
rahet'''elon''' (obyście żyli)
 
 
 
 
|-
 
|-
| ta
+
|3000
| -'''rava'''
+
|azhiźyat
|
+
|azhiźyase/o
mifene'''rava''' (oby jedli)
+
|azhiźyatillis/os
----
+
|-
dhāyarte'''rava''' (oby podbijali)
+
|4000
----
+
|śniaźyat
rahete'''rava''' (oby żyli)
+
|śniaźyase/o
 +
|śniaźyatillis/os
 +
|-
 +
|5000
 +
|ghaviźyat
 +
|ghaviźyase/o
 +
|ghaviźyatillis/os
 
|-
 
|-
| obwiatyw
+
|6000
| -'''ŝap'''
+
|wéshiźyat
|
+
|wéshiźyase/o
mifene'''ŝap'''
+
|wéshiźyatillis/os
----
+
|-
dhāyarte'''ŝap'''
+
|7000
----
+
|swahiźyat
rahete'''ŝap'''
+
|swahiźyase/o
|}
+
|swahiźyatillis/os
====Tryb nieświadka====
+
|-
Tryb nieświadka oznacza niepewną, wątpliwą informację, taką której mówiący nie był świadkiem lub która zaczerpał od osób trzecich. Tryb ten był stosowany często w języku ayńadhańskim i staroajdyniriańskim, posiadał również rozbudowaną odmianę przez osoby. Do chwili obecnej zachował się jedynie w szczątkowej formie, w postaci specjalnej konstrukcji.
+
|8000
 
+
|jyotiźyat
W przypadku czasowników regularnych:
+
|jyotiźyase/o
<pre>Bezokolicznik(-e) + wrostek -n- + końcówka odmiany
+
|jyotiźyatillis/os
</pre>
+
|-
Np. Rha e rakhasas qasarta
+
|9000
<br/>(Ona spotyka się ze szlachcicami)  
+
|irźyat
 +
|irźyase/o
 +
|irźyatillis/os
 +
|}
 +
====Inne====
 +
1 - ekhérani (''jedyny'')
 +
<br>2 - aywīr (''oba, obydwa'')
 +
<br>(3-9) - cinru (''kilka'') → → → cinrillis/os (''kilkakrotny'')           
 +
<br>(11–19) - cinbhaśat (''kilkanaście'') → cinbhaśashe/o (''kilkunasty'') → cinbhaśatillis/os (''kilkunastokrotny'')
 +
<br>(20–90) - cintraśat (''kilkadziesiąt'') → cintraśashe/o (''kilkudziesiąty'') → cintraśatillis/os (''kilkudziesięciokrotny'')
 +
<br>(200–900) - cinrhéd (''kilkaset'') → cinrhaśashe/o (''kilkusetny'') → cinrhédillis/os (''kilkusetkrotny'')  
 +
<br>kyara (''wiele'') → → → kyaraillis/os (''wielokrotny'')
 +
<br>beraxes (''milion'')
 +
<br>rhamai (''wiele; liczba oznaczająca, niesprecyzowaną ogromną ilość, często powyżej miliona, miliard'')
  
<br>Rha ôhirita, oan e rakhasas qasar'''en'''ta
+
====Odmiana liczebników====
<br/>(Ona mówi, że spotyka się ze szlachcicami)
+
Liczebniki nie odmieniają się
  
W przypadku czasowników nieregularnych:
+
===Tryby===
<pre>Bezokolicznik + ennes
+
Ajdyniriański posiada 4 tryby: orzekający, rozkazujący, przypuszczający, życzący. Dodatkowo, w ayńadhańskim i staro-ajdyniriańskim istniał piąty tryb - nieświadka, lecz zanikł on na przestrzeni wieków.
</pre>
+
====Tryb orzekający====
Np. Źa bazdirazi daraem
+
Tryb orzekający wyraża obiektywny, neutralny stosunek mówiącego do wypowiadanej treści. Składa się na niego zwykła odmiana przez osoby. Podstawowy tryb.
<br/>(On ma syna)
 
 
 
<br>Źa ôhiriti, oan bazdirazi daraem ennes
 
<br/>(On mówi, że ma syna)
 
  
===Czasy===
+
====Tryb rozkazujący====
Istnieją 3 czasy - teraźniejszy, przeszły i przyszły. Zarówno czas przeszły jak i przyszły tworzy się podobnie, w regularnym bezokoliczniku w miejsce -'''e''' należy dodać najpierw zrostek odpowiadający za czas, a następnie taki odpowiadający za odmianę przez osoby.
+
Tryb rozkazujący wyraża rozkaz, życzenie lub prośbę. Tworzy się go identycznie dla wszystkich osób, poprzez usunięcie z bezokolicznika końcówki -e i zamienienie jej na -'''o'''.
====Czas teraźniejszy====
 
Tworzony przez zwykłą odmianę czasownika przez osoby.
 
  
====Czas przeszły====
+
{| class="wikitable" style="text-align:center"
W czasie przeszłym zrostek wskazujący czas to -'''ī'''-. Wyjątkiem jest tu obwiatyw, gdzie zamiast -ī- pojawia się jedynie końcówka -'''īssi'''.
+
!Osoba
{| class="wikitable"
+
!Końcówka
 +
!Przykład
 +
!Tłumaczenie
 
|-
 
|-
!  Osoba 
+
|rowspan="5" | Wszystkie osoby 
!  Końcówka 
+
|rowspan="5" |-'''o'''
!  Przykład
+
|  
|-
+
<br>mifen'''o'''
| align="center" |
 
| align="center" | '''-wā'''
 
| align="center" | 
 
mifen''ī'''''wā''' - jadłem
 
 
----
 
----
qat''ī'''''wā''' - lubiłem*
+
<br>dhāyart'''o'''
|-
 
| align="center" | mę
 
| align="center" | '''-yą'''
 
| align="center" | 
 
mifen''ī'''''yą''' - jadłeś
 
 
----
 
----
qat''ī'''''yą''' - lubiłeś
+
<br>rahet'''o'''
|-
+
|
| align="center" | źa
+
<br>jeść!
| align="center" | '''-dri'''
+
----
| align="center" | 
+
<br>podbijć!
mifen''ī'''''dri''' - jadł
 
 
----
 
----
qat''ī'''''dri''' - lubił
+
<br>żyć!
 +
|}
 +
 
 +
W przypadku zdania rozkazującego przed czasownikiem zazwyczaj wstawia się jeszcze osobę, która jest z reguły pomijana w zdaniach twierdzących, chociaż nie jest to konieczne. Gdy osoba jest obecna można to przetłumaczyć jako konkretny rozkaz do konkretnej osoby, gdy jej natomiast nie ma jest to raczej rozkaz ogólny.
 +
 
 +
<br>Mę mifeno! Mę dhāyarto! Mę raheto! - Jedź! Podbijaj! Żyj!
 +
<br>Mifeno! Dhāyarto! Raheto! - Jeść! Podbijać! Żyć!
 +
 
 +
====Tryb przypuszczający====
 +
Tryb przypuszczający wyraża niepewność, warunkowość lub wyrażone pośrednio życzenie. Tworzy się go, poprzez dodanie do bezokolicznika odpowiedniej końcówki.
 +
{| class="wikitable"
 
|-
 
|-
| align="center" | rha
+
! Osoba
| align="center" | '''-dra'''
+
! Końcówka
| align="center" | 
+
! Przykład
mifen''ī'''''dra''' - jadła
+
! Tłumaczenie
----
 
qat''ī'''''dra''' - lubiła
 
 
|-
 
|-
| align="center" | qa
+
|
| align="center" | '''-dro'''
+
| -'''arin'''  
| align="center" | 
+
|
mifen''ī'''''dro''' - jadło
+
mifene'''arin'''
 +
----
 +
dhāyarte'''arin'''
 
----
 
----
qat''ī'''''dro''' - lubiło
+
rahete'''arin'''
|-
+
|jadłbym
| align="center" | ṕef
 
| align="center" | '''-dzve'''
 
| align="center" | 
 
mifen''ī'''''dzve''' - jedliśmy
 
 
----
 
----
qat''ī'''''dzve''' - lubiliśmy
+
podbijałbym
|-
 
| align="center" | ṕur
 
| align="center" | '''-źve'''
 
| align="center" | 
 
mifen''ī'''''źve''' - jedliśmy
 
 
----
 
----
qat''ī'''''źve''' - lubiliśmy
+
żyłbym
 
|-
 
|-
| align="center" | ṕi
+
|
| align="center" | '''-djve'''  
+
| -'''étin'''
| align="center" | 
+
|
mifen''ī'''''djve''' - jedliśmy
+
mifen'''étin'''
 
----
 
----
qat''ī'''''djve''' - lubiliśmy
+
dhāyart'''étin'''
|-
+
----
| align="center" | yôk
+
rahet'''étin'''
| align="center" | '''-llay'''  
+
|jadłbyś
| align="center" | 
+
----
mifen''ī'''''llay''' - jedliście
+
podbijałbyś
 
----
 
----
qat''ī'''''llay''' - lubiliście
+
żyłbyś
 
|-
 
|-
| align="center" | ta
+
| źa/rha/qa
| align="center" | '''-sht'''
+
| -'''tyan'''
| align="center" | 
+
|
mifen''ī'''''sht''' - jedli
+
mifen'''tyan'''
 +
----
 +
dhāyart'''yan'''  
 +
----
 +
rahet'''yan'''  
 +
|jadłby/jadłaby/jadłoby
 +
----
 +
podbijałby/podbijałaby/podbijałoby*
 
