Język ajdyniriański: Różnice pomiędzy wersjami

Z Conlanger
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
 
(Nie pokazano 105 wersji utworzonych przez 2 użytkowników)
Linia 1: Linia 1:
 +
{{Ajdynir Intro}}
 +
 
{{ język
 
{{ język
 
| kolor = #CE2029
 
| kolor = #CE2029
Linia 5: Linia 7:
 
| twórca = [[User:Borlach|Borlach]] w 2016  
 
| twórca = [[User:Borlach|Borlach]] w 2016  
 
| nazwa conworldu = [[Kyon]]
 
| nazwa conworldu = [[Kyon]]
| państwa = [[Wielkie Imperium Ajdyniriańskie|Ajdynir]] (urzędowy)<br />[[Rikkadan]] (komunikacja międzynar.)<br />[[Kawelia]] (komunikacja międznar.)<br />[[Unagurowie]] i [[Ażerimowie]] (komunikacja międzynar.)<br /> [[Dżaszir]] (pomocniczy)<br /> [[Unia Lomarska]] (pomocniczy)<br /> [[Emnaegnir]] (pomocniczy) <br /> inne
+
| państwa = [[Wielkie Imperium Ajdyniriańskie|Ajdynir]] (urzędowy)<br />
 +
Kraje ościenne (pomocniczy i komunikacja międzynar.)  
 
| regiony = [[Ajdyniriana]] (lingua franca), południowe wybrzeża Morza Słonego  
 
| regiony = [[Ajdyniriana]] (lingua franca), południowe wybrzeża Morza Słonego  
 
| mówiący = ''do ustalenia''
 
| mówiący = ''do ustalenia''
Linia 22: Linia 25:
 
{{słownik}}
 
{{słownik}}
  
'''Język ajdyniriański''', alternatywnie również '''język ajdynirski''' (ajd. [[Plik:Cabhar.png|160px]] ''cabhar aydīnirani'' [{{IPA|t͡sabʱaɾ ajdɨɲiɾʲaɲi}}] lub [[Plik:Ajdynohirya.png|105px]] ''Aydīnôhirya'' [{{IPA|ajdɨnɤxiɾja}}]) — język stworzony przez [[Użytkownik:Borlach|Borlacha]], jako jego pierwszy konlang. Inspirowany między innymi językami indo-irańskimi, językami kaukaskimi, a także językami indian Ameryki Północnej.
+
'''Język ajdyniriański''', alternatywnie również '''język ajdynirski''' (ajd. [[Plik:Cabhar.png|150px]] ''cabhar aydīnirani'' [{{IPA|t͡sa'bʱaɾ ajdɨɲi'ɾʲaɲi}}] lub [[Plik:Ajdynohirya.png|100px]] ''Aydīnôhirya'' [{{IPA|ajdɨnɤxiɾ'ja}}]) — język stworzony przez [[Użytkownik:Borlach|Borlacha]], jako jego pierwszy i flagowy conlang. Inspirowany między innymi językami indoirańskimi, językami kaukaskimi, a także językami Indian Ameryki Północnej.  
  
W świecie [[Kyon|Kyonu]] jest językiem urzędowym [[Wielkie Imperium Ajdyniriańskie|Imperium Ajdyniriańskiego]] i rdzennym językiem [[Ajdyniriańczycy|Ajdyniriańczyków]], będącym nośnikiem imperialnych wpływów i wysokiej kultury. Pełni także rolę lingua franca całej [[Ajdyniriana|Ajdyniriany]], używany jako język handlu i dyplomacji na ogromnych obszarach środkowej części kontynentu. Jest to język fleksyjny z elementami aglutynacyjnymi, charakteryzujący się między innymi rozbudowaną kategorią osoby gramatycznej, wyróżniając obwiatyw i dzieląc 1 os. lm na formę inkluzywną, ekskluzywną i podwójną. Ajdyniriański wywodzi się z wymarłego [[Język ajniadański|języka ajniadańskiego]], ramach proponowanej rodziny [[Języki seframańskie|języków seframańskich]], jest również jedynym znanym i żyjącym obecnie przedstawicielem grupy północno-ajdniadańskiej.  
+
W świecie [[Kyon|Kyonu]] jest językiem urzędowym [[Wielkie Imperium Ajdyniriańskie|Imperium Ajdyniriańskiego]] i rdzennym językiem [[Ajdyniriańczycy|Ajdyniriańczyków]], będącym nośnikiem imperialnych wpływów i wysokiej kultury. Pełni także rolę lingua franca całej [[Ajdyniriana|Ajdyniriany]], używany jako język handlu i dyplomacji na ogromnych obszarach środkowej części kontynentu. Jest to język fleksyjny z silnymi elementami aglutynacyjnymi, charakteryzujący się między innymi rozbudowaną kategorią osoby gramatycznej, wyróżniając obwiatyw i dzieląc 1 os. lm na formę inkluzywną, ekskluzywną i podwójną. Ajdyniriański wywodzi się z wymarłego [[Język ajniadański|języka ajniadańskiego]], ramach proponowanej rodziny [[Języki seframańskie|języków seframańskich]], jest również jedynym znanym i żyjącym obecnie przedstawicielem grupy północno-ajdniadańskiej.  
 
==Fonologia==   
 
==Fonologia==   
 
===Samogłoski===
 
===Samogłoski===
Linia 82: Linia 85:
 
! rowspan="2" align=center | Retrofl.
 
! rowspan="2" align=center | Retrofl.
 
! rowspan="2" align=center | Miękkopod.  
 
! rowspan="2" align=center | Miękkopod.  
!style="text-align=center colspan="2"| Twardopod.
+
! colspan="2" align=center | Twardopod.
! rowspan="2" align=center | Języczkowe  
+
! rowspan="2" colspan="2" align=center | Języczkowe  
 
|-
 
|-
 
! <small>zwykłe</small>
 
! <small>zwykłe</small>
Linia 199: Linia 202:
 
|}
 
|}
 
* [{{IPA|ɾ}}] występuje jedynie pomiędzy samogłoskami i dyftongami
 
* [{{IPA|ɾ}}] występuje jedynie pomiędzy samogłoskami i dyftongami
 +
 
===Struktura sylaby===
 
===Struktura sylaby===
W ajdyniriańskim maksymalna dopuszczalna sylaba to '''CCCCVCC''', gdzie V oznacza samogłoskę lub dyftong a C spółgłoskę, pojawia się jednak dość rzadko. Przykładem takiej sylaby jest np. ''khshryand'' [{{IPA|χʂrjand}}] (krawędź, straj). Taka budowa sylaby pojawia się jednak bardzo rzadko, rzadkie są również zbitki spółgłoskowe składające się z więcej niż 2 spółgłosek. Dominują proste sylaby, takie jak V, VC, CV i CVC.   
+
W ajdyniriańskim maksymalna dopuszczalna sylaba to '''CCCCVCC''', gdzie V oznacza samogłoskę lub dyftong a C spółgłoskę. Przykładem takiej sylaby jest np. ''khshryand'' [{{IPA|χʂrjand}}] (krawędź, straj). Taka budowa sylaby pojawia się jednak bardzo rzadko, rzadkie są również zbitki spółgłoskowe składające się z więcej niż 2 spółgłosek. Dominują proste sylaby, takie jak V, VC, CV i CVC.   
  
 
===Zmiany fonologiczne===
 
===Zmiany fonologiczne===
Linia 228: Linia 232:
 
:qʷ → q
 
:qʷ → q
 
:qʷ → kʷ
 
:qʷ → kʷ
→ gz → ks
+
:ɣ → ks
  
 
==Pismo==
 
==Pismo==
 
Do zapisu języka ajdyniriańskiego używa się rodzimego pisma ajdyniriańskiego, zwanego R̄agul, będącego podstawową formą zapisu języka w konworldzie. Oprócz r̄agulu używa się również zapis alfabetem łacińskim, gdzie występują 43 litery oraz 12 dwuznaków.   
 
Do zapisu języka ajdyniriańskiego używa się rodzimego pisma ajdyniriańskiego, zwanego R̄agul, będącego podstawową formą zapisu języka w konworldzie. Oprócz r̄agulu używa się również zapis alfabetem łacińskim, gdzie występują 43 litery oraz 12 dwuznaków.   
 
===Zapis łaciński===
 
===Zapis łaciński===
<div style="column-count:5;-moz-column-count:5;-webkit-column-count:3">
 
 
{| cellspacing="10" style="text-align: center;"
 
{| cellspacing="10" style="text-align: center;"
 
|- style="font-size: 2.0em;"
 
|- style="font-size: 2.0em;"
Linia 260: Linia 263:
 
| [{{IPA|d͡ʑ}}] || [{{IPA|d͡z}}] || [{{IPA|w}}] || [{{IPA|ks}}] || [{{IPA|kʷ}}]
 
| [{{IPA|d͡ʑ}}] || [{{IPA|d͡z}}] || [{{IPA|w}}] || [{{IPA|ks}}] || [{{IPA|kʷ}}]
 
|}
 
|}
</div>
+
 
 
===R̄agul===
 
===R̄agul===
<do przerobienia>
 
  
Ajdyniriański zapisywany jest pismem alfabetycznym, który jest tak naprawdę mocno zmodyfikowanym alfabetem awestyjskim<ref>https://pl.wikipedia.org/wiki/Alfabet_awestyjski</ref>. Jego nazwa to '''r̄agul''', co znaczy po prostu "pismo". R̄agul składa się z 58 znaków, w tym 13 samogłosek, 41 spółgłosek i 4 znaków interpunkcyjnych. Zazwyczaj jeden znak odpowiada jednemu dźwiękowi. Niektóre litery mogą być wymawiane inaczej w oficjalnym dialekcie imperialnym (używanym na rdzennych ziemiach [[Ajdyniriańczycy|Ajdyniriańczyków]]) i inaczej w jednym z kilku dialektów regionalnych. W r̄agulu czyta i piszę się od lewej do prawej, nie ma również rozróżnienia między małymi i wielkimi literami.
+
'''R̄agul''' (ajd. ''r̄agul'' [{{IPA|r:agul}}] pismo) to ajdyniriańskie pismo głoskowe (alfabetyczne)<ref>Zainspirowane i wzorowane na alfabecie awestyjskim: https://pl.wikipedia.org/wiki/Alfabet_awestyjski</ref>, używane do zapisu języka ajdyniriańskiego, [[Język staroajdyniriański|staroajdyniriańskiego]], oraz wielu innych języków [[Ajdyniriana|Ajdyniriany]], jak choćby [[Język rikkadański|rikkadańskiego]] czy [[Język tahareński|tahareńskiego]]. Jest to pełny alfabet, zawierający zarówno spółgłoski jak i samogłoski. Do zapisu języka ajdyniriańskiego stosuje się 59 znaków - 41 spółgłosek, 13 samogłosek oraz 5 znaków interpunkcyjnych, chociaż liczba znaków r̄agulu może różnić się w przypadku zapisu innych języków. Z reguły jeden znak odpowiada jednemu dźwiękowi, słowa są natomiast zapisywane od lewej do prawej. Nie wyróżnia się również wielkich i małych liter.
 +
 
 +
R̄agul posiada trzy kroje pisma, dość różniące się od siebie. Są to:
 +
:'''Favwarani''' (ajd. [{{IPA|favwaɾaɲi}}] "użytkowy") - typ pisma stosowany na co dzień w powszechnym użytku, a także pismo odręczne. Krój pisma oparty na stylu ''Khshāyarani''.     
 +
:'''Khshāyarani''' (ajd. [{{IPA|χʂa:jaɾaɲi}}] "cesarski" lub "imperialny") - styl powstały około roku DATA (kalendarz wspólny) na potrzeby ważnych dokumentów państwowych. W zamierzeniu styl ten odwołuje się oraz stara się naśladować najwcześniejsze ajdyniriańskie, oraz najprawdopodobniej ajniadańskie inskrypcje, być swego rodzaju powrotem do korzeni. ''Khshāyarani'' używany jest jako de facto standardowa czcionka. Nazwa wywodzi się również od powszechnego użycia w imperialnej propagandzie, na inskrypcjach, pomnikach oraz dokumentach.   
 +
:'''Léwevani''' lub '''Léwenaqeni''' (ajd. [{{IPA|lɛjwɛvaɲi}}] / [{{IPA|lɛjwɛnaqɛɲi}}] "poetycki") - najstarszy oraz najbardziej ozdobny rodzaj r̄agulu, używany przede wszystkim do zapisu wszelkiego rodzaju poezji. Styl kaligraficzny, różniący się znacznie zarówno od użytkowego ''Favwarani'' jak i imperialnego ''Khshāyarani''.   
 +
 
 +
Ciężko jest jednoznacznie stwierdzić gdzie powstało pismo ajdyniriańskie, lecz najstarsze znane inskrypcje zapisane za pomocą r̄agulu (w archaicznej odmianie staroajdyniriańskiego) pochodzą prawdopodobnie z okolic roku 300 Czwartej Ery (roku 3881 kalendarza wspólnego)<ref>Około 1900 lat ziemskich temu</ref>. Są to krótkie fragmenty znacznie starszych i niestety niezachowanych do naszych czasów tekstów religijnych oraz psalmów, będących najprawdopodobniej ajniadańską spuścizną.<br>
 +
Pierwsze pełne znalezione inskrypcje pochodzą natomiast z okresu o kilka wieków późniejszego - są inskrypcje koronacyjne oraz propagandowe [[Aŝamānish I Wielki|Aŝamānisha Wielkiego]], pierwszego Imperatora Ajdyniru, spisane w roku 828 Czwartej Ery (4441 kalendarza wspólnego)<ref>Około 1700 lat ziemskich temu</ref>.  
 +
 
 +
Historia r̄agulu sięga jednak znacznie dalej, pismo to pochodzi bowiem ze Starożytnego Wschodu, a dokładniej owianej legendami praojczyzny Ajdyniriańczyków, [[Ainıadnıeresťa|Pierwszego Królestwa]], znajdującej się na równinach nad brzegami rzeki [[XXXrzeka|Yitryazhir]], które obecnie zamieszkują [[Kauradowie]], oraz obszarach wyżynnych u podnóży Gór Pochodzenia, położonych na granicy dzisiejszej [[Państwo Olsów|Monarchii Olsów]]. R̄agul jest kontynuacją ewolucji wielu znacznie starszych pism ajniadańskich, zaczynając od pierwotnego pisma obrazkowego, kończąc na pełnym alfabecie funkcjonującym na kilkaset lat przed upadkiem Pierwszego Królestwa.
 +
 
 +
Starożytne pismo ajniadańskie zostało przewiezione nad Jezioro Szmaragdowe w skutek osiedlenia się tam Ajniadanów po zagładzie Pierwszego Królestwa. Tam powoli przekształciło się w r̄agul - pismo ajdyniriańskie, podczas epoki Wojujących Królestw, a następnie w czasach Starego Państwa, doszło bowiem do naturalnej ewolucji alfabetu - pismo z tamtego okresu różni się wyglądem znacząco zarówno od pisma ajniadańskiego (oraz najwcześniejszych inskrypcji w r̄agulu), jak i od współczesnej formy tego pisma. Podczas okresu przejściowego, trwającego od upadku Starego Państwa do początku Nowego Państwa, zwanego Czasem Pustego Tronu, dokonano radykalnej reformy alfabetu, starając nadać mu wygląd jak najbardziej zbliżony do pierwotnego r̄agulu. Ze względów kulturowych, religijnych oraz z powodu działania wszechobecnej propagandy państwowej, współczesny r̄agul niewiele zmienił się od czasu tych reform, styl Khshāyarani bazuje właśnie na owych reformach. Wyjątkiem jest tutaj styl Léwevani, który pochodzi od r̄agul czasów Starego Państwa.            
  
Ciężko jest jednoznacznie stwierdzić gdzie powstał ten rodzaj pisma, lecz najstarsze znane inskrypcje zapisane za pomocą r̄agulu (w ajniadańskim) pochodzą sprzed około 2000 lat ziemskich. Są to krótkie fragmenty znacznie starszych i niestety nie zachowanych już tekstów religijnych. Pierwsze pełne znalezione inskrypcje pochodzą natomiast z okresu o kilka wieków późniejszego i są inskrypcjami koronacyjnymi pierwszych władców [[Djyazhoar|Djyazhoaru]]. Jego historia jest jednak znacznie starsza, najprawdopodobniej pismo to pochodzi bowiem ze Starożytnego Wschodu a dokładniej z na wpół legendarnej praojczyzny Ajdyniriańczyków, [[Pierwsze Królestwo|Pierwszego Królestwa]], znajdującej się najprawdopodobniej na wyżynnych i wysokogórskich terytoriach dzisiejszego [[Państwo Olsów|Państwa Oleskiego]]. R̄agul jest najprawdopodobniej kontynuacją pisma ajniadańskiego.     
+
==== Alfabet ====
[[Plik:Ragul.png|center|1200px]]
+
[[Plik:Mottoragajd.png|thumb|right|1000px|<center>Przykład tekstu zapisanego za pomocą r̄agulu - na górze w stylu Favwarani, poniżej w Khshāyarani. Motto Ajdyniru oraz jedno ze zwyczajowych powitań:</center><br><br/><center>''Éxan Khshāyarvan Aydīnirani. Hwadāmi, er̄atāmi akhé dzaraman. Aťeaji Khshāyar raheto! Rahetarto!''<br>''Wielkie Imperium Ajdyniriańskie. Wiedza, siła i zwycięstwo. Niech żyje Imperator! Oby żył!''</center>]]
[[Plik:Ragul_liczby.png|600px]]
 
<center>''Napis po prawej: Éxan Khshāyarvan Aydīniru. Hwadāmi, er̄atāmi akhé dzaraman - Wielkie Imperium Ajdyniriańskie. Wiedza, siła i zwycięstwo.''</center>
 
  
 +
<br/>
  
==== Alphabet ====
 
 
{| class="wikitable" style="text-align: center;"
 
{| class="wikitable" style="text-align: center;"
 
! colspan=3 | Litera
 
! colspan=3 | Litera
Linia 286: Linia 298:
 
! Wymowa
 
! Wymowa
 
|-
 
|-
| align="center" |
+
| align="center" |[[Plik:A.rag.stary.png]]
 
| align="center" |[[Plik:A.png]]
 
| align="center" |[[Plik:A.png]]
 
| align="center" |
 
| align="center" |
| align="center" | [[Plik:a.png|18px]] ''a''
+
| align="center" | ''a''
 
| align="center" | /a/
 
| align="center" | /a/
 
| align="center" | /a/
 
| align="center" | /a/
Linia 295: Linia 307:
 
| align="center" | 1
 
| align="center" | 1
 
|-
 
|-
| align="center" |
+
| align="center" |[[Plik:Aa.rag.stary.png]]
 
| align="center" |[[Plik:Aa.png]]
 
| align="center" |[[Plik:Aa.png]]
 
| align="center" |
 
| align="center" |
| align="center" | [[Plik:Aasharag.png|30px]] ''āsha''
+
| align="center" | ''āsha''
 
| align="center" | /a:ʂa/
 
| align="center" | /a:ʂa/
 
| align="center" | /a:/
 
| align="center" | /a:/
Linia 304: Linia 316:
 
| align="center" | 2
 
| align="center" | 2
 
|-
 
|-
| align="center" |
+
| align="center" |[[Plik:Ą.rag.stary.png]]
 
| align="center" |[[Plik:Ą.png]]
 
| align="center" |[[Plik:Ą.png]]
 
| align="center" |
 
| align="center" |
| align="center" | [[Plik:Ąrag.png|11px]] ''ą''
+
| align="center" | ''ą''
 
| align="center" | /ã/
 
| align="center" | /ã/
 
| align="center" | /ã/
 
| align="center" | /ã/
Linia 313: Linia 325:
 
| align="center" | 3
 
| align="center" | 3
 
|-
 
|-
| align="center" |
+
| align="center" |[[Plik:B.rag.stary.png]]
 
| align="center" |[[Plik:B.png]]
 
| align="center" |[[Plik:B.png]]
 
| align="center" |
 
| align="center" |
| align="center" | [[Plik:Barag.png|20px]] ''ba''
+
| align="center" | ''ba''
 
| align="center" | /ba/
 
| align="center" | /ba/
 
| align="center" | /b/
 
| align="center" | /b/
Linia 322: Linia 334:
 
| align="center" | 4
 
| align="center" | 4
 
|-
 
|-
| align="center" |
+
| align="center" |[[Plik:Bh.rag.stary.png]]
 
| align="center" |[[Plik:Bh.png]]
 
| align="center" |[[Plik:Bh.png]]
 
| align="center" |
 
| align="center" |
| align="center" | [[Plik:Bharrag.png|30px]] ''bhar''
+
| align="center" | ''bhar''
 
| align="center" | /bʰar/
 
| align="center" | /bʰar/
 
| align="center" | /bʰ/
 
| align="center" | /bʰ/
Linia 331: Linia 343:
 
| align="center" | 5
 
| align="center" | 5
 
|-
 
|-
| align="center" |
+
| align="center" |[[Plik:Ch.rag.stary.png]]
 
| align="center" |[[Plik:Ch.png]]
 
| align="center" |[[Plik:Ch.png]]
 
| align="center" |
 
| align="center" |
| align="center" | [[Plik:Chirrag.png|21px]] ''chir''
+
| align="center" | ''chir''
 
| align="center" | /ʈ͡ʂir/
 
| align="center" | /ʈ͡ʂir/
 
| align="center" | /ʈ͡ʂ/
 
| align="center" | /ʈ͡ʂ/
Linia 340: Linia 352:
 
| align="center" | 6
 
| align="center" | 6
 
|-
 
|-
| align="center" |
+
| align="center" |[[Plik:C.rag.stary.png]]
 
| align="center" |[[Plik:C.png]]
 
| align="center" |[[Plik:C.png]]
 
| align="center" |
 
| align="center" |
| align="center" | [[Plik:Cirrirag.png|25px]] ''ciri''
+
| align="center" | ''ciri''
 
| align="center" | /t͡siɾi/
 
| align="center" | /t͡siɾi/
 
| align="center" | /t͡s/
 
| align="center" | /t͡s/
Linia 349: Linia 361:
 
| align="center" | 7
 
| align="center" | 7
 
|-
 
|-
| align="center" |
+
| align="center" |[[Plik:Ć.rag.stary.png]]
 
| align="center" |[[Plik:Ć.png]]
 
| align="center" |[[Plik:Ć.png]]
 
| align="center" |
 
| align="center" |
| align="center" | [[Plik:Ćarimrag.png|35px]] ''ćarim''
+
| align="center" | ''ćarim''
 
| align="center" | /t͡ɕaɾim/
 
| align="center" | /t͡ɕaɾim/
 
| align="center" | /t͡ɕ/
 
| align="center" | /t͡ɕ/
Linia 358: Linia 370:
 
| align="center" | 8
 
| align="center" | 8
 
|-
 
|-
| align="center" |
+
| align="center" |[[Plik:D.rag.stary.png]]
 
| align="center" |[[Plik:D.png]]
 
| align="center" |[[Plik:D.png]]
 
| align="center" |
 
| align="center" |
| align="center" | [[Plik:Darag.png|20px]] ''da''
+
| align="center" | ''da''
 
| align="center" | /da/
 
| align="center" | /da/
| align="center" | /a/
+
| align="center" | /d/
 
| align="center" | ''d''
 
| align="center" | ''d''
 
| align="center" | 9
 
| align="center" | 9
 
|-
 
|-
| align="center" |
+
| align="center" |[[Plik:Dh.rag.stary.png]]
 
| align="center" |[[Plik:Dh.png]]
 
| align="center" |[[Plik:Dh.png]]
 
| align="center" |
 
| align="center" |
| align="center" | [[Plik:Dharrag.png|25px]] ''dhar''
+
| align="center" | ''dhar''
 
| align="center" | /dʰar/
 
| align="center" | /dʰar/
 
| align="center" | /dʰ/
 
| align="center" | /dʰ/
Linia 376: Linia 388:
 
| align="center" | 10
 
| align="center" | 10
 
|-
 
|-
| align="center" |
+
| align="center" |[[Plik:E.rag.stary.png]]
 
| align="center" |[[Plik:E.png]]
 
| align="center" |[[Plik:E.png]]
 
| align="center" |
 
| align="center" |
| align="center" | [[Plik:Erag.png|10px]] ''e''
+
| align="center" | ''e''
 
| align="center" | /ɛ/
 
| align="center" | /ɛ/
 
| align="center" | /ɛ/
 
| align="center" | /ɛ/
Linia 385: Linia 397:
 
| align="center" | 20
 
| align="center" | 20
 
|-
 
|-
| align="center" |
+
| align="center" |[[Plik:Ej.rag.stary.png]]
 
| align="center" |[[Plik:Ej.png]]
 
| align="center" |[[Plik:Ej.png]]
 
| align="center" |
 
| align="center" |
| align="center" | [[Plik:Ejnarrag.png|32px]] ''énar''
+
| align="center" | ''énar''
 
| align="center" | /ɛjnar/
 
| align="center" | /ɛjnar/
 
| align="center" | /ɛj/
 
| align="center" | /ɛj/
Linia 394: Linia 406:
 
| align="center" | 30
 
| align="center" | 30
 
|-
 
|-
| align="center" |
+
| align="center" |[[Plik:Ę.rag.stary.png]]
 
| align="center" |[[Plik:Ę.png]]
 
| align="center" |[[Plik:Ę.png]]
 
| align="center" |
 
| align="center" |
| align="center" | [[Plik:Ęrag.png|13px]] ''ę''
+
| align="center" | ''ę''
 
| align="center" | /ɛ̃/
 
| align="center" | /ɛ̃/
 
| align="center" | /ɛ̃/
 
| align="center" | /ɛ̃/
Linia 403: Linia 415:
 
| align="center" | 40
 
| align="center" | 40
 
|-
 
|-
| align="center" |
+
| align="center" |[[Plik:F.rag.stary.png]]
 
| align="center" |[[Plik:F.png]]
 
| align="center" |[[Plik:F.png]]
 
| align="center" |
 
| align="center" |
| align="center" | [[Plik:Farrag.png|25px]] ''far''
+
| align="center" | ''far''
 
| align="center" | /far/
 
| align="center" | /far/
 
| align="center" | /f/
 
| align="center" | /f/
Linia 412: Linia 424:
 
| align="center" | 50
 
| align="center" | 50
 
|-
 
|-
| align="center" |
+
| align="center" |[[Plik:G.rag.stary.png]]
 
| align="center" |[[Plik:G.png]]
 
| align="center" |[[Plik:G.png]]
 
| align="center" |
 
| align="center" |
| align="center" | [[Plik:Garag.png|20px]] ''ga''
+
| align="center" | ''ga''
 
| align="center" | /ga/
 
| align="center" | /ga/
 
| align="center" | /g/
 
| align="center" | /g/
Linia 421: Linia 433:
 
| align="center" | 60
 
| align="center" | 60
 
|-
 
|-
| align="center" |
+
| align="center" |[[Plik:Gh.rag.stary.png]]
 
| align="center" |[[Plik:Gh.png]]
 
| align="center" |[[Plik:Gh.png]]
 
| align="center" |
 
| align="center" |
| align="center" | [[Plik:Gharrag.png|32px]] ''ghar''
+
| align="center" | ''ghar''
 
| align="center" | /gʰar/
 
| align="center" | /gʰar/
 
| align="center" | /gʰ/
 
| align="center" | /gʰ/
Linia 430: Linia 442:
 
| align="center" | 70
 
| align="center" | 70
 
|-
 
|-
| align="center" |
+
| align="center" |[[Plik:H.rag.stary.png]]
 
| align="center" |[[Plik:H.png]]
 
| align="center" |[[Plik:H.png]]
 
| align="center" |
 
| align="center" |
Linia 439: Linia 451:
 
| align="center" | 80
 
| align="center" | 80
 
|-
 
|-
| align="center" |
+
| align="center" |[[Plik:Kh.rag.stary.png]]
 
| align="center" |[[Plik:Kh.png]]
 
| align="center" |[[Plik:Kh.png]]
 
| align="center" |
 
| align="center" |
Linia 448: Linia 460:
 
| align="center" | 90
 
| align="center" | 90
 
|-
 
|-
| align="center" |
+
| align="center" |[[Plik:Hw.rag.stary.png]]
 
| align="center" |[[Plik:Hw.png]]
 
| align="center" |[[Plik:Hw.png]]
 
| align="center" |
 
| align="center" |
Linia 457: Linia 469:
 
| align="center" | 100
 
| align="center" | 100
 
|-
 
|-
| align="center" |
+
| align="center" |[[Plik:I.rag.stary.png]]
 
| align="center" |[[Plik:I.png]]
 
| align="center" |[[Plik:I.png]]
 
| align="center" |
 
| align="center" |
Linia 466: Linia 478:
 
| align="center" | 200
 
| align="center" | 200
 
|-
 
|-
| align="center" |
+
| align="center" |[[Plik:Y.rag.stary.png]]
 
| align="center" |[[Plik:Y.png]]
 
| align="center" |[[Plik:Y.png]]
 
| align="center" |
 
| align="center" |
Linia 475: Linia 487:
 
| align="center" | 300
 
| align="center" | 300
 
|-
 
|-
| align="center" |
+
| align="center" |[[Plik:Ii.rag.stary.png]]
 
| align="center" |[[Plik:ii.png]]
 
| align="center" |[[Plik:ii.png]]
 
| align="center" |
 
| align="center" |
Linia 484: Linia 496:
 
| align="center" | 400
 
| align="center" | 400
 
|-
 
|-
| align="center" |
+
| align="center" |[[Plik:Q.rag.stary.png]]
 
| align="center" |[[Plik:Q.png]]
 
| align="center" |[[Plik:Q.png]]
 
| align="center" |
 
| align="center" |
Linia 493: Linia 505:
 
| align="center" | 500
 
| align="center" | 500
 
|-
 
|-
| align="center" |
+
| align="center" |[[Plik:K.rag.stary.png]]
 
| align="center" |[[Plik:K.png]]
 
| align="center" |[[Plik:K.png]]
 
| align="center" |
 
| align="center" |
Linia 502: Linia 514:
 
| align="center" | 600
 
| align="center" | 600
 
|-
 
|-
| align="center" |
+
| align="center" |[[Plik:K'.rag.stary.png]]
 
| align="center" |[[Plik:K'.png]]
 
| align="center" |[[Plik:K'.png]]
 
| align="center" |
 
| align="center" |
Linia 511: Linia 523:
 
| align="center" | 700
 
| align="center" | 700
 
|-
 
|-
| align="center" |
+
| align="center" |[[Plik:L.rag.stary.png]]
 
| align="center" |[[Plik:L.png]]
 
| align="center" |[[Plik:L.png]]
 
| align="center" |
 
| align="center" |
Linia 520: Linia 532:
 
| align="center" | 800
 
| align="center" | 800
 
|-
 
|-
| align="center" |
+
| align="center" |[[Plik:M.rag.stary.png]]
 
| align="center" |[[Plik:M.png]]
 
| align="center" |[[Plik:M.png]]
 
| align="center" |
 
| align="center" |
Linia 529: Linia 541:
 
| align="center" | 900
 
| align="center" | 900
 
|-
 
|-
| align="center" |
+
| align="center" |[[Plik:N.rag.stary.png]]
 
| align="center" |[[Plik:N.png]]
 
| align="center" |[[Plik:N.png]]
 
| align="center" |
 
| align="center" |
Linia 538: Linia 550:
 
| align="center" | 1000
 
| align="center" | 1000
 
|-
 
|-
| align="center" |
+
| align="center" |[[Plik:Ń.rag.stary.png]]
 
| align="center" |[[Plik:Ń.png]]
 
| align="center" |[[Plik:Ń.png]]
 
| align="center" |
 
| align="center" |
Linia 547: Linia 559:
 
| align="center" | 2000
 
| align="center" | 2000
 
|-
 
|-
| align="center" |
+
| align="center" |[[Plik:O.rag.stary.png]]
 
| align="center" |[[Plik:O.png]]
 
| align="center" |[[Plik:O.png]]
 
| align="center" |
 
| align="center" |
Linia 556: Linia 568:
 
| align="center" | 3000
 
| align="center" | 3000
 
|-
 
|-
| align="center" |
+
| align="center" |[[Plik:Oo.rag.stary.png]]
 
| align="center" |[[Plik:Oo.png]]
 
| align="center" |[[Plik:Oo.png]]
 
| align="center" |
 
| align="center" |
Linia 565: Linia 577:
 
| align="center" | 4000
 
| align="center" | 4000
 
|-
 
|-
| align="center" |
+
| align="center" |[[Plik:P.rag.stary.png]]
 
| align="center" |[[Plik:P.png]]
 
| align="center" |[[Plik:P.png]]
 
| align="center" |
 
| align="center" |
Linia 574: Linia 586:
 
| align="center" | 5000
 
| align="center" | 5000
 
|-
 
|-
| align="center" |
+
| align="center" |[[Plik:P'.rag.stary.png]]
 
| align="center" |[[Plik:P'.png]]
 
| align="center" |[[Plik:P'.png]]
 
| align="center" |
 
| align="center" |
Linia 583: Linia 595:
 
| align="center" | 6000
 
| align="center" | 6000
 
|-
 
|-
| align="center" |
+
| align="center" |[[Plik:R.rag.stary.png]]
 
| align="center" |[[Plik:R.png]]
 
| align="center" |[[Plik:R.png]]
 
| align="center" |
 
| align="center" |
Linia 592: Linia 604:
 
| align="center" | 7000
 
| align="center" | 7000
 
|-
 
|-
| align="center" |
+
| align="center" |[[Plik:Rr.rag.stary.png]]
 
| align="center" |[[Plik:Rr.png]]
 
| align="center" |[[Plik:Rr.png]]
 
| align="center" |
 
| align="center" |
Linia 601: Linia 613:
 
| align="center" | 8000
 
| align="center" | 8000
 
|-
 
|-
| align="center" |
+
| align="center" |[[Plik:Rh.rag.stary.png]]
 
| align="center" |[[Plik:rh.png]]
 
| align="center" |[[Plik:rh.png]]
 
| align="center" |
 
| align="center" |
Linia 610: Linia 622:
 
| align="center" | 9000
 
| align="center" | 9000
 
|-
 
|-
| align="center" |
+
| align="center" |[[Plik:S.rag.stary.png]]
 
| align="center" |[[Plik:S.png]]
 
| align="center" |[[Plik:S.png]]
 
| align="center" |
 
| align="center" |
Linia 619: Linia 631:
 
| align="center" | 10.000
 
| align="center" | 10.000
 
|-
 
|-
| align="center" |
+
| align="center" |[[Plik:Ś.rag.stary.png]]
 
| align="center" |[[Plik:Ś.png]]
 
| align="center" |[[Plik:Ś.png]]
 
| align="center" |
 
| align="center" |
Linia 628: Linia 640:
 
| align="center" | 20.000
 
| align="center" | 20.000
 
|-
 
|-
| align="center" |
+
| align="center" |[[Plik:Sh.rag.stary.png]]
 
| align="center" |[[Plik:Sh.png]]
 
| align="center" |[[Plik:Sh.png]]
 