----
 
----
qat''ī'''''sht''' - lubili
+
żyłby/żyłaby/żyłoby*
 
|-
 
|-
| align="center" | obwiatyw
+
| ṕef/ṕur/ṕi
| align="center" | '''-īssi'''
+
| -'''zhin'''
| align="center" | 
+
|
mifen'''īssi'''
+
mifene'''zhin'''  
 
----
 
----
qat'''īssi'''
+
dhāyarte'''zhin'''  
|}
+
----
*jeśli w bezokoliczniku przed -e stoi ť, ḱ, lub ṕ to po dodaniu -ī- tracą one swoją ejektywność (np w ''qaťe'' - lubić)
+
rahete'''zhin'''  
 
+
|jedlibyśmy
'''Czasowniki nieregularne'''
+
----
<br>
+
podbijalibyśmy
{| class="wikitable"
+
----
 +
żylibyśmy
 
|-
 
|-
!  osoba 
+
| yôk
!  końcówka 
+
| -'''elin'''
!  darād - mieć
+
|
!  nagham - móc
+
mifen'''elin'''
!  sąrhal - umieć/potrafić
+
----
!  avriť - myśleć
+
dhāyart'''elin'''
!  gāchana - znać 
+
----
!  ŝarwīshi - mieć powinność
+
rahet'''elin'''
 +
|jedlibyście
 +
----
 +
podbijalibyście
 +
----
 +
żylibyście
 
|-
 
|-
| align="center" | xé
+
| ta
| align="center" | '''-iwa'''
+
| -'''vin'''
| align="center" | dar'''iwa'''
+
|
| align="center" | nagh'''iwa'''
+
mifene'''vin'''
| align="center" | sąrh'''iwa'''
+
----
| align="center" | avr'''iwa'''
+
dhāyarte'''vin'''  
| align="center" | gāch'''iwa'''
+
----
| align="center" | ŝar'''iwa'''
+
rahete'''vin'''  
 +
|jedliby
 +
----
 +
podbijaliby
 +
----
 +
żyliby
 
|-
 
|-
| align="center" | mę
+
| obwiatyw
| align="center" | '''-ati'''
+
| -'''ŝin'''
| align="center" | dar'''ati'''
+
|
| align="center" | nagh'''ati'''
+
mifene'''ŝin'''
| align="center" | sąrh'''ati'''
+
----
| align="center" | avr'''ati'''
+
dhāyarte'''ŝin'''
| align="center" | gāch'''ati'''
+
----
| align="center" | ŝar'''ati'''
+
rahete'''ŝin'''
 +
|
 +
|}
 +
* tutaj, tak samo jak w normalnej odmianie, gdy w czasowniku regularnym przed końcowym e stoi t, ť, d lub dh, nie dubluje się tego dodając kolejne t tylko od razu dodaje -'''yan'''.
 +
 
 +
====Tryb życzący====
 +
Tryb życzący wyraża życzenie, nadzieję lub możliwość. Tutaj również dochodzi odpowiednia odmiana. Ten tryb odpowiada mniej więcej polskiej konstrukcji "oby coś".
 +
{| class="wikitable"
 
|-
 
|-
| align="center" | źa/rha/qa
+
! Osoba
| align="center" | '''-oda'''
+
! Końcówka
| align="center" | dar'''oda'''
+
! Przykład
| align="center" | nagh'''oda'''
 
| align="center" | sąrh'''oda'''
 
| align="center" | avr'''oda'''
 
| align="center" | gāch'''oda'''
 
| align="center" | ŝar'''oda'''
 
 
|-
 
|-
| align="center" | ṕef/ṕur/ṕi
+
|
| align="center" | '''-ij'''
+
| -'''arya'''  
| align="center" | dar'''ij'''
+
|
| align="center" | nagh'''ij'''
+
mifene'''arya''' (obym jadł)
| align="center" | sąrh'''ij'''
+
----
| align="center" | avr'''ij'''
+
dhāyarte'''arya''' (obym podbijał)
| align="center" | gāch'''ij'''
+
----
| align="center" | ŝar'''ij'''
+
rahete'''arya''' (obym żył)
 
|-
 
|-
| align="center" | yôk
+
|
| align="center" | '''-lin'''
+
| -'''étrya'''
| align="center" | da'''lin'''
+
|
| align="center" | na'''lin'''
+
mifen'''étrya''' (obyś jadł)
| align="center" | są'''lin'''
+
----
| align="center" | av'''lin'''
+
dhāyart'''étrya''' (obyś podbijał)
| align="center" | gāch'''lin'''
+
----
| align="center" | ŝar'''lin'''
+
rahet'''étrya''' (obyś żył)
 +
 
 
|-
 
|-
| align="center" | ta
+
| źa
| align="center" | '''-ishi
+
| -'''arti'''
| align="center" | dar'''ishi'''
+
|
| align="center" | nagh'''ishi'''
+
mifen'''arti''' (oby jadł)
| align="center" | sąrh'''ishi'''
+
----
| align="center" | avr'''ishi'''
+
dhāyart'''arti''' (oby podbijał)
| align="center" | gāch'''ishi'''
+
----
| align="center" | ŝarw'''ishi'''
+
rahet'''arti''' (oby żył)
 +
 
 
|-
 
|-
| align="center" | obwiatyw
+
| rha
| align="center" | '''-it'''
+
| -'''arta'''
| align="center" | da'''it'''
+
|
| align="center" | na'''it'''
+
mifen'''arta''' (oby jadła)
| align="center" | są'''it'''
+
----
| align="center" | av'''it'''
+
dhāyart'''arta''' (oby podbijała)
| align="center" | gā'''it'''
+
----
| align="center" | ŝa'''it'''
+
rahet'''arta''' (oby żyła)
|}
 
  
{| class="wikitable"
 
 
|-
 
|-
!  osoba   
+
| qa
!  nezyu - być
+
| -'''arto'''
!  caiva - chcieć
+
|
!  ḱalshu - musieć
+
mifen'''arto''' (oby jadło)
 +
----
 +
dhāyart'''arto''' (oby podbijało)
 +
----
 +
rahet'''arto''' (oby żyło)
 +
 
 
|-
 
|-
| align="center" |
+
| ṕef
| align="center" |  narzān
+
| -'''zef'''
| align="center" |  cawān
+
|
| align="center" |  ḱalba
+
mifene'''zef''' (obyśmy jedli)
 +
----
 +
dhāyarte'''zef''' (obyśmy podbijali)
 +
----
 +
rahete'''zef''' (obyśmy żyli)
 +
 
 
|-
 
|-
| align="center" |
+
| ṕur
| align="center" |  nęfé
+
| -'''zūr'''
| align="center" |  cintra
+
|
| align="center" |  ḱabara
+
mifene'''zūr''' (obyśmy jedli)
 +
----
 +
dhāyarte'''zūr''' (obyśmy podbijali)
 +
----
 +
rahete'''zūr''' (obyśmy żyli)
 +
 
 
|-
 
|-
| align="center" | źa
+
| ṕi
| align="center" |  ŝagri
+
| -'''zish'''
| align="center" |  ṕesavi
+
|
| align="center" |  ezil
+
mifene'''zish''' (obyśmy jedli)
 +
----
 +
dhāyarte'''zish''' (obyśmy podbijali)
 +
----
 +
rahete'''zish''' (obyśmy żyli)
 +
 
 
|-
 
|-
| align="center" | rha
+
| yôk
| align="center" |  ŝauri
+
| -'''elon'''
| align="center" |  ṕanavi
+
|
| align="center" |  ezal
+
mifen'''elon''' (obyście jedli)
 +
----
 +
dhāyart'''elon''' (obyście podbijali)
 +
----
 +
rahet'''elon''' (obyście żyli)
 +
 
 
|-
 
|-
| align="center" | qa
+
| ta
| align="center" |  ŝamri
+
| -'''rava'''
| align="center" |  ṕoravi
+
|
| align="center" |  ezûl
+
mifene'''rava''' (oby jedli)
 +
----
 +
dhāyarte'''rava''' (oby podbijali)
 +
----
 +
rahete'''rava''' (oby żyli)
 
|-
 
|-
| align="center" | ṕef
+
| obwiatyw
| align="center" | jaqae
+
| -'''ŝap'''
| align="center" | zatan
+
|
| align="center" |  bazhdi
+
mifene'''ŝap'''
|-
+
----
| align="center" | ṕur
+
dhāyarte'''ŝap'''
| align="center" |  jaqau
+
----
| align="center" |  zôtan
+
rahete'''ŝap'''
| align="center" |  bezhdi
+
|}
 +
====Tryb nieświadka====
 +
Tryb nieświadka oznacza niepewną, wątpliwą informację, taką której mówiący nie był świadkiem lub która zaczerpał od osób trzecich. Tryb ten był stosowany często w języku ayńadhańskim i staroajdyniriańskim, posiadał również rozbudowaną odmianę przez osoby. Do chwili obecnej zachował się jedynie w szczątkowej formie, w postaci specjalnej konstrukcji.
 +
 
 +
W przypadku czasowników regularnych:
 +
<pre>Bezokolicznik(-e) + wrostek -n- + końcówka odmiany
 +
</pre>  
 +
Np. Rha e rakhasas qasarta
 +
<br/>(Ona spotyka się ze szlachcicami) 
 +
 
 +
<br>Rha ôhirita, oan e rakhasas qasar'''en'''ta
 +
<br/>(Ona mówi, że spotyka się ze szlachcicami)
 +
 