| align="center" |
 
| align="center" |
Linia 637: Linia 649:
 
| align="center" | 30.000
 
| align="center" | 30.000
 
|-
 
|-
| align="center" |
+
| align="center" |[[Plik:Ss.rag.stary.png]]
 
| align="center" |[[Plik:Ss.png]]
 
| align="center" |[[Plik:Ss.png]]
 
| align="center" |
 
| align="center" |
Linia 646: Linia 658:
 
| align="center" | 40.000
 
| align="center" | 40.000
 
|-
 
|-
| align="center" |
+
| align="center" |[[Plik:T.rag.stary.png]]
 
| align="center" |[[Plik:T.png]]
 
| align="center" |[[Plik:T.png]]
 
| align="center" |
 
| align="center" |
Linia 655: Linia 667:
 
| align="center" | 50.000
 
| align="center" | 50.000
 
|-
 
|-
| align="center" |
+
| align="center" |[[Plik:T'.rag.stary.png]]
 
| align="center" |[[Plik:T'.png]]
 
| align="center" |[[Plik:T'.png]]
 
| align="center" |
 
| align="center" |
Linia 664: Linia 676:
 
| align="center" | 60.000
 
| align="center" | 60.000
 
|-
 
|-
| align="center" |
+
| align="center" |[[Plik:U.rag.stary.png]]
 
| align="center" |[[Plik:U.png]]
 
| align="center" |[[Plik:U.png]]
 
| align="center" |
 
| align="center" |
Linia 673: Linia 685:
 
| align="center" | 70.000
 
| align="center" | 70.000
 
|-
 
|-
| align="center" |
+
| align="center" |[[Plik:Uu.rag.stary.png]]
 
| align="center" |[[Plik:Uu.png]]
 
| align="center" |[[Plik:Uu.png]]
 
| align="center" |
 
| align="center" |
Linia 682: Linia 694:
 
| align="center" | 80.000
 
| align="center" | 80.000
 
|-
 
|-
| align="center" |
+
| align="center" |[[Plik:Uuu.rag.stary.png]]
 
| align="center" |[[Plik:Uuu.png]]
 
| align="center" |[[Plik:Uuu.png]]
 
| align="center" |
 
| align="center" |
Linia 691: Linia 703:
 
| align="center" | 90.000
 
| align="center" | 90.000
 
|-
 
|-
| align="center" |
+
| align="center" |[[Plik:V.rag.stary.png]]
 
| align="center" |[[Plik:V.png]]
 
| align="center" |[[Plik:V.png]]
 
| align="center" |
 
| align="center" |
Linia 700: Linia 712:
 
| align="center" | 100.000
 
| align="center" | 100.000
 
|-
 
|-
| align="center" |
+
| align="center" |[[Plik:Z.rag.stary.png]]
 
| align="center" |[[Plik:Z.png]]
 
| align="center" |[[Plik:Z.png]]
 
| align="center" |
 
| align="center" |
Linia 709: Linia 721:
 
| align="center" | 500.000
 
| align="center" | 500.000
 
|-
 
|-
| align="center" |
+
| align="center" |[[Plik:Zh.rag.stary.png]]
 
| align="center" |[[Plik:Zh.png]]
 
| align="center" |[[Plik:Zh.png]]
 
| align="center" |
 
| align="center" |
Linia 718: Linia 730:
 
| align="center" | -
 
| align="center" | -
 
|-
 
|-
| align="center" |
+
| align="center" |[[Plik:Ź.rag.stary.png]]
 
| align="center" |[[Plik:Ź.png]]
 
| align="center" |[[Plik:Ź.png]]
 
| align="center" |
 
| align="center" |
Linia 727: Linia 739:
 
| align="center" | -
 
| align="center" | -
 
|-
 
|-
| align="center" |
+
| align="center" |[[Plik:J.rag.stary.png]]
 
| align="center" |[[Plik:J.png]]
 
| align="center" |[[Plik:J.png]]
 
| align="center" |
 
| align="center" |
Linia 736: Linia 748:
 
| align="center" | 1000.000
 
| align="center" | 1000.000
 
|-
 
|-
| align="center" |
+
| align="center" |[[Plik:Dj.rag.stary.png]]
 
| align="center" |[[Plik:Dj.png]]
 
| align="center" |[[Plik:Dj.png]]
 
| align="center" |
 
| align="center" |
Linia 745: Linia 757:
 
| align="center" | -
 
| align="center" | -
 
|-
 
|-
| align="center" |
+
| align="center" |[[Plik:Dz.rag.stary.png]]
 
| align="center" |[[Plik:Dz.png]]
 
| align="center" |[[Plik:Dz.png]]
 
| align="center" |
 
| align="center" |
Linia 754: Linia 766:
 
| align="center" | -
 
| align="center" | -
 
|-
 
|-
| align="center" |
+
| align="center" |[[Plik:W.rag.stary.png]]
 
| align="center" |[[Plik:W.png]]
 
| align="center" |[[Plik:W.png]]
 
| align="center" |
 
| align="center" |
Linia 763: Linia 775:
 
| align="center" | wiele, dużo
 
| align="center" | wiele, dużo
 
|-
 
|-
| align="center" |
+
| align="center" |[[Plik:X.rag.stary.png]]
 
| align="center" |[[Plik:X.png]]
 
| align="center" |[[Plik:X.png]]
 
| align="center" |
 
| align="center" |
Linia 774: Linia 786:
  
 
==== Znaki interpunkcyjne ====
 
==== Znaki interpunkcyjne ====
==== Liczby ====
+
*<big style="font-size:133%;line-height:normal">[ [[Plik:Kropkanienawiści.png]] ]</big> - ''Ćaqanar'' stosowany jest dokładnie jak kropka w alfabecie łacińskim, stawiany na końcu zdania. ''Ćaqanar'' nie pełni jednak tej funkcji w ajdyniriańskiej poezji, lub pojawia się niezwykle rzadko - zamiast tego używany jest niekiedy dla zaznaczania pierwszych wersów lub zwrotek utworu. Stawiany jest w lekkim odstępie od ostatniej litery wyrazu. 
 +
*<big style="font-size:133%;line-height:normal">[ [[Plik:Przecineknienawiści.png]] ] </big> - ''Puro'' pełni rolę przecinka, używanego dokładnie jak w języku polskim. Podobnie jak ''ćaqanar'' stawiany jest w lekkim odstępie, pomiędzy wyrazami. 
 +
*<big style="font-size:133%;line-height:normal">[ [[Plik:Pytajniknadziei.png]] ]</big> - ''Vāllear'' to odpowiednik znaku zapytania, umieszczany na końcu zdania, jednak w przeciwieństwie do ''puro'' i ''ćaqanar'' bezpośrednio przy słowie, bez żadnego odstępu. 
 +
*<big style="font-size:133%;line-height:normal">[ [[Plik:Wykrzyknikpogardy.png]] ]</big> - ''Ézraezon'' pełni funkcję wykrzyknika, który podobnie jak ''vāllear'' stawia się na końcu zdania, bezpośrednio przy ostatnim słowie. 
 +
*<big style="font-size:133%;line-height:normal">[«  »]</big> - ''Myihrāban'' pełni rolę cudzysłowu oraz nawiasu, często stosuje się go także dla podkreślenia danego słowa lub części zdania, na przykład tytułu lub obwieszczenia.
  
 +
==== System liczbowy ====
 +
Ajdyniriańczycy posługują się dwoma systemami liczbowymi. Pierwszym jest tak zwany ''system tradycyjny'', w którym poszczególnym literom r̄agulu przypisano konkretne wartości liczbowe. Jest ich 50, z czego dwie oznaczają "wiele, dużo" oraz "bardzo wiele, miliard", niesprecyzowane ogromne liczby, nie występuje jednak zero. System ten stosowany był od czasów głębokiej starożytności i najpewniej podobnie jak i sam r̄agulu wywodzi się od starożytnych Ajniadów.
 +
Współcześnie jednak system tradycyjny znacząco stracił na popularności, używa się go przede wszystkim w sztuce i rytuałach, a także numerologii.
  
===Ortografia===
+
Drugim systemem liczbowym są ''cyfry ajdyniriańskie''. Jest to dziesiętny system pozycyjny, w którym występuje dziesięć samodzielnych cyfr - 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9 oraz 0. System ten został opracowany w już końcowym okresie Starego Państwa, cyfry weszły jednak do powszechnego użytku znacznie później, a ich propagatorem był ajdyniriański matematyk warsakiego pochodzenia, [[Ariysūdrish Nayparnitorhanaxa]] który zastosował je do badań nad algebrą i trygonometrią.
<br>- /ɲ/ można zapisać również jako ''ni'', zwłaszcza na końcu słowa
+
 
<br>- ''q'' wymawia się jako /q/, natomiast ''qu'' (a w starszych tekstach również ''qv'' i ''qw'') odpowiada //
+
{| class="wikitable" style="text-align:center"
<br>- w przypadku zapożyczeń z innych języków, w których występuje dźwięk /ŋ/, zamienia się on w ajdyniriańskim w ''nag'' lub ''gh''
+
|-
 +
!Cyfry ajdyniriańskie
 +
![[Plik:1ragul.png]]
 +
![[Plik:2ragul.png]]
 +
![[Plik:3ragul.png]]
 +
![[Plik:4ragul.png]]
 +
![[Plik:5ragul.png]]
 +
![[Plik:6ragul.png]]
 +
![[Plik:7ragul.png]]
 +
![[Plik:8ragul.png]]
 +
![[Plik:9ragul.png]]
 +
![[Plik:0ragul.png]]
 +
|-
 +
! Cyfry arabsko-indyjskie 
 +
| <big>1</big>
 +
| <big>2</big>
 +
| <big>3</big>
 +
| <big>4</big>
 +
| <big>5</big>
 +
| <big>6</big>
 +
| <big>7</big>
 +
| <big>8</big>
 +
| <big>9</big>
 +
| <big>0</big>
 +
|}
  
 
==Gramatyka==
 
==Gramatyka==
Linia 1045: Linia 1088:
 
|}
 
|}
  
===Rzeczowniki===
+
====Obwiatyw====
 +
 
 +
Język ajdyniriański stosuje obwiatyw w poniższych przypadkach:
 +
* '''1.''' - w zdaniach generalnych lub banalnych, najczęściej w przysłowiach, powiedzeniach, stwierdzeniach, prawdach ogólnych nieodnoszący się do konkretnej osoby czy przedmiotu.
 +
- ''Mifenīssi, vemifenīssi'' - "Kto jadł, ten zjadł" <br>
 +
- ''Athafraite, atrahetaite'' - "Kto oddycha, ten żyje" <br>
 +
- ''Di ŝape'' - "Jest dobrze"
 +
 
 +
* '''2.''' - w zdaniach opisujących pogodę, spostrzeżenie dotyczące występującego w danym momencie stanu pogody.
 +
- ''Kshāspaite'' - "Pada deszcz" <br>
 +
- ''Fāyr̄īssi'' - "Padał śnieg" <br>
 +
- ''Avahze ŝayla'' - "Będzie wiało"
 +
 
 +
* '''3.''' - w zdaniach, w których pojawiają się 2 podmioty w 3.os. lp., gdzie czasownik przyjmuje (lub nie przyjmuje) formy obwiatywu, w celu odróżnienia jednego podmiotu od drugiego i wskazania który z nich jest wykonawcą czynności.
 +
- ''Rha erhi qata, ńa di hrid daraem'' - "'''Ona''' lubi ''ją'', bo '''ma''' dobre serce" <br>
 +
Użycie czasownika w 3 os. lp. oznacza, że dobre serce posiada ta osoba, która lubi tą drugą. Natomiast: <br>
 +
- ''Rha erhi qata, ńa di hrid darā'' - "''Ona'' lubi '''ją''', bo '''ma''' dobre serce" <br>
 +
Użycie czasownika w obwiatywie oznacza, że dobre serce posiada ta osoba, która jest lubiana przez tą pierwszą.
 +
 
 +
- ''Hezh bhazhidaz vakhīdri, eńara patmārgani ŝagri'' - "'''Pan''' zabił ''niewolnika'', ponieważ '''był''' niebezpieczny" <br>
 +
Użycie czasownika w 3 os. lp. oznacza, że Pan zabił niewolnika, ponieważ to Pan był osobą niebezpieczną. Natomiast: <br>
 +
- ''Hezh bhazhidaz vakhīdri, eńara patmārgani ŝehar̄'' - "''Pan'' zabił '''niewolnika''', ponieważ '''był''' niebezpieczny" <br>
 +
Użycie czasownika w obwiatywie oznacza, że Pan zabił niewolnika, ponieważ to niewolnik był niebezpieczny.
 +
 
 +
- ''Īsri vakhīdri, eńara yalar ŝagri'' - "'''Zabił''' ''go'', bo '''był''' tchórzem" <br>
 +
Użycie czasownika w 3 os. lp. oznacza, że niewolnik zginął, ponieważ to Pan był tchórzem. Natomiast: <br>
 +
- ''Īsri vakhīdri, eńara yalar ŝehar̄'' - "''Zabił'' '''go''', bo '''był''' tchórzem" <br>
 +
Użycie czasownika w obwiatywie oznacza, że to niewolnik był tchórzem i to dlatego zginął.
 +
 
 +
* '''4.''' - w zdaniach mających za cel podkreślenie i okazanie szacunku, dystansu między pozycją i statusem społecznym - zwłaszcza jeśli mówiący zwraca się do osoby o wyższej pozycji od siebie w imieniu innej osoby o wyższej pozycji, wskazanie na niebezpośredni rozkaz, życzenie lub inną czynność osoby ważniejszej wobec mniej ważnej przekazanej przez pośrednika, oraz jako część specjalnych zwrotów i konstrukcji urywanych w Wysokiej Mowie.
 +
- ''Sindorindaya Khshāyaraz ptoan aťeaji dzalāya Rozhati an Féxanat kshidzalaite'' - "Imperator, poprzez swoje sługi, przekazuje Królowi na Północy te oto dary" <br> 
 +
Dosłownie: "Słudzy Imperatora te oto dary Królowi na Północy przez.dawać.OBWIATYW".
 +
 
 +
- ''Bhazhidati Shāriosāza Jasnahaza kshilôfrenaite Kshatrit dzaho névātra'' - "Oświecona Jasnah, poprzez mnie, jej uniżonego sługę, zaprasza Generała do swojego domu" <br>
 +
Dosłownie: "Niewolnik Oświeconej Jasnah przez.zapraszać.OBWIATYW Generał do-swojego do-domu".
 +
 
 +
- ''Perzisani Ḱivarāxaren syąrtani paŝape'' - "Płomienny Ḱivarāxaren nie jest usatysfakcjonowany" <br>
 +
Dosłownie: "Płomienny Ḱivarāxaren usatysfakcjonowany nie.być.OBWIATYW".
 +
 
 +
(''Patrz także: ''Obwiatyw w Wysokiej Mowie'')
 +
 
 +
* '''5.''' - w słowotwórstwie
 +
(''Patrz także: Zastosowanie obwiatywu w słowotwórstwie'')
 +
 
 +
===Rzeczowniki===
 
====Rodzaj, liczba i kategoria rzeczownika====
 
====Rodzaj, liczba i kategoria rzeczownika====
 
Język ajdyniriański posiada 4 liczby - liczbę pojedynczą, podwójną, mnogą i absolutną. Dodatkowo rzeczowniki podzielone są na 3 kategorie. Kategorie posiadają inną odmianę przez przypadki i liczby, a rzeczowniki z II i III kategorii są ponad to podzielone na podkategorie, w zależności od rdzenia występującego w końcówce słowa.  
 
Język ajdyniriański posiada 4 liczby - liczbę pojedynczą, podwójną, mnogą i absolutną. Dodatkowo rzeczowniki podzielone są na 3 kategorie. Kategorie posiadają inną odmianę przez przypadki i liczby, a rzeczowniki z II i III kategorii są ponad to podzielone na podkategorie, w zależności od rdzenia występującego w końcówce słowa.  
Linia 1100: Linia 1187:
 
* również gdy jest to grupa mieszana
 
* również gdy jest to grupa mieszana
  
====Przedrostki====
+
====Zdrobnienie====
{| class="wikitable" border="1"
+
Zdrobnienia dzielą się na zdrobnienia I i II stopnia. Zdrobnienia I stopnia to rzeczy mniejsze niż wyraz podstawowy, lub taki do którego żywimy ciepłe odczucia. Zdrobnienia II stopnia natomiast cechują się tym, że cechy zdrobnień I stopnia są znacznie mocniejsze, forma taka może być traktowana niekiedy jako przesadzona, jak również pogardliwa lub ironiczna.
 +
<br>Zdrobnienia tworzy się poprzez dodanie odpowiedniego prefiksu, w zależności od rodzaju rzeczownika.
 +
*W zdrobnieniu I stopnia występuje rozróżnienie na rodzaj męski, żeński lub neutralny, gdzie każdy rodzaj posiada nieco inny prefiks (odpowiednio '''ti-''', '''tā-''' i '''to-''').
 +
*W stopniu II występują jedynie forma męsko-żeńska i neutralna ('''ťiśa-''' i '''ťeźo-''').
 +
 
 +
{| class="wikitable" style="text-align:center"
 +
! colspan=4| Zdrobnienie I stopnia
 +
! colspan=2| Zdrobnienie II stopnia
 
|-
 
|-
! Prefiks
+
!Rodzaj
! Znaczenie
+
!męski
! Przykład
+
!żeński
! Znaczenie
+
!neutralny
 +
!męski/żeński
 +
!neutralny
 
|-
 
|-
| ao- || za dużo || '''ao'''shaine || przerastać
+
! Forma podstawowa
|-
+
| ńarmadi
| annu- || całość, ogół, wszystko || '''annu'''qarim || panorama
+
''samiec orła''
|-
+
| syanna
| ari- || za czymś, być pro || '''ari'''dzāsharani || prowojenny
+
''siostra''
|-
+
| tava
| avwi- || działać przeciw, anty || '''avwi'''dzāsharani || antywojenny
+
''chleb''
|-
+
| syanna
| buri- || skrajnie, niezwykle || '''buri'''dhiryani || niesamowicie, skrajnie piękny, piękniejszy niż wszystko inne
+
''siostra''
|-
+
| tava
| car|| arcy ||'''car'''jaeham || arcykapłan
+
''chleb''
|-
 
| dûs- || wszech || '''dûs'''hwadāmi || wszechwiedza
 
|-
 
| eḱa- || ponownie || '''eḱā'''vriť || przemyśleć
 
|-
 
| el- || za mało || '''el'''kromani || niewystarczające, niedostateczne, nieodpowiedni
 
|-
 
| yās- || przeciw, kontra, opozycja || '''yās'''takhare || występować przeciw, sprzeciwiać się, oponować
 
|-
 
| qe-|| pod, część większej całości || '''qe'''kshatrit || pod-dowódca, niższy rangą
 
|-
 
| qua- || ponad, powyżej || '''quā'''rime || patrzeć w górę, powyżej
 
|-
 
| que- || w dół || '''que'''rime || patrzeć w dół, poniżej
 
|-
 
| kshi- || między, przez || '''kshi'''farze || przesłuchiwać 
 
|-
 
| pari- || odwrotnie, przeciwieństwo || '''pari'''hwezhare || dewastować, niszczyć
 
|-
 
| pa(t)- || nie, negacja || '''pat'''jakerśani || nieskończony
 
|-
 
| sam- || razem, wspólnie || '''sam'''névar || współmieszkaniec, obywatel
 
|-
 
| sefra- || dawny, pra || '''sefra'''myissa || pramatka
 
|-
 
| śra- || wiele || '''śra'''sayarvani || wielonarodowy
 
|-
 
| vis- || niby, mylny, fałszywy || '''vis'''udran || pseudonim
 
|-
 
| zūr- || samo || '''zūr'''vaťāmi || oświecenie, samo-zrozumienie
 
|-
 
| we- || brak || '''we'''rasheqāmi || brak rządów, anarchia 
 
|-
 
| xor- || były, dawny || '''xor'''panûvar || były strażnik 
 
 
|-
 
|-
 +
! Forma zdrobniona
 +
| '''ti'''ńarmadi
 +
''orzełek''
 +
| '''tā'''syanna
 +
''siostrzyczka''
 +
| '''to'''tava
 +
''chlebek''
 +
| '''ťiśa'''syanna
 +
''siostrunia'''
 +
| '''ťeźo'''tava
 +
''chlebuś''
 
|}
 
|}
  
====Zdrobnienie====
+
====Forma pejoratywna====
Zdrobnienia dzielą się na zdrobnienia I i II stopnia. Zdrobnienia I stopnia to rzeczy mniejsze niż wyraz podstawowy, lub taki do którego żywimy ciepłe odczucia. Zdrobnienia II stopnia natomiast cechują się tym, że cechy zdrobnień I stopnia są znacznie mocniejsze, forma taka może być traktowana niekiedy jako przesadzona, jak również pogardliwa lub ironiczna.  
+
Forma pejoratywna rzeczownika opisuje przedmiot lub istotę, do którego mówiący ma pogardliwy stosunek, lub do którego żywi mocne negatywne odczucia. Istnieją 3 rodzaje formy pejoratywnej, różniące się między sobą natężeniem negatywnego stosunku. Formy pejoratywne tworzy się poprzez dodanie odpowiedniego prefiksu do słowa podstawowego, w zależności od rodzaju rzeczownika.  
<br>Zdrobnienia tworzy się poprzez dodanie odpowiedniego prefiksu, w zależności od rodzaju rzeczownika.
+
*Forma pejoratywna I niesie niewielkie nasilenie negatywnych emocji, może być również traktowana jako sformułowanie żartobliwe lub zadziorne. Pełni podobną funkcję co zgrubienie, lecz nie niesie w sobie aspektu rozmiaru danego przedmiotu. Rozróżnia się w niej rodzaj męski, żeński i neutralny (odpowiednio przedrostek '''khir-''', '''khar-''', '''kher''')
*W zdrobnieniu I stopnia występuje rozróżnienie na rodzaj męski, żeński lub neutralny, gdzie każdy rodzaj posiada nieco inny prefiks (odpowiednio '''ti-''', '''-''' i '''to-''').
+
*Forma II oznacza brak szacunku dla danej osoby lub obiektu. Rozróżnia się rodzaj męsko-żeński i neutralny ('''mądhi-''', '''medhu-''').
*W stopniu II występują jedynie forma męsko-żeńska i neutralna ('''ťiśa-''' i '''ťeźo-''').  
+
*Forma III jest równoznaczna z bardzo silna obelgą, wyrażającą całkowitą pogardę dla danej osoby lub przedmiotu. Rozróżnia się rodzaj męsko-żeński i neutralny ('''vachi-''', '''voche-''').
  
{| class="wikitable" style="text-align:center"
+
{| class="wikitable" style="text-align:center}
! colspan=4| Zdrobnienie I stopnia
+
! colspan=4| Forma pejoratywna I
! colspan=2| Zdrobnienie II stopnia
+
! colspan=2| Forma pejoratywna II
 +
! colspan=2| Forma pejoratywna III
 
|-
 
|-
 
!Rodzaj
 
!Rodzaj
 
!męski
 
!męski
 
!żeński
 
!żeński
 +
!neutralny
 +
!męski/żeński
 
!neutralny
 
!neutralny
 
!męski/żeński
 
!męski/żeński
 
!neutralny
 
!neutralny
 
|-
 
|-
! Forma podstawowa
+
! Forma  
| ńarmadi
+
podstawowa
''samiec orła''
+
| ńaghan
| syanna
+
''jeździec''
''siostra''
+
| dhiryana
| tava
+
''piękność''
''chleb''
+
| rujvan
| syanna
+
''królestwo''
''siostra''
+
| ńaghan
| tava
+
''jeździec''
''chleb''
+
| rujvan
 +
''królestwo''
 +
| dhiryana
 +
''piękność''
 +
| rujvan
 +
''królestwo''
 
|-
 
|-
! Forma zdrobniona
+
! Forma  
| '''ti'''ńarmadi
+
pejoratywna
''orzełek''
+
| '''khir'''ńaghan
| ''''''syanna
+
| '''khar'''dhiryana
''siostrzyczka''
+
| '''kher̄'''ujvan
| '''to'''tava
+
| '''mądhi'''ńaghan
''chlebek''
+
| '''medhu'''rujvan
| '''ťiśa'''syanna
+
| '''vachi'''dhiryana
''siostrunia'''
+
| '''voche'''rujvan
| '''ťeźo'''tava
 
''chlebuś''
 
 
|}
 
|}
  
====Forma pejoratywna====
+
<br>Jeśli podstawowe słowo ma domyślnie wbudowane pozytywne znaczenie, to zmienia ono swoje znaczenie na wątpiące w II formie i całkowicie przeciwne w III. I tak słowo '''''mądhidhiryana''''' można by luźno przetłumaczyć jako ''nie taka znowu piękność'' a '''''vachidhiryana''''' jako ''bardzo brzydka dziewczyna'' mimo, że słowa te w ajdyniriańskiej wersji są o wiele bardziej obelżywe i niosą mocniejsze przesłanie niż ich polskie odpowiedniki.
Forma pejoratywna rzeczownika opisuje przedmiot lub istotę, do którego mówiący ma pogardliwy stosunek, lub do którego żywi mocne negatywne odczucia. Istnieją 3 rodzaje formy pejoratywnej, różniące się między sobą natężeniem negatywnego stosunku. Formy pejoratywne tworzy się poprzez dodanie odpowiedniego prefiksu do słowa podstawowego, w zależności od rodzaju rzeczownika.  
+
 
*Forma pejoratywna I niesie niewielkie nasilenie negatywnych emocji, może być również traktowana jako sformułowanie żartobliwe lub zadziorne. Pełni podobną funkcję co zgrubienie, lecz nie niesie w sobie aspektu rozmiaru danego przedmiotu. Rozróżnia się w niej rodzaj męski, żeński i neutralny (odpowiednio przedrostek '''khir-''', '''khar-''', '''kher''')
+
====Honoryfikacja====
*Forma II oznacza brak szacunku dla danej osoby lub obiektu. Rozróżnia się rodzaj męsko-żeński i neutralny ('''mądhi-''', '''medhu-''').
+
Końcówka '''-qiyas''' jest charakterystyczna dla mowy podniosłej i bardziej oficjalnej, a także rzeczowników obdarzonych odpowiednią wagą. Można jej użyć również jako sposób honoryfikacji, okazania szacunku. Dodanie tej końcówki spełnia rolę formy grzecznościowej. Innym jej rodzajem jest użycie przed rzeczownikiem partykuły '''o''', która spełnia rolę niewystępującego normalnie w ajdyniriańskim wołacza, niesie też ze sobą szacunek dla poprzedzonego słowa. Oby dwie formy grzecznościowe zastosowane razem wzmacniają się wzajemnie.  
*Forma III jest równoznaczna z bardzo silna obelgą, wyrażającą całkowitą pogardę dla danej osoby lub przedmiotu. Rozróżnia się rodzaj męsko-żeński i neutralny ('''vachi-''', '''voche-''').
 
  
{| class="wikitable" style="text-align:center}
+
'''-aqiyas''' występuje w przypadku gdy podstawowe słowo kończy się na n, ń lub m.
! colspan=4| Forma pejoratywna I
+
{| class="wikitable" style="text-align:center"
! colspan=2| Forma pejoratywna II
 
! colspan=2| Forma pejoratywna III
 
 
|-
 
|-
!Rodzaj
+
!Rzeczownik
!męski
+
!myissa
!żeński
+
''matka''
!neutralny
+
!quissa
!męski/żeński
+
''ojciec''
!neutralny
+
!hezh
!męski/żeński
+
''pan''
!neutralny
+
!ńarmad
 +
''ńarmad (Orzeł Haasta)''
 
|-
 
|-
! Forma
+
! Honoryfikacja I
podstawowa
+
| myissaqiyas
| ńaghan
+
''Matka''
''jeździec''
+
| quissaqiyas
| dhiryana
+
''Ojciec''
''piękność''
+
| hezhqiyas
| rujvan
+
''Pan''
''królestwo''
+
| ńarmadqiyas
| ńaghan
+
''Ńarmad''
''jeździec''
 
| rujvan
 
''królestwo''
 
| dhiryana
 
''piękność''
 
| rujvan
 
''królestwo''
 
 
|-
 
|-
! Forma
+
! Honoryfikacja II
pejoratywna
+
| o myissa
| '''khir'''ńaghan
+
''Matko!''
| '''khar'''dhiryana
+
| o quissa
| '''kher̄'''ujvan
+
''Ojcze!''
| '''mądhi'''ńaghan
+
| o hezh
| '''medhu'''rujvan
+
''Panie!''
| '''vachi'''dhiryana
+
| o ńarmad
| '''voche'''rujvan
+
''Ńarmadzie!''
 +
|-
 +
! Podwójna
 +
honoryfikacja
 +
| o myissaqiyas
 +
| o quissaqiyas
 +
| o hezhqiyas
 +
| o ńarmadqiyas
 
|}
 
|}
 +
(bardzo formalne wyrażenie, podwójna honoryfikacja podczas bezpośredniego zwracania się do danej osoby)
 +
 +
<br>Zastosowanie podwójnej honoryfikacji może być również potraktowane jako uniżony ton, stawiający adresata na znacznie wyższej pozycji niż osobę wypowiadającą się. Podwójna honoryfikacja stosowana jest głównie w formalnej mowie pałacowej i mowie wyższych sfer. Nie zastosowanie podwójnej honoryfikacji podczas zwracania się do osób o wyższej hierarchii społecznej czy urzędników państwowych uznawane jest za grubiańskie, natomiast niezastosowanie jej w stosunku do Imperatora to pogwałcenie pałacowej etykiety i obraza majestatu władzy.
 +
<br>
 +
 +
Wyjątki:
 +
 +
* '''bóg''' - ''dévan''
 +
Honoryfikacja I - '''dévańa''' <br>
 +
Honoryfikacja II - '''odévan''' <br>
 +
Podwójna honoryfikacja - '''o dévańa'''
 +
 +
* '''demon''' - ''ŝur̄an''
 +
Honoryfikacja I - '''ŝur̄ańa''' <br>
 +
Honoryfikacja II - '''oŝur̄an''' <br>
 +
Podwójna honoryfikacja - '''o ŝur̄ańa'''
 +
 +
* '''święty ogień''' - ''aezis''
 +
Honoryfikacja I - '''aezaxās''' <br>
 +
Honoryfikacja II - '''auzhis''' <br>
 +
Podwójna honoryfikacja - '''auzaxās'''
 +
 +
* '''płomień''' - ''perzis''
 +
Honoryfikacja I - '''perzaxās''' <br>
 +
Honoryfikacja II - '''operzis''' <br>
 +
Podwójna honoryfikacja - '''o perzaxās'''
 +
 +
* '''gwiazda''' - ''śaetra''
 +
Honoryfikacja I - '''śaetrakās''' <br>
 +
Honoryfikacja II - '''śautra''' <br>
 +
Podwójna honoryfikacja - '''śautrakās'''
  
<br>Jeśli podstawowe słowo ma domyślnie wbudowane pozytywne znaczenie, to zmienia ono swoje znaczenie na wątpiące w II formie i całkowicie przeciwne w III. I tak słowo '''''mądhidhiryana''''' można by luźno przetłumaczyć jako ''nie taka znowu piękność'' a '''''vachidhiryana''''' jako ''bardzo brzydka dziewczyna'' mimo, że słowa te w ajdyniriańskiej wersji są o wiele bardziej obelżywe i niosą mocniejsze przesłanie niż ich polskie odpowiedniki.
+
* '''słońce''' - ''xar''
 +
Honoryfikacja I - '''xarzās''' <br>
 +
Honoryfikacja II - '''axar''' <br>
 +
Podwójna honoryfikacja - '''axarzās'''
 +
 
 +
* '''imperator''' - ''khshāyar''
 +
Honoryfikacja I - '''khshāyarkās''' <br>
 +
Honoryfikacja II - '''okhshāyar''' <br>
 +
Podwójna honoryfikacja - '''ekhshāyarkās'''
  
====Inne końcówki====
+
===Przymiotniki===
Najczęściej występujące końcówki to '''an''', '''a''', '''as''' i '''ar''', lecz nie niosą one żadnego konkretnego znaczenia. Mogą wystąpić w rzeczownikach każdej kategorii. Inne końcówki niosą ze sobą konkretne znaczenie.  
+
====Przymiotniki odrzeczownikowe====
 +
Przymiotniki odrzeczownikowe charakteryzują się tym, iż w większości zakończone są końcówką -'''ni'''. Aby utworzyć przymiotnik od rzeczownika dodaje się odpowiednia końcówkę, w zależności od liczby i przypadku. Nieliczne wyjątki zdarzają się w przypadku rzeczowników III kategorii.  
 
{| class="wikitable"
 
{| class="wikitable"
 
|-
 
|-
! końcówka
+
! rzeczownik
! znaczenie
+
! przymiotnik
! przykład
 
 
|-  
 
|-  
| -āmi
+
| shār
| abstrakcja, idea
+
(światło)
| hwadāmi (wiedza)
+
| shār'''ani'''
 +
(świetlisty, świetlany)
 
|-
 
|-
| -bān
+
| dhrāya
| miasto
+
(morze)
| Āvwerbān (Miasto Życzeń)  
+
| dhrāya'''ni'''
|-
+
(morski)
| -egi
 
| uczucia, emocje
 
| shéwegi (miłość)
 
 
|-
 
|-
| -evi
+
| ezjon
| abstrakcja, idea
+
(wschód)
| īranevi (wolność)
+
| ezjon'''i'''
 +
(wschodni)
 +
|}
 +
 
 +
====Imiesłowy====
 +
Imiesłowy w stronie czynnej posiadają końcówkę '''-eas''' i działają na takiej samej zasadzie jak czasowniki odrzeczownikowe, odmieniając się poprzez podstawianie odpowiednich końcówek, w zależności od przypadku i liczby.
 +
Imiesłowy bierne posiadają natomiast końcówkę '''-ios'''.
 +
{| class="wikitable"
 
|-
 
|-
| -ind
+
! czasownik
| zawód, grupa ludzi 
+
! imiesłów czynny
| zoagharind (miecznik)  
+
! imiesłów bierny
 +
|-  
 +
| hwozhare
 +
(tworzyć)
 +
| hwozhar'''eas'''
 +
(tworzący)
 +
| hwozhar'''ios'''
 +
(tworzony)
 
|-
 
|-
| -yôd
+
| dzale
| środek, fragment, część 
+
(darować, dawać)
| Jazyôd (fragment snu)
+
| dzal'''eas'''
|-
+
(dający, darujący)
| -qen
+
| dzal'''ios'''
| zmienianie, tworzenie, kształtowanie   
+
(dany, obdarowany)
| gairāqen (moda)
 
|-
 
| -mąhi
 
| razem, wespół
 
| névarmąhi (współlokator)
 
|-
 
| -néva
 
| dom
 
| er̄atnéva (dom siły, siłownia)
 
|-
 
| -nir, -ir
 
| kraina, państwo
 
| Aydīnir (Ajdynir)
 
|-
 
| -ôs
 
| narodowość
 
| aydīnirôs (obywatel Imperium)
 
|-
 
| -or
 
| przymiotniki odczasownikowe, zdolność do czegoś, umiejętność
 
| djasûror (mierzalny)
 
|-
 
| -oxa
 
| zmysły, bodźce
 
| arimoxa (wzrok)
 
|-
 
| -pur
 
| miejsce 
 
| hwadāmpur (uniwersytet)
 
|-
 
| -sif
 
| nazwisko, ród (od osoby)
 
| Zhisūdrissif (Ród Żysudrydów)
 
|-
 
| -van
 
| grupa, zbiór jednostek, przynależność, autorytet   
 
| khshāyarvan (imperium, cesarstwo)
 
|-
 
| -xaren
 
| nazwisko, ród (od miejsca) 
 
| Ḱivarāxaren (Ród Ḱivarāxaren)  
 
 
|-
 
|-
 +
| jirane
 +
(przeklinać)
 +
| jiran'''eas'''
 +
(przeklinający)
 +
| jiran'''ios'''
 +
(przeklęty)
 
|}
 
|}
  
====Honoryfikacja====
+
====Stopniowanie przymiotników====  
Końcówka '''-qiyas''' jest charakterystyczna dla mowy podniosłej i bardziej oficjalnej, a także rzeczowników obdarzonych odpowiednią wagą. Można jej użyć również jako sposób honoryfikacji, okazania szacunku. Dodanie tej końcówki spełnia rolę formy grzecznościowej. Innym jej rodzajem jest użycie przed rzeczownikiem partykuły '''o''', która spełnia rolę niewystępującego normalnie w ajdyniriańskim wołacza, niesie też ze sobą szacunek dla poprzedzonego słowa. Oby dwie formy grzecznościowe zastosowane razem wzmacniają się wzajemnie.  
+
Przymiotniki stopniuje się poprzez dodanie odpowiedniego przedrostka. Istnieją 3 stopnie - równym wyższy i najwyższy. Tworzy się je zawsze poprzez dodanie odpowiedniego przedrostka.
 