 +
W przypadku czasowników nieregularnych:
 +
<pre>Bezokolicznik + ennes
 +
</pre>
 +
Np. Źa bazdirazi daraem
 +
<br/>(On ma syna)
 +
 
 +
<br>Źa ôhiriti, oan bazdirazi darād ennes
 +
<br/>(On mówi, że ma syna)
 +
 
 +
===Czasy===
 +
Istnieją 3 czasy - teraźniejszy, przeszły i przyszły. Zarówno czas przeszły jak i przyszły tworzy się podobnie, w regularnym bezokoliczniku w miejsce -'''e''' należy dodać najpierw zrostek odpowiadający za czas, a następnie taki odpowiadający za odmianę przez osoby.
 +
====Czas teraźniejszy====
 +
Tworzony przez zwykłą odmianę czasownika przez osoby.
 +
 
 +
====Czas przeszły====
 +
W czasie przeszłym zrostek wskazujący czas to -'''ī'''-. Wyjątkiem jest tu obwiatyw, gdzie zamiast -ī- pojawia się jedynie końcówka -'''īssi'''.
 +
{| class="wikitable"
 
|-
 
|-
| align="center" | ṕi
+
!  Osoba   
| align="center" |  jaqai
+
!  Końcówka   
| align="center" |  zutan
+
!  Przykład
| align="center" |  buzhdi
 
|-
 
| align="center" | yôk
 
| align="center" |  issa
 
| align="center" |  damar
 
| align="center" |  axûl
 
|-
 
| align="center" | ta
 
| align="center" |  eshen
 
| align="center" |  mezdar
 
| align="center" |  tagham
 
|-
 
| align="center" | obwiatyw
 
| align="center" |  ŝehar̄
 
| align="center" |  ṕadva
 
| align="center" |  ezim
 
|}
 
 
 
====Czas przyszły====
 
W czasie przyszłym zrostek to -'''āś'''-. Podobnie jak w czasie przeszłym, obwiatyw poprzez dodanie samej końcówki -'''aŝaf'''.
 
{| class="wikitable"
 
|-
 
!  Osoba   
 
!  Końcówka   
 
!  Przykład
 
 
|-
 
|-
 
| align="center" | xé
 
| align="center" | xé
| align="center" | '''-rhi'''
+
| align="center" | '''-'''
 
| align="center" |   
 
| align="center" |   
mifen''āś'''''rhi''' - będę jadł
+
mifen''ī'''''''' - jadłem
 
----
 
----
qat''āś'''''rhi''' - będę lubił
+
qat''ī'''''''' - lubiłem*
 
|-
 
|-
 
| align="center" | mę
 
| align="center" | mę
| align="center" | '''-dhao'''
+
| align="center" | '''-'''
 
| align="center" |   
 
| align="center" |   
mifen''āś'''''dhao''' - będziesz jadł
+
mifen''ī'''''''' - jadłeś
 
----
 
----
qat''āś'''''dhao''' - będziesz lubił
+
qat''ī'''''''' - lubiłeś
 
|-
 
|-
 
| align="center" | źa
 
| align="center" | źa
| align="center" | '''-ťi'''
+
| align="center" | '''-dri'''
 
| align="center" |   
 
| align="center" |   
mifen''āś'''''ťi''' - będzie jadł
+
mifen''ī'''''dri''' - jadł
 
----
 
----
qat''āś'''''ťi''' - będzie lubił
+
qat''ī'''''dri''' - lubił
 
|-
 
|-
 
| align="center" | rha
 
| align="center" | rha
| align="center" | '''-ťa'''
+
| align="center" | '''-dra'''
 
| align="center" |   
 
| align="center" |   
mifen''āś'''''ťa''' - będzie jadła
+
mifen''ī'''''dra''' - jadła
 
----
 
----
qat''āś'''''ťa''' - będzie lubiła
+
qat''ī'''''dra''' - lubiła
 
|-
 
|-
 
| align="center" | qa
 
| align="center" | qa
| align="center" | '''-ťo'''
+
| align="center" | '''-dro'''
 
| align="center" |   
 
| align="center" |   
mifen''āś'''''ťo''' - będzie jadło
+
mifen''ī'''''dro''' - jadło
 
----
 
----
qat''āś'''''ťo''' - będzie lubiło
+
qat''ī'''''dro''' - lubiło
 
|-
 
|-
 
| align="center" | ṕef
 
| align="center" | ṕef
| align="center" | '''-ges'''
+
| align="center" | '''-dzve'''
 
| align="center" |   
 
| align="center" |   
mifen''āś'''''ges''' - będziemy jedli
+
mifen''ī'''''dzve''' - jedliśmy
 
----
 
----
qat''āś'''''ges''' - będziemy lubili
+
qat''ī'''''dzve''' - lubiliśmy
 
|-
 
|-
 
| align="center" | ṕur
 
| align="center" | ṕur
| align="center" | '''-gush'''
+
| align="center" | '''-źve'''
 
| align="center" |   
 
| align="center" |   
mifen''āś'''''gush''' - będziemy jedli
+
mifen''ī'''''źve''' - jedliśmy
 
----
 
----
qat''āś'''''gush''' - będziemy lubili
+
qat''ī'''''źve''' - lubiliśmy
 
|-
 
|-
 
| align="center" | ṕi
 
| align="center" | ṕi
| align="center" | '''-gis'''  
+
| align="center" | '''-djve'''  
 
| align="center" |   
 
| align="center" |   
mifen''āś'''''gis''' - będziemy jedli
+
mifen''ī'''''djve''' - jedliśmy
 
----
 
----
qat''āś'''''gis''' - będziemy lubili
+
qat''ī'''''djve''' - lubiliśmy
 
|-
 
|-
 
| align="center" | yôk
 
| align="center" | yôk
| align="center" | '''-har'''  
+
| align="center" | '''-llay'''  
 
| align="center" |   
 
| align="center" |   
mifen''āś'''''har''' - będziecie jedli
+
mifen''ī'''''llay''' - jedliście
 
----
 
----
qat''āś'''''har''' - będziecie lubili
+
qat''ī'''''llay''' - lubiliście
 
|-
 
|-
 
| align="center" | ta
 
| align="center" | ta
| align="center" | '''-'''
+
| align="center" | '''-sht'''
 
| align="center" |   
 
| align="center" |   
mifen''āś'''''''' - będą jedli
+
mifen''ī'''''sht''' - jedli
 
----
 
----
qat''āś'''''''' - będą lubili
+
qat''ī'''''sht''' - lubili
 
|-
 
|-
 
| align="center" | obwiatyw
 
| align="center" | obwiatyw
| align="center" | '''-āŝaf'''
+
| align="center" | '''-īssi'''
 
| align="center" |   
 
| align="center" |   
mifn'''āŝaf'''
+
mifen'''īssi'''
 
----
 
----
qat'''āŝaf'''
+
qat'''īssi'''
 
|}
 
|}
 +
*jeśli w bezokoliczniku przed -e stoi ť, ḱ, lub ṕ to po dodaniu -ī- tracą one swoją ejektywność (np w ''qaťe'' - lubić)
  
 
'''Czasowniki nieregularne'''
 
'''Czasowniki nieregularne'''
Linia 2772: Linia 3071:
 
|-
 
|-
 
| align="center" | xé
 
| align="center" | xé
| align="center" | '''-ôra'''
+
| align="center" | '''-iwa'''
| align="center" | dar'''ôra'''
+
| align="center" | dar'''iwa'''
| align="center" | nagh'''ôra'''
+
| align="center" | nagh'''iwa'''
| align="center" | sąrh'''ôra'''
+
| align="center" | sąrh'''iwa'''
| align="center" | avr'''ôra'''
+
| align="center" | avr'''iwa'''
| align="center" | gāch'''ôra'''
+
| align="center" | gāch'''iwa'''
| align="center" | ŝar'''ôra'''
+
| align="center" | ŝar'''iwa'''
 
|-
 
|-
 
| align="center" | mę
 
| align="center" | mę
| align="center" | '''-iday'''
+
| align="center" | '''-ati'''
| align="center" | dar'''iday'''
+
| align="center" | dar'''ati'''
| align="center" | nagh'''iday'''
+
| align="center" | nagh'''ati'''
| align="center" | sąrh'''iday'''
+
| align="center" | sąrh'''ati'''
| align="center" | avr'''iday'''
+
| align="center" | avr'''ati'''
| align="center" | gāch'''iday'''
+
| align="center" | gāch'''ati'''
| align="center" | ŝar'''iday'''
+
| align="center" | ŝar'''ati'''
 
|-
 
|-
 
| align="center" | źa/rha/qa
 
| align="center" | źa/rha/qa
| align="center" | '''-iať'''
+
| align="center" | '''-oda'''
| align="center" | dar'''iať'''
+
| align="center" | dar'''oda'''
| align="center" | nagh'''iať'''
+
| align="center" | nagh'''oda'''
| align="center" | sąrh'''iať'''
+
| align="center" | sąrh'''oda'''
| align="center" | avr'''iať'''
+
| align="center" | avr'''oda'''
| align="center" | gāch'''iať'''
+
| align="center" | gāch'''oda'''
| align="center" | ŝar'''iať'''
+
| align="center" | ŝar'''oda'''
 
|-
 
|-
 
| align="center" | ṕef/ṕur/ṕi
 
| align="center" | ṕef/ṕur/ṕi
| align="center" | '''-arg'''
+
| align="center" | '''-ij'''
| align="center" | dar'''arg'''
+
| align="center" | dar'''ij'''
| align="center" | nagh'''arg'''
+
| align="center" | nagh'''ij'''
| align="center" | sąrh'''arg'''
+
| align="center" | sąrh'''ij'''
| align="center" | avr'''arg'''
+
| align="center" | avr'''ij'''
| align="center" | gāch'''arg'''
+
| align="center" | gāch'''ij'''
| align="center" | ŝar'''arg'''
+
| align="center" | ŝar'''ij'''
 
|-
 
|-
 
| align="center" | yôk  
 
| align="center" | yôk  
| align="center" | '''-ahwa'''
+
| align="center" | '''-lin'''
| align="center" | d'''āhwa'''
+
| align="center" | da'''lin'''
| align="center" | n'''āhwa'''
+
| align="center" | na'''lin'''
| align="center" | są'''hwa'''
+
| align="center" | są'''lin'''
| align="center" | av'''ahwa'''
+
| align="center" | av'''lin'''
| align="center" | gāch'''ahwa'''
+
| align="center" | gāch'''lin'''
| align="center" | ŝar'''ahwa'''
+
| align="center" | ŝar'''lin'''
 
|-
 
|-
 
| align="center" | ta
 
| align="center" | ta
| align="center" | '''-ena
+
| align="center" | '''-ishi
| align="center" | dar'''ena'''
+
| align="center" | dar'''ishi'''
| align="center" | nagh'''ena'''
+
| align="center" | nagh'''ishi'''
| align="center" | sąrh'''ena'''
+
| align="center" | sąrh'''ishi'''
| align="center" | avr'''ena'''
+
| align="center" | avr'''ishi'''
| align="center" | gāch'''ena'''
+
| align="center" | gāch'''ishi'''
| align="center" | ŝarw'''ena'''
+
| align="center" | ŝarw'''ishi'''
 
|-
 
|-
 
| align="center" | obwiatyw
 
| align="center" | obwiatyw
| align="center" | '''-ishq'''
+
| align="center" | '''-it'''
| align="center" | da'''ishq'''
+
| align="center" | da'''it'''
| align="center" | na'''ishq'''
+
| align="center" | na'''it'''
| align="center" | są'''ishq'''
+
| align="center" | są'''it'''
| align="center" | av'''ishq'''
+
| align="center" | av'''it'''
| align="center" | gā'''ishq'''
+
| align="center" | gā'''it'''
| align="center" | ŝa'''ishq'''
+
| align="center" | ŝa'''it'''
|}
+
|}
 
+
 
 
{| class="wikitable"
 
{| class="wikitable"
 
|-
 
|-
Linia 2843: Linia 3142:
 
|-
 
|-
 
| align="center" | xé
 
| align="center" | xé
| align="center" |  nakhan
+
| align="center" |  narzān
| align="center" |  ciyaf
+
| align="center" |  cawān
| align="center" |  ḱedaka
+
| align="center" |  ḱalba
 
|-
 
|-
 
| align="center" | mę
 
| align="center" | mę
| align="center" |  nanin
+
| align="center" |  nęfé
| align="center" |  cahir
+
| align="center" |  cintra
| align="center" |  ḱella
+
| align="center" |  ḱabara
 
|-
 
|-
 
| align="center" | źa
 
| align="center" | źa
| align="center" |  ŝegal
+
| align="center" |  ŝagri
| align="center" |  ṕeshwa
+
| align="center" |  ṕesavi
| align="center" |  eqener
+
| align="center" |  ezil
 
|-
 
|-
 
| align="center" | rha
 
| align="center" | rha
| align="center" |  ŝewal
+
| align="center" |  ŝauri
| align="center" |  ṕashwa
+
| align="center" |  ṕanavi
| align="center" |  eqayr
+
| align="center" |  ezal
 
|-
 
|-
 
| align="center" | qa
 
| align="center" | qa
| align="center" |  ŝemal
+
| align="center" |  ŝamri
| align="center" |  ṕoshwa
+
| align="center" |  ṕoravi
| align="center" |  eqonu
+
| align="center" |  ezûl
 
|-
 
|-
 
| align="center" | ṕef
 
| align="center" | ṕef
| align="center" |  jor̄epi
+
| align="center" |  jaqae
| align="center" |  zinet
+
| align="center" |  zatan
| align="center" |  basaf
+
| align="center" |  bazhdi
 
|-
 
|-
 
| align="center" | ṕur
 
| align="center" | ṕur
| align="center" |  jor̄upi
+
| align="center" |  jaqau
| align="center" |  zunut
+
| align="center" |  zôtan
| align="center" |  behaf
+
| align="center" |  bezhdi
 
|-
 
|-
 
| align="center" | ṕi
 
| align="center" | ṕi
| align="center" |  jor̄ipi
+
| align="center" |  jaqai
| align="center" |  zinit
+
| align="center" |  zutan
| align="center" |  biraf
+
| align="center" |  buzhdi
 
|-
 
|-
 
| align="center" | yôk  
 
| align="center" | yôk  
| align="center" |  izra
+
| align="center" |  issa
| align="center" |  dashan
+
| align="center" |  damar
| align="center" |  exay
+
| align="center" |  axûl
 
|-
 
|-
 
| align="center" | ta
 
| align="center" | ta
| align="center" |  ashi
+
| align="center" |  eshen
| align="center" |  mezhir
+
| align="center" |  mezdar
| align="center" |  tarkhe
+
| align="center" |  tagham
 
|-
 
|-
 
| align="center" | obwiatyw
 
| align="center" | obwiatyw
| align="center" |  ŝayla
+
| align="center" |  ŝehar̄
| align="center" |  ṕeshay
+
| align="center" |  ṕadva
| align="center" |  eqayf
+
| align="center" |  ezim
 
|}
 
|}
==Dialekty==
 
  
<do przerobienia>
+
====Czas przyszły====
 
+
W czasie przyszłym zrostek to -'''āś'''-. Podobnie jak w czasie przeszłym, obwiatyw poprzez dodanie samej końcówki -'''aŝaf'''.
[[Plik:DialektyAjdyniriańskiego.png|1100px]]
 
 
 
----
 
Język ajdyniriański dzieli się na kilka bliskich sobie dialektów regionalnych. Każdy z nich znajduje się poza tym pod bardzo silnym wpływem tak zwanej Wysokiej Mowy, będącej językiem imperialnego dworu. Są wzajemnie zrozumiałe a różnice pomiędzy nimi objawiają się głównie w innej wymowie pewnych dźwięków oraz innych zapożyczeniach.
 
 
 
*1 - dialekt centralny (dialekt djyazhoarski) - podstawa współczesnego ajdyniriańskiego oraz Wysokiej Mowy, najbardziej rozpowszechniony dialekt.
 
*2 - dialekt batipurski - częsta zmiana [ã] w [ɔ̃] oraz przejście [i] w [ɪ] 
 
*3 - dialekt śranirski - cechuje się częstym zmiękczaniem spółgłosek: sh przechodzi często w ś, zh w ź, ch w ć a j w dj.
 
*4 - dialekt asurański - ze względu na swe historyczne znaczenie jeden z najważniejszych ajdyniriańskich dialektów. Cechuje się największym konserwatyzmem, zachował wiele słów i form uważanych za archaizmy w innych dialektach. Zachował również staroajdyniriańską wymowę é, jako [e], oraz częściową palatalizację.
 
*5 - dialekt kiwarański - cechuje się wymową litery r jako [ɹ], zanikiem r̄ oraz częściowym zanikiem spółgłosek nosowych 
 
*6 - dialekt sureński - cechuje się częściowym zanikiem przydechu oraz częstym zastępowaniem a przez o 
 
*7 - dialekt północny (dialekt Wybrzeża) - cechuje się wymową kh jako [ʜ], q jako [ɢ] oraz całkowitym zanikiem przydechu.
 
*8 - dialekt zachodni - wywodzący się z dialektu batipurskiego, jest jednak najbardziej odrębnym ajdyniriańskim dialektem. Zauważalne wpływy sąsiednich języków waraskich i jandirskich. Cechuje się silną nasalizacją: praktycznie każde [ɛn] przeszło w [ɛ̃], [an] w [ã], natomiast [ã] w [ɔ̃].   
 
 
 
===Wysoka Mowa===
 
'''Issani Ôhirya''' [is:aɲi ɤxiɾja], dosłownie ''Wysoka Mowa'' to literacka i poetycka forma ajdyniriańskiego, będąca językiem szlachty i imperialnego dworu. Bazuje na dominującym dialekcie centralnym, posiada jednak kilka charakterystycznych cech, odróżniających ją od innych ajdyniriańskich dialektów.
 
 
 
====Skrócenie czasownika "być"====
 
Język literacki zachował występujące w staroajdyniriańskim skrócenie czasownika "być" do formy końcówki doklejanej na koniec rzeczownika lub przymiotnika. Użycie takiego skrótu jest uważane za zwrot bardzo formalny i oficjalny, o wiele bardziej niż użycie zwykłej odmiany czasownika "być". W transkrypcji łacińskiej skrót będzie oddzielony od poprzedzającego go słowa apostrofem, mimo że w r̄agulu rozróżnienie takie nie występuje. Jeżeli na końcu słowa do którego dodajemy skrócenie znajduje się samogłoska, to skrócenie poprzedzamy również podaną w nawiasie literą y.
 