+
{| class="wikitable"
'''-aqiyas''' występuje w przypadku gdy podstawowe słowo kończy się na n, ń lub m.  
 
{| class="wikitable" style="text-align:center"
 
 
|-
 
|-
!Rzeczownik
+
! stopień równy
!myissa
+
! stopień wyższy
''matka''
+
! stopień najwyższy
!quissa
+
|-
''ojciec''
+
| shārani
!dévan
+
(świetlisty, świetlany)
''bóg''
+
| '''en'''shārani
!khshāyar
+
(świetlistszy) 
''imperator''
+
| '''ar'''shārani
 +
(najświetlistszy)
 
|-
 
|-
! Honoryfikacja I
+
| dhrāyani
| myissaqiyas
+
(morski)
''Matka''
+
| '''en'''dhrāyani
| quissaqiyas
+
(bardziej morski)
''Ojciec''
+
| '''ar'''dhrāyani
| dévanaqiyas
+
(najbardziej morski)
''Bóg''
 
| khshāyarqiyas
 
''Imperator''
 
 
|-
 
|-
! Honoryfikacja II
+
| ezjoni
| o myissa
+
(wschodni)
''Matko!''
+
| '''en'''ezjoni
| o quissa
+
(bardziej wschodni)
''Ojcze!''
+
| '''ar'''ezjoni
| o dévan
+
(najbardziej wschodni)
''Boże!''
 
| o khshāyar
 
''Imperatorze!''
 
|-
 
! Podwójna
 
honoryfikacja
 
| o myissaqiyas
 
| o quissaqiyas
 
| o dévanaqiyas
 
| o khshāyarqiyas
 
 
|}
 
|}
(bardzo formalne wyrażenie, podwójna honoryfikacja podczas bezpośredniego zwracania się do danej osoby)
 
  
<br>Zastosowanie podwójnej honoryfikacji może być również potraktowane jako uniżony ton, stawiający adresata na znacznie wyższej pozycji niż osobę wypowiadającą się. Podwójna honoryfikacja stosowana jest głównie w formalnej mowie pałacowej i mowie wyższych sfer. Nie zastosowanie podwójnej honoryfikacji podczas zwracania się do osób o wyższej hierarchii społecznej czy urzędników państwowych uznawane jest za grubiańskie, natomiast niezastosowanie jej w stosunku do Imperatora to pogwałcenie pałacowej etykiety i obraza majestatu władzy.
+
====Negacja przymiotników====
 +
Negacja przymiotników zachodzi poprzez dodanie do słowa odpowiedniego prefiksu. W Wysokiej Mowie używa się jedynie prefiksu '''-pat''', dokładnie takiego samego jaki używany jest do negacji czasowników.  
 +
W mowie potocznej zamiast niego stosuje się natomiast słowo '''zir̄'''.
  
===Przymiotniki===
+
===Przypadki===
====Przymiotniki odrzeczownikowe====
+
W ajdyniriańskim występuje 6 przypadków.
Przymiotniki odrzeczownikowe charakteryzują się tym, iż w większości zakończone są końcówką -'''ni'''. Aby utworzyć przymiotnik od rzeczownika dodaje się odpowiednia końcówkę, w zależności od liczby i przypadku. Nieliczne wyjątki zdarzają się w przypadku rzeczowników III kategorii.  
 
 
{| class="wikitable"
 
{| class="wikitable"
 
|-
 
|-
! rzeczownik
+
!
! przymiotnik
+
! Przypadek
|-  
+
! Pytanie
| shār
+
|-
(światło)
+
| I.
| shār'''ani'''
+
| Mianownik
(świetlisty, świetlany)
+
| kto?, co? / zé?, zan?
 
|-
 
|-
| dhrāya
+
| II.
(morze)
+
| Dopełniacz
| dhrāya'''ni'''
+
| kogo?, czego? / zétri?, zantra?
(morski)
 
 
|-
 
|-
| ezjon
+
| III.
(wschód)
+
| Celownik
| ezjon'''i'''
+
| komu?, czemu? / zhe?, zhin? *
(wschodni)
 
|}
 
 
 
====Imiesłowy====
 
Imiesłowy w stronie czynnej posiadają końcówkę '''-eas''' i działają na takiej samej zasadzie jak czasowniki odrzeczownikowe, odmieniając się poprzez podstawianie odpowiednich końcówek, w zależności od przypadku i liczby.
 
Imiesłowy bierne posiadają natomiast końcówkę '''-ios'''.
 
{| class="wikitable"
 
 
|-
 
|-
! czasownik
+
| IV.
! imiesłów czynny
+
| Biernik
! imiesłów bierny
+
| kogo?, co? / ize?, iza?
|-
 
| hwozhare
 
(tworzyć)
 
| hwozhar'''eas'''
 
(tworzący)
 
| hwozhar'''ios'''
 
(tworzony)
 
 
|-
 
|-
| dzale
+
| V.
(darować, dawać)
+
| Ablatyw
| dzal'''eas'''
+
| skąd?, od kogo?, od czego? / zaḱam?, zéḱas?, zaḱan?
(dający, darujący)
 
| dzal'''ios'''
 
(dany, obdarowany)
 
 
|-
 
|-
| jirane
+
| VI.
(przeklinać)
+
| Allatyw
| jiran'''eas'''
+
| dokąd?, do kogo?, do czego? / zahwam?, zéhwas?, zahwan?
(przeklinający)
 
| jiran'''ios'''
 
(przeklęty)
 
 
|}
 
|}
 
+
*celownik może również spełniać rolę narzędnika i miejscownika, więc odpowiada też na dodatkowe pytania:
====Stopniowanie przymiotników====  
+
- z kim?, z czym? (eźe?, eźan?)
Przymiotniki stopniuje się poprzez dodanie odpowiedniego przedrostka. Istnieją 3 stopnie - równym wyższy i najwyższy. Tworzy się je zawsze poprzez dodanie odpowiedniego przedrostka.
+
<br>- o kim?, o czym? (aźe? aźan?)
 +
<br>- kim?, czym? (źe?, źan?)
 +
====Odmiana przymiotników przez przypadki====
 +
'''Odrzeczownikowe'''
 
{| class="wikitable"
 
{| class="wikitable"
 
|-
 
|-
! stopień równy
+
!
! stopień wyższy
+
! l.pojedyncza
! stopień najwyższy
+
! l.podwójna
|-  
+
! l.mnoga
| shārani
+
! l.absolutna
(świetlisty, świetlany)
+
|-
| '''en'''shārani
+
| I.
(świetlistszy) 
+
| -ni
| '''ar'''shārani
+
| -nąrh
(najświetlistszy)
+
| -nęri
 +
| -nôro
 +
|-
 +
| II.
 +
| -ń
 +
| -naw
 +
| -new
 +
| -nīvwe
 
|-
 
|-
| dhrāyani
+
| III.
(morski)
+
| -īn
| '''en'''dhrāyani
+
| -nā
(bardziej morski)
+
| -né
| '''ar'''dhrāyani
+
| -nu
(najbardziej morski)
 
 
|-
 
|-
| ezjoni
+
| IV.
(wschodni)
+
| -ni
| '''en'''ezjoni
+
| -ną
(bardziej wschodni)
+
| -nę
| '''ar'''ezjoni
+
| -nôro
(najbardziej wschodni)
+
|-
|}
+
| V.
 
+
| -nīs
====Negacja przymiotników====
+
| -nīvr̄
Negacja przymiotników zachodzi poprzez dodanie do słowa odpowiedniego prefiksu. W Wysokiej Mowie używa się jedynie prefiksu '''-pat''', dokładnie takiego samego jaki używany jest do negacji czasowników.
+
| -niya
W mowie potocznej zamiast niego stosuje się natomiast słowo '''zir̄'''.
+
| -nwa
 +
|-
 +
| VI.
 +
| -nīś
 +
| -nīf
 +
| -niya
 +
| -nwa
 +
|}
  
===Przypadki===
+
'''Imiesłowy czynne'''
W ajdyniriańskim występuje 6 przypadków.
 
 
{| class="wikitable"
 
{| class="wikitable"
 
|-
 
|-
 
!
 
!
! Przypadek
+
! l.pojedyncza
! Pytanie
+
! l.mnoga
 +
! l.absolutna
 
|-
 
|-
 
| I.  
 
| I.  
| Mianownik
+
| -eas
| kto?, co? / zé?, zan?
+
| -ea
 +
| -eat
 
|-
 
|-
 
| II.
 
| II.
| Dopełniacz
+
| -eash
| kogo?, czego? / zétri?, zantra?
+
| -eā
 +
| -eať
 
|-
 
|-
 
| III.
 
| III.
| Celownik
+
| -aes
| komu?, czemu? / zhe?, zhin? *
+
| -ae
 +
| -ais
 
|-
 
|-
 
| IV.
 
| IV.
| Biernik
+
| -eas
| kogo?, co? / ize?, iza?
+
| -es
 +
| -ęs
 
|-
 
|-
 
| V.
 
| V.
| Ablatyw
+
| -ash
| skąd?, od kogo?, od czego? / zaḱam?, zéḱas?, zaḱan?
+
| -ay
 +
| -essą
 
|-
 
|-
 
| VI.
 
| VI.
| Allatyw
+
| -aś
| dokąd?, do kogo?, do czego? / zahwam?, zéhwas?, zahwan?
+
| -ay
 +
| -essę
 
|}
 
|}
*celownik może również spełniać rolę narzędnika i miejscownika, więc odpowiada też na dodatkowe pytania:
+
 
- z kim?, z czym? (eźe?, eźan?)
+
<br>'''Imiesłowy bierne'''
<br>- o kim?, o czym? (aźe? aźan?)
 
<br>- kim?, czym? (źe?, źan?)
 
====Odmiana przymiotników przez przypadki====
 
'''Odrzeczownikowe'''
 
 
{| class="wikitable"
 
{| class="wikitable"
 
|-
 
|-
 
!
 
!
 
! l.pojedyncza
 
! l.pojedyncza
! l.podwójna
 
 
! l.mnoga
 
! l.mnoga
 
! l.absolutna
 
! l.absolutna
 
|-
 
|-
 
| I.  
 
| I.  
| -ni
+
| -ios
| -nąrh
+
| -io
| -nęri
+
| -ion
| -nôro
 
 
|-
 
|-
 
| II.
 
| II.
| -ń
+
| -iosh
| -naw
+
| -o
| -new
+
| -on
| -nīvwe
 
 
|-
 
|-
 
| III.
 
| III.
| -īn
+
| -os
| -
+
| -ô
| -
+
| -yos
| -nu
 
 
|-
 
|-
 
| IV.
 
| IV.
| -ni
+
| -ios
| -
+
| -izho
| -
+
| -izo
| -nôro
 
 
|-
 
|-
 
| V.
 
| V.
| -nīs
+
| -ish
| -nīvr̄
+
| -ôr
| -niya
+
| -issi
| -nwa
 
 
|-
 
|-
 
| VI.
 
| VI.
| -nīś
+
| -
| -nīf
+
| -oyr
| -niya
+
| -isso
| -nwa
 
 
|}
 
|}
  
'''Imiesłowy czynne'''
+
====Odmiana rzeczowników przez przypadki====
 +
'''I kategoria rzeczowników'''  
 
{| class="wikitable"
 
{| class="wikitable"
 
|-
 
|-
 
!
 
!
! l.pojedyncza
+
! l.pojedyńcza
 +
! l.podwójna
 
! l.mnoga
 
! l.mnoga
 
! l.absolutna
 
! l.absolutna
 
|-
 
|-
 
| I.  
 
| I.  
| -eas
+
| - / -i / -a
| -ea
+
| -nam / -anę / -aną
| -eat
+
| -aya / -aysi / -aysa
 +
| - aur̄ / -aur̄i / -aur̄a
 
|-
 
|-
 
| II.
 
| II.
| -eash
+
| -az / -azi / -aza
| -
+
| -ame / -ami / -ama
| -eať
+
| -as / -asi / -asa
 +
| -r̄n / -r̄in / -r̄an
 
|-
 
|-
 
| III.
 
| III.
| -aes
+
| -at / -ati / -ata
| -ae
+
| -(a)bhyām / -(a)bhyāmi / -(a)bhyāma
| -ais
+
| -(a)bhaś / -(a)bhyaśi / -(a)bhyaśa
 +
| -(a)bhi / -(a)bhai / -(a)bhé
 
|-
 
|-
 
| IV.
 
| IV.
| -eas
+
| - / -i / -a
| -es
+
| -(a)bhyām / -(a)bhyāmi / -(a)bhyāma
| -ęs
+
| -(a)bhaś / -(a)bhaśi / -(a)bhaśa
 +
| -(a)bhi / -(a)bhai / -(a)bhé
 
|-
 
|-
 
| V.
 
| V.
| -ash
+
| -(a)xa / -(a)xae / (a)xą
| -ay
+
| -axé / -axi / -axa
| -essą
+
| -esyas / -esyasi / -esyasa
 +
| -xos / -xis / -xas
 
|-
 
|-
 
| VI.
 
| VI.
| -
+
| -tar / -tari / -tara
| -ay
+
| -aet / -aeti / -aeta
| -essę
+
| -aus / -ausi / -ausa
 +
| -ťal / -ťel / -ťāl
 
|}
 
|}
  
<br>'''Imiesłowy bierne'''
+
'''II kategoria rzeczowników'''
 
{| class="wikitable"
 
{| class="wikitable"
 
|-
 
|-
!
+
!rowspan="2"|
! l.pojedyncza
+
!colspan="4"| rdzeń 'a/o/u'
! l.mnoga
+
!colspan="4"| rdzeń 'i/ī'
! l.absolutna
+
!colspan="4"| rdzeń 'e'
 
|-
 
|-
| I.  
+
! l.pojedyncza !! l.podwójna !! l.mnoga !! l.absolutna
| -ios
+
! l.pojedyncza !! l.podwójna !! l.mnoga !! l.absolutna
| -io
+
! l.pojedyncza !! l.podwójna !! l.mnoga !! l.absolutna
| -ion
 
 
|-
 
|-
| II.
+
! I.
| -iosh
+
| -końcówka || -ao || -aya || -avi
| -o
+
| -końcówka || -irh || -iya || -ôri
| -on
+
| -końcówka || -ea || -éshe || -evyo
 
|-
 
|-
| III.
+
! II.
| -os
+
| -az || -am || -as || -akyā
| -ô
+
| -iz || -im || -is || -igra
| -yos
+
| -esse || -em || -es || -ekyo
 
|-
 
|-
| IV.
+
! III.
| -ios
+
| -at || -abesh || -abīr || -abam
| -izho
+
| -it || -yaus || -yis || -yin
| -izo
+
| -eť || -ebri || -ebrī || -eber
 +
|-
 +
! IV.
 +
| -końcówka || -abesh || -abīr || -abam
 +
| -końcówka || -yaus || yis || -yin
 +
| -końcówka || -ebri || -ebrī || -eber
 
|-
 
|-
| V.
+
! V.
| -ish
+
| -(a)xa|| -ksha || -kshai || -awan
| -ôr
+
| -ishu || -ishé || -ish || -ishae
| -issi
+
| -eśi || -eŝe || -eŝé || -eŝwe
 
|-
 
|-
| VI.
+
! VI.
| -
+
| -atra || -aś || -auś || -aśa
| -oyr
+
| -itri || -iśa || -ici || -icū
| -isso
+
| -etrę || -ecae || -ecé || -ecis
 
|}
 
|}
  
====Odmiana rzeczowników przez przypadki====
+
 
'''I kategoria rzeczowników'''  
+
'''III kategoria rzeczowników'''
 
{| class="wikitable"
 
{| class="wikitable"
 
|-
 
|-
!
+
!rowspan="2"|
! l.pojedyńcza
+
!colspan="4"| rdzeń 'a/o'
! l.podwójna
+
!colspan="4"| rdzeń 'u'
! l.mnoga
+
!colspan="4"| rdzeń 'i/ī'
! l.absolutna
+
!colspan="4"| rdzeń 'e'
 
|-
 
|-
| I.  
+
! l.pojedyncza !! l.podwójna !! l.mnoga !! l.absolutna
| - / -i / -a
+
! l.pojedyncza !! l.podwójna !! l.mnoga !! l.absolutna
| -nam / -anę / -aną
+
! l.pojedyncza !! l.podwójna !! l.mnoga !! l.absolutna
| -aya / -aysi / -aysa
+
! l.pojedyncza !! l.podwójna !! l.mnoga !! l.absolutna
| - aur̄ / -aur̄i / -aur̄a
 
 
|-
 
|-
| II.
+
! I.
| -az / -azi / -aza
+
| -końcówka || -anya || -āshra || -akrę
| -ame / -ami / -ama
+
| -końcówka || -uni || -un || -ûrar
| -as / -asi / -asa
+
| -końcówka || -idhun || -idhę || -idho
| -r̄n / -r̄in / -r̄an
+
| -końcówka || -én || -eshān || -etān
 
|-
 
|-
| III.
+
! II.
| -at / -ati / -ata
+
| -azhi || -ań || -āsht || -aḱe
| -(a)bhyām / -(a)bhyāmi / -(a)bhyāma
+
| -u || -uwe || -uwan || -ûwari
| -(a)bhaś / -(a)bhyaśi / -(a)bhyaśa
+
| -is || -iyam || -iyę || -iyo
| -(a)bhi / -(a)bhai / -(a)bhé
+
| -epi || -eayn || -eshīn || -etīn
 
|-
 
|-
| IV.
+
! III.
| - / -i / -a
+
| -ast || -aval || -avallā || -avalûr
| -(a)bhyām / -(a)bhyāmi / -(a)bhyāma
+
| -usa || -ulve || -ulvā || -ūlur
| -(a)bhaś / -(a)bhaśi / -(a)bhaśa
+
| -i || -iva || -ive || -ivi
| -(a)bhi / -(a)bhai / -(a)bhé
+
| -epsa || -épn || -épr̄ || -épar
 +
|-
 +
! IV.
 +
| -końcówka || -aval || -avallā || -avalûr
 +
| -końcówka || -ulve || -ulvā || -ūlur
 +
| -końcówka || -idvą || -idvę || -idvis
 +
| -końcówka || -épn || -épr̄ || -épar
 
|-
 
|-
| V.
+
! V.
| -(a)xa / -(a)xae / (a)xą
+
| -aji || -ajā || -ajai || -ajah
| -axé / -axi / -axa
+
| -uji || -ujā || -ujai || -ûjah
| -esyas / -esyasi / -esyasa
+
| -idha || -idhe || -idhai || -idhā
| -xos / -xis / -xas
+
| -eťa || -eťé || -eťu || -eťi
 
|-
 
|-
| VI.
+
! VI.
| -tar / -tari / -tara
+
| -atti || -acho || -achri || -achur
| -aet / -aeti / -aeta
+
| -utra || -une || -uri || -ura
| -aus / -ausi / -ausa
+
| -idh || -idhae || -idhī || -idha
| -ťal / -ťel / -ťāl
+
| -ekta || -ekté || -ektu || -ekti
 
|}
 
|}
 +
Rdzeniem jest zawsze ostatnie samogłoska słowa, w przeciwieństwie do staroajdyniriańskiego, gdzie rdzeniem niektórych słów bywały niekiedy pierwsze samogłoski sufiksów. Natomiast kiedy obok siebie znajdą się dwie samogłoski, tworzące niewystępujący dyftong, lub dwie takie same samogłoski, pomiędzy nimi pojawia się ''y''. Wyjątkiem od tego jest podwójne a lub u, które w takim przypadku zostają wydłużone. Końcówki fleksyjne dodaje się aglutynacyjnie do rzeczowników.
 +
Dla przykładu:
 +
* I kategoria
 +
khshāyar (imperator/cesarz) → khshāyar + '''aur̄''' → khshāyaraur̄ (wszyscy imperatorzy)
 +
<br>khshāyar + '''xa''' → khshāyarxa (od imperatora)
 +
<br>khshāyar + '''xos''' → khshāyarxos (od wszystkich imperatorów)
  
'''II kategoria rzeczowników'''
+
*II kategoria (rdzeń "i")
{| class="wikitable"
+
nāxr'''id''' (góra) → nāxrid + '''ôri''' → nāxridôri (wszystkie góry)
 +
<br> nāxrid + '''ishu''' → nāxridishu (od góry)
 +
<br>nāxrid + '''ishae''' → nāxridishae (od wszystkich gór)
 +
 
 +
*III kategoria (rdzeń "u")
 +
<br> hwadāmi (wiedza) → hwadāmi + '''idho''' → hwadāmiyidho (cała wiedza)
 +
<br> hwadāmi → hwadāmi + '''idha''' → hwadāmiyidha (od wiedzy)
 +
<br> hwadāmi → hwadāmi + '''idhā''' → hwadāmiyidhā (od wszystkich pism)
 +
 
 +
<br>W ajdyniriańskim występuja rzeczowniki które w formie podstawowej wyglądają i brzmią tak samo, jednak odmieniają się inaczej w innych przypadkach i liczbach, gdyż podpadają pod inną kategorię rzeczownika.
 +
 
 +
===Zaimki===
 +
====Zaimki rzeczowne====
 +
Zaimkami rzeczownymi zastępuje się rzeczowniki. Zaimki te, podobnie jak rzeczowniki, odmieniają się przez przypadki. 
 +
 
 +
{| class="wikitable" style="text-align:center;" border
 +
! rowspan="3" | Przypadek
 +
! colspan="5" | Liczba pojedyncza
 +
! colspan="5" | Liczba mnoga/podwójna/absolutna
 
|-
 
|-
!rowspan="2"|
+
! rowspan="2" | 1. os.
!colspan="4"| rdzeń 'a/o/u'
+
! rowspan="2" | 2. os.
!colspan="4"| rdzeń 'i/ī'
+
! colspan="3" | 3 os.
!colspan="4"| rdzeń 'e'
+
! colspan="3" | 1. os.
 +
! rowspan="2" | 2. os.
 +
! rowspan="2" | 3 os.
 
|-
 
|-
! l.pojedyncza !! l.podwójna !! l.mnoga !! l.absolutna
+
! m
! l.pojedyncza !! l.podwójna !! l.mnoga !! l.absolutna
+
! f
! l.pojedyncza !! l.podwójna !! l.mnoga !! l.absolutna
+
! n
 +
! ink.
 +
! pod.
 +
! eks.
 
|-
 
|-
! I.
+
! Mianownik
| -końcówka || -ao || -aya || -avi
+
| width="10%" | xé (''ja'')
| -końcówka || -irh || -iya || -ôri
+
| width="10%" | mę (''ty'')
| -końcówka || -ea || -éshe || -evyo
+
| width="10%" | źa (''on'')
 +
| width="10%" | rha (''ona'')
 +
| width="10%" | qa (''ono'')
 +
| width="10%" | ṕef (''my'')
 +
| width="10%" | ṕur (''my'')
 +
| width="10%" | ṕi (''my'')
 +
| width="10%" | yôk (''wy'')
 +
| width="10%" | ta (''oni'')
 
|-
 
|-
! II.
+
! Dopełniacz
| -az || -am || -as || -akyā
+
| xis (''mnie'')
| -iz || -im || -is || -igra
+
| mat (''ciebie'')
| -esse || -em || -es || -ekyo
+
| īse (''jego/go'')
 +
| ére (''jej/niej'')
 +
| que (''jego/go/niego'')
 +
| pers (''nas'')
 +
| pr̄os (''nas'')
 +
| pyas (''nas'')
 +
| yana (''was'')
 +
| ťaor (''ich/nich'')
 
|-
 
|-
! III.
+
! Celownik
| -at || -abesh || -abīr || -abam
+
| xān (''mnie/mi'')
| -it || -yaus || -yis || -yin
+
| mān (''tobie/ci'')
| -eť || -ebri || -ebrī || -eber
+
| īsri (''jemu/mu/niemu'')
 +
| erhi (''jej/niej'')
 +
| quari (''jemu/mu/niemu'')
 +
| peŝar (''nam'')
 +
| pwar (''nam'')
 +
| pyar (''nam'')
 +
| yān (''wam'')
 +
| ťān (''im/nim'')
 
|-
 
|-
! IV.
+
! Biernik
| -końcówka || -abesh || -abīr || -abam
+
| xān (''mnie/mię'')
| -końcówka || -yaus || yis || -yin
+
| mān (''ciebie/cię'')
| -końcówka || -ebri || -ebrī || -eber
+
| īsri (''jego/go/niego'')
 +
| erhi (''ją/nią'')
 +
| quari (''je/nie'')
 +
| peŝar (''nas'')
 +
| pwar (''nas'')
 +
| pyar (''nas'')
 +
| yān (''was'')
 +
| ťān (''ich/nich'')
 
|-
 
|-
! V.
+
! Ablatyw
| -(a)xa|| -ksha || -kshai || -awan
+
| axôr (''ode mnie'')
| -ishu || -ishé || -ish || -ishae
+
| amnę (''od ciebie'')
| -eśi || -eŝe || -eŝé || -eŝwe
+
| źva (''od niego'')
 +
| rhal (''od niej'')
 +
| ḱah (''od tego'')
 +
| ṕafar (''od nas'')
 +
| ṕūvar (''od nas'')
 +
| ṕiyar (''od nas'')
 +
| yah (''od was'')
 +
| tāsh (''od nich'')
 
|-
 
|-
! VI.
+
! Allatyw
| -atra || -aś || -auś || -aśa
+
| xao (''do mnie'')
| -itri || -iśa || -ici || -icū
+
| amnel (''do ciebie'')
| -etrę || -ecae || -ecé || -ecis
+
| źve (''do niego'')
|}
+
| rhas (''do niej'')
 +
| ḱeh ('' do tego'')
 +
| ṕarif (''do nas'')
 +
| ṕūvas (''do nas'')
 +
| ṕīray (''do nas'')
 +
| yokh (''do was'')
 +
| teosh (''do nich'')
 +
|}
  
 
+
====Zaimki dzierżawcze====
'''III kategoria rzeczowników'''
+
'''mój, twój, swój'''
{| class="wikitable"
+
{| class="wikitable" style="text-align:center;" border
 +
! rowspan="2" | Przypadek
 +
! colspan="3" | Liczba pojedyncza
 +
! colspan="2" | Liczba mnoga/podwójna/absolutna
 
|-
 
|-
!rowspan="2"|
+
! m
!colspan="4"| rdzeń 'a/o'
+
! f
!colspan="4"| rdzeń 'u'
+
! n
!colspan="4"| rdzeń 'i/ī'
+
! m/f
!colspan="4"| rdzeń 'e'
+
! n
 
|-
 
|-
! l.pojedyncza !! l.podwójna !! l.mnoga !! l.absolutna
+
! Mianownik
! l.pojedyncza !! l.podwójna !! l.mnoga !! l.absolutna
+
| width="17%" | kshûn (''mój''),
! l.pojedyncza !! l.podwójna !! l.mnoga !! l.absolutna
+
mûn (''twój''),
! l.pojedyncza !! l.podwójna !! l.mnoga !! l.absolutna
+
<br>dzûn (''swój'')
|-
+
| width="17%" | kshayi (''moja''),
! I.
+
mayi (''twoja''),
| -końcówka || -anya || -āshra || -akrę
+
<br>dzyi (''swoja'')
| -końcówka || -uni || -un || -ûrar
+
| width="17%" | kshoan (''moje''),
| -końcówka || -idhun || -idhę || -idho
+
moan (''twoje''),
| -końcówka || -én || -eshān || -etān
+
<br>dzoan (swoje)
 +
| width="17%" | kshaji (''moi''),
 +
maji (''twoi''),
 +
<br>daji (''swoi'')
 +
| width="17%" | ksho (''moje''),
 +
moh (''twoje''),
 +
<br>doh (''swoje'')
 
|-
 
|-
! II.
+
! Dopełniacz
| -azhi || -ań || -āsht || -aḱe
+
| kshyān (''mojego''),
| -u || -uwe || -uwan || -ûwari
+
myān (''twojego''),
| -is || -iyam || -iyę || -iyo
+
<br>dzyān (''swojego'')
| -epi || -eayn || -eshīn || -etīn
+
| kshyā (''mojej''),
 +
myā (''twojej''),
 +
<br>dzyā (''swojej'')
 +
| kshyą (''mojego''),
 +
myą (''twojego''),
 +
<br>dzyą (''swojego'')
 +
| kshij (''moich''),
 +
mij (''twoich''),
 +
<br>dij (''swoich'')
 +
| kshijo (''moich''),
 +
mijo (''twoich''),
 +
<br>dijo (''swoich'')
 
|-
 
|-
! III.
+
! Celownik
| -ast || -aval || -avallā || -avalûr
+
| ekshu (''mojemu/moim''),
| -usa || -ulve || -ulvā || -ūlur
+
emnu (''twojemu/twoim''),
| -i || -iva || -ive || -ivi
+
<br>edzu (''swojemu/swoim'')
| -epsa || -épn || -épr̄ || -épar
+
| ekshiw (''mojej/moją''),
 +
emniw (''twojej/twoją/''),
 +
<br>edziw (''swojej/swoją'')
 +
| ekshor (''mojemu/moim''),
 +
emnor (''twojemu/twoim''),
 +
<br>edzor (''swojemu/swoim'')
 +
| colspan="2" | ekshae (''moim/moimi/moich''),
 +
emnae (''twoim/twoimi/twoich''),
 +
<br>edae (''swoim/swoimi/swoich'')
 
|-
 
|-
! IV.
+
! Biernik
| -końcówka || -aval || -avallā || -avalûr
+
| ekshed (''mojego''),
| -końcówka || -ulve || -ulvā || -ūlur
+
emned (''twojego''),
| -końcówka || -idvą || -idvę || -idvis
+
<br>edzed (''swojego'')
| -końcówka || -épn || -épr̄ || -épar
+
| ekshad (''moją''),
 +
emnad (''twoją''),
 +
<br>edzad (''swoją'')
 +
| ekshod (''moje''),
 +
emnod (''twoje''),
 +
<br>edzod (''swoje'')
 +
| colspan="2" | ekshal (''moich/moje''),
 +
emnal (''twoich/twoje''),
 +
<br>edal (''swoich/swoje'')
 
|-
 
|-
! V.
+
! Ablatyw
| -aji || -ajā || -ajai || -ajah
+
| kshir̄tū (''od mojego''),
| -uji || -ujā || -ujai || -ûjah
+
mir̄tū (''od twojego''),
| -idha || -idhe || -idhai || -idhā
+
<br>dzir̄tū (''od swego'')
| -eťa || -eťé || -eťu || -eťi
+
| kshar̄tū (''od mojej''),
 +
mar̄tū (''od twojej''),
 +
<br>dzar̄tū (''od swojej'')
 +
| kshor̄tū (''od mojego''),
 +
mor̄tū (''od twojego''),
 +
<br>dzor̄tū (''od swojego'')
 +
| colspan="2" | kshisirh (''od moich''),
 +
misirh (''od twoich''),
 +
<br>disirh (''od swoich'')
 
|-
 
|-
! VI.
+
! Allatyw
| -atti || -acho || -achri || -achur
+
| kshehi (''do mojego''),
| -utra || -une || -uri || -ura
+
mehi (''do twojego''),
| -idh || -idhae || -idhī || -idha
+
<br>dzehi (''do swego'')
| -ekta || -ekté || -ektu || -ekti
+
| kshaha (''do mojej''),
 +
maha (''do twojej''),
 +
<br>dzaha (''do swojej'')
 +
| kshaho (''do mojego''),
 +
maho (''do twojego''),
 +
<br>dzaho (''do swojego'')
 +
| colspan="2" | kshaus (''do moich''),
 +
maus (''do twoich''),
 +
<br>daus (''do swoich'')
 
|}
 
|}
Rdzeniem jest zawsze ostatnie samogłoska słowa, w przeciwieństwie do staroajdyniriańskiego, gdzie rdzeniem niektórych słów bywały niekiedy pierwsze samogłoski sufiksów. Natomiast kiedy obok siebie znajdą się dwie samogłoski, tworzące niewystępujący dyftong, lub dwie takie same samogłoski, pomiędzy nimi pojawia się ''y''. Wyjątkiem od tego jest podwójne a lub u, które w takim przypadku zostają wydłużone. Końcówki fleksyjne dodaje się aglutynacyjnie do rzeczowników.
 
Dla przykładu:
 
* I kategoria
 
khshāyar (imperator/cesarz) --> khshāyar + '''aur̄''' --> khshāyaraur̄ (wszyscy imperatorzy)
 
<br>khshāyar + '''xa''' --> khshāyarxa (od imperatora)
 
<br>khshāyar + '''xos''' --> khshāyarxos (od wszystkich imperatorów)
 
 
*II kategoria (rdzeń "i")
 
nāxr'''id''' (góra) --> nāxrid + '''ôri''' --> nāxridôri (wszystkie góry)
 
<br> nāxrid + '''ishu''' --> nāxridishu (od góry)
 
<br>nāxrid + '''ishae''' --> nāxridishae (od wszystkich gór)
 
 
*III kategoria (rdzeń "u")
 
<br> hwadāmi (wiedza) --> hwadāmi + '''idho''' --> hwadāmiyidho (cała wiedza)
 
<br> hwadāmi --> hwadāmi + '''idha''' --> hwadāmiyidha (od wiedzy)
 
<br> hwadāmi --> hwadāmi + '''idhā''' --> hwadāmiyidhā (od wszystkich pism)
 
 
<br>W ajdyniriańskim występuja rzeczowniki które w formie podstawowej wyglądają i brzmią tak samo, jednak odmieniają się inaczej w innych przypadkach i liczbach, gdyż podpadają pod inną kategorię rzeczownika.
 