 
{| class="wikitable"
 
{| class="wikitable"
 
|-
 
|-
osoba   
+
Osoba 
skrócenie "być"
+
Końcówka    
!   przykład
+
Przykład
tłumaczenie
 
 
|-
 
|-
 
| align="center" | xé
 
| align="center" | xé
| align="center" | -(y)in
+
| align="center" | '''-rhi'''
| align="center" |  ḱévarat'in
+
| align="center" |   
| align="center" |  jestem człowiekiem
+
mifen''āś'''''rhi''' - będę jadł
 +
----
 +
qat''āś'''''rhi''' - będę lubił
 
|-
 
|-
 
| align="center" | mę
 
| align="center" | mę
| align="center" | -(y)ef
+
| align="center" | '''-dhao'''
| align="center" |  ḱévarat'ef
+
| align="center" |   
| align="center" |  jesteś człowiekiem
+
mifen''āś'''''dhao''' - będziesz jadł
 +
----
 +
qat''āś'''''dhao''' - będziesz lubił
 
|-
 
|-
 
| align="center" | źa
 
| align="center" | źa
| align="center" | -(gy)oŝ
+
| align="center" | '''-ťi'''
| align="center" |  ḱévarati'gyoŝ
+
| align="center" |   
| align="center" |  on jest mężczyzną (m)
+
mifen''āś'''''ťi''' - będzie jadł
 +
----
 +
qat''āś'''''ťi''' - będzie lubił
 
|-
 
|-
 
| align="center" | rha
 
| align="center" | rha
| align="center" | -(vy)aŝ
+
| align="center" | '''-ťa'''
| align="center" |  ḱévarata'vyaŝ
+
| align="center" |   
| align="center" |  ona jest kobietą (f)
+
mifen''āś'''''ťa''' - będzie jadła
 +
----
 +
qat''āś'''''ťa''' - będzie lubiła
 
|-
 
|-
 
| align="center" | qa
 
| align="center" | qa
| align="center" | -(my)uŝ
+
| align="center" | '''-ťo'''
| align="center" |  ḱévarat'
+
| align="center" |   
| align="center" |  ono jest człowiekiem (n)
+
mifen''āś'''''ťo''' - będzie jadło
 +
----
 +
qat''āś'''''ťo''' - będzie lubiło
 
|-
 
|-
 
| align="center" | ṕef
 
| align="center" | ṕef
| align="center" | -(y)ai
+
| align="center" | '''-ges'''
| align="center" |  ḱévarabhaś'ai
+
| align="center" |   
| align="center" |  my(1) jesteśmy ludźmi
+
mifen''āś'''''ges''' - będziemy jedli
 +
----
 +
qat''āś'''''ges''' - będziemy lubili
 
|-
 
|-
 
| align="center" | ṕur
 
| align="center" | ṕur
| align="center" | -(y)iv
+
| align="center" | '''-gush'''
| align="center" |  ḱévarabhyām'iv
+
| align="center" |   
| align="center" |  my(2) jesteśmy ludźmi
+
mifen''āś'''''gush''' - będziemy jedli
 +
----
 +
qat''āś'''''gush''' - będziemy lubili
 
|-
 
|-
 
| align="center" | ṕi
 
| align="center" | ṕi
| align="center" | -(y)ūh
+
| align="center" | '''-gis'''
| align="center" |  ḱévarabhaś'ūh
+
| align="center" |   
| align="center" |  my(3) jesteśmy ludźmi
+
mifen''āś'''''gis''' - będziemy jedli
 +
----
 +
qat''āś'''''gis''' - będziemy lubili
 
|-
 
|-
| align="center" | yôk  
+
| align="center" | yôk
| align="center" | -(y)il
+
| align="center" | '''-har'''
| align="center" |  ḱévarabhaś'il
+
| align="center" |   
| align="center" |  wy jesteście ludźmi
+
mifen''āś'''''har''' - będziecie jedli
 +
----
 +
qat''āś'''''har''' - będziecie lubili
 
|-
 
|-
 
| align="center" | ta
 
| align="center" | ta
| align="center" | -(y)art
+
| align="center" | '''-eą'''
| align="center" |  ḱévarabhaś'art
+
| align="center" |   
| align="center" |  oni są ludźmi
+
mifen''āś'''''eą''' - będą jedli
 +
----
 +
qat''āś'''''eą''' - będą lubili
 
|-
 
|-
 
| align="center" | obwiatyw
 
| align="center" | obwiatyw
| align="center" | -(y)eŝe
+
| align="center" | '''-āŝaf'''
| align="center" |  ḱévarat'eŝe
 
 
| align="center" |   
 
| align="center" |   
 +
mifn'''āŝaf'''
 +
----
 +
qat'''āŝaf'''
 
|}
 
|}
  
====Zwroty grzecznościowe====
+
'''Czasowniki nieregularne'''
*hezh - neutralny zwrot grzecznościowy, występujący również często w mowie potocznej. Używany do zwracania się do osób nieznajomych, zwłaszcza o podobnym lub niższym statusie do nas. Posiada także męską i żeńską formę (''hezhi'' i ''hezha''), odpowiada polskiemu pan/pani.  
+
<br>
*seod - zwrot grzecznościowy używany w stosunku do osób zamożnych, nienależących jednak do arystokracji. Posiada męską i żeńską formę (''seodi'' i ''seoda'').   
+
{| class="wikitable"
*qenai - zwrot grzecznościowy używany zwłaszcza w stosunku do mędrców, kapłanów i uczonych, ludzi cieszących się estymą i uznaniem z uwagi na ich mądrość. Posiada jedynie formę neutralną.   
+
|-
*ądzear - zwrot grzecznościowy używany w stosunku do urzędników państwowych. Posiada męską i żeńską formę (''ądzeari'' i ''ądzeara'').  
+
!  osoba 
*kshatrit - zwrot grzecznościowy używany w stosunku do wojskowych. Dosłownie znaczy "dowódca" i w imperialnej armii używa się go wyłącznie w stosunku do przełożonych, jednak cywile używają tego sformułowania w stosunku do każdego wojskowego. Posiada formę męską i żeńską (''kshatriti'' i ''kshatrita'').  
+
!  końcówka 
*shārios - zwrot grzecznościowy używany ogólnie w stosunku do szlachty. Posiada zarówno formę męską i żeńską (''shāriosi'' i ''shāriosa''), dosłownie znaczy "oświecony".   
+
!  darād - mieć
*perzisani - zwrot grzecznościowy używany w stosunku do przywódców Wielkich Rodów, najpotężniejszych z pośród arystokracji oraz członków rodziny królewskiej. Posiada jedynie formę neutralną. Dosłownie znaczy "płomienny".   
+
!  nagham - móc
*hûras - określenie wielkiego szacunku, używane w oficjalnych dokumentach. Posiada męską i żeńską formę (''hûrasi'' i ''hûrasa''). Najprawdopodobniej pochodzi od słowa ''ahûrani'' - święty, boski.
+
!  sąrhal - umieć/potrafić
 
+
!  avriť - myśleć
====Ciągi przymiotnikowe====
+
!  gāchana - znać 
Rzeczą powszechną w Wysokiej Mowie są ciągi przymiotnikowe, czyli zestawienie kilku przymiotników obok siebie w jednym ciągu. Zabieg ten używany jest przede wszystkim w celu grzecznościowym, aby podkreślić pozytywne cechy i walory rozmówcy. O ile w mowie potocznej obojętnym jest czy na początku stoi rzeczownik czy przymiotnik, o tyle w Wysokiej Mowie zawsze pierwszy jest przymiotnik. W ciągach przymiotniki oddziela się od siebie partykułą ''o''.
+
!  ŝarwīshi - mieć powinność
 
+
|-
Jeżeli obok siebie znajdują się przymiotniki o takim samym znaczeniu to wzmacniają się one wzajemnie. Na przykład ''dhiryani o amani fara'' (piękna i piękna kobieta) znaczy tyle co "bardzo piękna kobieta". Takie ciągi przymiotnikowe mogą mieć jednak znacznie więcej przymiotników, niekoniecznie będących synonimami, mogą być również w stopniu wyższym lub najwyższym czy zawierać odpowiedni prefiks.
+
| align="center" | xé
Układanie ciągów przymiotnikowych uznaje się za wielką sztukę, cenioną zarówno w literaturze i poezji jak i w mowie dworskiej.
+
| align="center" | '''-ôra'''
<br><br/>
+
| align="center" | dar'''ôra'''
 +
| align="center" | nagh'''ôra'''
 +
| align="center" | sąrh'''ôra'''
 +
| align="center" | avr'''ôra'''
 +
| align="center" | gāch'''ôra'''
 +
| align="center" | ŝar'''ôra'''
 +
|-
 +
| align="center" | mę
 +
| align="center" | '''-iday'''
 +
| align="center" | dar'''iday'''
 +
| align="center" | nagh'''iday'''
 +
| align="center" | sąrh'''iday'''
 +
| align="center" | avr'''iday'''
 +
| align="center" | gāch'''iday'''
 +
| align="center" | ŝar'''iday'''
 +
|-
 +
| align="center" | źa/rha/qa
 +
| align="center" | '''-iať'''
 +
| align="center" | dar'''iať'''
 +
| align="center" | nagh'''iať'''
 +
| align="center" | sąrh'''iať'''
 +
| align="center" | avr'''iať'''
 +
| align="center" | gāch'''iať'''
 +
| align="center" | ŝar'''iať'''
 +
|-
 +
| align="center" | ṕef/ṕur/ṕi
 +
| align="center" | '''-arg'''
 +
| align="center" | dar'''arg'''
 +
| align="center" | nagh'''arg'''
 +
| align="center" | sąrh'''arg'''
 +
| align="center" | avr'''arg'''
 +
| align="center" | gāch'''arg'''
 +
| align="center" | ŝar'''arg'''
 +
|-
 +
| align="center" | yôk
 +
| align="center" | '''-ahwa'''
 +
| align="center" | d'''āhwa'''
 +
| align="center" | n'''āhwa'''
 +
| align="center" | są'''hwa'''
 +
| align="center" | av'''ahwa'''
 +
| align="center" | gāch'''ahwa'''
 +
| align="center" | ŝar'''ahwa'''
 +
|-
 +
| align="center" | ta
 +
| align="center" | '''-ena
 +
| align="center" | dar'''ena'''
 +
| align="center" | nagh'''ena'''
 +
| align="center" | sąrh'''ena'''
 +
| align="center" | avr'''ena'''
 +
| align="center" | gāch'''ena'''
 +
| align="center" | ŝarw'''ena'''
 +
|-
 +
| align="center" | obwiatyw
 +
| align="center" | '''-ishk'''
 +
| align="center" | da'''ishk'''
 +
| align="center" | na'''ishk'''
 +
| align="center" | sąy'''ishk'''
 +
| align="center" | av'''ishk'''
 +
| align="center" | gāy'''ishk'''
 +
| align="center" | ŝa'''ishk'''
 +
|}
 +
 
 +
{| class="wikitable"
 +
|-
 +
!  osoba   
 +
!  nezyu - być
 +
!  caiva - chcieć
 +
!  ḱalshu - musieć
 +
|-
 +
| align="center" | xé
 +
| align="center" |  nakhan
 +
| align="center" |  ciyaf
 +
| align="center" |  ḱedaka
 +
|-
 +
| align="center" | mę
 +
| align="center" |  nanin
 +
| align="center" |  cahir
 +
| align="center" |  ḱella
 +
|-
 +
| align="center" | źa
 +
| align="center" |  ŝegal
 +
| align="center" |  ṕeshwa
 +
| align="center" |  eqener
 +
|-
 +
| align="center" | rha
 +
| align="center" |  ŝewal
 +
| align="center" |  ṕashwa
 +
| align="center" |  eqayr
 +
|-
 +
| align="center" | qa
 +
| align="center" |  ŝemal
 +
| align="center" |  ṕoshwa
 +
| align="center" |  eqonu
 +
|-
 +
| align="center" | ṕef
 +
| align="center" |  jor̄epi
 +
| align="center" |  zinet
 +
| align="center" |  basaf
 +
|-
 +
| align="center" | ṕur
 +
| align="center" |  jor̄upi
 +
| align="center" |  zunut
 +
| align="center" |  behaf
 +
|-
 +
| align="center" | ṕi
 +
| align="center" |  jor̄ipi
 +
| align="center" |  zinit
 +
| align="center" |  biraf
 +
|-
 +
| align="center" | yôk
 +
| align="center" |  izra
 +
| align="center" |  dashan
 +
| align="center" |  exay
 +
|-
 +
| align="center" | ta
 +
| align="center" |  ashi
 +
| align="center" |  mezhir
 +
| align="center" |  tarkhe
 +
|-
 +
| align="center" | obwiatyw
 +
| align="center" |  ŝayla
 +
| align="center" |  ṕeshay
 +
| align="center" |  eqayf
 +
|}
 +
 
 +
===Słowotwórstwo===
 +
Język ajdyniriański posiada rozbudowany system słowotwórstwa, opierający się przede wszystkim na konkretnych sufiksach oraz prefiksach o funkcji słowotwórczej. Stanowią one dwa główne i najczęściej stosowane sposoby słowotwórstwa, chociaż nie stanowią jedynej możliwości tworzenia nowych słów. Generalnie, występują 4 podstawowe sposoby, przy czy dwa pozostałe są charakterystyczne szczególnie dla wyższych rejestrów językowych, poezji oraz Wysokiej Mowy.
 +
W ajdyniriańskim nowe słowa tworzy się więc:
 +
 
 +
*'''1.''' za pomocą sufiksów
 +
*'''2.''' za pomocą prefiksów
 +
*'''3.''' na zasadzie kompozycji
 +
*'''4.''' z wykorzystaniem obwiatywu
 +
 
 +
Sufiksy i prefiksy to często archaiczne, dawniej bardzo często używane elementy, które zostały utrwalone przy tworzeniu nowych słów, mimo że same w sobie zatraciły już pozycję samodzielnych wyrazów. Użycie sufiksów to najczęściej stosowany sposób tworzenia słów. Za ich pomocą od rzeczowników podstawowych tworzy się nowe rzeczowniki, przymiotniki, przysłówki oraz czasowniki. Część sufiksów słowotwórczych jest już jednak nieproduktywna lub wychodzi z użycia. Prefiksów jest natomiast mniej niż sufiksów, a ich główną rolą jest modyfikacja istniejących już rzeczowników, przymiotników i czasowników i nadawanie im nowego, konkretniejszego znaczenia. Rzadziej niż sufiksy stosowane są też do tworzenia słów o całkowicie nowym znaczeniu. Charakterystyczna jest również rola pełniona przez obwiatyw oraz kompozycję w ajdyniriańskim słowotwórstwie.
 +
====Sufiksy====
 +
Najczęściej występujące końcówki rzeczowników to '''a''', '''an''', '''as''' oraz '''ar''', lecz nie są już one produktywne i nie niosą ze sobą żadnego konkretnego znaczenia. Mogą wystąpić w rzeczownikach każdej kategorii. Inne końcówki niosą ze sobą konkretne znaczenie.
 +
=====Sufiksy tworzące rzeczowniki=====
 +
*'''-a'''
 +
Sufiks -a zmienia rodzaj rzeczownika I kategorii w mianowniku z neutralnego na żeński (patrz także: ''Rodzaj, liczba i kategoria rzeczownika''). <br>
 +
:''myar'' (kot) → ''myara'' (kotka, samica kota) <br>
 +
:''dévan'' (bóg) → ''dévana'' (bogini) <br>
 +
:''ṕārnūzh'' (burżuj, osoba zamożna) → ''ṕārnūzha'' (kobieta zamożna) 
 +
 
 +
*'''-aryan'''
 +
Sufiks -aryan tworzy czasowniki oznaczające posiadacza czegoś. Pochodzi od czasownika ''haryante'' (posiadać, dysponować). <br>
 +
:''abya'' (woda) → ''abyāryan'' (osoba roznosząca wodę, barman) <br>
 +
:''bān'' (miasto) → ''bānaryan'' (zarządca miasta, burmistrz) <br>
 +
:''khārstya'' (bogactwo, majątek) → ''khārstyāryan'' (bogacz)
 +
 
 +
*'''-āg'''
 +
Sufiks -āg tworzy rzeczowniki opisujące miejsca, z których coś się zabiera lub pozyskuje, także także nazwy rodzajów sklepów. <br>
 +
:''tava'' (chleb) → ''tavayāg'' (piekarnia) <br>
 +
:''qillas'' (alkohol) → ''qillasāg'' (browar) <br>
 +
:''śan'' (owoc) → ''śanāg'' (sklep z owocami)
 +
 
 +
*'''-āmi'''
 +
Sufiks -āmi tworzy rzeczowniki abstrakcyjne oraz nazwy idei. Pełni taką samą rolę co sufiks -evi.
 +
:''hwade'' (wiedzieć) → ''hwadāmi'' (wiedza) <br>
 +
:''dirz'' (brat broni, towarzysz) → ''dirzāmi'' (braterstwo) <br>
 +
:''samnévar'' (obywatel) → ''samnévarāmi'' (obywatelstwo)
 +
 
 +
*'''-āsp'''
 +
Sufiks -āsp tworzy rzeczowniku o znaczeniu wioski lub osady. <br>
 +
:''Unarg'' ([[Unagurowie|Unagur]]) → ''Unargāsp'' (Osada Unagurów) <br>
 +
:''sôptar'' (wojsko) → ''sôptarāsp'' (obóz wojskowy) <br>
 +
:''yichas'' (biedak) → ''yichasāsp'' (slumsy)
 +
 
 +
*'''-āzmūr'''
 +
Sufiks -āzmūr tworzy rzeczowniku o znaczeniu zdobywcy lub pogromcy czegoś. Używany jest szczególnie do tworzenia tytułów i celebracji ludzi, którzy dokonali czegoś nadzwyczajnego. <br>
 +
:''ťaliyon'' (zachód) → ''Ťaliyonāzmūr'' (Zdobywca Zachodu) <br>
 +
:''vyāshrān'' (ignorancja, niewiedza) → ''Vyāshrānāzmūr'' (Pogromca Ignorancji) <br>
 +
:''ākhmat'' (wróg) → ''ākhmatāzmūr'' (pogromca wrogów, zwycięzca)
 +
 +
*'''-bān'''
 +
Sufiks -bān tworzy rzeczowniku o znaczeniu miasta czegoś. Używany jest szczególnie do tworzenia nazw własnych. <br> 
 +
:''āvwer'' (życzenie) → ''Āvwerbān'' (Miasto Życzeń) <br>
 +
:''mazdhar'' (wino) → ''Mazdharbān'' (Miasto Wina) <br>
 +
:''Tash'' (tahareńskie imię) → ''Tashbān'' (Miasto Tasza)
 +
 