 
===Zaimki===
 
====Zaimków rzeczowne====
 
Zaimkami rzeczownymi zastępuje się rzeczowniki. Zaimki te, podobnie jak rzeczowniki, odmieniają się przez przypadki. 
 
  
 +
Zaimki '''jego, jej, tego, nasz, wasz, ich''' nie odmieniają się a ich forma pozostaje bez zmian.
 +
* īse (jego)
 +
* ére (jej)
 +
* orse (tego)
 +
* pęrędi (nasz)
 +
* yadi (wasz)
 +
* ťandi (ich)
 +
<br>
 +
'''czyj, niczyj'''
 
{| class="wikitable" style="text-align:center;" border
 
{| class="wikitable" style="text-align:center;" border
! rowspan="3" | Przypadek
+
! rowspan="2" | Przypadek
! colspan="5" | Liczba pojedyncza
+
! colspan="3" | Liczba pojedyncza
! colspan="5" | Liczba mnoga/podwójna/absolutna
+
! colspan="2" | Liczba mnoga/podwójna/absolutna
|-
 
! rowspan="2" | 1. os.
 
! rowspan="2" | 2. os.
 
! colspan="3" | 3 os.
 
! colspan="3" | 1. os.
 
! rowspan="2" | 2. os.
 
! rowspan="2" | 3 os.
 
 
|-
 
|-
 
! m
 
! m
 
! f
 
! f
 
! n
 
! n
! ink.
+
! m/f
! pod.
+
! n
! eks.
 
 
|-
 
|-
 
! Mianownik
 
! Mianownik
| width="10%" | xé (''ja'')
+
| width="17%" | orye, qorye
| width="10%" | mę (''ty'')
+
| width="17%" | ora, qora
| width="10%" | źa (''on'')
+
| width="17%" | oryo, qoryo
| width="10%" | rha (''ona'')
+
| width="17%" | orji, qorji
| width="10%" | qa (''ono'')
+
| width="17%" | oroh, qoroh
| width="10%" | ṕef (''my'')
 
| width="10%" | ṕur (''my'')
 
| width="10%" | ṕi (''my'')
 
| width="10%" | yôk (''wy'')
 
| width="10%" | ta (''oni'')
 
 
|-
 
|-
 
! Dopełniacz
 
! Dopełniacz
| xis (''mnie'')
+
| oryān, qoryān
| mat (''ciebie'')
+
| oryā, qoryā
| īse (''jego/go'')
+
| oryą, qoryą
| ére (''jej/niej'')
+
| width="17%" | orij, qorij
| que (''jego/go/niego'')
+
| width="17%" | orijo, qorijo
| pers (''nas'')
 
| pr̄os (''nas'')
 
| pyas (''nas'')
 
| yana (''was'')
 
| ťaor (''ich/nich'')
 
 
|-
 
|-
 
! Celownik
 
! Celownik
| xān (''mnie/mi'')
+
| oru, qoru
| mān (''tobie/ci'')
+
| oriw, qoriw
| īsri (''jemu/mu/niemu'')
+
| oror, qoror
| erhi (''jej/niej'')
+
| colspan="2" | orae, qorae
| quari (''jemu/mu/niemu'')
 
| peŝar (''nam'')
 
| pwar (''nam'')
 
| pyar (''nam'')
 
| yān (''wam'')
 
| ťān (''im/nim'')
 
 
|-
 
|-
 
! Biernik
 
! Biernik
| xān (''mnie/mię'')
+
| ored, qored
| mān (''ciebie/cię'')
+
| orad, qorad
| īsri (''jego/go/niego'')
+
| orod, qorod
| erhi (''ją/nią'')
+
| colspan="2" | oral, qoral
| quari (''je/nie'')
 
| peŝar (''nas'')
 
| pwar (''nas'')
 
| pyar (''nas'')
 
| yān (''was'')
 
| ťān (''ich/nich'')
 
 
|-
 
|-
 
! Ablatyw
 
! Ablatyw
| axôr (''ode mnie'')
+
| oyir̄tū, qoyir̄tū
| amnę (''od ciebie'')
+
| oyar̄tū, qoyar̄tū
| źva (''od niego'')
+
| oyor̄tū, qoyor̄tū
| rhal (''od niej'')
+
| colspan="2" | orsirh, qorsirh
| ḱah (''od tego'')
 
| ṕafar (''od nas'')
 
| ṕūvar (''od nas'')
 
| ṕiyar (''od nas'')
 
| yah (''od was'')
 
| tāsh (''od nich'')
 
 
|-
 
|-
 
! Allatyw
 
! Allatyw
| xao (''do mnie'')
+
| orehi, qorehi
| amnel (''do ciebie'')
+
| oraha, qoraha
| źve (''do niego'')
+
| oraho, qoraho
| rhas (''do niej'')
+
| colspan="2" | oraus, qoraus
| ḱeh ('' do tego'')
+
|}
| ṕarif (''do nas'')
+
 
| ṕūvas (''do nas'')
+
====Zaimki zwrotne====
| ṕīray (''do nas'')
+
Zaimki zwrotne przybierają formę odpowiednich przedrostków dodanych do rzeczownika, a nie osobnych słów. Służą do wyrażenia, że podmiot wykonał czynność na samym sobie (1), lub, w przypadku liczby mnogiej, sobie nawzajem (2).
| yokh (''do was'')
+
{| class="wikitable" style="text-align:center;" border
| teosh (''do nich'')
+
! rowspan="2" | l.pojedyncza
 +
! colspan="2" | l.pod/mn/ab
 +
|-
 +
| width="17%" | 1
 +
| width="17%" | 2
 +
|-
 +
| cvar-
 +
| crer-
 +
| cker-
 
|}
 
|}
  
====Zaimków dzierżawcze====
+
Dla przykładu:
'''mój, twój, swój'''
+
<br>ver̄unear - ja karzę (kogoś) → '''cvar'''ver̄unear - karzę się/samego siebie
 +
<br>ver̄unerą - oni karzą (kogoś) → '''crer'''ver̄unerą - karzą się/sami siebie → '''cker'''ver̄unerą - karzą się nawzajem
 +
 
 +
====Zaimki określone====
 +
'''ten, ta, to, ci, te'''
 +
 
 +
Zaimki odpowiadające polskim '''ci''' i '''te''' są identyczne dla rodzaju męskiego i żeńskiego, osobny zaimek jest dla neutralnego.
 
{| class="wikitable" style="text-align:center;" border
 
{| class="wikitable" style="text-align:center;" border
 
! rowspan="2" | Przypadek
 
! rowspan="2" | Przypadek
 
! colspan="3" | Liczba pojedyncza
 
! colspan="3" | Liczba pojedyncza
! colspan="2" | Liczba mnoga/podwójna/absolutna
+
! colspan="2" | Liczba mnoga
 
|-
 
|-
 
! m
 
! m
Linia 1893: Linia 2067:
 
|-
 
|-
 
! Mianownik
 
! Mianownik
| width="17%" | kshûn (''mój''),
+
| width="17%" | gan
mûn (''twój''),
+
| width="17%" | ryan
<br>dzûn (''swój'')
+
| width="17%" | han
| width="17%" | kshayi (''moja''),
+
| width="17%" | ptean
mayi (''twoja''),
+
| width="17%" | ptoan
<br>dzyi (''swoja'')
+
|-
| width="17%" | kshoan (''moje''),
 
moan (''twoje''),
 
<br>dzoan (swoje)
 
| width="17%" | kshaji (''moi''),
 
maji (''twoi''),
 
<br>daji (''swoi'')
 
| width="17%" | ksho (''moje''),
 
moh (''twoje''),
 
<br>doh (''swoje'')
 
|-
 
 
! Dopełniacz
 
! Dopełniacz
| kshyān (''mojego''),
+
| gān
myān (''twojego''),
+
| ryān
<br>dzyān (''swojego'')
+
| hān
| kshyā (''mojej''),
+
| pteān
myā (''twojej''),
+
| ptoān
<br>dzyā (''swojej'')
 
| kshyą (''mojego''),
 
myą (''twojego''),
 
<br>dzyą (''swojego'')
 
| kshij (''moich''),
 
mij (''twoich''),
 
<br>dij (''swoich'')
 
| kshijo (''moich''),
 
mijo (''twoich''),
 
<br>dijo (''swoich'')
 
 
|-
 
|-
 
! Celownik
 
! Celownik
| ekshu (''mojemu/moim''),
+
| gannu
emnu (''twojemu/twoim''),
+
| rannu
<br>edzu (''swojemu/swoim'')
+
| hannu
| ekshiw (''mojej/moją''),
+
| colspan="2" | pīrnu
emniw (''twojej/twoją/''),
 
<br>edziw (''swojej/swoją'')
 
| ekshor (''mojemu/moim''),
 
emnor (''twojemu/twoim''),
 
<br>edzor (''swojemu/swoim'')
 
| colspan="2" | ekshae (''moim/moimi/moich''),
 
emnae (''twoim/twoimi/twoich''),
 
<br>edae (''swoim/swoimi/swoich'')
 
 
|-
 
|-
 
! Biernik
 
! Biernik
| ekshed (''mojego''),
+
| ganed
emned (''twojego''),
+
| raned
<br>edzed (''swojego'')
+
| haned
| ekshad (''moją''),
+
| colspan="2" | paed
emnad (''twoją''),
 
<br>edzad (''swoją'')
 
| ekshod (''moje''),
 
emnod (''twoje''),
 
<br>edzod (''swoje'')
 
| colspan="2" | ekshal (''moich/moje''),
 
emnal (''twoich/twoje''),
 
<br>edal (''swoich/swoje'')
 
 
|-
 
|-
 
! Ablatyw
 
! Ablatyw
| kshir̄tū (''od mojego''),
+
| gar̄tū
mir̄tū (''od twojego''),
+
| rar̄tū
<br>dzir̄tū (''od swego'')
+
| har̄tū
| kshar̄tū (''od mojej''),
+
| colspan="2" | payū
mar̄tū (''od twojej''),
+
|-
<br>dzar̄tū (''od swojej'')
+
! Allatyw
| kshor̄tū (''od mojego''),
+
| gari
mor̄tū (''od twojego''),
+
| rari
<br>dzor̄tū (''od swojego'')
+
| hari
| colspan="2" | kshisirh (''od moich''),
+
| colspan="2" | pafri
misirh (''od twoich''),
 
<br>disirh (''od swoich'')
 
|-
 
! Allatyw
 
| kshehi (''do mojego''),
 
mehi (''do twojego''),
 
<br>dzehi (''do swego'')
 
| kshaha (''do mojej''),
 
maha (''do twojej''),
 
<br>dzaha (''do swojej'')
 
| kshaho (''do mojego''),
 
maho (''do twojego''),
 
<br>dzaho (''do swojego'')
 
| colspan="2" | kshaus (''do moich''),
 
maus (''do twoich''),
 
<br>daus (''do swoich'')
 
 
|}
 
|}
 +
'''tamten, tamta, tamto, tamci, tamte
  
Zaimki '''jego, jej, tego, nasz, wasz, ich''' nie odmieniają się a ich forma pozostaje bez zmian.
+
Te zaimki tworzy się poprzez dodanie prefiksu '''ŝo'''-. Tutaj również formy w liczbie mnogiej są takie same dla rodzaju męskiego i żeńskiego.
* īse (jego)
 
* ére (jej)
 
* orse (tego)
 
* pęrędi (nasz)
 
* yadi (wasz)
 
* ťandi (ich)
 
<br>
 
'''czyj, niczyj'''
 
 
{| class="wikitable" style="text-align:center;" border
 
{| class="wikitable" style="text-align:center;" border
 
! rowspan="2" | Przypadek
 
! rowspan="2" | Przypadek
 
! colspan="3" | Liczba pojedyncza
 
! colspan="3" | Liczba pojedyncza
! colspan="2" | Liczba mnoga/podwójna/absolutna
+
! colspan="2" | Liczba mnoga
 
|-
 
|-
 
! m
 
! m
Linia 2004: Linia 2119:
 
|-
 
|-
 
! Mianownik
 
! Mianownik
| width="17%" | orye, qorye
+
| width="17%" | ŝogan
| width="17%" | ora, qora
+
| width="17%" | ŝoryan
| width="17%" | oryo, qoryo
+
| width="17%" | ŝohan
| width="17%" | orji, qorji
+
| width="17%" | ŝoptean
| width="17%" | oroh, qoroh
+
| width="17%" | ŝoptoan
 
|-
 
|-
 
! Dopełniacz
 
! Dopełniacz
| oryān, qoryān
+
| ŝogān
| oryā, qoryā
+
| ŝoryān
| oryą, qoryą
+
| ŝohān
| width="17%" | orij, qorij
+
| ŝopteān
| width="17%" | orijo, qorijo
+
| ŝoptoān
 
|-
 
|-
 
! Celownik
 
! Celownik
| oru, qoru
+
| ŝogannu
| oriw, qoriw
+
| ŝorannu
| oror, qoror
+
| ŝohannu
| colspan="2" | orae, qorae
+
| colspan="2" | ŝopīrnu
 
|-
 
|-
 
! Biernik
 
! Biernik
| ored, qored
+
| ŝoganed
| orad, qorad
+
| ŝoraned
| orod, qorod
+
| ŝohaned
| colspan="2" | oral, qoral
+
| colspan="2" | ŝopaed
 
|-
 
|-
 
! Ablatyw
 
! Ablatyw
| oyir̄tū, qoyir̄tū
+
| ŝogar̄tū
| oyar̄tū, qoyar̄tū
+
| ŝorar̄tū
| oyor̄tū, qoyor̄tū
+
| ŝohar̄tū
| colspan="2" | orsirh, qorsirh
+
| colspan="2" | ŝopayū
 
|-
 
|-
 
! Allatyw
 
! Allatyw
| orehi, qorehi
+
| ŝogari
| oraha, qoraha
+
| ŝorari
| oraho, qoraho
+
| ŝohari
| colspan="2" | oraus, qoraus
+
| colspan="2" | ŝopafri
 
|}
 
|}
  
====Zaimki zwrotne====
+
<br>'''taki, taka, takie, tacy, takie'''
Zaimki zwrotne przybierają formę odpowiednich przedrostków dodanych do rzeczownika, a nie osobnych słów. Służą do wyrażenia, że podmiot wykonał czynność na samym sobie (1), lub, w przypadku liczby mnogiej, sobie nawzajem (2).
 
{| class="wikitable" style="text-align:center;" border
 
! rowspan="2" | l.pojedyncza
 
! colspan="2" | l.pod/mn/ab
 
|-
 
| width="17%" | 1
 
| width="17%" | 2
 
|-
 
| cvar-
 
| crer-
 
| cker-
 
|}
 
  
Dla przykładu:
 
<br>ver̄unear - ja karzę (kogoś) --> '''cvar'''ver̄unear - karzę się/samego siebie
 
<br>ver̄unerą - oni karzą (kogoś) --> '''crer'''ver̄unerą - karzą się/sami siebie ---> '''cker'''ver̄unerą - karzą się nawzajem
 
 
====Zaimki określone====
 
'''ten, ta, to, ci, te'''
 
 
Zaimki odpowiadające polskim '''ci''' i '''te''' są identyczne dla rodzaju męskiego i żeńskiego, osobny zaimek jest dla neutralnego.
 
 
{| class="wikitable" style="text-align:center;" border
 
{| class="wikitable" style="text-align:center;" border
 
! rowspan="2" | Przypadek
 
! rowspan="2" | Przypadek
Linia 2076: Linia 2171:
 
|-
 
|-
 
! Mianownik
 
! Mianownik
| width="17%" | gan
+
| width="17%" | kerda
| width="17%" | ryan
+
| width="17%" | karda
| width="17%" | han
+
| width="17%" | kirda
| width="17%" | ptean
+
| width="17%" | kerada
| width="17%" | ptoan
+
| width="17%" | kerdiya
 
|-
 
|-
 
! Dopełniacz
 
! Dopełniacz
| gān
+
| kerdā
| ryān
+
| kardā
| hān
+
| kirdā
| pteān
+
| keradā
| ptoān
+
| kerdiyā
 
|-
 
|-
 
! Celownik
 
! Celownik
| gannu
+
| kerdaw
| rannu
+
| kardaw
| hannu
+
| kirdaw
| colspan="2" | pīrnu
+
| colspan="2" | kerdiw
 
|-
 
|-
 
! Biernik
 
! Biernik
| ganed
+
| kerded
| raned
+
| karded
| haned
+
| kirded
| colspan="2" | paed
+
| colspan="2" | kerdiyed
 
|-
 
|-
 
! Ablatyw
 
! Ablatyw
| gar̄tū
+
| kerdar̄tū
| rar̄tū
+
| kardar̄tū
| har̄tū
+
| kirdar̄tū
| colspan="2" | payū
+
| colspan="2" | kerdiyu
 
|-
 
|-
 
! Allatyw
 
! Allatyw
| gari
+
| kerdari
| rari
+
| kardari
| hari
+
| kirdari
| colspan="2" | pafri
+
| colspan="2" | kerdiri
 
|}
 
|}
'''tamten, tamta, tamto, tamci, tamte
 
  
Te zaimki tworzy się poprzez dodanie prefiksu '''ŝo'''-. Tutaj również formy w liczbie mnogiej takie same dla rodzaju męskiego i żeńskiego.
+
Zaimki '''tu, tam, wtedy''' są nieodmienne.
 +
*vé (tu/tutaj)
 +
*vissa (tam)
 +
*dīshar (wtedy)
 +
 
 +
====Zaimki pytajne====
 +
'''kto, co'''
 
{| class="wikitable" style="text-align:center;" border
 
{| class="wikitable" style="text-align:center;" border
! rowspan="2" | Przypadek
+
! Przypadek
! colspan="3" | Liczba pojedyncza
+
! rowspan="2" width="40%" |
! colspan="2" | Liczba mnoga
+
! rowspan="2" width="40%" | zan
 
|-
 
|-
! m
+
! I.
! f
 
! n
 
! m/f
 
! n
 
 
|-
 
|-
! Mianownik
+
! II.
| width="17%" | ŝogan
+
| zétri
| width="17%" | ŝoryan
+
| zantra
| width="17%" | ŝohan
 
| width="17%" | ŝoptean
 
| width="17%" | ŝoptoan
 
 
|-
 
|-
! Dopełniacz
+
! III.
| ŝogān
+
| zhe, źe
| ŝoryān
+
| zhin, źan
| ŝohān
 
| ŝopteān
 
| ŝoptoān
 
 
|-
 
|-
! Celownik
+
! IV.
| ŝogannu
+
| ize
| ŝorannu
+
| iza
| ŝohannu
 
| colspan="2" | ŝopīrnu
 
 
|-
 
|-
! Biernik
+
! V.
| ŝoganed
+
| colspan=2 | zaḱa, zéḱas, zaḱan
| ŝoraned
 
| ŝohaned
 
| colspan="2" | ŝopaed
 
 
|-
 
|-
! Ablatyw
+
! VI.
| ŝogar̄tū
+
| colspan=2 | zahwam, zéhwas, zahwan
| ŝorar̄tū
 
| ŝohar̄tū
 
| colspan="2" | ŝopayū
 
|-
 
! Allatyw
 
| ŝogari
 
| ŝorari
 
| ŝohari
 
| colspan="2" | ŝopafri
 
 
|}
 
|}
  
<br>'''taki, taka, takie, tacy, takie'''
+
'''czyj, czyja, czyje'''
 
 
 
{| class="wikitable" style="text-align:center;" border
 
{| class="wikitable" style="text-align:center;" border
 
! rowspan="2" | Przypadek
 
! rowspan="2" | Przypadek
Linia 2180: Linia 2255:
 
|-
 
|-
 
! Mianownik
 
! Mianownik
| width="17%" | kerda
+
| width="17%" | orye
| width="17%" | karda
+
| width="17%" | ora
| width="17%" | kirda
+
| width="17%" | oryo
| width="17%" | kerada
+
| width="17%" | orji
| width="17%" | kerdiya
+
| width="17%" | oroh
 
|-
 
|-
 
! Dopełniacz
 
! Dopełniacz
| kerdā
+
| oryān
| kardā
+
| oryā
| kirdā
+
| oryą
| keradā
+
| width="17%" | orij
| kerdiyā
+
| width="17%" | orijo
 
|-
 
|-
 
! Celownik
 
! Celownik
| kerdaw
+
| oru
| kardaw
+
| oriw
| kirdaw
+
| oror
| colspan="2" | kerdiw
+
| colspan="2" | orae
 
|-
 
|-
 
! Biernik
 
! Biernik
| kerded
+
| ored
| karded
+
| orad
| kirded
+
| orod
| colspan="2" | kerdiyed
+
| colspan="2" | oral
 
|-
 
|-
 
! Ablatyw
 
! Ablatyw
| kerdar̄tū
+
| oyir̄tū
| kardar̄tū
+
| oyar̄tū
| kirdar̄tū
+
| oyor̄tū
| colspan="2" | kerdiyu
+
| colspan="2" | orsirh
 
|-
 
|-
 
! Allatyw
 
! Allatyw
| kerdari
+
| orehi
| kardari
+
| oraha
| kirdari
+
| oraho
| colspan="2" | kerdiri
+
| colspan="2" | oraus
 
|}
 
|}
  
Zaimki '''tu, tam, wtedy''' są nieodmienne.
+
'''który, która, które'''
*vé (tu/tutaj)
 
*vissa (tam)
 
*dīshar (wtedy)
 
 
 
====Zaimki pytajne====
 
'''kto, co'''
 
 
{| class="wikitable" style="text-align:center;" border
 
{| class="wikitable" style="text-align:center;" border
! Przypadek
+
! rowspan="2" | Przypadek
! rowspan="2" width="40%" |
+
! colspan="3" | Liczba pojedyncza
! rowspan="2" width="40%" | zan
+
! colspan="2" | Liczba mnoga
 
|-
 
|-
! I.
+
! m
 +
! f
 +
! n
 +
! m/f
 +
! n
 
|-
 
|-
! II.
+
! Mianownik
| zétri
+
| width="17%" | andis
| zantra
+
| width="17%" | andas
 +
| width="17%" | andos
 +
| width="17%" | andé
 +
| width="17%" | andoh
 
|-
 
|-
! III.
+
! Dopełniacz
| zhe, źe
+
| andisān
| zhin, źan
+
| andasān
 +
| andosān
 +
| width="17%" | andéf
 +
| width="17%" | ando
 
|-
 
|-
! IV.
+
! Celownik
| ize
+
| andiw
| iza
+
| andaw
 +
| andow
 +
| colspan="2" | andoe
 
|-
 
|-
! V.
+
! Biernik
| colspan=2 | zaḱa, zéḱas, zaḱan
+
| andid
 +
| andad
 +
| andod
 +
| colspan="2" | andô
 
|-
 
|-
! VI.
+
! Ablatyw
| colspan=2 | zahwam, zéhwas, zahwan
+
| andir̄tū
|}
+
| andar̄tū
 
+
| andor̄tū
'''czyj, czyja, czyje'''
+
| colspan="2" | andôr
{| class="wikitable" style="text-align:center;" border
 
! rowspan="2" | Przypadek
 
! colspan="3" | Liczba pojedyncza
 
! colspan="2" | Liczba mnoga
 
 
|-
 
|-
! m
+
! Allatyw
! f
+
| andiha
! n
+
| andaha
! m/f
+
| andoha
! n
+
| colspan="2" | andaus
 +
|}
 +
 
 +
Reszta zaimków pytajnych jest nieodmienna.
 +
*zan (jaki)
 +
*fea (jak)
 +
*ashfan (gdzie)
 +
*datra, girdan (kiedy)
 +
*dassan (dlaczego)
 +
*qelan (ile)
 +
 
 +
====Zaimki nieokreślone====
 +
Tworzy się je poprzez dodanie końcówki '''-(i)t''' do odpowiedniego zaimka, niezależnie od rodzaju czy przypadka. Służą do wyrażenia pewnego, niesprecyzowanego pojęcia (osoby, rzeczy itd.), które dla mówiącego nie ma znaczenia. Odpowiada to polskiemu -ś, np ktoś, coś, któryś.
 +
<br> zét, zant, oryet, orat, oryot, andist, andast, andost, ashfant, dartat, girdant, qelant itd.
 +
 
 +
<br>Dla zaimków ''który, jaki, kto, gdzie, skąd, dokąd, jak, kiedy, czyj'' można utworzyć zaimek nieokreślony przez dodanie przyrostka '''-djovwe''', odpowiadającego polskiemu -kolwiek.
 +
<br> andisdjovwe, zandjovwe, zédjovwe, ashfandjovwe, oryedjovwe itd.
 +
 
 +
===Liczebniki===
 +
====0-9====
 +
<br>Liczby od 1 do 9 kończą się na '''-ir''', wyjątkiem jest tutaj 0. W przypadku liczebników porządkowych, z wyjątkiem liczb 0, 3, 6 i 9, pojawia się końcówka '''-ase''', dla rodzaju męskiego i żeńskiego, lub '''-aso''', dla rodzaju neutralnego. Liczebnik wielokrotny zawsze składa się z liczby i '''-illis/illos'''. 
 +
{| class="wikitable"
 
|-
 
|-
! Mianownik
+
!
| width="17%" | orye
+
! Liczebnik główny
| width="17%" | ora
+
! Liczebnik porządkowy
| width="17%" | oryo
+
! Liczebnik wielokrotny
| width="17%" | orji
 
| width="17%" | oroh
 
 
|-
 
|-
! Dopełniacz
+
|0
| oryān
+
|sūriya
| oryā
+
|sûriyas
| oryą
+
| -
| width="17%" | orij
 
| width="17%" | orijo
 
 
|-
 
|-
! Celownik
+
|1
| oru
+
|ekhrir
| oriw
+
|ekhrase/o
| oror
+
|ekhraillis/os
| colspan="2" | orae
 
 
|-
 
|-
! Biernik
+
|2
| ored
+
|lāwir
| orad
+
|lāwase/o
| orod
+
|lāwaillis/os
| colspan="2" | oral
 
 
|-
 
|-
! Ablatyw
+
|3
| oyir̄tū
+
|azhir
| oyar̄tū
+
|azhûne/o
| oyor̄tū
+
|azhûrillis/os
| colspan="2" | orsirh
 
 
|-
 
|-
! Allatyw
+
|4
| orehi
+
|śniahir
| oraha
+
|śniahase/o
| oraho
+
|śniahillis/os
| colspan="2" | oraus
 
|}
 
 
 
'''który, która, które'''
 
{| class="wikitable" style="text-align:center;" border
 
! rowspan="2" | Przypadek
 
! colspan="3" | Liczba pojedyncza
 
! colspan="2" | Liczba mnoga
 
 
|-
 
|-
! m
+
|5
! f
+
|ghavir
! n
+
|ghavase/o
! m/f
+
|ghavaillis/os
! n
 
 
|-
 
|-
! Mianownik
+
|6
| width="17%" | andis
+
|wéshir
| width="17%" | andas
+
|wéane/o
| width="17%" | andos
+
|wéshaillis/os
| width="17%" | andé
 
| width="17%" | andoh
 
 
|-
 
|-
! Dopełniacz
+
|7
| andisān
+
|swāhir
| andasān
+
|swāhase/o
| andosān
+
|swāhillis/os
| width="17%" | andéf
 
| width="17%" | ando
 
 
|-
 
|-
! Celownik
+
|8
| andiw
+
|jyotir
| andaw
+
|jyotase/o
| andow
+
|jyotaillis/os
| colspan="2" | andoe
 
 
|-
 
|-
! Biernik
+
|9
| andid
+
|ir̄ir
| andad
+
|ir̄ŝe/o
| andod
+
|ir̄aillis/os
| colspan="2" | andô
+
|}
|-
+
 
! Ablatyw
+
====10-90====
| andir̄tū
+
<br>Liczby te zawsze kończą się na '''-śat'''. Liczebniki porządkowe zakończone są na '''-śashe/śasho''' a liczebniki wielokrotne na '''-illis/illos'''.
| andar̄tū
+
{| class="wikitable"
| andor̄tū
 
| colspan="2" | andôr
 
|-
 
! Allatyw
 
| andiha
 
| andaha
 
| andoha
 
| colspan="2" | andaus
 
|}
 
 
 
Reszta zaimków pytajnych jest nieodmienna.
 
*zan (jaki)
 
*fea (jak)
 
*ashfan (gdzie)
 
*datra, girdan (kiedy)
 
*dassan (dlaczego)
 
*qelan (ile)
 
 
 
====Zaimki nieokreślone====
 
Tworzy się je poprzez dodanie końcówki '''-(i)t''' do odpowiedniego zaimka, niezależnie od rodzaju czy przypadka. Służą do wyrażenia pewnego, niesprecyzowanego pojęcia (osoby, rzeczy itd.), które dla mówiącego nie ma znaczenia. Odpowiada to polskiemu -ś, np ktoś, coś, któryś.
 
<br> zét, zant, oryet, orat, oryot, andist, andast, andost, ashfant, dartat, girdant, qelant itd.
 
 
 
<br>Dla zaimków ''który, jaki, kto, gdzie, skąd, dokąd, jak, kiedy, czyj'' można utworzyć zaimek nieokreślony przez dodanie przyrostka '''-djovwe''', odpowiadającego polskiemu -kolwiek.
 
<br> andisdjovwe, zandjovwe, zédjovwe, ashfandjovwe, oryedjovwe itd.
 
 
 
===Liczebniki===
 
====0-9====
 
<br>Liczby od 1 do 9 kończą się na '''-ir''', wyjątkiem jest tutaj 0. W przypadku liczebników porządkowych, z wyjątkiem liczb 0, 3, 6 i 9, pojawia się końcówka '''-ase''', dla rodzaju męskiego i żeńskiego, lub '''-aso''', dla rodzaju neutralnego. Liczebnik wielokrotny zawsze składa się z liczby i '''-illis/illos'''.  
 
{| class="wikitable"
 
 
|-
 
|-
 
!
 
!
Linia 2378: Linia 2429:
 
! Liczebnik wielokrotny
 
! Liczebnik wielokrotny
 
|-
 
|-
|0
+
|10
|sūriya
+
|déśat
|sûriyas
+
|déśashe/o
| -
+
|déśatillis/os
 
|-
 
|-
|1
+
|20
|ekhrir
+
|lawśat
|ekhrase/o
+
|lawśashe/o
|ekhraillis/os
+
|lāwatillis/os
 
|-
 
|-
|2
+
|30
|lāwir
+
|azhośat
|lāwase/o
+
|azhośashe/o
|lāwaillis/os
+
|azhośatillis/os
 
|-
 
|-
|3
+
|40
|azhir
+
|śniaśat
|azhûne/o
+
|śniaśashe/o
|azhûrillis/os
+
|śniaśatillis/os
 
|-
 
|-
|4
+
|50
|śniahir
+
|ghavśat
|śniahase/o
+
|ghavśashe/o
|śniahillis/os
+
|ghavśatillis/os
 
|-
 
|-
|5
+
|60
|ghavir
+
|wéśat
|ghavase/o
+
|wéśashe/o
|ghavaillis/os
+
|wéśatillis/os
 
|-
 
|-
|6
+
|70
|wéshir
+
|swaśat
|wéane/o
+
|swaśashe/o
|wéshaillis/os
+
|swaśatillis/os
 
|-
 
|-
|7
+
|80
|swāhir
+
|jyaśat
|swāhase/o
+
|jyaśashe/o
|swāhillis/os
+
|jyaśatillis/os
 
|-
 
|-
|8
+
|90
|jyotir
+
|ir̄śat
|jyotase/o
+
|ir̄śashe/o
|jyotaillis/os
+
|ir̄śatillis/os
|-
 
|9
 
|ir̄ir
 
|ir̄ŝe/o
 
|ir̄aillis/os
 
 
|}
 
|}
  
====10-90====
+
====11-99====
<br>Liczby te zawsze kończą się na '''-śat'''. Liczebniki porządkowe zakończone są na '''-śashe/śasho''' a liczebniki wielokrotne na '''-illis/illos'''.
+
<br>Tworzy się je poprzez złączenie liczb dziesiątek i jedności, przy czym pierwsza jest liczba jedności a ostatnie dziesiątek. Dosłownie oznacza to np. ''dwa-czterdzieści'' jako czterdzieści dwa. Podobnie wyglądają liczebniki porządkowe i wielokrotne - nieodmieniona liczba jedności i odmieniona liczba dziesiątek.
 
{| class="wikitable"
 
{| class="wikitable"
 
|-
 
|-
Linia 2438: Linia 2484:
 
! Liczebnik wielokrotny
 
! Liczebnik wielokrotny
 
|-
 
|-
|10
+
|11
|déśat
+
|ekhrirdéśat
|déśashe/o
+
|ekhrirdéśashe/o
|déśatillis/os
+
|ekhrirdéśatillis/os
 
|-
 
|-
|20
+
|12
|lawśat
+
|lāwirdéśat
|lawśashe/o
+
|lāwirdéśashe/o
|lāwatillis/os
+
|lāwirdéśatillis/os
 
|-
 
|-
|30
+
|13
|azhośat
+
|azhayodéśat
|azhośashe/o
+
|azhayodéśasho
|azhośatillis/os
+
|azhayodéśatillis/os
 
|-
 
|-
|40
+
|14
|śniaśat
+
|śniahirdéśat
|śniaśashe/o
+
|śniahidéśashe/o
|śniaśatillis/os
+
|śniahidéśatillis/os
 
|-
 
|-
|50
+
|15
|ghavśat
+
|ghavirdéśat
|ghavśashe/o
+
|ghavirdéśashe/o
|ghavśatillis/os
+
|ghavirdéśatillis/os
 +
|-
 +
|16
 +
|wéshirdéśat
 +
|wéshirdéśashe/o
 +
|wéshirdéśatillis/os
 
|-
 
|-
|60
+
|17
|wéśat
+
|swāhirdéśat
|wéśashe/o
+
|swāhirdéśashe/o
|wéśatillis/os
+
|swāhirdéśatillis/os
 
|-
 
|-
|70
+
|18
|swaśat
+
|jyotirdéśat
|swaśashe/o
+
|jyotirdéśashe/o
|swaśatillis/os
+
|jyotirdéśatillis/os
 
|-
 
|-
|80
+
|19
|jyaśat
+
|ir̄irdéśat
|jyaśashe/o
+
|ir̄irdéśashe/o
|jyaśatillis/os
+
|ir̄irdéśatillis/os
 
|-
 
|-
|90
+
|21
|ir̄śat
+
|ekhrirlawśat
|ir̄śashe/o
+
|ekhrirlawśashe/o
|ir̄śatillis/os
+
|ekhrirlāwatillis/os
|}
 
 
 
====11-99====
 
<br>Tworzy się je poprzez złączenie liczb dziesiątek i jedności, przy czym pierwsza jest liczba jedności a ostatnie dziesiątek. Dosłownie oznacza to np. ''dwa-czterdzieści'' jako czterdzieści dwa. Podobnie wyglądają liczebniki porządkowe i wielokrotne - nieodmieniona liczba jedności i odmieniona liczba dziesiątek.
 