 +
*'''-cûl'''
 +
Sufiks -cûl tworzy rzeczowniku o znaczeniu świadka czegoś lub osoby która coś przeżyła. <br>
 +
:''māhwa'' (zdarzenie, wydarzenie) → ''māhwacûl'' (świadek czegoś) <br>
 +
:''gonakh'' (zbrodnia) → ''gonakhcûl'' (świadek w sądzie) <br>
 +
:''vakhain'' (masakra, rzeź) → ''vakhaincûl'' (osoba pozostała przy życiu, niedobitek)
 +
 
 +
*'''-dôr'''
 +
Sufiks -dôr tworzy rzeczowniku o znaczeniu instrumentu, rzeczy używanej do czegoś, rzadziej również o znaczeniu osoby, zajmującej się czymś  <br>
 +
:''xar'' (słońce) → ''xardôr'' (parasol przeciwsłoneczny) <br>
 +
:''kshāsp'' (deszcz) → ''kshāspdôr'' (parasol przeciwdeszczowy) <br>
 +
:''eon'' (drzwi) → ''eondôr'' (stróż)
 +
 
 +
*'''-egan'''
 +
Sufiks -egan tworzy rzeczowniki o znaczeniu pana, władcy czegoś. Jest on obecnie mało produktywny, a jego użycie ograniczone praktycznie wyłącznie do Wysokiej Mowy. <br>
 +
:''qaishan'' (południe) → ''Qaishanegan'' (jeden z tradycyjnych tytułów ajdyniriańskich Imperatorów) <br>
 +
:''féxan'' (północ) → ''Féxanegan'' (tradycyjne określenie [[Cesarstwo Qin|Cesarzy Qin]]) <br>
 +
:''Assurhan'' (ajdyniriańskie miasto) → ''Assurhanegan'' (tradycyjny tytuł władców miasta [[Assurhan]])
 +
 
 +
*'''-egi'''
 +
Sufiks -egi tworzy rzeczowniki wyrażające uczucia i emocje. <br>
 +
:''shéwe'' (kochać) → ''shéwegi'' (miłość) <br>
 +
:''viḱae'' (boleć psychicznie) → ''viḱaegi'' (ból psychiczny) <br>
 +
:''aeshm'' (wichura) → ''aeshmegi'' (gniew, szał)
 +
 
 +
*'''-evi'''
 +
Sufiks -evi tworzy rzeczowniki abstrakcyjne oraz nazwy idei.  Pełni taką samą rolę co sufiks -āmi. <br>
 +
:''īrane'' (być wolnym) → ''īranevi'' (wolność) <br>
 +
:''yichas'' (biedak) → ''yichevi'' (bieda) <br>
 +
:''kholin'' (weteran, wielki dowódca) → ''kholinevi'' (chwała)
 +
 
 +
*'''-esh'''
 +
Sufiks -esh tworzy od rzeczowników nazwy naczyń oraz zbiorników. <br>
 +
:''abya'' (woda) → ''abyaesh'' (zbiornik na wodę) <br>
 +
:''mazdhar'' (wino) → ''mazdharesh'' (kadź) <br>
 +
:''fąril'' (pióro) → ''fąrilesh'' (piórnik)
 +
 
 +
*'''-i'''
 +
Sufiks -i zmienia rodzaj rzeczownika I kategorii w mianowniku z neutralnego na męski (patrz także: ''Rodzaj, liczba i kategoria rzeczownika''). <br>
 +
:''myar'' (kot) → ''myari'' (kot, samiec kota) <br>
 +
:''dévan'' (bóg) → ''dévani'' (bóg męski) <br>
 +
:''ṕārnūzh'' (burżuj, osoba zamożna) → ''ṕārnūzhi'' (mężczyzna zamożny) 
 +
 
 +
*'''-ind'''
 +
Sufiks -ind tworzy rzeczownik o znaczeniu zawodu, profesji, wykonawcy jakiejś czynności. <br> 
 +
:''zoaghar'' (miecz, ostrze) → ''zoagharind'' (miecznik) <br>
 +
:''ťar'' (mowa, przemowa) → ''ťarind'' (mówca, herold) <br>
 +
:''vāstryar'' (szpiegostwo, wywiad) → ''vāstryarind'' (szpieg)
 +
 
 +
*'''-yôd'''
 +
Sufiks -yôd tworzy rzeczownik o znaczeniu środka, fragmentu, części jakiejś rzeczy. Jest on obecnie mało produktywny. <br> 
 +
:''jaz'' (sen) → ''[[Jazyôd]]'' (Fragment Snu) <br>
 +
:''źair'' (zysk) → ''źairyôd'' (udział, część) <br>
 +
:''cir̄as'' (noc) → ''cir̄asyôd'' (środek nocy, północ)
 +
 
 +
*'''-kār''', '''-kaor'''
 +
Sufiksy -kār i -kaor tworzą rzeczowniki określające wykonawcę lub inicjatora czegoś, kogoś kto jest przedmiotem jakiejś czynności, czynną. <br> 
 +
:''shéwegi'' (miłość) → ''shéwegikār'' (kochanek/kochanka czynna)<ref>podobne do greckiego ''erastes''</ref> <br>
 +
:''vakhan'' (zabójstwo) → ''vakhankār'' (zabójca, morderca) <br>
 +
:''hwozhare'' (tworzyć) → ''hwozharkaor'' (twórca)
 +
 +
*'''-qen'''
 +
Sufiks -qen wyraża zmienianie, tworzenie, kształtowanie czegoś. Jest on obecnie mało produktywny. <br> 
 +
:''gairah'' (wygląd) → ''gairāqen'' (moda) <br>
 +
:''aeriye'' (stać się) → ''aeriqen'' (zmiana, przemiana, transformacja) <br>
 +
:''r̄afte'' (czuwać) → ''r̄aqen'' (warta)
 +
 
 +
*'''-mąhi'''
 +
Sufiks -mąhi wyraża jakąś wspólną cechę lub stan, bycie razem, wespół lub wspólne wykonywanie jakiejś czynności. Ma podobne znaczenie do prefiksu sam-. <br>
 +
:''névar'' (domownik, mieszkaniec, obywatel) → ''névarmąhi'' (współlokator, współobywatel) <br>
 +
:''zé'' (kto) → ''zemąhi'' (wspólnik) <br>
 +
:''quissain'' (ojczyzna) → ''quissainmąhi'' (rodak)
 +
 
 +
*'''-néva'''
 +
Sufiks -néva tworzy rzeczownik o znaczeniu miejsca, domu czegoś. <br>
 +
:''er̄atāmi'' (siła) → ''er̄atnéva'' (dom siły, siłownia) <br>
 +
:''rozh'' (król) → ''rozhnéva'' (pałac królewski) <br>
 +
:''isur'' (książę) → ''isūrnéva'' (rezydencja, dworek)
 +
 
 +
*'''-nir''', '''-ir'''
 +
Sufiksy -nir i -ir tworzą nazwy krain oraz państw. <br>
 +
:''Aydīn'' (etniczny [[Ajdyniriańczycy|Ajdyniriańczyk]]) → Aydīnir (kraina Ajdyniriańczyków, [[Wielkie Imperium Ajdyniriańskie|Ajdynir]]) <br>
 +
:''Mīrôs'' (Mur) → Mīrūnir (ziemia Murów, [[Muria]]) <br>
 +
:''Tauranôs'' (Taugr) → ''Tauranir'' (kraina Taugrów)
 +
 
 +
*'''-oar'''
 +
Sufiks -oar tworzy rzeczowniki o znaczeniu miejsca, w którym coś zostało zrobione. Jest on obecnie sufiksem całkowicie nieproduktywnym, występującym jedynie w utartych nazwach własnych. <br>
 +
:[[Język staroajdyniriański|staroajd.]] ''djyazhōthae'' (rozpocząć od nowa, od początku) → staroajd. ''Djyazhōthoar'', ajd. ''[[Djyazhoar]]'' (ajdyniriańskie miasto) <br>
 +
:''dzare'' (zwyciężać) → ''Dzaroar'' (ajdyniriańskie miasto) <br>
 +
:''ākshare'' (ścigać się rydwanami) → ''Āksharoar'' (ajdyniriańskie miasto)
 +
 +
*'''-ôs'''
 +
Sufiks - -ôs tworzy nazwy grup etnicznych, narodowości, obywateli państw. <br>
 +
:''Aydīnir'' ([[Wielkie Imperium Ajdyniriańskie|Ajdynir]]) → ''Aydīnirôs'' (obywatel Imperium) <br>
 +
:''Riḱadhān'' ([[Rikkadan]]) → ''Riḱadhôs'' (Rikkadańczyk) <br>
 +
:''Oŝir'' ([[Monarchia Olsów|Olsenia]]) → ''Oŝenôs'' (Ols)
 +
 
 +
*'''-oxa'''
 +
Sufiks -oxa tworzy nazwy zmysłów i bodźców zmysłów, bodźców. <br>
 +
:''arime'' (widzieć) → ''arimoxa'' (wzrok) <br>
 +
:''farze'' (słuchać) → ''farzoxa'' (słuch) <br>
 +
:''erin'' (nos) → ''erinoxa'' (węch)
 +
 
 +
*'''-pur'''
 +
Sufiks -pur tworzy rzeczowniki oznaczające miejsce skupienia się, występowania jakiegoś zjawiska, rzeczy, cechy lub stanu. <br>
 +
:''hwadāmi'' (wiedza) → ''hwadāmpur'' (miejsce wiedzy, uniwersytet) <br>
 +
:''ahûrani'' (święte, boskie) → ''ahûrpur'' (świątynia) <br>
 +
:''ārzon'' (ochrona, protekcja) → ''ārzonpur'' (fortyfikacja, umocnienie)
 +
 