{| class="wikitable"
 
 
|-
 
|-
!
+
|22
! Liczebnik główny
+
|lāwirlawśat
! Liczebnik porządkowy
+
|lāwirlawśashe/o
! Liczebnik wielokrotny
+
|lāwirlāwatillis/os
 
|-
 
|-
|11
+
|23
|ekhrirdéśat
+
|azhayolawśat
|ekhrirdéśashe/o
+
|azhayolawśashe/o
|ekhrirdéśatillis/os
+
|azhayolāwatillis/os
 
|-
 
|-
|12
+
|24
|lāwirdéśat
+
|śniahirlawśat
|lāwirdéśashe/o
+
|śniahirlawśashe/o
|lāwirdéśatillis/os
+
|śniahirlāwatillis/os
 
|-
 
|-
|13
+
|31
|azhayodéśat
+
|ekhrirazhośat
|azhayodéśasho
+
|ekhrirazhośashe/o
|azhayodéśatillis/os
+
|ekhrirazhośatillis/os
 
|-
 
|-
|14
+
|32
|śniahirdéśat
+
|lāwirazhośat
|śniahidéśashe/o
+
|lāwirazhośashe/o
|śniahidéśatillis/os
+
|lāwirazhośatillis/os
 
|-
 
|-
|15
+
|33
|ghavirdéśat
+
|azhayoazhośat
|ghavirdéśashe/o
+
|azhayoazhośashe/o
|ghavirdéśatillis/os
+
|azhayoazhośatillis/os
 
|-
 
|-
|16
+
|}
|wéshirdéśat
+
 
|wéshirdéśashe/o
+
====100-900====
|wéshirdéśatillis/os
+
<br>Setki, przypominają nieco dziesiątki, gdyż tworzy się je na podobnej zasadzie. Liczebnik główny zakończony jest na '''-éd''', które pochodzi od ''zéd'', liczebnik porządkowy zakończony jest '''-ase/o''', natomiast tworzenie liczebnika wielokrotnego pozostaje bez zmian. 
 +
{| class="wikitable"
 
|-
 
|-
|17
+
!
|swāhirdéśat
+
! Liczebnik główny
|swāhirdéśashe/o
+
! Liczebnik porządkowy
|swāhirdéśatillis/os
+
! Liczebnik wielokrotny
 
|-
 
|-
|18
+
|100
|jyotirdéśat
+
|zéd
|jyotirdéśashe/o
+
|zédase/o
|jyotirdéśatillis/os
+
|zédillis/os
 
|-
 
|-
|19
+
|200
|ir̄irdéśat
+
|lawéd
|ir̄irdéśashe/o
+
|lawédase/o
|ir̄irdéśatillis/os
+
|lawédillis/os
 
|-
 
|-
|21
+
|300
|ekhrirlawśat
+
|azhéd
|ekhrirlawśashe/o
+
|azhédase/o
|ekhrirlāwatillis/os
+
|azhédillis/os
 
|-
 
|-
|22
+
|400
|lāwirlawśat
+
|śniahéd
|lāwirlawśashe/o
+
|śniahédase/o
|lāwirlāwatillis/os
+
|śniahédillis/os
 
|-
 
|-
|23
+
|500
|azhayolawśat
+
|ghavéd
|azhayolawśashe/o
+
|ghavédase/o
|azhayolāwatillis/os
+
|ghavédillis/os
 
|-
 
|-
|24
+
|600
|śniahirlawśat
+
|wéshéd
|śniahirlawśashe/o
+
|wéshédase/o
|śniahirlāwatillis/os
+
|wéshédillis/os
 
|-
 
|-
|31
+
|700
|ekhrirazhośat
+
|swahéd
|ekhrirazhośashe/o
+
|swahédase/o
|ekhrirazhośatillis/os
+
|swahédillis/os
 
|-
 
|-
|32
+
|800
|lāwirazhośat
+
|jyotéd
|lāwirazhośashe/o
+
|jyotédase/o
|lāwirazhośatillis/os
+
|jyotédillis/os
|-
 
|33
 
|azhayoazhośat
 
|azhayoazhośashe/o
 
|azhayoazhośatillis/os
 
 
|-
 
|-
 +
|900
 +
|irzéd
 +
|irzédase/o
 +
|irzédillis/os
 
|}
 
|}
  
====100-900====
+
====1000-9000====
<br>Setki, przypominają nieco dziesiątki, gdyż tworzy się je na podobnej zasadzie. Liczebnik główny zakończony jest na '''-éd''', które pochodzi od ''zéd'', liczebnik porządkowy zakończony jest '''-ase/o''', natomiast tworzenie liczebnika wielokrotnego pozostaje bez zmian. 
+
<br>Przed li
 
{| class="wikitable"
 
{| class="wikitable"
 
|-
 
|-
Linia 2584: Linia 2630:
 
! Liczebnik wielokrotny
 
! Liczebnik wielokrotny
 
|-
 
|-
|100
+
|1000
|zéd
+
|dwiźyat
|zédase/o
+
|dwiźyase/o
|zédillis/os
+
|dwiźyatillis/os
 
|-
 
|-
|200
+
|2000
|lawéd
+
|lawiźyat
|lawédase/o
+
|lawiźyase/o
|lawédillis/os
+
|lawiźyatillis/os
 
|-
 
|-
|300
+
|3000
|azhéd
+
|azhiźyat
|azhédase/o
+
|azhiźyase/o
|azhédillis/os
+
|azhiźyatillis/os
 
|-
 
|-
|400
+
|4000
|śniahéd
+
|śniaźyat
|śniahédase/o
+
|śniaźyase/o
|śniahédillis/os
+
|śniaźyatillis/os
 
|-
 
|-
|500
+
|5000
|ghavéd
+
|ghaviźyat
|ghavédase/o
+
|ghaviźyase/o
|ghavédillis/os
+
|ghaviźyatillis/os
 
|-
 
|-
|600
+
|6000
|wéshéd
+
|wéshiźyat
|wéshédase/o
+
|wéshiźyase/o
|wéshédillis/os
+
|wéshiźyatillis/os
 
|-
 
|-
|700
+
|7000
|swahéd
+
|swahiźyat
|swahédase/o
+
|swahiźyase/o
|swahédillis/os
+
|swahiźyatillis/os
 
|-
 
|-
|800
+
|8000
|jyotéd
+
|jyotiźyat
|jyotédase/o
+
|jyotiźyase/o
|jyotédillis/os
+
|jyotiźyatillis/os
 
|-
 
|-
|900
+
|9000
|irzéd
+
|irźyat
|irzédase/o
+
|irźyase/o
|irzédillis/os
+
|irźyatillis/os
 
|}
 
|}
 +
====Inne====
 +
1 - ekhérani (''jedyny'')
 +
<br>2 - aywīr (''oba, obydwa'')
 +
<br>(3-9) - cinru (''kilka'') → → → cinrillis/os (''kilkakrotny'')           
 +
<br>(11–19) - cinbhaśat (''kilkanaście'') → cinbhaśashe/o (''kilkunasty'') → cinbhaśatillis/os (''kilkunastokrotny'')
 +
<br>(20–90) - cintraśat (''kilkadziesiąt'') → cintraśashe/o (''kilkudziesiąty'') → cintraśatillis/os (''kilkudziesięciokrotny'')
 +
<br>(200–900) - cinrhéd (''kilkaset'') → cinrhaśashe/o (''kilkusetny'') → cinrhédillis/os (''kilkusetkrotny'')
 +
<br>kyara (''wiele'') → → → kyaraillis/os (''wielokrotny'')
 +
<br>beraxes (''milion'')
 +
<br>rhamai (''wiele; liczba oznaczająca, niesprecyzowaną ogromną ilość, często powyżej miliona, miliard'')
  
====1000-9000====
+
====Odmiana liczebników====
<br>Przed li
+
Liczebniki nie odmieniają się
{| class="wikitable"
+
 
 +
===Tryby===
 +
Ajdyniriański posiada 4 tryby: orzekający, rozkazujący, przypuszczający, życzący. Dodatkowo, w ayńadhańskim i staro-ajdyniriańskim istniał piąty tryb - nieświadka, lecz zanikł on na przestrzeni wieków.
 +
====Tryb orzekający====
 +
Tryb orzekający wyraża obiektywny, neutralny stosunek mówiącego do wypowiadanej treści. Składa się na niego zwykła odmiana przez osoby. Podstawowy tryb.
 +
 
 +
====Tryb rozkazujący====
 +
Tryb rozkazujący wyraża rozkaz, życzenie lub prośbę. Tworzy się go identycznie dla wszystkich osób, poprzez usunięcie z bezokolicznika końcówki -e i zamienienie jej na -'''o'''.
 +
 
 +
{| class="wikitable" style="text-align:center"
 +
!Osoba
 +
!Końcówka
 +
!Przykład
 +
!Tłumaczenie
 
|-
 
|-
!
+
|rowspan="5" | Wszystkie osoby 
! Liczebnik główny
+
|rowspan="5" |-'''o'''
! Liczebnik porządkowy
+
|
! Liczebnik wielokrotny
+
<br>mifen'''o'''
|-
+
----
|1000
+
<br>dhāyart'''o'''
|dwiźyat
+
----
|dwiźyase/o
+
<br>rahet'''o'''
|dwiźyatillis/os
+
|
|-
+
<br>jeść!
|2000
+
----
|lawiźyat
+
<br>podbijć!
|lawiźyase/o
+
----
|lawiźyatillis/os
+
<br>żyć!
 +
|}
 +
 
 +
W przypadku zdania rozkazującego przed czasownikiem zazwyczaj wstawia się jeszcze osobę, która jest z reguły pomijana w zdaniach twierdzących, chociaż nie jest to konieczne. Gdy osoba jest obecna można to przetłumaczyć jako konkretny rozkaz do konkretnej osoby, gdy jej natomiast nie ma jest to raczej rozkaz ogólny.
 +
 
 +
<br>Mę mifeno! Mę dhāyarto! Mę raheto! - Jedź! Podbijaj! Żyj!
 +
<br>Mifeno! Dhāyarto! Raheto! - Jeść! Podbijać! Żyć!
 +
 
 +
====Tryb przypuszczający====
 +
Tryb przypuszczający wyraża niepewność, warunkowość lub wyrażone pośrednio życzenie. Tworzy się go, poprzez dodanie do bezokolicznika odpowiedniej końcówki.
 +
{| class="wikitable"
 
|-
 
|-
|3000
+
! Osoba
|azhiźyat
+
! Końcówka
|azhiźyase/o
+
! Przykład
|azhiźyatillis/os
+
! Tłumaczenie
 
|-
 
|-
|4000
+
|
|śniaźyat
+
| -'''arin'''
|śniaźyase/o
+
|
|śniaźyatillis/os
+
mifene'''arin'''
|-
+
----
|5000
+
dhāyarte'''arin'''
|ghaviźyat
+
----
|ghaviźyase/o
+
rahete'''arin'''
|ghaviźyatillis/os
+
|jadłbym
 +
----
 +
podbijałbym
 +
----
 +
żyłbym
 
|-
 
|-
|6000
+
|
|wéshiźyat
+
| -'''étin'''
|wéshiźyase/o
+
|
|wéshiźyatillis/os
+
mifen'''étin'''
 +
----
 +
dhāyart'''étin'''
 +
----
 +
rahet'''étin'''
 +
|jadłbyś
 +
----
 +
podbijałbyś
 +
----
 +
żyłbyś
 
|-
 
|-
|7000
+
| źa/rha/qa
|swahiźyat
+
| -'''tyan'''
|swahiźyase/o
+
|
|swahiźyatillis/os
+
mifen'''tyan'''
|-
+
----
|8000
+
dhāyart'''yan'''
|jyotiźyat
+
----
|jyotiźyase/o
+
rahet'''yan'''
|jyotiźyatillis/os
+
|jadłby/jadłaby/jadłoby
 +
----
 +
podbijałby/podbijałaby/podbijałoby*
 +
----
 +
żyłby/żyłaby/żyłoby*
 +
|-
 +
| ṕef/ṕur/ṕi
 +
| -'''zhin'''
 +
|
 +
mifene'''zhin'''
 +
----
 +
dhāyarte'''zhin'''
 +
----
 +
rahete'''zhin'''
 +
|jedlibyśmy
 +
----
 +
podbijalibyśmy
 +
----
 +
żylibyśmy
 
|-
 
|-
|9000
+
| yôk
|irźyat
+
| -'''elin'''
|irźyase/o
+
|
|irźyatillis/os
+
mifen'''elin'''
|}
+
----
====Inne====
+
dhāyart'''elin'''
1 - ekhérani (''jedyny'')
+
----
<br>2 - aywīr (''oba, obydwa'')
+
rahet'''elin'''
<br>(3-9) - cinru (''kilka'') --> --- ---> cinrillis/os (''kilkakrotny'')           
+
|jedlibyście
<br>(11–19) - cinbhaśat (''kilkanaście'') --> cinbhaśashe/o (''kilkunasty'') --> cinbhaśatillis/os (''kilkunastokrotny'')
 
<br>(20–90) - cintraśat (''kilkadziesiąt'') --> cintraśashe/o (''kilkudziesiąty'') --> cintraśatillis/os (''kilkudziesięciokrotny'')
 
<br>(200–900) - cinrhéd (''kilkaset'') --> cinrhaśashe/o (''kilkusetny'') --> cinrhédillis/os (''kilkusetkrotny'')
 
<br>kyara (''wiele'') ---> --- ---> kyaraillis/os (''wielokrotny'')
 
<br>beraxes (''milion'')
 
<br>rhamai (''wiele; liczba oznaczająca, niesprecyzowaną ogromną ilość, często powyżej miliona, miliard'')
 
 
 
====Odmiana liczebników====
 
Liczebniki nie odmieniają się
 
 
 
===Tryby===
 
Ajdyniriański posiada 4 tryby: orzekający, rozkazujący, przypuszczający, życzący. Dodatkowo, w ayńadhańskim i staro-ajdyniriańskim istniał piąty tryb - nieświadka, lecz zanikł on na przestrzeni wieków.
 
====Tryb orzekający====
 
Tryb orzekający wyraża obiektywny, neutralny stosunek mówiącego do wypowiadanej treści. Składa się na niego zwykła odmiana przez osoby. Podstawowy tryb.
 
 
 
====Tryb rozkazujący====
 
Tryb rozkazujący wyraża rozkaz, życzenie lub prośbę. Tworzy się go identycznie dla wszystkich osób, poprzez usunięcie z bezokolicznika końcówki -e i zamienienie jej na -'''o'''.
 
 
 
{| class="wikitable" style="text-align:center"
 
!Osoba
 
!Końcówka
 
!Przykład
 
!Tłumaczenie
 
|-
 
|rowspan="5" | Wszystkie osoby 
 
|rowspan="5" |-'''o'''
 
|  
 
<br>mifen'''o'''
 
 
----
 
----
<br>dhāyart'''o'''
+
podbijalibyście
 
----
 
----
<br>rahet'''o'''
+
żylibyście
 +
|-
 +
| ta
 +
| -'''vin'''
 
|
 
|
<br>jeść!
+
mifene'''vin'''
 
----
 
----
<br>podbijć!
+
dhāyarte'''vin'''
 
----
 
----
<br>żyć!
+
rahete'''vin'''
 +
|jedliby
 +
----
 +
podbijaliby
 +
----
 +
żyliby
 +
|-
 +
| obwiatyw
 +
| -'''ŝin'''
 +
|
 +
mifene'''ŝin'''
 +
----
 +
dhāyarte'''ŝin'''
 +
----
 +
rahete'''ŝin'''
 +
|
 
|}
 
|}
 +
* tutaj, tak samo jak w normalnej odmianie, gdy w czasowniku regularnym przed końcowym e stoi t, ť, d lub dh, nie dubluje się tego dodając kolejne t tylko od razu dodaje -'''yan'''.
  
W przypadku zdania rozkazującego przed czasownikiem zazwyczaj wstawia się jeszcze osobę, która jest z reguły pomijana w zdaniach twierdzących, chociaż nie jest to konieczne. Gdy osoba jest obecna można to przetłumaczyć jako konkretny rozkaz do konkretnej osoby, gdy jej natomiast nie ma jest to raczej rozkaz ogólny.
+
====Tryb życzący====
 
+
Tryb życzący wyraża życzenie, nadzieję lub możliwość. Tutaj również dochodzi odpowiednia odmiana. Ten tryb odpowiada mniej więcej polskiej konstrukcji "oby coś".
<br>Mę mifeno! Mę dhāyarto! Mę raheto! - Jedź! Podbijaj! Żyj!
 
<br>Mifeno! Dhāyarto! Raheto! - Jeść! Podbijać! Żyć!
 
 
 
====Tryb przypuszczający====
 
Tryb przypuszczający wyraża niepewność, warunkowość lub wyrażone pośrednio życzenie. Tworzy się go, poprzez dodanie do bezokolicznika odpowiedniej końcówki.
 
 
{| class="wikitable"
 
{| class="wikitable"
 
|-
 
|-
Linia 2740: Linia 2836:
 
! Końcówka
 
! Końcówka
 
! Przykład
 
! Przykład
! Tłumaczenie
 
 
|-
 
|-
 
| xé
 
| xé
| -'''arin'''  
+
| -'''arya'''  
 
|
 
|
mifene'''arin'''
+
mifene'''arya''' (obym jadł)
 
----
 
----
dhāyarte'''arin'''
+
dhāyarte'''arya''' (obym podbijał)
 
----
 
----
rahete'''arin'''
+
rahete'''arya''' (obym żył)
|jadłbym
+
|-
 +
| mę
 +
|  -'''étrya'''
 +
|
 +
mifen'''étrya''' (obyś jadł)
 
----
 
----
podbijałbym
+
dhāyart'''étrya''' (obyś podbijał)
 
----
 
----
żyłbym
+
rahet'''étrya''' (obyś żył)
 +
 
 
|-
 
|-
|
+
| źa
| -'''étin'''
+
| -'''arti'''
 
|
 
|
mifen'''étin'''
+
mifen'''arti''' (oby jadł)
 
----
 
----
dhāyart'''étin'''
+
dhāyart'''arti''' (oby podbijał)
 
----
 
----
rahet'''étin'''
+
rahet'''arti''' (oby żył)
|jadłbyś
+
 
 +
|-
 +
| rha
 +
| -'''arta'''
 +
|
 +
mifen'''arta''' (oby jadła)
 
----
 
----
podbijałbyś
+
dhāyart'''arta''' (oby podbijała)
 
----
 
----
żyłbyś
+
rahet'''arta''' (oby żyła)
 +
 
 
|-
 
|-
| źa/rha/qa
+
| qa
| -'''tyan'''
+
| -'''arto'''
 
|
 
|
mifen'''tyan'''  
+
mifen'''arto''' (oby jadło)
 
----
 
----
dhāyart'''yan'''  
+
dhāyart'''arto''' (oby podbijało)
 
----
 
----
rahet'''yan'''  
+
rahet'''arto''' (oby żyło)
|jadłby/jadłaby/jadłoby
+
 
 +
|-
 +
| ṕef
 +
| -'''zef'''
 +
|
 +
mifene'''zef''' (obyśmy jedli)
 
----
 
----
podbijałby/podbijałaby/podbijałoby*
+
dhāyarte'''zef''' (obyśmy podbijali)
 
----
 
----
żyłby/żyłaby/żyłoby*
+
rahete'''zef''' (obyśmy żyli)
 +
 
 
|-
 
|-
| ṕef/ṕur/ṕi
+
| ṕur
| -'''zhin'''
+
| -'''zūr'''
 
|
 
|
mifene'''zhin'''  
+
mifene'''zūr''' (obyśmy jedli)
 
----
 
----
dhāyarte'''zhin'''  
+
dhāyarte'''zūr''' (obyśmy podbijali)
 
----
 
----
rahete'''zhin'''  
+
rahete'''zūr''' (obyśmy żyli)
|jedlibyśmy
+
 
 +
|-
 +
| ṕi
 +
| -'''zish'''
 +
|
 +
mifene'''zish''' (obyśmy jedli)
 
----
 
----
podbijalibyśmy
+
dhāyarte'''zish''' (obyśmy podbijali)
 
----
 
----
żylibyśmy
+
rahete'''zish''' (obyśmy żyli)
 +
 
 
|-
 
|-
 
| yôk
 
| yôk
| -'''elin'''
+
| -'''elon'''
 
|
 
|
mifen'''elin'''
+
mifen'''elon''' (obyście jedli)
 
----
 
----
dhāyart'''elin'''
+
dhāyart'''elon''' (obyście podbijali)
 
----
 
----
rahet'''elin'''
+
rahet'''elon''' (obyście żyli)
|jedlibyście
+
 
----
 
podbijalibyście
 
----
 
żylibyście
 
 
|-
 
|-
 
| ta
 
| ta
| -'''vin'''
+
| -'''rava'''
 
|
 
|
mifene'''vin'''
+
mifene'''rava''' (oby jedli)
 
----
 
----
dhāyarte'''vin'''  
+
dhāyarte'''rava''' (oby podbijali)
 
----
 
----
rahete'''vin'''  
+
rahete'''rava''' (oby żyli)
|jedliby
 
----
 
podbijaliby
 
----
 
żyliby
 
 
|-
 
|-
 
| obwiatyw
 
| obwiatyw
| -'''ŝin'''
+
| -'''ŝap'''
 
|
 
|
mifene'''ŝin'''
+
mifene'''ŝap'''
 
----
 
----
dhāyarte'''ŝin'''
+
dhāyarte'''ŝap'''
 
----
 
----
rahete'''ŝin'''
+
rahete'''ŝap'''
|
 
 
|}
 
|}
* tutaj, tak samo jak w normalnej odmianie, gdy w czasowniku regularnym przed końcowym e stoi t, ť, d lub dh, nie dubluje się tego dodając kolejne t tylko od razu dodaje -'''yan'''.
+
====Tryb nieświadka====
 +
Tryb nieświadka oznacza niepewną, wątpliwą informację, taką której mówiący nie był świadkiem lub która zaczerpał od osób trzecich. Tryb ten był stosowany często w języku ayńadhańskim i staroajdyniriańskim, posiadał również rozbudowaną odmianę przez osoby. Do chwili obecnej zachował się jedynie w szczątkowej formie, w postaci specjalnej konstrukcji.
  
====Tryb życzący====
+
W przypadku czasowników regularnych:
Tryb życzący wyraża życzenie, nadzieję lub możliwość. Tutaj również dochodzi odpowiednia odmiana. Ten tryb odpowiada mniej więcej polskiej konstrukcji "oby coś".
+
<pre>Bezokolicznik(-e) + wrostek -n- + końcówka odmiany
 +
</pre> 
 +
Np. Rha e rakhasas qasarta
 +
<br/>(Ona spotyka się ze szlachcicami) 
 +
 
 +
<br>Rha ôhirita, oan e rakhasas qasar'''en'''ta
 +
<br/>(Ona mówi, że spotyka się ze szlachcicami)
 +
 
 +
W przypadku czasowników nieregularnych:
 +
<pre>Bezokolicznik + ennes
 +
</pre>
 +
Np. Źa bazdirazi daraem
 +
<br/>(On ma syna)
 +
 
 +
<br>Źa ôhiriti, oan bazdirazi darād ennes
 +
<br/>(On mówi, że ma syna)
 +
 
 +
===Czasy===
 +
Istnieją 3 czasy - teraźniejszy, przeszły i przyszły. Zarówno czas przeszły jak i przyszły tworzy się podobnie, w regularnym bezokoliczniku w miejsce -'''e''' należy dodać najpierw zrostek odpowiadający za czas, a następnie taki odpowiadający za odmianę przez osoby.
 +
====Czas teraźniejszy====
 +
Tworzony przez zwykłą odmianę czasownika przez osoby.
 +
 
 +
====Czas przeszły====
 +
W czasie przeszłym zrostek wskazujący czas to -'''ī'''-. Wyjątkiem jest tu obwiatyw, gdzie zamiast -ī- pojawia się jedynie końcówka -'''īssi'''.
 
{| class="wikitable"
 
{| class="wikitable"
 
|-
 
|-
! Osoba
+
!   Osoba  
! Końcówka
+
!   Końcówka  
! Przykład
+
!   Przykład
 
|-
 
|-
| xé
+
| align="center" | xé
| -'''arya'''  
+
| align="center" | '''-wā'''
|
+
| align="center" | 
mifene'''arya''' (obym jadł)
+
mifen''ī'''''wā''' - jadłem
 
----
 
----
dhāyarte'''arya''' (obym podbijał)
+
qat''ī'''''wā''' - lubiłem*
 +
|-
 +
| align="center" | mę
 +
| align="center" | '''-yą'''
 +
| align="center" | 
 +
mifen''ī'''''yą''' - jadłeś
 
----
 
----
rahete'''arya''' (obym żył)
+
qat''ī'''''yą''' - lubiłeś
 
|-
 
|-
|
+
| align="center" | źa
| -'''étrya'''
+
| align="center" | '''-dri'''
|
+
| align="center" | 
mifen'''étrya''' (obyś jadł)
+
mifen''ī'''''dri''' - jadł
 
----
 
----
dhāyart'''étrya''' (obyś podbijał)
+
qat''ī'''''dri''' - lubił
 +
|-
 +
| align="center" | rha
 +
| align="center" | '''-dra'''
 +
| align="center" | 
 +
mifen''ī'''''dra''' - jadła
 
----
 
----
rahet'''étrya''' (obyś żył)
+
qat''ī'''''dra''' - lubiła
 
 
 
|-
 
|-
| źa
+
| align="center" | qa
| -'''arti'''
+
| align="center" | '''-dro'''
|
+
| align="center" | 
mifen'''arti''' (oby jadł)
+
mifen''ī'''''dro''' - jadło
----
 
dhāyart'''arti''' (oby podbijał)
 
 
----
 
----
rahet'''arti''' (oby żył)
+
qat''ī'''''dro''' - lubiło
 
 
 
|-
 
|-
| rha
+
| align="center" | ṕef
| -'''arta'''
+
| align="center" | '''-dzve'''
|
+
| align="center" | 
mifen'''arta''' (oby jadła)
+
mifen''''''dzve''' - jedliśmy
 
----
 
----
dhāyart'''arta''' (oby podbijała)
+
qat''ī'''''dzve''' - lubiliśmy
 +
|-
 +
| align="center" | ṕur
 +
| align="center" | '''-źve'''
 +
| align="center" | 
 +
mifen''ī'''''źve''' - jedliśmy
 
----
 
----
rahet'''arta''' (oby żyła)
+
qat''ī'''''źve''' - lubiliśmy
 
 
 
|-
 
|-
| qa
+
| align="center" | ṕi
| -'''arto'''
+
| align="center" | '''-djve'''  
|
+
| align="center" | 
mifen'''arto''' (oby jadło)
+
mifen''''''djve''' - jedliśmy
 
----
 
----
dhāyart'''arto''' (oby podbijało)
+
qat''ī'''''djve''' - lubiliśmy
----
 
rahet'''arto''' (oby żyło)
 
 
 
 
|-
 
|-
| ṕef
+
| align="center" | yôk
| -'''zef'''
+
| align="center" | '''-llay'''  
|
+
| align="center" | 
mifene'''zef''' (obyśmy jedli)
+
mifen''ī'''''llay''' - jedliście
 
----
 
----
dhāyarte'''zef''' (obyśmy podbijali)
+
qat''ī'''''llay''' - lubiliście
 +
|-
 +
| align="center" | ta
 +
| align="center" | '''-sht'''
 +
| align="center" | 
 +
mifen''ī'''''sht''' - jedli
 
----
 
----
rahete'''zef''' (obyśmy żyli)
+
qat''ī'''''sht''' - lubili
 
 
 
|-
 
|-
| ṕur
+
| align="center" | obwiatyw
| -'''zūr'''
+
| align="center" | '''-īssi'''
|
+
| align="center" | 
mifene'''zūr''' (obyśmy jedli)
+
mifen'''īssi'''
 
----
 
----
dhāyarte'''zūr''' (obyśmy podbijali)
+
qat'''īssi'''
----
+
|}
rahete'''zūr''' (obyśmy żyli)
+
*jeśli w bezokoliczniku przed -e stoi ť, ḱ, lub ṕ to po dodaniu -ī- tracą one swoją ejektywność (np w ''qaťe'' - lubić)
  
 +
'''Czasowniki nieregularne'''
 +
<br>
 +
{| class="wikitable"
 
|-
 
|-
| ṕi
+
!  osoba 
| -'''zish'''
+
!  końcówka 
|
+
!  darād - mieć
mifene'''zish''' (obyśmy jedli)
+
!  nagham - móc
----
+
!  sąrhal - umieć/potrafić
dhāyarte'''zish''' (obyśmy podbijali)
+
!  avriť - myśleć
----
+
!  gāchana - znać 
rahete'''zish''' (obyśmy żyli)
+
!  ŝarwīshi - mieć powinność
 
 
 
|-
 
|-
| yôk
+
| align="center" | xé
| -'''elon'''
+
| align="center" | '''-iwa'''
|
+
| align="center" | dar'''iwa'''
mifen'''elon''' (obyście jedli)
+
| align="center" | nagh'''iwa'''
----
+
| align="center" | sąrh'''iwa'''
dhāyart'''elon''' (obyście podbijali)
+
| align="center" | avr'''iwa'''
----
+
| align="center" | gāch'''iwa'''
rahet'''elon''' (obyście żyli)
+
| align="center" | ŝar'''iwa'''
 
 
 
|-
 
|-
| ta
+
| align="center" | mę
| -'''rava'''
+
| align="center" | '''-ati'''
|
+
| align="center" | dar'''ati'''
mifene'''rava''' (oby jedli)
+
| align="center" | nagh'''ati'''
----
+
| align="center" | sąrh'''ati'''
dhāyarte'''rava''' (oby podbijali)
+
| align="center" | avr'''ati'''
----
+
| align="center" | gāch'''ati'''
rahete'''rava''' (oby żyli)
+
| align="center" | ŝar'''ati'''
 +
|-
 +
| align="center" | źa/rha/qa
 +
| align="center" | '''-oda'''
 +
| align="center" | dar'''oda'''
 +
| align="center" | nagh'''oda'''
 +
| align="center" | sąrh'''oda'''
 +
| align="center" | avr'''oda'''
 +
| align="center" | gāch'''oda'''
 +
| align="center" | ŝar'''oda'''
 
|-
 
|-
| obwiatyw
+
| align="center" | ṕef/ṕur/ṕi
| -'''ŝap'''
+
| align="center" | '''-ij'''
|
+
| align="center" | dar'''ij'''
mifene'''ŝap'''
+
| align="center" | nagh'''ij'''
----
+
| align="center" | sąrh'''ij'''
dhāyarte'''ŝap'''
+
| align="center" | avr'''ij'''
----
+
| align="center" | gāch'''ij'''
rahete'''ŝap'''
+
| align="center" | ŝar'''ij'''
|}
 
====Tryb nieświadka====
 
Tryb nieświadka oznacza niepewną, wątpliwą informację, taką której mówiący nie był świadkiem lub która zaczerpał od osób trzecich. Tryb ten był stosowany często w języku ayńadhańskim i staroajdyniriańskim, posiadał również rozbudowaną odmianę przez osoby. Do chwili obecnej zachował się jedynie w szczątkowej formie, w postaci specjalnej konstrukcji.
 
 
 
W przypadku czasowników regularnych:
 
<pre>Bezokolicznik(-e) + wrostek -n- + końcówka odmiany
 
</pre> 
 
Np. Rha e rakhasas qasarta
 
<br/>(Ona spotyka się ze szlachcicami) 
 
 
 
<br>Rha ôhirita, oan e rakhasas qasar'''en'''ta
 
<br/>(Ona mówi, że spotyka się ze szlachcicami)
 
 
 
W przypadku czasowników nieregularnych:
 
<pre>Bezokolicznik + ennes
 
</pre>
 
Np. Źa bazdirazi daraem
 
<br/>(On ma syna)
 
 
 
<br>Źa ôhiriti, oan bazdirazi daraem ennes
 
<br/>(On mówi, że ma syna)
 
 
 
===Czasy===
 
Istnieją 3 czasy - teraźniejszy, przeszły i przyszły. Zarówno czas przeszły jak i przyszły tworzy się podobnie, w regularnym bezokoliczniku w miejsce -'''e''' należy dodać najpierw zrostek odpowiadający za czas, a następnie taki odpowiadający za odmianę przez osoby.
 
====Czas teraźniejszy====
 
Tworzony przez zwykłą odmianę czasownika przez osoby.
 
 
 
====Czas przeszły====
 
W czasie przeszłym zrostek wskazujący czas to -'''ī'''-. Wyjątkiem jest tu obwiatyw, gdzie zamiast -ī- pojawia się jedynie końcówka -'''īssi'''.
 