 +
*'''-raf''', '''-rif'''
 +
Sufiksy -raf i 'rif tworzą rzeczowniki określające osobę odbierającą lub przyjmującą coś, która jest podmiotem jakiejś czynności, bierną. <br> 
 +
:''shéwegi'' (miłość) → ''shéwegirif'' (kochanek/kochanka bierna)<ref>podobne do greckiego ''eromenos''</ref> <br>
 +
:''vakhan'' (zabójstwo) → ''vakhanraf'' (ofiara) <br>
 +
:''hwozhare'' (tworzyć) → ''hwozhar̄if'' (dzieło)
 +
 
 +
*'''-rain''', '''-ain'''
 +
Sufiksy -rain i -ain tworzą różne znaczeniowo rzeczowniki. <br>
 +
:''anûsh'' (oko) → ''anûshain'' (źródło) <br>
 +
:''vakhe'' (zabić) → ''vakhain'' (masakra, rzeź) <br>
 +
:''ḱara'' (moc) → ''ḱararain'' (przymus)
 +
 +
*'''-sif'''
 +
Sufiks -sif tworzy nazwiska, nazwy rodów, wyraża pochodzenie od jakiejś osoby. Znaczeniowo podobny do sufiksu -xaren. <br>
 +
:''Zhisūdris'' (ajdyniriańskie imię) → ''Zhisūdrissif'' (potomkowie Zhisūdrisa, [[Ród Żysudrydów]]) <br>
 +
:''Xiryariyus'' (ajdyniriańskie imię) → ''Xiryariyussif'' (potomkowie Xiryariyusa) <br>
 +
:''Ariysūdril'' (ajdyniriańskie imię) → ''Ariysūdrilsif'' (potomkowie Ariysūdrila)
 +
 +
*'''-zin''', '''zhin'''
 +
Sufiksy -zin i -zhin tworzą rzeczowniki o znaczeniu miejsc, w których coś zostało zgromadzone w dużych ilościach. Odnoszą się do rzeczowników II kategorii. Znaczeniowo podobne do sufiksu -vąd. <br>
 +
:''anûshain'' (źródło) → ''anûshainzin'' (okolice, gdzie znajdują się źródła) <br>
 +
:''aŝadran'' (sól) → ''aŝadranzin'' (słone tereny) <br>
 +
:''ąnār'' (kwiat) → ''ąnārzhin'' (kwietnik)
 +
 
 +
*'''-van'''
 +
Sufiks -van wyraża grupę, zbiór jednostek, przynależność, autorytet. <br>   
 +
:''khshāyar'' (Imperator) → ''khshāyarvan'' (imperium, cesarstwo) <br>
 +
:''aere'' (pomagać) → ''aervan'' (sojusznik) <br>
 +
:''qizhin'' (przedstawiciel, reprezentant, poseł) → ''qizhinvan'' (agencja, instytucja)
 +
 +
*'''-vąd'''
 +
Sufiks -vąd tworzy rzeczowniki o znaczeniu miejsc, w których ktoś lub coś zostało zgromadzone w dużych ilościach. Odnosi się do rzeczowników I i III kategorii. Znaczeniowo podobny do sufiksów -zin i -zhin. <br>
 +
:''ākhmat'' (wróg) → ''ākhmatvąd'' (tereny okupowane) <br>
 +
:''rahete'' (żyć) → ''rahetvąd'' (w poezji: świat) <br>
 +
:''ŝur̄an'' (demon) → ''ŝur̄anvąd'' (miejsce opanowane przez demony)
 +
 
 +
*'''-xaren'''
 +
Sufiks -xaren tworzy nazwiska, nazwy rodów, wyraża pochodzenie z jakiegoś miejsca. Znaczeniowo podobny do sufiksu -sif. <br> 
 +
:''Ḱivarā'' (ajdyniriańskie miasto) → Ḱivarāxaren (Ród Ḱivarāxaren) <br>
 +
:''dhrāya'' (morze) → ''Dhrāyaxaren'' (Ród Dhrāyaxaren) <br>
 +
:''Azrif'' (Równiny Azrydzkie) → ''Azrifxaren'' (Ród Azrifxaren)
 +
 
 +
=====Sufiksy tworzące czasowniki, przymiotniki i przysłówki=====
 +
*'''-andī'''
 +
Sufiks -andī tworzy przysłówki, określenia sposobu. <br>
 +
:''ḱévar'' (człowiek) → ''ḱévarandī'' (po ludzku) <br>
 +
:''chinnen'' (szybkość) → ''chinnenandī'' (na szybko) <br>
 +
:''ṕi'' (my ekskluzywne) → ''ṕiyandī'' (po naszemu)
 +
 +
*'''-aune''', '''-yaune'''
 +
Sufiksy -aune i -yaune tworzą przysłówki od rzeczowników i przymiotników. <br>
 +
:''una'' (ukrycie, zakrycie) → unayaune (skrycie, podstępnie) <br>
 +
:''bhāgani'' (radosny) → ''bhāgaune'' (radośnie) <br>
 +
:''patmārgani'' (niebezpieczny) → ''patmārgaune'' (niebezpiecznie)
 +
 
 +
*'''-e'''
 +
Sufiks -e tworzy czasowniki od rzeczowników. <br>
 +
:''allanon'' (obietnica) → ''allanone'' (obiecywać) <br>
 +
:''āgheman'' (pochodzenie) → ''āghemane'' (pochodzić) <br>
 +
:''mer̄a'' (atak) → ''mer̄e'' (atakować)
 +
 
 +
*'''-hwish'''
 +
Sufiks -hwish tworzy od rzeczowników przymiotniki oznaczające kolor. Od nazw kolorów tworzy przymiotniki oznaczające osłabienie siły koloru. <br>
 +
:''canen'' (krew) → ''canenhwish'' (w kolorze krwi) <br>
 +
:''attar'' (popiół) → ''attarhwish'' (w kolorze popiołu) <br>
 +
:''āshayin'' (czerń) → ''''āshayinhwish'' (czarnawy)
 +
 
 +
*'''-ni''', '''-ani'''
 +
Sufiksy -ni i -ani tworzą przymiotniki od rzeczowników. <br>
 +
:''unatiya'' (tajemnica) → ''unatiyani'' (tajemniczy, tajemny) <br>
 +
:''quinar'' (mistrz, ekspert) → ''quinarani'' (mistrzowski, ekspercki) <br>
 +
:''āmuzor'' (zachód słońca) → ''āmuzorni'' (zachodzący)
 +
 
 +
*'''-or'''
 +
Sufiks -or tworzy przymiotniki odczasownikowe, wyraża zdolność do czegoś, umiejętność. <br>
 +
:''djasûre'' (mierzyć) → ''djasûror'' (dający się zmierzyć, mierzalny) <br>
 +
:''sene'' (robić) → ''senor'' (możliwy do zrobienia, wykonalny) <br>
 +
:''rive'' (trwać, wytrzymać) → ''rivor'' (możliwy do zniesienia, znośny)
 +
 
 +
====Prefiksy====
 +
*'''ao-'''
 +
Prefiks ao- niesie ze sobą znaczenie nadmiaru, tego, że czegoś jest za dużo, modyfikując znaczenie następującego po nim słowa. Pełni przeciwną rolę do prefiksu el-.<br>
 +
:''shaine'' (rosnąć, wzrastać) → ''aoshaine'' (przerastać) <br>
 +
:''ťare'' (mówić) → ''aoťare'' (gadać, ględzić, pierdolić) <br>   
 +
:''śastre'' (opowiadać) → ''aośastre'' (przesadzać, wyolbrzymiać, koloryzować)
 +
 
 +
*'''annu-'''
 +
Prefiks annu- niesie ze sobą znaczenie całości, ogółu, wszystkiego, modyfikując znaczenie następującego po nim słowa. Powiązany z czasownikiem ''annurye'' (wypełniać). <br>
 +
:''qarim'' (widok) → ''annuqarim'' (panorama) <br>
 +
:''rakshin'' (księżyc) → ''annurakshin'' (księżyc w pełni) <br>
 +
:''carme'' (świecić, błyszczeć) → ''annucarme'' (oświetlać)
 +
 
 +
*'''ari-'''
 +
Prefiks ari- niesie ze sobą znaczenie bycia za czymś, na korzyść czegoś lub kogoś, bycia pro czemuś, sprzyjania czemuś. Pełni przeciwną rolę do prefiksu avwi-. <br>
 +
:''dzāsharani'' (wojenny) → ''aridzāsharani'' (prowojenny) <br>
 +
:''vāllearni'' (marzący, zastanawiający się, dumający) → ''arivāllearni'' (sprzyjający zadumie) <br>
 +
:''shan'' (zdrowie) → ''arishan'' ("na zdrowie", popularne zawołanie i toast)
 +
 
 +
*'''avwi-'''
 +
Prefiks avwi- niesie ze sobą znaczenie bycia przeciwko czemuś, bycia anty czemuś, działania przeciw i na niekorzyść czemuś. Pełni przeciwną rolę do prefiksu ari-. <br>
 +
:''dzāsharani'' (wojenny) → ''avwidzāsharani'' (antywojenny) <br>
 +
:''źāmratain'' (infekcja) → ''avwiźāmratain'' (dezynfekcja) <br>
 +
:''farzāmi'' (sława) → ''a