{| class="wikitable"
 
 
|-
 
|-
!  Osoba 
+
| align="center" | yôk
!  Końcówka 
+
| align="center" | '''-lin'''
!  Przykład
+
| align="center" | da'''lin'''
 +
| align="center" | na'''lin'''
 +
| align="center" | są'''lin'''
 +
| align="center" | av'''lin'''
 +
| align="center" | gāch'''lin'''
 +
| align="center" | ŝar'''lin'''
 
|-
 
|-
| align="center" |
+
| align="center" | ta
| align="center" | '''-'''
+
| align="center" | '''-ishi
| align="center" |
+
| align="center" | dar'''ishi'''
mifen''ī'''''''' - jadłem
+
| align="center" | nagh'''ishi'''
----
+
| align="center" | sąrh'''ishi'''
qat''ī'''''''' - lubiłem*
+
| align="center" | avr'''ishi'''
 +
| align="center" | gāch'''ishi'''
 +
| align="center" | ŝarw'''ishi'''
 +
|-
 +
| align="center" | obwiatyw
 +
| align="center" | '''-it'''
 +
| align="center" | da'''it'''
 +
| align="center" | na'''it'''
 +
| align="center" | są'''it'''
 +
| align="center" | av'''it'''
 +
| align="center" | gā'''it'''
 +
| align="center" | ŝa'''it'''
 +
|}
 +
 
 +
{| class="wikitable"
 +
|-
 +
!  osoba   
 +
!  nezyu - być
 +
!  caiva - chcieć
 +
!  ḱalshu - musieć
 +
|-
 +
| align="center" | xé
 +
| align="center" |  narzān
 +
| align="center" |  cawān
 +
| align="center" |  ḱalba
 
|-
 
|-
 
| align="center" | mę
 
| align="center" | mę
| align="center" | '''-yą'''
+
| align="center" | nęfé
| align="center" |   
+
| align="center" |  cintra
mifen''ī'''''yą''' - jadłeś
+
| align="center" |  ḱabara
----
 
qat''ī'''''yą''' - lubiłeś
 
 
|-
 
|-
 
| align="center" | źa
 
| align="center" | źa
| align="center" | '''-dri'''
+
| align="center" | ŝagri
| align="center" |   
+
| align="center" |  ṕesavi
mifen''ī'''''dri''' - jadł
+
| align="center" |  ezil
----
 
qat''ī'''''dri''' - lubił
 
 
|-
 
|-
 
| align="center" | rha
 
| align="center" | rha
| align="center" | '''-dra'''
+
| align="center" | ŝauri
| align="center" |   
+
| align="center" |  ṕanavi
mifen''ī'''''dra''' - jadła
+
| align="center" |  ezal
----
 
qat''ī'''''dra''' - lubiła
 
 
|-
 
|-
 
| align="center" | qa
 
| align="center" | qa
| align="center" | '''-dro'''
+
| align="center" | ŝamri
| align="center" |   
+
| align="center" |  ṕoravi
mifen''ī'''''dro''' - jadło
+
| align="center" |  ezûl
----
 
qat''ī'''''dro''' - lubiło
 
 
|-
 
|-
 
| align="center" | ṕef
 
| align="center" | ṕef
| align="center" | '''-dzve'''
+
| align="center" | jaqae
| align="center" |   
+
| align="center" |  zatan
mifen''ī'''''dzve''' - jedliśmy
+
| align="center" |  bazhdi
----
 
qat''ī'''''dzve''' - lubiliśmy
 
 
|-
 
|-
 
| align="center" | ṕur
 
| align="center" | ṕur
| align="center" | '''-źve'''
+
| align="center" | jaqau
| align="center" |   
+
| align="center" |  zôtan
mifen''ī'''''źve''' - jedliśmy
+
| align="center" |  bezhdi
----
 
qat''ī'''''źve''' - lubiliśmy
 
 
|-
 
|-
 
| align="center" | ṕi
 
| align="center" | ṕi
| align="center" | '''-djve'''
+
| align="center" | jaqai
| align="center" |   
+
| align="center" |  zutan
mifen''ī'''''djve''' - jedliśmy
+
| align="center" |  buzhdi
----
 
qat''ī'''''djve''' - lubiliśmy
 
 
|-
 
|-
| align="center" | yôk
+
| align="center" | yôk  
| align="center" | '''-llay'''
+
| align="center" | issa
| align="center" |   
+
| align="center" |  damar
mifen''ī'''''llay''' - jedliście
+
| align="center" |  axûl
----
 
qat''ī'''''llay''' - lubiliście
 
 
|-
 
|-
 
| align="center" | ta
 
| align="center" | ta
| align="center" | '''-sht'''
+
| align="center" | eshen
| align="center" |   
+
| align="center" |  mezdar
mifen''ī'''''sht''' - jedli
+
| align="center" |  tagham
----
 
qat''ī'''''sht''' - lubili
 
 
|-
 
|-
 
| align="center" | obwiatyw
 
| align="center" | obwiatyw
| align="center" | '''-īssi'''
+
| align="center" | ŝehar̄
| align="center" |   
+
| align="center" |  ṕadva
mifen'''īssi'''
+
| align="center" |  ezim
----
 
qat'''īssi'''
 
 
|}
 
|}
*jeśli w bezokoliczniku przed -e stoi ť, ḱ, lub ṕ to po dodaniu -ī- tracą one swoją ejektywność (np w ''qaťe'' - lubić)
 
  
'''Czasowniki nieregularne'''
+
====Czas przyszły====
<br>
+
W czasie przyszłym zrostek to -'''āś'''-. Podobnie jak w czasie przeszłym, obwiatyw poprzez dodanie samej końcówki -'''aŝaf'''.
 
{| class="wikitable"
 
{| class="wikitable"
 
|-
 
|-
osoba    
+
Osoba    
końcówka    
+
Końcówka    
darād - mieć
+
Przykład
!  nagham - móc
 
!  sąrhal - umieć/potrafić
 
!  avriť - myśleć
 
!  gāchana - znać 
 
!  ŝarwīshi - mieć powinność
 
 
|-
 
|-
 
| align="center" | xé
 
| align="center" | xé
| align="center" | '''-iwa'''
+
| align="center" | '''-rhi'''
| align="center" | dar'''iwa'''
+
| align="center" |
| align="center" | nagh'''iwa'''
+
mifen''āś'''''rhi''' - będę jadł
| align="center" | sąrh'''iwa'''
+
----
| align="center" | avr'''iwa'''
+
qat''āś'''''rhi''' - będę lubił
| align="center" | gāch'''iwa'''
 
| align="center" | ŝar'''iwa'''
 
 
|-
 
|-
 
| align="center" | mę
 
| align="center" | mę
| align="center" | '''-ati'''
+
| align="center" | '''-dhao'''
| align="center" | dar'''ati'''
+
| align="center" |
| align="center" | nagh'''ati'''
+
mifen''āś'''''dhao''' - będziesz jadł
| align="center" | sąrh'''ati'''
+
----
| align="center" | avr'''ati'''
+
qat''āś'''''dhao''' - będziesz lubił
| align="center" | gāch'''ati'''
 
| align="center" | ŝar'''ati'''
 
 
|-
 
|-
| align="center" | źa/rha/qa
+
| align="center" | źa
| align="center" | '''-oda'''
+
| align="center" | '''-ťi'''
| align="center" | dar'''oda'''
+
| align="center" |
| align="center" | nagh'''oda'''
+
mifen''āś'''''ťi''' - będzie jadł
| align="center" | sąrh'''oda'''
+
----
| align="center" | avr'''oda'''
+
qat''āś'''''ťi''' - będzie lubił
| align="center" | gāch'''oda'''
 
| align="center" | ŝar'''oda'''
 
 
|-
 
|-
| align="center" | ṕef/ṕur/ṕi
+
| align="center" | rha
| align="center" | '''-ij'''
+
| align="center" | '''-ťa'''
| align="center" | dar'''ij'''
+
| align="center" |
| align="center" | nagh'''ij'''
+
mifen''āś'''''ťa''' - będzie jadła
| align="center" | sąrh'''ij'''
+
----
| align="center" | avr'''ij'''
+
qat''āś'''''ťa''' - będzie lubiła
| align="center" | gāch'''ij'''
 
| align="center" | ŝar'''ij'''
 
 
|-
 
|-
| align="center" | yôk
+
| align="center" | qa
| align="center" | '''-lin'''
+
| align="center" | '''-ťo'''
| align="center" | da'''lin'''
+
| align="center" |
| align="center" | na'''lin'''
+
mifen''āś'''''ťo''' - będzie jadło
| align="center" | są'''lin'''
+
----
| align="center" | av'''lin'''
+
qat''āś'''''ťo''' - będzie lubiło
| align="center" | gāch'''lin'''
 
| align="center" | ŝar'''lin'''
 
 
|-
 
|-
| align="center" | ta
+
| align="center" | ṕef
| align="center" | '''-ishi
+
| align="center" | '''-ges'''
| align="center" | dar'''ishi'''
+
| align="center" |
| align="center" | nagh'''ishi'''
+
mifen''āś'''''ges''' - będziemy jedli
| align="center" | sąrh'''ishi'''
+
----
| align="center" | avr'''ishi'''
+
qat''āś'''''ges''' - będziemy lubili
| align="center" | gāch'''ishi'''
 
| align="center" | ŝarw'''ishi'''
 
 
|-
 
|-
| align="center" | obwiatyw
+
| align="center" | ṕur
| align="center" | '''-it'''
+
| align="center" | '''-gush'''
| align="center" | da'''it'''
+
| align="center" |
| align="center" | na'''it'''
+
mifen''āś'''''gush''' - będziemy jedli
| align="center" | są'''it'''
+
----
| align="center" | av'''it'''
+
qat''āś'''''gush''' - będziemy lubili
| align="center" | gā'''it'''
 
| align="center" | ŝa'''it'''
 
|}
 
 
 
{| class="wikitable"
 
 
|-
 
|-
!  osoba   
+
| align="center" | ṕi
!  nezyu - być
+
| align="center" | '''-gis'''
!  caiva - chcieć
+
| align="center" | 
!  ḱalshu - musieć
+
mifen''āś'''''gis''' - będziemy jedli
 +
----
 +
qat''āś'''''gis''' - będziemy lubili
 
|-
 
|-
| align="center" |
+
| align="center" | yôk
| align="center" | narzān
+
| align="center" | '''-har'''
| align="center" |  cawān
+
| align="center" |   
| align="center" |  ḱalba
+
mifen''āś'''''har''' - będziecie jedli
 +
----
 +
qat''āś'''''har''' - będziecie lubili
 
|-
 
|-
| align="center" |
+
| align="center" | ta
| align="center" | nęfé
+
| align="center" | '''-eą'''
| align="center" |  cintra
+
| align="center" |   
| align="center" |  ḱabara
+
mifen''āś'''''eą''' - będą jedli
 +
----
 +
qat''āś'''''eą''' - będą lubili
 
|-
 
|-
| align="center" | źa
+
| align="center" | obwiatyw
| align="center" | ŝagri
+
| align="center" | '''-āŝaf'''
| align="center" |  ṕesavi
+
| align="center" |   
| align="center" |  ezil
+
mifn'''āŝaf'''
|-
+
----
| align="center" | rha
+
qat'''āŝaf'''
| align="center" |  ŝauri
+
|}
| align="center" |  ṕanavi
+
 
| align="center" |  ezal
+
'''Czasowniki nieregularne'''
 +
<br>
 +
{| class="wikitable"
 
|-
 
|-
| align="center" | qa
+
!  osoba 
| align="center" |  ŝamri
+
!  końcówka 
| align="center" | ṕoravi
+
!  darād - mieć
| align="center" |  ezûl
+
!  nagham - móc
 +
!  sąrhal - umieć/potrafić
 +
!  avriť - myśleć
 +
!  gāchana - znać  
 +
!  ŝarwīshi - mieć powinność
 
|-
 
|-
| align="center" | ṕef
+
| align="center" |
| align="center" | jaqae
+
| align="center" | '''-ôra'''
| align="center" | zatan
+
| align="center" | dar'''ôra'''
| align="center" | bazhdi
+
| align="center" | nagh'''ôra'''
 +
| align="center" | sąrh'''ôra'''
 +
| align="center" | avr'''ôra'''
 +
| align="center" | gāch'''ôra'''
 +
| align="center" | ŝar'''ôra'''
 
|-
 
|-
| align="center" | ṕur
+
| align="center" |
| align="center" | jaqau
+
| align="center" | '''-iday'''
| align="center" | zôtan
+
| align="center" | dar'''iday'''
| align="center" | bezhdi
+
| align="center" | nagh'''iday'''
 +
| align="center" | sąrh'''iday'''
 +
| align="center" | avr'''iday'''
 +
| align="center" | gāch'''iday'''
 +
| align="center" | ŝar'''iday'''
 +
|-
 +
| align="center" | źa/rha/qa
 +
| align="center" | '''-iať'''
 +
| align="center" | dar'''iať'''
 +
| align="center" | nagh'''iať'''
 +
| align="center" | sąrh'''iať'''
 +
| align="center" | avr'''iať'''
 +
| align="center" | gāch'''iať'''
 +
| align="center" | ŝar'''iať'''
 
|-
 
|-
| align="center" | ṕi
+
| align="center" | ṕef/ṕur/ṕi
| align="center" | jaqai
+
| align="center" | '''-arg'''
| align="center" | zutan
+
| align="center" | dar'''arg'''
| align="center" | buzhdi
+
| align="center" | nagh'''arg'''
 +
| align="center" | sąrh'''arg'''
 +
| align="center" | avr'''arg'''
 +
| align="center" | gāch'''arg'''
 +
| align="center" | ŝar'''arg'''
 
|-
 
|-
 
| align="center" | yôk  
 
| align="center" | yôk  
| align="center" | issa
+
| align="center" | '''-ahwa'''
| align="center" | damar
+
| align="center" | d'''āhwa'''
| align="center" | axûl
+
| align="center" | n'''āhwa'''
 +
| align="center" | są'''hwa'''
 +
| align="center" | av'''ahwa'''
 +
| align="center" | gāch'''ahwa'''
 +
| align="center" | ŝar'''ahwa'''
 
|-
 
|-
 
| align="center" | ta
 
| align="center" | ta
| align="center" | eshen
+
| align="center" | '''-ena
| align="center" | mezdar
+
| align="center" | dar'''ena'''
| align="center" | tagham
+
| align="center" | nagh'''ena'''
 +
| align="center" | sąrh'''ena'''
 +
| align="center" | avr'''ena'''
 +
| align="center" | gāch'''ena'''
 +
| align="center" | ŝarw'''ena'''
 
|-
 
|-
 
| align="center" | obwiatyw
 
| align="center" | obwiatyw
| align="center" | ŝehar̄
+
| align="center" | '''-ishk'''
| align="center" | ṕadva
+
| align="center" | da'''ishk'''
| align="center" | ezim
+
| align="center" | na'''ishk'''
 +
| align="center" | sąy'''ishk'''
 +
| align="center" | av'''ishk'''
 +
| align="center" | gāy'''ishk'''
 +
| align="center" | ŝa'''ishk'''
 
|}
 
|}
  
====Czas przyszły====
 
W czasie przyszłym zrostek to -'''āś'''-. Podobnie jak w czasie przeszłym, obwiatyw poprzez dodanie samej końcówki -'''aŝaf'''.
 
 
{| class="wikitable"
 
{| class="wikitable"
 
|-
 
|-
Osoba    
+
osoba   
Końcówka 
+
!   nezyu - być
Przykład
+
caiva - chcieć
 +
ḱalshu - musieć
 
|-
 
|-
 
| align="center" | xé
 
| align="center" | xé
| align="center" | '''-rhi'''
+
| align="center" | nakhan
| align="center" |   
+
| align="center" |  ciyaf
mifen''āś'''''rhi''' - będę jadł
+
| align="center" |  ḱedaka
----
 
qat''āś'''''rhi''' - będę lubił
 
 
|-
 
|-
 
| align="center" | mę
 
| align="center" | mę
| align="center" | '''-dhao'''
+
| align="center" | nanin
| align="center" |   
+
| align="center" |  cahir
mifen''āś'''''dhao''' - będziesz jadł
+
| align="center" |  ḱella
----
 
qat''āś'''''dhao''' - będziesz lubił
 
 
|-
 
|-
 
| align="center" | źa
 
| align="center" | źa
| align="center" | '''-ťi'''
+
| align="center" | ŝegal
| align="center" |   
+
| align="center" |  ṕeshwa
mifen''āś'''''ťi''' - będzie jadł
+
| align="center" |  eqener
----
 
qat''āś'''''ťi''' - będzie lubił
 
 
|-
 
|-
 
| align="center" | rha
 
| align="center" | rha
| align="center" | '''-ťa'''
+
| align="center" | ŝewal
| align="center" |   
+
| align="center" |  ṕashwa
mifen''āś'''''ťa''' - będzie jadła
+
| align="center" |  eqayr
----
 
qat''āś'''''ťa''' - będzie lubiła
 
 
|-
 
|-
 
| align="center" | qa
 
| align="center" | qa
| align="center" | '''-ťo'''
+
| align="center" | ŝemal
| align="center" |   
+
| align="center" |  ṕoshwa
mifen''āś'''''ťo''' - będzie jadło
+
| align="center" |  eqonu
----
 
qat''āś'''''ťo''' - będzie lubiło
 
 
|-
 
|-
 
| align="center" | ṕef
 
| align="center" | ṕef
| align="center" | '''-ges'''
+
| align="center" | jor̄epi
| align="center" |   
+
| align="center" |  zinet
mifen''āś'''''ges''' - będziemy jedli
+
| align="center" |  basaf
----
 
qat''āś'''''ges''' - będziemy lubili
 
 
|-
 
|-
 
| align="center" | ṕur
 
| align="center" | ṕur
| align="center" | '''-gush'''
+
| align="center" | jor̄upi
| align="center" |   
+
| align="center" |  zunut
mifen''āś'''''gush''' - będziemy jedli
+
| align="center" |  behaf
----
 
qat''āś'''''gush''' - będziemy lubili
 
 
|-
 
|-
 
| align="center" | ṕi
 
| align="center" | ṕi
| align="center" | '''-gis'''
+
| align="center" | jor̄ipi
| align="center" |   
+
| align="center" |  zinit
mifen''āś'''''gis''' - będziemy jedli
+
| align="center" |  biraf
----
 
qat''āś'''''gis''' - będziemy lubili
 
 
|-
 
|-
| align="center" | yôk
+
| align="center" | yôk  
| align="center" | '''-har'''
+
| align="center" | izra
| align="center" |   
+
| align="center" |  dashan
mifen''āś'''''har''' - będziecie jedli
+
| align="center" |  exay
----
 
qat''āś'''''har''' - będziecie lubili
 
 
|-
 
|-
 
| align="center" | ta
 
| align="center" | ta
| align="center" | '''-eą'''
+
| align="center" | ashi
| align="center" |   
+
| align="center" |  mezhir
mifen''āś'''''eą''' - będą jedli
+
| align="center" |  tarkhe
----
 
qat''āś'''''eą''' - będą lubili
 
 
|-
 
|-
 
| align="center" | obwiatyw
 
| align="center" | obwiatyw
| align="center" | '''-āŝaf'''
+
| align="center" | ŝayla
| align="center" |   
+
| align="center" |  ṕeshay
mifn'''āŝaf'''
+
| align="center" |  eqayf
----
 
qat'''āŝaf'''
 
 
|}
 
|}
  
'''Czasowniki nieregularne'''
+
===Słowotwórstwo===
<br>
+
Język ajdyniriański posiada rozbudowany system słowotwórstwa, opierający się przede wszystkim na konkretnych sufiksach oraz prefiksach o funkcji słowotwórczej. Stanowią one dwa główne i najczęściej stosowane sposoby słowotwórstwa, chociaż nie stanowią jedynej możliwości tworzenia nowych słów. Generalnie, występują 4 podstawowe sposoby, przy czy dwa pozostałe są charakterystyczne szczególnie dla wyższych rejestrów językowych, poezji oraz Wysokiej Mowy.
{| class="wikitable"
+
W ajdyniriańskim nowe słowa tworzy się więc:
|-
+
 
osoba   
+
*'''1.''' za pomocą sufiksów
!  końcówka 
+
*'''2.''' za pomocą prefiksów
!  darād - mieć
+
*'''3.''' na zasadzie kompozycji
!   nagham - móc
+
*'''4.''' z wykorzystaniem obwiatywu
!   sąrhal - umieć/potrafić
+
 
!   avriť - myśleć
+
Sufiksy i prefiksy to często archaiczne, dawniej bardzo często używane elementy, które zostały utrwalone przy tworzeniu nowych słów, mimo że same w sobie zatraciły już pozycję samodzielnych wyrazów. Użycie sufiksów to najczęściej stosowany sposób tworzenia słów. Za ich pomocą od rzeczowników podstawowych tworzy się nowe rzeczowniki, przymiotniki, przysłówki oraz czasowniki. Część sufiksów słowotwórczych jest już jednak nieproduktywna lub wychodzi z użycia. Prefiksów jest natomiast mniej niż sufiksów, a ich główną rolą jest modyfikacja istniejących już rzeczowników, przymiotników i czasowników i nadawanie im nowego, konkretniejszego znaczenia. Rzadziej niż sufiksy stosowane są też do tworzenia słów o całkowicie nowym znaczeniu. Charakterystyczna jest również rola pełniona przez obwiatyw oraz kompozycję w ajdyniriańskim słowotwórstwie.
!  gāchana - znać 
+
====Sufiksy====
!  ŝarwīshi - mieć powinność
+
Najczęściej występujące końcówki rzeczowników to '''a''', '''an''', '''as''' oraz '''ar''', lecz nie są już one produktywne i nie niosą ze sobą żadnego konkretnego znaczenia. Mogą wystąpić w rzeczownikach każdej kategorii. Inne końcówki niosą ze sobą konkretne znaczenie.
|-
+
=====Sufiksy tworzące rzeczowniki=====
| align="center" | xé
+
*'''-a'''
| align="center" | '''-ôra'''
+
Sufiks -a zmienia rodzaj rzeczownika I kategorii w mianowniku z neutralnego na żeński (patrz także: ''Rodzaj, liczba i kategoria rzeczownika''). <br>
| align="center" | dar'''ôra'''
+
:''myar'' (kot) → ''myara'' (kotka, samica kota) <br>
| align="center" | nagh'''ôra'''
+
:''dévan'' (bóg) → ''dévana'' (bogini) <br>
| align="center" | sąrh'''ôra'''
+
:''ṕārnūzh'' (burżuj, osoba zamożna) → ''ṕārnūzha'' (kobieta zamożna) 
| align="center" | avr'''ôra'''
+
 
| align="center" | gāch'''ôra'''
+
*'''-aryan'''
| align="center" | ŝar'''ôra'''
+
Sufiks -aryan tworzy czasowniki oznaczające posiadacza czegoś. Pochodzi od czasownika ''haryante'' (posiadać, dysponować). <br>
|-
+
:''abya'' (woda) → ''abyāryan'' (osoba roznosząca wodę, barman) <br>
| align="center" |
+
:''bān'' (miasto) → ''bānaryan'' (zarządca miasta, burmistrz) <br>
| align="center" | '''-iday'''
+
:''khārstya'' (bogactwo, majątek) → ''khārstyāryan'' (bogacz)
| align="center" | dar'''iday'''
+
 
| align="center" | nagh'''iday'''
+
*'''-āg'''
| align="center" | sąrh'''iday'''
+
Sufiks -āg tworzy rzeczowniki opisujące miejsca, z których coś się zabiera lub pozyskuje, także także nazwy rodzajów sklepów. <br>
| align="center" | avr'''iday'''
+
:''tava'' (chleb) → ''tavayāg'' (piekarnia) <br>
| align="center" | gāch'''iday'''
+
:''qillas'' (alkohol) → ''qillasāg'' (browar) <br>
| align="center" | ŝar'''iday'''
+
:''śan'' (owoc) → ''śanāg'' (sklep z owocami)
|-
+
 
| align="center" | źa/rha/qa
+
*'''-āmi'''
| align="center" | '''-iať'''
+
Sufiks -āmi tworzy rzeczowniki abstrakcyjne oraz nazwy idei. Pełni taką samą rolę co sufiks -evi.
| align="center" | dar'''iať'''
+
:''hwade'' (wiedzieć) → ''hwadāmi'' (wiedza) <br>
| align="center" | nagh'''iať'''
+
:''dirz'' (brat broni, towarzysz) → ''dirzāmi'' (braterstwo) <br>
| align="center" | sąrh'''iať'''
+
:''samnévar'' (obywatel) → ''samnévarāmi'' (obywatelstwo)
| align="center" | avr'''iať'''
+
 
| align="center" | gāch'''iať'''
+
*'''-āsp'''
| align="center" | ŝar'''iať'''
+
Sufiks -āsp tworzy rzeczowniku o znaczeniu wioski lub osady. <br>
|-
+
:''Unarg'' ([[Unagurowie|Unagur]]) → ''Unargāsp'' (Osada Unagurów) <br>
| align="center" | ṕef/ṕur/ṕi
+
:''sôptar'' (wojsko) → ''sôptarāsp'' (obóz wojskowy) <br>
| align="center" | '''-arg'''
+
:''yichas'' (biedak) → ''yichasāsp'' (slumsy)
| align="center" | dar'''arg'''
+
 
| align="center" | nagh'''arg'''
+
*'''-āzmūr'''
| align="center" | sąrh'''arg'''
+
Sufiks -āzmūr tworzy rzeczowniku o znaczeniu zdobywcy lub pogromcy czegoś. Używany jest szczególnie do tworzenia tytułów i celebracji ludzi, którzy dokonali czegoś nadzwyczajnego. <br>
| align="center" | avr'''arg'''
+
:''ťaliyon'' (zachód) → ''Ťaliyonāzmūr'' (Zdobywca Zachodu) <br>
| align="center" | gāch'''arg'''
+
:''vyāshrān'' (ignorancja, niewiedza) → ''Vyāshrānāzmūr'' (Pogromca Ignorancji) <br>
| align="center" | ŝar'''arg'''
+
:''ākhmat'' (wróg) → ''ākhmatāzmūr'' (pogromca wrogów, zwycięzca)
|-
+
| align="center" | yôk
+
*'''-bān'''
| align="center" | '''-ahwa'''
+
Sufiks -bān tworzy rzeczowniku o znaczeniu miasta czegoś. Używany jest szczególnie do tworzenia nazw własnych. <br> 
| align="center" | d'''āhwa'''
+
:''āvwer'' (życzenie) → ''Āvwerbān'' (Miasto Życzeń) <br>
| align="center" | n'''āhwa'''
+
:''mazdhar'' (wino) → ''Mazdharbān'' (Miasto Wina) <br>
| align="center" | są'''hwa'''
+
:''Tash'' (tahareńskie imię) → ''Tashbān'' (Miasto Tasza)
| align="center" | av'''ahwa'''
+
 
| align="center" | gāch'''ahwa'''
+
*'''-cûl'''
| align="center" | ŝar'''ahwa'''
+
Sufiks -cûl tworzy rzeczowniku o znaczeniu świadka czegoś lub osoby która coś przeżyła. <br>
|-
+
:''māhwa'' (zdarzenie, wydarzenie) → ''māhwacûl'' (świadek czegoś) <br>
| align="center" | ta
+
:''gonakh'' (zbrodnia) → ''gonakhcûl'' (świadek w sądzie) <br>
| align="center" | '''-ena
+
:''vakhain'' (masakra, rzeź) → ''vakhaincûl'' (osoba pozostała przy życiu, niedobitek)
| align="center" | dar'''ena'''
+
 
| align="center" | nagh'''ena'''
+
*'''-dôr'''
| align="center" | sąrh'''ena'''
+
Sufiks -dôr tworzy rzeczowniku o znaczeniu instrumentu, rzeczy używanej do czegoś, rzadziej również o znaczeniu osoby, zajmującej się czymś  <br>
| align="center" | avr'''ena'''
+
:''xar'' (słońce) → ''xardôr'' (parasol przeciwsłoneczny) <br>
| align="center" | gāch'''ena'''
+
:''kshāsp'' (deszcz) → ''kshāspdôr'' (parasol przeciwdeszczowy) <br>
| align="center" | ŝarw'''ena'''
+
:''eon'' (drzwi) → ''eondôr'' (stróż)
|-
+
 
| align="center" | obwiatyw
+
*'''-egan'''
| align="center" | '''-ishq'''
+
Sufiks -egan tworzy rzeczowniki o znaczeniu pana, władcy czegoś. Jest on obecnie mało produktywny, a jego użycie ograniczone praktycznie wyłącznie do Wysokiej Mowy. <br>
| align="center" | da'''ishq'''
+
:''qaishan'' (południe) → ''Qaishanegan'' (jeden z tradycyjnych tytułów ajdyniriańskich Imperatorów) <br>
| align="center" | na'''ishq'''
+
:''féxan'' (północ) → ''Féxanegan'' (tradycyjne określenie [[Cesarstwo Qin|Cesarzy Qin]]) <br>
| align="center" | są'''ishq'''
+
:''Assurhan'' (ajdyniriańskie miasto) → ''Assurhanegan'' (tradycyjny tytuł władców miasta [[Assurhan]])
| align="center" | av'''ishq'''
+
 
| align="center" | gā'''ishq'''
+
*'''-egi'''
| align="center" | ŝa'''ishq'''
+
Sufiks -egi tworzy rzeczowniki wyrażające uczucia i emocje. <br>
|}
+
:''shéwe'' (kochać) → ''shéwegi'' (miłość) <br>
 +
:''viḱae'' (boleć psychicznie) → ''viḱaegi'' (ból psychiczny) <br>
 +
:''aeshm'' (wichura) → ''aeshmegi'' (gniew, szał)
 +
 
 +
*'''-evi'''
 +
Sufiks -evi tworzy rzeczowniki abstrakcyjne oraz nazwy idei.  Pełni taką samą rolę co sufiks -āmi. <br>
 +
:''īrane'' (być wolnym) → ''īranevi'' (wolność) <br>
 +
:''yichas'' (biedak) → ''yichevi'' (bieda) <br>
 +
:''kholin'' (weteran, wielki dowódca) → ''kholinevi'' (chwała)
 +
 
 +
*'''-esh'''
 +
Sufiks -esh tworzy od rzeczowników nazwy naczyń oraz zbiorników. <br>
 +
:''abya'' (woda) → ''abyaesh'' (zbiornik na wodę) <br>
 +
:''mazdhar'' (wino) → ''mazdharesh'' (kadź) <br>
 +
:''fąril'' (pióro) → ''fąrilesh'' (piórnik)
 +
 
 +
*'''-i'''
 +
Sufiks -i zmienia rodzaj rzeczownika I kategorii w mianowniku z neutralnego na męski (patrz także: ''Rodzaj, liczba i kategoria rzeczownika''). <br>
 +
:''myar'' (kot) → ''myari'' (kot, samiec kota) <br>
 +
:''dévan'' (bóg) → ''dévani'' (bóg męski) <br>
 +
:''ṕārnūzh'' (burżuj, osoba zamożna) → ''ṕārnūzhi'' (mężczyzna zamożny) 
 +
 
 +
*'''-ind'''
 +
Sufiks -ind tworzy rzeczownik o znaczeniu zawodu, profesji, wykonawcy jakiejś czynności. <br>    
 +
:''zoaghar'' (miecz, ostrze) → ''zoagharind'' (miecznik) <br>
 +
:''ťar'' (mowa, przemowa) → ''ťarind'' (mówca, herold) <br>
 +
:''vāstryar'' (szpiegostwo, wywiad) → ''vāstryarind'' (szpieg)
 +
 
 +
*'''-yôd'''
 +
Sufiks -yôd tworzy rzeczownik o znaczeniu środka, fragmentu, części jakiejś rzeczy. Jest on obecnie mało produktywny. <br>    
 +
:''jaz'' (sen) → ''[[Jazyôd]]'' (Fragment Snu) <br>
 +
:''źair'' (zysk) → ''źairyôd'' (udział, część) <br>
 +
:''cir̄as'' (noc) → ''cir̄asyôd'' (środek nocy, północ)
 +
 
 +
*'''-kār''', '''-kaor'''
 +
Sufiksy -kār i -kaor tworzą rzeczowniki określające wykonawcę lub inicjatora czegoś, kogoś kto jest przedmiotem jakiejś czynności, czynną. <br>    
 +
:''shéwegi'' (miłość) → ''shéwegikār'' (kochanek/kochanka czynna)<ref>podobne do greckiego ''erastes''</ref> <br>
 +
:''vakhan'' (zabójstwo) → ''vakhankār'' (zabójca, morderca) <br>
 +
:''hwozhare'' (tworzyć) → ''hwozharkaor'' (twórca)
 +
 +
*'''-qen'''
 +
Sufiks -qen wyraża zmienianie, tworzenie, kształtowanie czegoś. Jest on obecnie mało produktywny. <br>    
 +
:''gairah'' (wygląd) → ''gairāqen'' (moda) <br>
 +
:''aeriye'' (stać się) → ''aeriqen'' (zmiana, przemiana, transformacja) <br>
 +
:''r̄afte'' (czuwać) → ''r̄aqen'' (warta)
 +
 
 +
*'''-mąhi'''
 +
Sufiks -mąhi wyraża jakąś wspólną cechę lub stan, bycie razem, wespół lub wspólne wykonywanie jakiejś czynności. Ma podobne znaczenie do prefiksu sam-. <br>
 +
:''névar'' (domownik, mieszkaniec, obywatel) → ''névarmąhi'' (współlokator, współobywatel) <br>
 +
:''zé'' (kto) → ''zemąhi'' (wspólnik) <br>
 +
:''quissain'' (ojczyzna) → ''quissainmąhi'' (rodak)
 +
 
 +
*'''-néva'''
 +
Sufiks -néva tworzy rzeczownik o znaczeniu miejsca, domu czegoś. <br>
 +
:''er̄atāmi'' (siła) → ''er̄atnéva'' (dom siły, siłownia) <br>
 +
:''rozh'' (król) → ''rozhnéva'' (pałac królewski) <br>
 +
:''isur'' (książę) → ''isūrnéva'' (rezydencja, dworek)
 +
 
 +
*'''-nir''', '''-ir'''
 +
Sufiksy -nir i -ir tworzą nazwy krain oraz państw. <br>
 +
:''Aydīn'' (etniczny [[Ajdyniriańczycy|Ajdyniriańczyk]]) → Aydīnir (kraina Ajdyniriańczyków, [[Wielkie Imperium Ajdyniriańskie|Ajdynir]]) <br>
 +
:''Mīrôs'' (Mur) → Mīrūnir (ziemia Murów, [[Muria]]) <br>
 +
:''Tauranôs'' (Taugr) → ''Tauranir'' (kraina Taugrów)
 +
 
 +
*'''-oar'''
 +
Sufiks -oar tworzy rzeczowniki o znaczeniu miejsca, w którym coś zostało zrobione. Jest on obecnie sufiksem całkowicie nieproduktywnym, występującym jedynie w utartych nazwach własnych. <br>
 +
:[[Język staroajdyniriański|staroajd.]] ''djyazhōthae'' (rozpocząć od nowa, od początku) → staroajd. ''Djyazhōthoar'', ajd. ''[[Djyazhoar]]'' (ajdyniriańskie miasto) <br>
 +
:''dzare'' (zwyciężać) → ''Dzaroar'' (ajdyniriańskie miasto) <br>
 +
:''ākshare'' (ścigać się rydwanami) → ''Āksharoar'' (ajdyniriańskie miasto)
 +
 +
*'''-ôs'''
 +
Sufiks - -ôs tworzy nazwy grup etnicznych, narodowości, obywateli państw. <br>
 +
:''Aydīnir'' ([[Wielkie Imperium Ajdyniriańskie|Ajdynir]]) → ''Aydīnirôs'' (obywatel Imperium) <br>
 +
:''Riḱadhān'' ([[Rikkadan]]) → ''Riḱadhôs'' (Rikkadańczyk) <br>
 +
:''Oŝir'' ([[Monarchia Olsów|Olsenia]]) → ''Oŝenôs'' (Ols)
 +
 
 +
*'''-oxa'''
 +
Sufiks -oxa tworzy nazwy zmysłów i bodźców zmysłów, bodźców. <br>
 +
:''arime'' (widzieć) → ''arimoxa'' (wzrok) <br>
 +
:''farze'' (słuchać) → ''farzoxa'' (słuch) <br>
 +
:''erin'' (nos) → ''erinoxa'' (węch)
 +
 
 +
*'''-pur'''
 +
Sufiks -pur tworzy rzeczowniki oznaczające miejsce skupienia się, występowania jakiegoś zjawiska, rzeczy, cechy lub stanu. <br>
 +
:''hwadāmi'' (wiedza) → ''hwadāmpur'' (miejsce wiedzy, uniwersytet) <br>
 +
:''ahûrani'' (święte, boskie) → ''ahûrpur'' (świątynia) <br>
 +
:''ārzon'' (ochrona, protekcja) → ''ārzonpur'' (fortyfikacja, umocnienie)
 +
 
 +
*'''-raf''', '''-rif'''
 +
Sufiksy -raf i 'rif tworzą rzeczowniki określające osobę odbierającą lub przyjmującą coś, która jest podmiotem jakiejś czynności, bierną. <br> 
 +
:''shéwegi'' (miłość) → ''shéwegirif'' (kochanek/kochanka bierna)<ref>podobne do greckiego ''eromenos''</ref> <br>
 +
:''vakhan'' (zabójstwo) → ''vakhanraf'' (ofiara) <br>
 +
:''hwozhare'' (tworzyć) → ''hwozhar̄if'' (dzieło)
 +
 
 +
*'''-rain''', '''-ain'''
 +
Sufiksy -rain i -ain tworzą różne znaczeniowo rzeczowniki. <br>
 +
:''anûsh'' (oko) → ''anûshain'' (źródło) <br>
 +
:''vakhe'' (zabić) → ''vakhain'' (masakra, rzeź) <br>
 +
:''ḱara'' (moc) → ''ḱararain'' (przymus)
 +
 +
*'''-sif'''
 +
Sufiks -sif tworzy nazwiska, nazwy rodów, wyraża pochodzenie od jakiejś osoby. Znaczeniowo podobny do sufiksu -xaren. <br>
 +
:''Zhisūdris'' (ajdyniriańskie imię) → ''Zhisūdrissif'' (potomkowie Zhisūdrisa, [[Ród Żysudrydów]]) <br>
 +
:''Xiryariyus'' (ajdyniriańskie imię) → ''Xiryariyussif'' (potomkowie Xiryariyusa) <br>
 +
:''Ariysūdril'' (ajdyniriańskie imię) → ''Ariysūdrilsif'' (potomkowie Ariysūdrila)
 +
 +
*'''-zin''', '''zhin'''
 +
Sufiksy -zin i -zhin tworzą rzeczowniki o znaczeniu miejsc, w których coś zostało zgromadzone w dużych ilościach. Odnoszą się do rzeczowników II kategorii. Znaczeniowo podobne do sufiksu -vąd. <br>
 +
:''anûshain'' (źródło) → ''anûshainzin'' (okolice, gdzie znajdują się źródła) <br>
 +
:''aŝadran'' (sól) → ''aŝadranzin'' (słone tereny) <br>
 +
:''ąnār'' (kwiat) → ''ąnārzhin'' (kwietnik)
 +
 
 +
*'''-van'''
 +
Sufiks -van wyraża grupę, zbiór jednostek, przynależność, autorytet. <br>   
 +
:''khshāyar'' (Imperator) → ''khshāyarvan'' (imperium, cesarstwo) <br>
 +
:''aere'' (pomagać) → ''aervan'' (sojusznik) <br>
 +
:''qizhin'' (przedstawiciel, reprezentant, poseł) → ''qizhinvan'' (agencja, instytucja)
 +
 +
*'''-vąd'''
 +
Sufiks -vąd tworzy rzeczowniki o znaczeniu miejsc, w których ktoś lub coś zostało zgromadzone w dużych ilościach. Odnosi się do rzeczowników I i III kategorii. Znaczeniowo podobny do sufiksów -zin i -zhin. <br>
 +
:''ākhmat'' (wróg) → ''ākhmatvąd'' (tereny okupowane) <br>
 +
:''rahete'' (żyć) → ''rahetvąd'' (w poezji: świat) <br>
 +
:''ŝur̄an'' (demon) → ''ŝur̄anvąd'' (miejsce opanowane przez demony)
 +
 
 +
*'''-xaren'''
 +
Sufiks -xaren tworzy nazwiska, nazwy rodów, wyraża pochodzenie z jakiegoś miejsca. Znaczeniowo podobny do sufiksu -sif. <br> 
 +
:''Ḱivarā'' (ajdyniriańskie miasto) → Ḱivarāxaren (Ród Ḱivarāxaren) <br>
 +
:''dhrāya'' (morze) → ''Dhrāyaxaren'' (Ród Dhrāyaxaren) <br>
 +
:''Azrif'' (Równiny Azrydzkie) → ''Azrifxaren'' (Ród Azrifxaren)
 +
 
 +
=====Sufiksy tworzące czasowniki, przymiotniki i przysłówki=====
 +
*'''-andī'''
 +
Sufiks -andī tworzy przysłówki, określenia sposobu. <br>
 +
:''ḱévar'' (człowiek) → ''ḱévarandī'' (po ludzku) <br>
 +
:''chinnen'' (szybkość) → ''chinnenandī'' (na szybko) <br>
 +
:''ṕi'' (my ekskluzywne) → ''ṕiyandī'' (po naszemu)
 +
 +
*'''-aune''', '''-yaune'''
 +
Sufiksy -aune i -yaune tworzą przysłówki od rzeczowników i przymiotników. <br>
 +
:''una'' (ukrycie, zakrycie) → unayaune (skrycie, podstępnie) <br>
 +
:''bhāgani'' (radosny) → ''bhāgaune'' (radośnie) <br>
 +
:''patmārgani'' (niebezpieczny) → ''patmārgaune'' (niebezpiecznie)
 +
 
 +
*'''-e'''
 +
Sufiks -e tworzy czasowniki od rzeczowników. <br>
 +
:''allanon'' (obietnica) → ''allanone'' (obiecywać) <br>
 +
:''āgheman'' (pochodzenie) → ''āghemane'' (pochodzić) <br>
 +
:''mer̄a'' (atak) → ''mer̄e'' (atakować)
 +
 
 +
*'''-hwish'''
 +
Sufiks -hwish tworzy od rzeczowników przymiotniki oznaczające kolor. Od nazw kolorów tworzy przymiotniki oznaczające osłabienie siły koloru. <br>
 +
:''canen'' (krew) → ''canenhwish'' (w kolorze krwi) <br>
 +
:''attar'' (popiół) → ''attarhwish'' (w kolorze popiołu) <br>
 +
:''āshayin'' (czerń) → ''''āshayinhwish'' (czarnawy)
 +
 
 +
*'''-ni''', '''-ani'''
 +
Sufiksy -ni i -ani tworzą przymiotniki od rzeczowników. <br>
 +
:''unatiya'' (tajemnica) → ''unatiyani'' (tajemniczy, tajemny) <br>
 +
:''quinar'' (mistrz, ekspert) → ''quinarani'' (mistrzowski, ekspercki) <br>
 +
:''āmuzor'' (zachód słońca) → ''āmuzorni'' (zachodzący)
 +
 
 +
*'''-or'''
 +
Sufiks -or tworzy przymiotniki odczasownikowe, wyraża zdolność do czegoś, umiejętność. <br>
 +
:''djasûre'' (mierzyć) → ''djasûror'' (dający się zmierzyć, mierzalny) <br>
 +
:''sene'' (robić) → ''senor'' (możliwy do zrobienia, wykonalny) <br>
 +
:''rive'' (trwać, wytrzymać) → ''rivor'' (możliwy do zniesienia, znośny)
 +
 
 +
====Prefiksy====
 +
*'''ao-'''
 +
Prefiks ao- niesie ze sobą znaczenie nadmiaru, tego, że czegoś jest za dużo, modyfikując znaczenie następującego po nim słowa. Pełni przeciwną rolę do prefiksu el-.<br>
 +
:''shaine'' (rosnąć, wzrastać) → ''aoshaine'' (przerastać) <br>
 +
:''ťare'' (mówić) → ''aoťare'' (gadać, ględzić, pierdolić) <br>   
 +
:''śastre'' (opowiadać) → ''aośastre'' (przesadzać, wyolbrzymiać, koloryzować)
 +
 
 +
*'''annu-'''
 +
Prefiks annu- niesie ze sobą znaczenie całości, ogółu, wszystkiego, modyfikując znaczenie następującego po nim słowa. Powiązany z czasownikiem ''annurye'' (wypełniać). <br>
 +
:''qarim'' (widok) → ''annuqarim'' (panorama) <br>
 +
:''rakshin'' (księżyc) → ''annurakshin'' (księżyc w pełni) <br>
 +
:''carme'' (świecić, błyszczeć) → ''annucarme'' (oświetlać)
 +
 
 +
*'''ari-'''
 +
Prefiks ari- niesie ze sobą znaczenie bycia za czymś, na korzyść czegoś lub kogoś, bycia pro czemuś, sprzyjania czemuś. Pełni przeciwną rolę do prefiksu avwi-. <br>
 +
:''dzāsharani'' (wojenny) → ''aridzāsharani'' (prowojenny) <br>
 +
:''vāllearni'' (marzący, zastanawiający się, dumający) → ''arivāllearni'' (sprzyjający zadumie) <br>
 +
:''shan'' (zdrowie) → ''arishan'' ("na zdrowie", popularne zawołanie i toast)
 +
 
 +
*'''avwi-'''  
 +
Prefiks avwi- niesie ze sobą znaczenie bycia przeciwko czemuś, bycia anty czemuś, działania przeciw i na niekorzyść czemuś. Pełni przeciwną rolę do prefiksu ari-. <br>
 +
:''dzāsharani'' (wojenny) → ''avwidzāsharani'' (antywojenny) <br>
 +
:''źāmratain'' (infekcja) → ''avwiźāmratain'' (dezynfekcja) <br>
 +
:''farzāmi'' (sława) → ''avwifarzāmi'' (zniesławienie)
 +
 
 +
*'''buri-'''  
 +
Prefiks buri- niesie ze sobą znaczenie czegoś, co jest skrajne, niezwykle, w jakiś sposób ponadprzeciętne. <br>
 +
:''dhiryani'' (piękne) → ''buridhiryani'' (niesamowicie, skrajnie piękny, piękniejszy niż wszystko inne) <br>
 +
:''méjani'' (duży) → ''buriméjani'' (ogromny) <br>
 +
:''ńaor̄ani'' (jasny) → ''burińaor̄ani'' (oślepiająco jasny, jaśniejszy niż wszystko inne)
 +
 
 +
*'''car-'''
 +
Prefiks car- niesie ze sobą znaczenie wyższości, wagi, większego znaczenia, bycia głównym, największym<ref>podobnie do prefiksu ''arcy-''</ref>. <br>
 +
:''jaeham'' (kapłan) → ''carjaeham (arcykapłan) <br>
 +
:''jazqen'' (wizja) → ''carjazqen'' (przepowiednia) <br>
 +
:''ishatrind'' (budowniczy) → ''carishatrind'' (zwierzchnik budowniczych, architekt)
 +
 
 +
*'''dûs-'''  
 +
Prefiks dûs- niesie ze sobą znaczenie wszystkiego, wszech czegoś. <br>
 +
:'''hwadāmi'' (wiedza) → ''dûshwadāmi'' (wszechwiedza) <br>
 +
:''cazhifyani'' (potężny) → ''dûscazhifyani'' (wszechpotężny) <br>
 +
:''aibhadani'' (stronniczy) → ''dûsaibhadani'' (wszechstronny)
 +
 
 +
*'''eḱa-'''  
 +
Prefiks eḱa- niesie ze sobą znaczenie ponownego wykonania jakiejś czynności. <br>
 +
:''avriť'' (myśleć) → ''eḱāvriť'' (przemyśleć) <br>
 +
:''sene'' (robić) → ''eḱasene'' (robić na nowo, przerabiać) <br>
 +
:''ťare'' (mówić) → ''eḱaťare'' (powtarzać) 
 +
 
 +
*'''el-'''  
 +
Prefiks el- niesie ze sobą znaczenie niedomiaru, tego, że czegoś jest za za mało, niewystarczająco. Pełni przeciwną rolę do prefiksu ao-. <br>
 +
:''kromani'' (odpowiedni, dodtateczny) → ''elkromani'' (niewystarczający, niedostateczny, nieodpowiedni) <br>
 +
:''shaini'' (rozwinięty) → ''elshaini'' (niedorozwinięty, zacofany) <br>
 +
:''śastre'' (opowiadać) → ''elśastre'' (nie dopowiadać, omijać szczegóły opowieści, umniejszać)
 +
 
 +
*'''yās-'''  
 +
Prefiks yās- niesie ze sobą znaczenie występowania przeciw czemuś, byciu kontra, stawaniu na przeciw lub bycia w opozycji wobec czegoś lub kogoś. <br>
 +
:''takhare'' (działać, czynić, postępować) → ''yāstakhare'' (występować przeciw, sprzeciwiać się, oponować) <br>
 +
:''aibhad'' (strona) → ''yāsaibhad'' (strona na przeciwko, czoło, front wojenny) <br>
 +
:''dévan'' (bóg) → ''yāsdévan'' (osoba sprzeciwiająca się bogom, heretyk, odstępca)
 +
 
 +
*'''qe-'''
 +
Prefiks qe- niesie ze sobą znaczenie czegoś co jest niższe rangą, czegoś co jest pod czymś, jest częścią większej całości. Ma podobne znaczenie do sufiksu -yôd.<br>
 +
:''kshatrit'' (dowódca) → ''qekshatrit'' (pod-dowódca, kapitan) <br>
 +
:''sīndor'' (służba) → ''qesīndor'' (przysługa) <br>
 +
:''anzhaur'' (armia) → ''qeanzhaur'' (oddział)
  
{| class="wikitable"
+
*'''kshi-'''
|-
+
Prefiks kshi- niesie ze sobą znaczenie intensyfikacji jakiejś czynności, trwania. W zdaniach z wykorzystaniem obwiatywu, charakterystycznych dla Wysokiej Mowy, zaznacza, że czynność została wykonana przez kogoś poprzez kogoś innego. <br>
!  osoba   
+
:''farze'' (słuchać) → ''kshifarze'' (przesłuchiwać) <br>
!  nezyu - być
+
:''kailine'' (patrzeć) → ''kshikailine'' (wpatrywać się) <br>
!  caiva - chcieć
+
:''dzale'' (darować, dawać) → ''kshidzale'' (przekazywać, przekazywać poprzez kogoś)
!  ḱalshu - musieć
+
 
|-
+
*'''pari-'''
| align="center" | xé
+
Prefiks pari- niesie ze sobą znaczenie odwrotności, przeciwieństwa, negacji jakiejś czynności lub rzeczy. <br>
| align="center" | nakhan
+
:''hwozhare'' (tworzyć) → ''parihwezhare'' (dewastować, niszczyć) <br>
| align="center" |  ciyaf
+
:''sene'' (robić) → ''parisene'' (odwrócić, odczynić) <br>
| align="center" | ḱedaka
+
:''hwaeme'' (poświęcić, składać ofiarę) → ''parihwaeme'' (bezcześcić)
|-
+
 
| align="center" | mę
+
*'''pa-''', '''pat-'''
| align="center" | nanin
+
Prefiksy pa- i pat- niosą ze sobą znaczenie negacji jakiejś czynności lub rzeczy, używane są również przy negacji zdań. <br>
| align="center" | cahir
+
:''jakerśani'' (skończony) → ''patjakerśani'' (nieskończony) <br>
| align="center" | ḱella
+
:''rivor'' (możliwy do zniesienia, znośny) → ''patrivor'' (nieznośny) <br>
|-
+
:''ghaśrate'' (stracić) → ''paghaśrate'' (nie stracić)
| align="center" | źa
+
 
| align="center" | ŝegal
+
*'''sam-'''
| align="center" | ṕeshwa
+
Prefiks sam- niesie ze sobą znaczenie jakiejś wspólnej cechy lub stanu, bycia razem, wespół lub wspólnego wykonywania jakiejś czynności. Pełni taką samą rolę co sufiks -mąhi. <br>
| align="center" |  eqener
+
:''névar'' (domownik, mieszkaniec, obywatel) → ''samnévar'' (współmieszkaniec, obywatel) <br>
|-
+
:''wedar̄'' (jazda, podróż) → ''samwedar̄'' (współtowarzysz podróży) <br> 
| align="center" | rha
+
:''essa'' (głowa) → ''samessa'' (małżonek/małżonka)
| align="center" |  ŝewal
+
 
| align="center" | ṕashwa
+
*'''sefra-'''
| align="center" |  eqayr
+
Prefiks sefra- niesie ze sobą znaczenie czegoś dawnego, pra. <br>
 +
:''myissa'' (matka) → ''seframyissa'' (pramatka) <br>
 +
:''quissa'' (ojciec) → ''sefraquissa'' (praojciec) <br>
 +
:''zhaherin'' (historia) → ''sefrazhaherin'' (pradzieje)
 +
 
 +
*'''śra-'''
 +
Prefiks śra- niesie ze sobą znaczenie czegoś zawierającego lub składającego się z wielu części. <br>
 +
:''sayarvani'' (narodowy) → ''śrasayarvani'' (wielonarodowy) <br>
 +
:''rąmani'' (kolorowy) → ''śrarąmani'' (wielobarwny, różnokolorowy, pstrokaty) <br>
 +
:''awestar'' (świat) → ''śrāwestar'' (wieloświat)
 +
 
 +
*'''vis-'''
 +
Prefiks vis- niesie ze sobą znaczenie czegoś mylnego, niby, prawie, czegoś fałszywego, nieprawdziwego. <br>
 +
:''udran'' (imię) → ''visudran'' (pseudonim) <br>
 +
:''qizhin'' (przedstawiciel, reprezentant, poseł) → ''visqizhin'' (agent) <br>
 +
:''ahwatar'' (władca) → ''visahwatar'' (uzurpator)
 +
 
 +
*'''zūr-'''
 +
Prefiks zūr- niesie ze sobą znaczenie osiągnięcia czegoś samemu, na własną rękę. <br>
 +
:''vaťāmi'' (zrozumienie) → ''zūrvaťāmi'' (samo-zrozumienie, oświecenie) <br>
 +
:''takharani'', ''cvartakharani'' (dziejący się) → ''zūrtakharani'' (samospełniający się), np. ''carjazqen zūrtakharani'' (samospełniająca się przepowiednia) <br>
 +
:''vesannios'' (zrobiony) → ''zūrvesannios'' (samo zrobiony<ref>analogicznie do angielskiego ''self-made''</ref>)
 +
 
 +
*'''we-'''
 +
Prefiks we- niesie ze sobą znaczenie braku czegoś brak. <br>
 +
:''rasheqāmi'' (władza) → ''werasheqāmi'' (brak rządów, anarchia) <br>
 +
:''er̄atani'' (silny) → ''wér̄atani'' (bezsilny) <br>
 +
:''puro'' (miejsce) → ''wepuri'' (nie na miejscu, dziwny)
 +
 
 +
*'''xor-'''
 +
Prefiks xor- niesie ze sobą znaczenie czegoś, co jest byłe, dawne. <br>
 +
:''panûvar'' (strażnik) → ''xorpanûvar'' (były strażnik) <br>  
 +
:''kélan'' (żona) → ''xorkélan'' (była, zmarła żona) <br>
 +
:''bhazhid'' (niewolnik) → ''xorbhazhid'' (były, uwolniony niewolnik)
 +
 
 +
====Kompozycja====
 +
Kompozycja polega na tworzeniu nowych wyrazów poprzez łączenie dwóch wyrazów w jedną formalnie i znaczeniowo całość. Jeśli wyrazy-komponenty złożenia pozostają do siebie w stosunku logicznie równorzędnym, mówimy o kompozycji na zasadzie koordynacji, jeśli zaś między członami złożenia jest stosunek logicznej podległości, oznacza to, że kompozycja została utworzona na zasadzie subordynacji.
 +
 
 +
Kompozycja, jako sposób słowotwórstwa, jest szczególnie popularna w wyższych rejestrach językowych, zwłaszcza Wysokiej Mowie, chociaż pojawia się również w mowie potocznej i dialektach. 
 +
=====Kompozycja na zasadzie koordynacji=====
 +
W ajdyniriańskim występują trzy sposoby kompozycji na zasadzie koordynacji.
 +
 
 +
*'''1.''' Złożenie dwóch rzeczowników połączonych spójnikiem -o- (Patrz także: ''Ciągi przymiotnikowe'') <br>
 +
:''spand'' (ręka), ''vaor'' (noga) → ''spand-o-vaor'' (do góry nogami) <br>
 +
:''quissa'' (ojciec), ''myissa'' (matka) → ''quissa-o-myissa'' (rodzice) <br>
 +
:''khar̄us'' (brat), ''syanna'' (siostra) → ''khar̄us-o-syanna'' (rodzeństwo)
 +
 
 +
*'''2.''' Złożenie dwóch słów, zwłaszcza jednosylabowych, rymujących się lub aliterujące z udziałem spójnika -o-. Często powtórzenie tego samego wyrazu ze zmianą samogłoski lub spółgłoski w powtórzeniu. <br>
 +
:''ran'' (zawsze) → ''ran-o-ron'' (wiecznie, permanentnie) <br>
 +
:''rhor (nieprzyjemny dźwięk, skrzek) → ''rhor-o-rhur'' (krakanie) <br>
 +
:''qen'' (cnota, cześć, zaleta, wartość), ''qor'' (od ''qora'', broda) → ''qen-o-qor'' (męstwo)
 +
 
 +
*'''3.''' Złożenie dwóch rzeczowników, przymiotników lub czasowników o przeciwnym znaczeniu, połączonych spójnikiem -o-. Sposób używany szczególnie w poezji i Wysokiej Mowie. <br>
 +
:''cvarńakte'' (rodzić się), ''quane'' (umierać) → ''cvarńakte-o-quane'' (żyć) <br>
 +
:''bhāg'' (od ''bhāgegi'', radośc), ''avās'' (żal, smutek) → ''bhāg-o-avās'' (miłość) <br>
 +
:''quane'' (umierać), ''rahete'' (żyć) → ''quane-o-rahete'' (reinkarnować się)
 +
 
 +
=====Kompozycja na zasadzie subordynacji=====
 +
W ajdyniriańskim występują trzy sposoby kompozycji na zasadzie subordynacji.
 +
 
 +
'''1.''' Złożenie dwóch rzeczowników, z których pierwszy jest określeniem drugiego. Szczególnie popularne w nazwach własnych. <br>
 +
:''rozh'' (król), ''drąkhan'' (ulica, droga) → ''Rozhdrąkhan'' (Droga Królewska) <br>
 +
:''lorheal'' (kruk), ''torhan'' (skała) → ''Lorhealtorhan'' (krucza Skała) <br>
 +
:''ąnār'' (kwiat), ''rąma'' (kolor) → ''ąnār̄ąma'' (różowy)
 +
 
 +
'''2.''' Złożenie rzeczownika z przymiotnikiem stojącym na drugim miejscu i pozbawionym ostatniej samogłoski. <br>
 +
:''spand'' (ręka), ''ārwani'' (długi) → ''spandārwan'' (tyran) <br>
 +
:''qor'' (od ''qora'', broda), ''nayparni'' (biały) → ''qornayparn'' (sołtys, starszy) <br>
 +
:''qasor'' (ramię), ''er̄atani'' (silny) → ''qasorer̄atan'' (przyboczny, osobisty ochroniarz)
 +
 
 +
'''3.''' Złożenie rzeczownika z imiesłowem stojącym na drugim miejscu. Używane niemal wyłącznie w poezji. <br>
 +
:''maos'' (skrzydło), ''vesharhanios'' (złamany) → ''maosvesharhanios'' (osoba nieszczęśliwa) <br>
 +
:''hrid'' (serce), ''perzisios'' (płonący) → ''hridperzisios'' (osoba o rozumie i godności człowieka, o zasadach i kręgosłupie moralnym) <br>
 +
:''zīmrha'' (klejnot), ''ṕarondios'' (zgubiony) → ''zīmrhaṕarondios'' (utracona miłość)
 +
 
 +
====Zastosowanie obwiatywu w słowotwórstwie====
 +
W ajdyniriańskim słowotwórstwie funkcjonuje konstrukcja opierająca się na użyciu obwiatywu. Jest ona charakterystyczna dla poezji i Wysokiej Mowy, nie pojawia się natomiast praktycznie w ogóle w mowie potocznej, z wyjątkiem kilku utartych słów. Tworzy ona rzeczowniki od czasowników, które opisują rzecz (lub osobę) poddaną jakiejś czynności. (Patrz także: ''Obwiatyw'')
 +
 
 +
<pre>czasownik + aite (końcówka obwiatywu) + s</pre>
 +
 
 +
:''perzise'' (płonąć) → ''perzisaites'' (rzecz poddana czynności płonięcia, płonąca rzecz)
 +
:''dzare'' (zwyciężać) → ''dzaraites'' (rzecz poddana czynności zwyciężania, rzecz, którą się zwycięża, przeszkoda)  
 +
:''ahwatere'' (władać) → ''ahwateraites'' (rzecz poddana czynności władania, rzecz którą się włada, poddany)
 +
 
 +
==Dialekty==
 +
 
 +
<do przerobienia>
 +
 
 +
[[Plik:DialektyAjdyniriańskiego.png|1100px]]
 +
 
 +
----
 +
Język ajdyniriański dzieli się na kilka bliskich sobie dialektów regionalnych. Każdy z nich znajduje się poza tym pod bardzo silnym wpływem tak zwanej Wysokiej Mowy, będącej językiem imperialnego dworu. Są wzajemnie zrozumiałe a różnice pomiędzy nimi objawiają się głównie w innej wymowie pewnych dźwięków oraz innych zapożyczeniach.
 +
 
 +
*1 - dialekt centralny (dialekt djyazhoarski) - podstawa współczesnego ajdyniriańskiego oraz Wysokiej Mowy, najbardziej rozpowszechniony dialekt.
 +
*2 - dialekt batipurski - częsta zmiana [ã] w [ɔ̃] oraz przejście [i] w [ɪ]  
 +
*3 - dialekt śranirski - cechuje się częstym zmiękczaniem spółgłosek: sh przechodzi często w ś, zh w ź, ch w ć a j w dj.
 +
*4 - dialekt asurański - ze względu na swe historyczne znaczenie jeden z najważniejszych ajdyniriańskich dialektów. Cechuje się największym konserwatyzmem, zachował wiele słów i form uważanych za archaizmy w innych dialektach. Zachował również staroajdyniriańską wymowę é, jako [e], oraz częściową palatalizację.
 +
*5 - dialekt kiwarański - cechuje się wymową litery r jako [ɹ], zanikiem r̄ oraz częściowym zanikiem spółgłosek nosowych  
 +
*6 - dialekt sureński - cechuje się częściowym zanikiem przydechu oraz częstym zastępowaniem a przez o  
 +
*7 - dialekt północny (dialekt Wybrzeża) - cechuje się wymową kh jako [ʜ], q jako [ɢ] oraz całkowitym zanikiem przydechu.
 +
*8 - dialekt zachodni - wywodzący się z dialektu batipurskiego, jest jednak najbardziej odrębnym ajdyniriańskim dialektem. Zauważalne wpływy sąsiednich języków waraskich i jandirskich. Cechuje się silną nasalizacją: praktycznie każde [ɛn] przeszło w [ɛ̃], [an] w [ã], natomiast [ã] w [ɔ̃].   
 +
 
 +
===Wysoka Mowa===
 +
'''Issani Ôhirya''' [is:aɲi ɤxiɾja], dosłownie ''Wysoka Mowa'' to literacka i poetycka forma ajdyniriańskiego, będąca językiem szlachty i imperialnego dworu. Bazuje na dominującym dialekcie centralnym, posiada jednak kilka charakterystycznych cech, odróżniających ją od innych ajdyniriańskich dialektów.
 +
 
 +
====Skrócenie czasownika "być"====
 +
Język literacki zachował występujące w staroajdyniriańskim skrócenie czasownika "być" do formy końcówki doklejanej na koniec rzeczownika lub przymiotnika. Użycie takiego skrótu jest uważane za zwrot bardzo formalny i oficjalny, o wiele bardziej niż użycie zwykłej odmiany czasownika "być". W transkrypcji łacińskiej skrót będzie oddzielony od poprzedzającego go słowa apostrofem, mimo że w r̄agulu rozróżnienie takie nie występuje. Jeżeli na końcu słowa do którego dodajemy skrócenie znajduje się samogłoska, to skrócenie poprzedzamy również podaną w nawiasie literą y.  
 +
{| class="wikitable"
 
|-
 
|-
| align="center" | qa
+
!  osoba   
| align="center" |  ŝemal
+
!  skrócenie "być"
| align="center" |  ṕoshwa
+
!  przykład
| align="center" |  eqonu
+
!  tłumaczenie
 +
|-
 +
| align="center" | xé
 +
| align="center" |  -(y)in
 +
| align="center" |  ḱévarat'in
 +
| align="center" |  jestem człowiekiem
 +
|-
 +
| align="center" | mę
 +
| align="center" |  -(y)ef
 +
| align="center" |  ḱévarat'ef
 +
| align="center" |  jesteś człowiekiem
 +
|-
 +
| align="center" | źa
 +
| align="center" |  -(gy)oŝ
 +
| align="center" |  ḱévarati'gyoŝ
 +
| align="center" |  on jest mężczyzną (m)
 +
|-
 +
| align="center" | rha
 +
| align="center" |  -(vy)aŝ
 +
| align="center" |  ḱévarata'vyaŝ
 +
| align="center" |  ona jest kobietą (f)
 +
|-
 +
| align="center" | qa
 +
| align="center" |  -(my)uŝ
 +
| align="center" |  ḱévarat'uŝ
 +
| align="center" |  ono jest człowiekiem (n)
 
|-
 
|-
 
| align="center" | ṕef
 
| align="center" | ṕef
| align="center" |  jor̄epi
+
| align="center" |  -(y)ai
| align="center" |  zinet
+
| align="center" |  ḱévarabhaś'ai
| align="center" |  basaf
+
| align="center" |  my(1) jesteśmy ludźmi
 
|-
 
|-
 
| align="center" | ṕur
 
| align="center" | ṕur
| align="center" |  jor̄upi
+
| align="center" |  -(y)iv
| align="center" |  zunut
+
| align="center" |  ḱévarabhyām'iv
| align="center" |  behaf
+
| align="center" |  my(2) jesteśmy ludźmi
 
|-
 
|-
 
| align="center" | ṕi
 
| align="center" | ṕi
| align="center" |  jor̄ipi
+
| align="center" |  -(y)ūh
| align="center" |  zinit
+
| align="center" |  ḱévarabhaś'ūh
| align="center" |  biraf
+
| align="center" |  my(3) jesteśmy ludźmi
 
|-
 
|-
 
| align="center" | yôk  
 
| align="center" | yôk  
| align="center" |  izra
+
| align="center" |  -(y)il
| align="center" |  dashan
+
| align="center" |  ḱévarabhaś'il
| align="center" |  exay
+
| align="center" |  wy jesteście ludźmi
 
|-
 
|-
 
| align="center" | ta
 
| align="center" | ta
| align="center" |  ashi
+
| align="center" |  -(y)art
| align="center" |  mezhir
+
| align="center" |  ḱévarabhaś'art
| align="center" |  tarkhe
+
| align="center" |  oni są ludźmi
 
|-
 
|-
 
| align="center" | obwiatyw
 
| align="center" | obwiatyw
| align="center" |  ŝayla
+
| align="center" |  -(y)eŝe
| align="center" |  ṕeshay
+
| align="center" |  ḱévarat'eŝe
| align="center" |  eqayf
+
| align="center" |   
 
|}
 
|}
==Dialekty==
 
  
<do przerobienia>
+
====Zwroty grzecznościowe====
 +
*hezh - neutralny zwrot grzecznościowy, występujący również często w mowie potocznej. Używany do zwracania się do osób nieznajomych, zwłaszcza o podobnym lub niższym statusie do nas. Posiada także męską i żeńską formę (''hezhi'' i ''hezha''), odpowiada polskiemu pan/pani.
 +
*seod - zwrot grzecznościowy używany w stosunku do osób zamożnych, nienależących jednak do arystokracji. Posiada męską i żeńską formę (''seodi'' i ''seoda''). 
 +
*qenai - zwrot grzecznościowy używany zwłaszcza w stosunku do mędrców, kapłanów i uczonych, ludzi cieszących się estymą i uznaniem z uwagi na ich mądrość. Posiada jedynie formę neutralną. 
 +
*ądzear - zwrot grzecznościowy używany w stosunku do urzędników państwowych. Posiada męską i żeńską formę (''ądzeari'' i ''ądzeara'').
 +
*kshatrit - zwrot grzecznościowy używany w stosunku do wojskowych. Dosłownie znaczy "dowódca" i w imperialnej armii używa się go wyłącznie w stosunku do przełożonych, jednak cywile używają tego sformułowania w stosunku do każdego wojskowego. Posiada formę męską i żeńską (''kshatriti'' i ''kshatrita'').
 +
*shārios - zwrot grzecznościowy używany ogólnie w stosunku do szlachty. Posiada zarówno formę męską i żeńską (''shāriosi'' i ''shāriosa''), dosłownie znaczy "oświecony". 
 +
*perzisani - zwrot grzecznościowy używany w stosunku do przywódców Wielkich Rodów, najpotężniejszych z pośród arystokracji oraz członków rodziny królewskiej. Posiada jedynie formę neutralną. Dosłownie znaczy "płomienny". 
 +
*hûras - określenie wielkiego szacunku, używane w oficjalnych dokumentach. Posiada męską i żeńską formę (''hûrasi'' i ''hûrasa''). Najprawdopodobniej pochodzi od słowa ''ahûrani'' - święty, boski.
  
[[Plik:DialektyAjdyniriańskiego.png|1100px]]
+
====Ciągi przymiotnikowe====
 +
Rzeczą powszechną w Wysokiej Mowie są ciągi przymiotnikowe, czyli zestawienie kilku przymiotników obok siebie w jednym ciągu. Zabieg ten używany jest przede wszystkim w celu grzecznościowym, aby podkreślić pozytywne cechy i walory rozmówcy. O ile w mowie potocznej obojętnym jest czy na początku stoi rzeczownik czy przymiotnik, o tyle w Wysokiej Mowie zawsze pierwszy jest przymiotnik. W ciągach przymiotniki oddziela się od siebie partykułą ''o''.
  
----
+
Jeżeli obok siebie znajdują się przymiotniki o takim samym znaczeniu to wzmacniają się one wzajemnie. Na przykład ''dhiryani o amani fara'' (piękna i piękna kobieta) znaczy tyle co "bardzo piękna kobieta". Takie ciągi przymiotnikowe mogą mieć jednak znacznie więcej przymiotników, niekoniecznie będących synonimami, mogą być również w stopniu wyższym lub najwyższym czy zawierać odpowiedni prefiks.
Język ajdyniriański dzieli się na kilka bliskich sobie dialektów regionalnych. Każdy z nich znajduje się poza tym pod bardzo silnym wpływem tak zwanej Wysokiej Mowy, będącej językiem imperialnego dworu. Są wzajemnie zrozumiałe a różnice pomiędzy nimi objawiają się głównie w innej wymowie pewnych dźwięków oraz innych zapożyczeniach.
+
Układanie ciągów przymiotnikowych uznaje się za wielką sztukę, cenioną zarówno w literaturze i poezji jak i w mowie dworskiej.
 +
<br><br/>
 +
Dotara Cifrinah, bazdira éxań o dûsahwaretań Khshāyarqiyasaz, buridhiryaīn o buriamaīn'aŝ.
 +
<br>(W wolnym tłumaczeniu: Cifrinah, córka wielkiego i wszechwładnego Imperatora, jest najpiękniejszą ze wszystkich kobiet.)
 +
 
 +
====Konstrukcje====
 +
OBWIATYW
  
*1 - dialekt centralny (dialekt djyazhoarski) - podstawa współczesnego ajdyniriańskiego oraz Wysokiej Mowy, najbardziej rozpowszechniony dialekt.
+
Istnieje kilka konstrukcji i zwrotów charakterystycznych dla Wysokiej Mowy:
*2 - dialekt batipurski - częsta zmiana [ã] w [ɔ̃] oraz przejście [i] w [ɪ] 
+
<br><br/>'''Zaprawdę, (...)'''
*3 - dialekt śranirski - cechuje się częstym zmiękczaniem spółgłosek: sh przechodzi często w ś, zh w ź, ch w ć a j w dj.
 
*4 - dialekt asurański - ze względu na swe historyczne znaczenie jeden z najważniejszych ajdyniriańskich dialektów. Cechuje się największym konserwatyzmem, zachował wiele słów i form uważanych za archaizmy w innych dialektach. Zachował również staroajdyniriańską wymowę é, jako [e], oraz częściową palatalizację.
 
*5 - dialekt kiwarański - cechuje się wymową litery r jako [ɹ], zanikiem r̄ oraz częściowym zanikiem spółgłosek nosowych 
 
*6 - dialekt sureński - cechuje się częściowym zanikiem przydechu oraz częstym zastępowaniem a przez o 
 
*7 - dialekt północny (dialekt Wybrzeża) - cechuje się wymową kh jako [ʜ], q jako [ɢ] oraz całkowitym zanikiem przydechu.
 
*8 - dialekt zachodni - wywodzący się z dialektu batipurskiego, jest jednak najbardziej odrębnym ajdyniriańskim dialektem. Zauważalne wpływy sąsiednich języków waraskich i jandirskich. Cechuje się silną nasalizacją: praktycznie każde [ɛn] przeszło w [ɛ̃], [an] w [ã], natomiast [ã] w [ɔ̃].   
 
  
===Wysoka Mowa===
+
Konstrukcja ta służy mocnemu podkreśleniu i słuszności jakiejś rzeczy czy zdania.
'''Issani Ôhirya''' [is:aɲi ɤxiɾja], dosłownie ''Wysoka Mowa'' to literacka i poetycka forma ajdyniriańskiego, będąca językiem szlachty i imperialnego dworu. Bazuje na dominującym dialekcie centralnym, posiada jednak kilka charakterystycznych cech, odróżniających ją od innych ajdyniriańskich dialektów.
 
  
====Skrócenie czasownika "być"====
+
<pre>Aťeaji + odmiana czasownika + reszta zdania + skrót od "być"  
Język literacki zachował występujące w staroajdyniriańskim skrócenie czasownika "być" do formy końcówki doklejanej na koniec rzeczownika lub przymiotnika. Użycie takiego skrótu jest uważane za zwrot bardzo formalny i oficjalny, o wiele bardziej niż użycie zwykłej odmiany czasownika "być". W transkrypcji łacińskiej skrót będzie oddzielony od poprzedzającego go słowa apostrofem, mimo że w r̄agulu rozróżnienie takie nie występuje. Jeżeli na końcu słowa do którego dodajemy skrócenie znajduje się samogłoska, to skrócenie poprzedzamy również podaną w nawiasie literą y.
+
</pre>
{| class="wikitable"
+
Aťeaji ŝaw dotara Cifrinah, bazdira éxań o dûsahwaretań Khshāyarqiyasaz, buridhiryaīn o buriamaīn'aŝ.
|-
+
<br>(W wolnym tłumaczeniu: Zaprawdę, Cifrinah, córka wielkiego i wszechwładnego Imperatora, jest najpiękniejszą ze wszystkich kobiet.)
!   osoba   
+
<br><br/>
!  skrócenie "być"
+
Aby użyć tej konstrukcji w czasie przyszłym lub przeszłym należy zamienić formę odmiany "być" na odpowiedni czas.
!  przykład
+
<br><br/>Aťeaji ŝauri dotara Cifrinah, bazdira éxań o dûsahwaretań Khshāyarqiyasaz, buridhiryaīn o buriamaīn'aŝ.
!  tłumaczenie
+
<br>(Zaprawdę, Cifrinah, córka wielkiego i wszechwładnego Imperatora, była najpiękniejszą ze wszystkich kobiet.)
|-
+
 
| align="center" |
+
Aťeaji ŝewal dotara Cifrinah, bazdira éxań o dûsahwaretań Khshāyarqiyasaz, buridhiryaīn o buriamaīn'aŝ.  
| align="center" | -(y)in
+
<br>(Zaprawdę, Cifrinah, córka wielkiego i wszechwładnego Imperatora, będzie najpiękniejszą ze wszystkich kobiet.)
| align="center" |  ḱévarat'in
+
<br><br/>'''Ja, uniżony sługa'''
| align="center" | jestem człowiekiem
+
 
 +
W przypadku zwracania się do osoby o wyższej pozycji społecznej, lub do osoby której chcemy okazać wielki szacunek, stosuje się często konstrukcje z użyciem słowa "bhazhid" (niewolnik) oraz zastosowaniu 3 os. liczby pojedynczej, zamiast pierwszej. Użycie "ja" oraz 1 os. uznane zostałoby za nie w dobrym tonie.
 +
Zwrot taki tłumaczy się jako "Ja, uniżony sługa, (...)"   
 +
 
 +
  bhazhid + czasownik w 3 os. liczby pojedynczej + reszta zdania   
 +
 
 +
Bhazhid ŝaraem Adrashanīś Ahûrpuratra dotaras chevre.  
 +
<br>(Ja, uniżony sługa, mam obowiązek eskortować Państwa do Złotej Świątyni.) 
 +
 
 +
<br>Innymi cechami charakterystycznymi dla Wysokiej Mowy jest powszechne stosowanie honoryfikacji oraz odpowiednich wzmacniających prefiksów.
 +
 
 +
==Przykładowe teksty==
 +
{|class=wikitable
 +
|-
 +
!style="text-align: center;" width="500px"|<small>Tekst<br/>ajdyniriański (R̄agul)</small>
 +
!style="text-align: center;" width="500px"|<small>Tekst<br/>ajdyniriański (łacinka)</small>
 +
!style="text-align: center;" width="500px"|<small>Tekst<br/>polski</small>
 
|-
 
|-
| align="center" |
+
| [[Plik:Nadejdzie świt.png|400px]]
| align="center" |  -(y)ef
+
|'''''Lilair sannāśťo'''''<br/>
| align="center" |  ḱévarat'ef
+
Afrahąm queśafrīdro ag aŝaegi iranonīdro<br>
| align="center" |  jesteś człowiekiem
+
Hrid dāryono, lalair sannāśťo<br>
 +
Cir̄as essani'yuŝ ag frahimani sharwan'uŝ<br>
 +
Eo anyoa kailino eńara rhāvani<br>
 +
Lilair sannāśťo
 +
<br><br/>
 +
Zhizdaraz ṕarondīyą ag orse néva omani<br>
 +
Śaetrās arzanno, lilair sannāśťo<br>
 +
Cir̄as essani'yuŝ ag frahimani sharwan'uŝ<br>
 +
Eo anyoa kailino eńara rhāvani<br>
 +
Lilair sannāśťo
 +
<br><br/>
 +
Orse zaoghar zūrvano ag issani bądhiro<br>
 +
Pacvarqārtaro, lilair sannāśťo<br>
 +
Cir̄as essani'yuŝ ag frahimani sharwan'uŝ<br>
 +
Eo anyoa kailino eńara rhāvani<br>
 +
Lilair sannāśťo
 +
|'''''Nadejdzie świt'''''<ref>https://www.youtube.com/watch?v=qq8ZcIfLDUo</ref><br/>
 +
Cienie zapadły, a nadzieja odeszła<br>
 +
Zahartuj swe serce, świt nadejdzie<br>
 +
Noc jest długa, a ścieżka ciemna<br>
 +
Spójrz na niebo, pewnego dnia<br>
 +
Nadejdzie świt
 +
<br><br/>
 +
Zgubiłeś pasterza, a jego dom jest daleko<br>
 +
Trzymaj się gwiazd, świt nadejdzie<br>
 +
Noc jest długa, a ścieżka ciemna<br>
 +
Spójrz na niebo, pewnego dnia<br>
 +
Nadejdzie świt
 +
<br><br/>
 +
Chwyć swe ostrze i wznieś wysoko<br>
 +
Nie poddawaj się, świt nadejdzie<br>
 +
Noc jest długa, a ścieżka ciemna<br>
 +
Spójrz na niebo, pewnego dnia<br>
 +
Nadejdzie świt
 
|-
 
|-
| align="center" | źa
+
|[[Plik:SarnathRagul.png|600px]]
| align="center" | -(gy)oŝ
+
|'''Shaurya a Bānaz Zarnaŝ'''<br><br/>
| align="center" | ḱévarati'gyoŝ
+
O Foxiyani Zarnaŝ!<br><br/>
| align="center" |  on jest mężczyzną (m)
+
 
 +
Moh issanęri lakshaya nez xoniyôdaz ag chāfarayaz<br>
 +
Maedāmiyast sefraormainew quinaras kédar̄e<br>
 +
Fīn zoranęri, oan āksharam naghishi wedar̄e<br>
 +
Ťénas ťaor issanpurabīr saiyaz kallah saiyaz
 +
<br><br/>
 +
Sil mijo lakshas an sūriya'yart
 +
<br><br/>
 +
O Ṕārnūzhani Zarnaŝ!
 +
<br><br/>
 +
Moh patvedjorio drąkhanaya hridcir̄asané anmeyôdabīr tarizhe<br>
 +
Āshayiné o lorhealané fea buriwerakshinani aibhad anyoayaz<br>
 +
Vestraquaraya ag ńaryahaya fea nāxridanęri o xônęri kaifrandaya<br>
 +
Annurion shaohadrané cąhwarabīr vyāshrāniosh cazhifyāmiyazhi
 +
<br><br/>
 +
Sil ťaor eas an sūriya'yart
 +
<br><br/>
 +
O Éxan Zarnaŝ!
 +
<br><br/>
 +
Moh buriméjanęri isūrnévāya o rozhnévāya adrashaz<br>
 +
Issanęri ahûrpuraya, bali qenesse ahûrań vishatrios<br>
 +
Annuweŝaryianęri ąnārpuraya ag zoranęri faelliniya<br>
 +
Andoh ormai adhuń vaedjoraz Kadaŝ eshen zīmrhāz
 +
<br><br/>
 +
Eo ńaor̄né annurakshinshāras creriranonīsht kûranas<br>
 +
Khshaparīsht, khshadrābīr frahimnew abyās azrāz āsenaŝio<br>
 +
Firya ṕutrāz o attaraz chisarnīs anyoaxa pūvwariosh vebraymio<br>
 +
Eo canenaz jagario khahtībun edae rhamyanew māhwābharas
 +
<br><br/>
 +
Akhé an ťaor sūriya'yart<br>
 +
Akhé djaira źafrin ťaor anûsh patarimāśťo<br>
 +
Quaran bali awestaraz aeryāvwa ghaśratio<br>
 +
Rahetea chal haryamaz dharćanew avacanas
 +
<br><br/>
 +
O Cazhifyani Zarnaŝ!
 +
<br><br/>
 +
Ilya dwiźyat urūshulvā myą kholineviyepi<br>
 +
Sefraormain carjazqen aeriyąm annurios <br>
 +
Ag sūriyazét, zir̄ warzon cazhifyani rozhi Nargivos<br>
 +
Ag sūriyazét, zir̄ warzon deruni jaehami Zaoghalar
 +
<br><br/>
 +
Chaefaraz parisene patnaghishi ptoān māhwayāsht -<br>
 +
Cazhifyani rozhi, Dhrāyaxa khizvos Nambhatatra ahwaretīdri<br>
 +
Vakhios, girdan kallah ćarshaiń o daurań wilaraz atharaiwīdri<br>
 +
Khahtībun aréxań ćarshanaz ptoān déśat zédurūshanāsht
 +
<br><br/>
 +
Deruni jaehami, panûvar khshyavąmań hwadāmiyazhi<br>
 +
Andiw variśdāmi vewispatire fargaranęri raeŝayāshra ṕar̄īdro<br>
 +
Eo dāgyūnusa ghis issanpuraz dzyą rhaŝeshesse źoerorzīdri<br>  
 +
En tarhon jakerśani doh ḱaoreseshān cvarvejakerśane  
 +
<br><br/>
 +
O Dhiryani Zarnaŝ!
 +
<br><br/>
 +
Agīman issanęri o zoranęri lakshaya, buriméjanęri isūrnévāya o rozhnévāya<br>
 +
Issanęri ahûrpuraya, drąkhan ag ńaryahaya, annuweŝaryianęri ąnārpuraya<br>
 +
Shaohadranęri cąhwaraya, zoranęri faelliniya, zīmrhāya adhuń Kadaŝ vaedjoraz<br>
 +
Khshaparīsht eo buridhregvashanew khshadrābīr frahimnew abyās azrāz
 +
<br><br/>
 +
Akhé an ťaor sūriya'yart ag djaira źafrin patashi
 +
<br><br/>
 +
Fea erim quananazhi jaehami Taranićus carjazqenīdri<br>
 +
Girdan carjazqen edzor caneneť ki gārwilaraz atr̄agulīdri<br>
 +
Ilya dwiźyat urūshuwan, dwiźyat urūshuwan feanaz, tarvąrīsht <br>
 +
Ag payū ormai ŝur̄anaya o revanaya, śafrio ākhmataya qandrīsht
 +
<br><br/>
 +
Buridhregvashanęri khshadrāya frahimnew abyās azrāz<br>
 +
Agīman khshaparīdro foxiyani bān hridcir̄asanew drąkhanas
 +
<br><br/>
 +
Ki Zarnaŝ Wiyakar sannīdro
 +
 
 +
|'''Pieśń o Mieście Sarnath'''<br><br/>
 +
O, Wspaniałe Sarnath!<br><br/>Twe mury z andezytu i granitu tak wysokie<br>Rzeźbione kunsztem pradawnych mistrzów<br>Tak szerokie, że dwa rydwany jechać mogły<br>Po ich szczytach jeden obok drugiego<br><br/>Lecz Twych murów już nie ma<br><br/>O, Wystawne Sarnath!<br><br/>Twe niezliczone ulice onyksowymi płytami brukowane<br>Czarnymi niczym bezgwiezdna strona nieba<br>Skrzyżowania i place niczym górskie doliny<br>Pełne pysznych posągów zapomnianej chwały<br><br/>Lecz ich także już nie ma<br><br/>O, Wielkie Sarnath!<br><br/>Twe ogromne pałace okraszone złotem<br>Wysokie świątynie, ku chwale bogów postawione<br>Przeszklone ogrody i otwarte kramy targowe<br>Będące nigdyś klejnotem całej krainy Kadath<br><br/>Rozmyły się w jasnych promieniach księżyców w pełni<br>Zniknęły pochłonięte przez mroczne odmęty ciemnych wód jeziora<br>Pogrzebane pod popiołem spadającym z nieba<br>W swych ostatnich godzinach skąpane we krwi<br><br/>I już ich nie ma<br>I nigdy więcej ich nie ujrzy oko<br>Stracone na zawsze dla świata<br>Żyjące jeno w pamięci kolejnych pokoleń<br><br/>O, Potężne Sarnath!<br><br/>Po tysiącu latach twej chwały<br>Przepowiednia została spełniona<br>I nikt, nawet potężny król Nargisâveth<br>I nikt, nawet sędziwy kapłan Zo-Kalar<br><br/>Odwrócić kolei zdarzeń nie mogli<br>Potężny król, władający od Morza po sam skraj Pustyni<br>Zabity, siedząc przy biesiadnym stole<br>Podczas największej uczty tych dziesięciu wieków<br><br/>Sędziwy kapłan, strażnik zakazanej wiedzy<br>Któremu mądrość kazała zignorowac straszliwe ostrzeżenia<br> W trwodze obserwował koniec ze szczytu swej wieży<br>By w końcu samemu skończyć swe cierpienia<br><br/>O, Piękne Sarnath!<br><br/>I tak wysokie i szerokie mury, ogromne pałace<br>Wysokie świątynie, ulice i place, przeszklone ogrody<br>Wspaniałe posągi i otwarte kramy, klejnoty całej krainy Kadath<br>Zniknęły w mrocznych odmętach ciemnych wód jeziora<br><br/>I już ich nie ma i nigdy więcej nie będzie<br><br/>Jako przewidział przed śmiercią kapłan Taranikh<br>Proroctwo krwią swą wypisując na ołtarzu<br>Po tysiącu latach, tysiącu latach splendoru, zbudziły się<br> A z nich dawne demony, upadli wrogowie zstąpili<br><br/>Mroczne odmęty ciemnych wód jeziora<br>Tako też wspaniałe miasto onyksowych ulic przestało istnieć<br><br/> Przyszła na Sarnath Zagłada
 
|-
 
|-
| align="center" | rha
+
|[[Plik:Artykuł Pierwszy.png|600px]]
| align="center" |  -(vy)aŝ
+
|'''''Ekhraso Dhama'''''<br><br/>
| align="center" |  ḱévarata'vyaŝ
+
Ḱévaraur̄ īranôro o nazhanôro eo allanonatti bhāvāmiyis akhé arṕasaḱe gecvarńakterą. Ta avriťimi akhé cadhiri dzalion'art akhé ęri wessar̄n eo pārhusayast dirzeāmiyi khamane ŝarwī.
| align="center" |  ona jest kobietą (f)
+
|'''''Pierwszy Artykuł''''' <ref>Powszechnej Deklaracji Praw Człowieka</ref><br><br/>
 +
Wszyscy ludzie rodzą się wolni i równi pod względem swej godności i swych praw. Są oni obdarzeni rozumem i sumieniem i powinni postępować wobec innych w duchu braterstwa.
 
|-
 
|-
| align="center" | qa
+
|[[Plik:Owca i konie.png|600px]]
| align="center" |  -(my)uŝ
+
|'''''Kądas ag dheźvāya'''''<br><br/>
| align="center" | ḱévarat'
+
Ki śatisit kądas, andos khmanāz padaroda, dheźvabhaś varimīdro. Ekhraso īhaoni zhord atwenīdro, lāwaso éxan armicar atghivīdro, ą azhûno rhāvani taze atzharīdro. Kądas dheźvayaus veťarīdro: "Hrid xān viḱaeto, datra garimear, zan taze dheźvabhaś sene ṕar̄to". Dheźvāya veḱaťarīsht: "Kądas farzo, hridiya pyar viḱaerą, datra garimezi fea taze, rasheqar, emnod khmana gaŝulto elqai zaytaratra. Akhé mę khmanāz an padaraem." Datra han vefarzīssi, anmereśi velannīssi.
| align="center" |  ono jest człowiekiem (n)
+
|'''''Owca i konie'''''<br><br/>
 +
Na wzgórzu owca, która nie miała wełny, zobaczyła konie; jeden ciągnął ciężki wóz, drugi dźwigał wielki ładunek, a trzeci wiózł szybko człowieka. Owca rzekła do koni: „Serce mnie boli, widząc, co człowiek nakazuje robić koniom”. Konie odpowiedziały: „Słuchaj, owco, serca nas bolą, kiedy widzimy, jak człowiek, pan, zabiera twoją wełnę na płaszcz dla samego siebie. I owca nie ma wełny”. Usłyszawszy to, owca pobiegła przez równinę.
 
|-
 
|-
| align="center" | ṕef
+
|[[Plik:Król i bóg.png|600px]]
| align="center" |  -(y)ai
+
|'''''Rozhi ag dévan'''''<br><br/>
| align="center" | ḱévarabhaś'ai
+
Ormai rozhi ŝagri. Źa saobazdiryani ŝagri. Haīr darād ṕesavi. Jaehamaz yo veḱellīdri: "Mę veseno, en haīr xān cvarńaktīdri!". Jaeham rozhtari veťarīdro: "Mę Verunostari odanno!". Rozhi Verunostari vesannīdri, en źve odanne. "O, Pęrędiqiyas Verunosqiyas, xān farhadano!". Dévan Verunos anyoaxa veqandrīdri. "Zantra xao cuvrad?". "Haīrazi cafirya!". "Aťeaji yo zan ŝemal!" caramani Verunos veťarīdri. Kélan rozhazi haīrazi veńaktīssi.
| align="center" |  my(1) jesteśmy ludźmi
+
|'''''Król i bóg'''''<br><br/>
 +
Był sobie król. Był bezdzietny. Chciał mieć syna. Poprosił kapłana: „spraw, by urodził mi się syn!”. Kapłan powiedział do króla: „módl się do boga Werunosa”. Król podszedł do boga Werunosa, by pomodlić się do niego. „Usłysz mnie, ojcze Werunosie!”. Bóg Werunos zstąpił z nieba. „Czego chcesz ode mnie?”. „Chcę mieć syna”. „Niech więc się stanie”, powiedział promienny bóg Werunos. Żona króla urodziła syna.
 
|-
 
|-
| align="center" | ṕur
+
|[[Plik:Pan Lusterko.png|400px]]
| align="center" | -(y)iv
+
|'''''Shauryen a Hezhati Toweŝriwilarat'''''<br><br/>
| align="center" |  ḱévarabhyām'iv
+
Tovaur̄ ćatrani daraem ą cabhar ąnārani<br>
| align="center" |  my(2) jesteśmy ludźmi
+
Ŝur̄an o fargar, īse djaichar xiryani  
|-
+
<br><br/>
| align="center" | ṕi
+
Emnal āvwerabīr eo ądzearāmiyi senāśťi<br>
| align="center" |  -(y)ūh
+
Adrash o zuvwar o taiŝvahabīr dzalāśťi
| align="center" |  ḱévarabhaś'ūh
+
<br><br/>
| align="center" |  my(3) jesteśmy ludźmi
+
Sil datrat eḱasannāśťi ťénas ôdimasabam<br>
 +
Dīshar djaichar veberahāśťo, qesīndorabam
 +
<br><br/>
 +
Mān dairaishāśťi, tazaw khārstya aŝulāśťi foxiyani<br>
 +
Daen vesad ḱaores o qonevi kshidzalāśťi fargarani
 +
|'''''Piosenka o Panu Lusterko'''''<ref>https://www.youtube.com/watch?v=J6KBfl7BhTI</ref><br><br/>
 +
Liczko ma gładkie i mowę kwiecistą,<br>
 +
czarci ten pomiot z naturą nieczystą.
 +
<br><br/>
 +
Życzenia twe spełni zawsze z ochotą,<br>
 +
da ci brylanty i srebro i złoto.
 +
<br><br/>
 +
Lecz kiedy przyjdzie odebrać swe długi,<br>
 +
skończą się śmiechy, serdeczność przysługi.
 +
<br><br/>
 +
W pęta cię, weźmie, zabierze bogactwo,<br>
 +
byś cierpiał katusze aż gwiazdy zgasną
 
|-
 
|-
| align="center" | yôk
+
|[[Plik:Nazgul.png|300px]]
| align="center" |  -(y)il
+
|'''Paochrāhaiyezi Vehwozharind'''''<br><br/>
| align="center" |  ḱévarabhaś'il
+
Paochrāhaiyezi pęrędi Vehwozharind<br>
| align="center" |  wy jesteście ludźmi
+
Ûranaimio tarhon frahimāmiyazhi<br>
|-
+
Bali pyas elqai cazhifyāmi aŝulezi<br>
| align="center" | ta
+
Kailino! Eńara ṕi Jyotirati'yūh<br>
| align="center" |  -(y)art
+
Ahwatarabhaśi Vesadań Rahetan'ūh
| align="center" |  ḱévarabhaś'art
 
| align="center" |  oni są ludźmi
 
|-
 
| align="center" | obwiatyw
 
| align="center" | -(y)eŝe
 
| align="center" |  ḱévarat'eŝe
 
| align="center" | 
 
|}
 
 
 
====Zwroty grzecznościowe====
 
*hezh - neutralny zwrot grzecznościowy, występujący również często w mowie potocznej. Używany do zwracania się do osób nieznajomych, zwłaszcza o podobnym lub niższym statusie do nas. Posiada także męską i żeńską formę (''hezhi'' i ''hezha''), odpowiada polskiemu pan/pani.
 
*seod - zwrot grzecznościowy używany w stosunku do osób zamożnych, nienależących jednak do arystokracji. Posiada męską i żeńską formę (''seodi'' i ''seoda''). 
 
*qenai - zwrot grzecznościowy używany zwłaszcza w stosunku do mędrców, kapłanów i uczonych, ludzi cieszących się estymą i uznaniem z uwagi na ich mądrość. Posiada jedynie formę neutralną. 
 
*ądzear - zwrot grzecznościowy używany w stosunku do urzędników państwowych. Posiada męską i żeńską formę (''ądzeari'' i ''ądzeara'').
 
*kshatrit - zwrot grzecznościowy używany w stosunku do wojskowych. Dosłownie znaczy "dowódca" i w imperialnej armii używa się go wyłącznie w stosunku do przełożonych, jednak cywile używają tego sformułowania w stosunku do każdego wojskowego. Posiada formę męską i żeńską (''kshatriti'' i ''kshatrita'').
 
*shārios - zwrot grzecznościowy używany ogólnie w stosunku do szlachty. Posiada zarówno formę męską i żeńską (''shāriosi'' i ''shāriosa''), dosłownie znaczy "oświecony". 
 
*perzisani - zwrot grzecznościowy używany w stosunku do przywódców Wielkich Rodów, najpotężniejszych z pośród arystokracji oraz członków rodziny królewskiej. Posiada jedynie formę neutralną. Dosłownie znaczy "płomienny". 
 
*hûras - określenie wielkiego szacunku, używane w oficjalnych dokumentach. Posiada męską i żeńską formę (''hûrasi'' i ''hûrasa''). Najprawdopodobniej pochodzi od słowa ''ahûrani'' - święty, boski.
 
 
 
====Ciągi przymiotnikowe====
 
Rzeczą powszechną w Wysokiej Mowie są ciągi przymiotnikowe, czyli zestawienie kilku przymiotników obok siebie w jednym ciągu. Zabieg ten używany jest przede wszystkim w celu grzecznościowym, aby podkreślić pozytywne cechy i walory rozmówcy. O ile w mowie potocznej obojętnym jest czy na początku stoi rzeczownik czy przymiotnik, o tyle w Wysokiej Mowie zawsze pierwszy jest przymiotnik. W ciągach przymiotniki oddziela się od siebie partykułą ''o''.
 
 
 
Jeżeli obok siebie znajdują się przymiotniki o takim samym znaczeniu to wzmacniają się one wzajemnie. Na przykład ''dhiryani o amani fara'' (piękna i piękna kobieta) znaczy tyle co "bardzo piękna kobieta". Takie ciągi przymiotnikowe mogą mieć jednak znacznie więcej przymiotników, niekoniecznie będących synonimami, mogą być również w stopniu wyższym lub najwyższym czy zawierać odpowiedni prefiks.
 
Układanie ciągów przymiotnikowych uznaje się za wielką sztukę, cenioną zarówno w literaturze i poezji jak i w mowie dworskiej.
 
<br><br/>
 
Dotara Cifrinah, bazdira éxań o dûsahwaretań Khshāyarqiyasaz, buridhiryaīn o buriamaīn'aŝ.
 
<br>(W wolnym tłumaczeniu: Cifrinah, córka wielkiego i wszechwładnego Imperatora, jest najpiękniejszą ze wszystkich kobiet.)
 
 
 
====Konstrukcje====
 
Istnieje kilka konstrukcji i zwrotów charakterystycznych dla Wysokiej Mowy:
 
<br><br/>'''Zaprawdę, (...)'''
 
 
 
Konstrukcja ta służy mocnemu podkreśleniu i słuszności jakiejś rzeczy czy zdania.
 
 
 
<pre>Aťeaji + odmiana czasownika + reszta zdania + skrót od "być"
 
</pre>
 
Aťeaji ŝaw dotara Cifrinah, bazdira éxań o dûsahwaretań Khshāyarqiyasaz, buridhiryaīn o buriamaīn'aŝ.
 
<br>(W wolnym tłumaczeniu: Zaprawdę, Cifrinah, córka wielkiego i wszechwładnego Imperatora, jest najpiękniejszą ze wszystkich kobiet.)
 
<br><br/>
 
Aby użyć tej konstrukcji w czasie przyszłym lub przeszłym należy zamienić formę odmiany "być" na odpowiedni czas.
 
<br><br/>Aťeaji ŝauri dotara Cifrinah, bazdira éxań o dûsahwaretań Khshāyarqiyasaz, buridhiryaīn o buriamaīn'aŝ.
 
<br>(Zaprawdę, Cifrinah, córka wielkiego i wszechwładnego Imperatora, była najpiękniejszą ze wszystkich kobiet.)
 
 
 
Aťeaji ŝewal dotara Cifrinah, bazdira éxań o dûsahwaretań Khshāyarqiyasaz, buridhiryaīn o buriamaīn'aŝ.
 
<br>(Zaprawdę, Cifrinah, córka wielkiego i wszechwładnego Imperatora, będzie najpiękniejszą ze wszystkich kobiet.)
 
<br><br/>'''Ja, uniżony sługa'''
 
 
 
W przypadku zwracania się do osoby o wyższej pozycji społecznej, lub do osoby której chcemy okazać wielki szacunek, stosuje się często konstrukcje z użyciem słowa "bhazhid" (niewolnik) oraz zastosowaniu 3 os. liczby pojedynczej, zamiast pierwszej. Użycie "ja" oraz 1 os. uznane zostałoby za nie w dobrym tonie.
 
Zwrot taki tłumaczy się jako "Ja, uniżony sługa, (...)"   
 
  
  bhazhid + czasownik w 3 os. liczby pojedynczej + reszta zdania   
+
|'''''Wyrzekamy się Stwórcy'''''<ref>https://www.youtube.com/watch?v=2DFYvwn_xLM&t=112s</ref><br><br/>
 
+
Wyrzekamy się naszego Stwórcy<br>
Bhazhid ŝaraem Adrashanīś Ahûrpuratra dotaras chevre. 
+
Rozszczepieni pośród ciemności<br>  
<br>(Ja, uniżony sługa, mam obowiązek eskortować Państwa do Złotej Świątyni.
+
Bierzemy dla siebie potęgę i chwałę<br>
 
+
Patrzcie! Jesteśmy Dziewięcioma<br>
<br>Innymi cechami charakterystycznymi dla Wysokiej Mowy jest powszechne stosowanie honoryfikacji oraz odpowiednich wzmacniających prefiksów.
+
Panami Wiecznego Życia
 
 
==Przykładowe teksty==
 
{|class=wikitable
 
|-
 
!style="text-align: center;"|<small>Tytuł<br/>ajdyniriański</small>
 
!style="text-align: center;"|<small>Tytuł<br/>polski</small>
 
!style="text-align: center;"|<small>Tekst<br/>ajdyniriański</small>
 
!style="text-align: center;"|<small>Tekst<br/>polski</small>
 
|-
 
!style="text-align: center;" width=70|''Dhama Ekhraso''
 
!style="text-align: center;" width=70|''Pierwszy Artykuł'' <ref>Powszechnej Deklaracji Praw Człowieka</ref>
 
|Ḱévaraur̄ īranôro o nazhanôro ęri dijo bhāvāmiyis akhé arṕasaḱe gecvarńakterą. Ta avriťimi akhé cadhiri dzalion'art akhé ęri wessar̄n eo pārhusayast dirzeāmiyi khamane ŝarwī.
 
|Wszyscy ludzie rodzą się wolni i równi pod względem swej godności i swych praw. Są oni obdarzeni rozumem i sumieniem i powinni postępować wobec innych w duchu braterstwa.
 
|-
 
!width=70|''Kądas ag dheźvāya''
 
!width=70|''Owca i konie''
 
|Ki śatisit kądas, andos khmanāz padaroda, dheźvabhaś varimīdro. Ekhraso īhaoni zhord atwenīdro, lāwaso éxan armicar atghivīdro, ą azhûno rhāvani taze atzharīdro. Kądas dheźvayaus veťarīdro: "Hrid xān viḱaeto, datra garimear, zan taze dheźvabhaś sene ṕar̄to". Dheźvāya veḱaťarīsht: "Kądas farzo, hridiya pyar viḱaerą, datra garimezi fea taze, rasheqar, emnod khmana gaŝulto elqai zaytaratra. Akhé mę khmanāz an padaraem." Datra han vefarzīssi, anmereśi velannīssi.
 
|Na wzgórzu owca, która nie miała wełny, zobaczyła konie; jeden ciągnął ciężki wóz, drugi dźwigał wielki ładunek, a trzeci wiózł szybko człowieka. Owca rzekła do koni: „Serce mnie boli, widząc, co człowiek nakazuje robić koniom”. Konie odpowiedziały: „Słuchaj, owco, serca nas bolą, kiedy widzimy, jak człowiek, pan, zabiera twoją wełnę na płaszcz dla samego siebie. I owca nie ma wełny”. Usłyszawszy to, owca pobiegła przez równinę.
 
|-
 
!style="text-align: center;" width=70|''Ruji ag dévan''
 
!style="text-align: center;" width=70|''Król i bóg''
 
|Ormai ruji ŝagri ą saobazdirayini źa ŝagri. Hīrazi darād ṕesavi. Jaehamaz yo veḱellīdri: "Mę veseno, en hīri xān veńakshīdri!". Jaeham rujatari veťarīdro: "Mę Verunostari odanno!".  Ruji Verunostari vesannīdri, en źve odanne. "O, Pęrędi Verunosqyas, xis farhazo!". Dévan Verunos anyoaxa vegurzīdri "Zantra xao cuvrad?". "Hīrazi cafirya!". "Aťeaji yo zan ŝemal!" carmini Verunos veťarīdri. Kélana rujazi hīrazi veńaktīssi.
 
|Był sobie król. Był bezdzietny. Chciał mieć syna. Poprosił kapłana: „spraw, by urodził mi się syn!”. Kapłan powiedział do króla: „módl się do boga Werunosa”. Król podszedł do boga Werunosa, by pomodlić się do niego. „Usłysz mnie, ojcze Werunosie!”. Bóg Werunos zstąpił z nieba. „Czego chcesz ode mnie?”. „Chcę mieć syna”. „Niech więc się stanie”, powiedział promienny bóg Werunos. Żona króla urodziła syna.
 
 
|-
 
|-
 
|}
 
|}

Aktualna wersja na dzień 10:22, 14 paź 2020

Aťeaji Khshāyar raheto!
KholineviKhshayarvanaz.png

Czytasz artykuł z serii Ajdynir.
Mowa: Język ajdyniriański (Słownik · Staroajdyniriański · Słownik staroajdyniriański · Pisma)
Państwo: Gospodarka i demografia · Wojskowość · Rody Imperium · Próby Królewskie · Ideologia
Pozostałe: Ajdyniriańczycy · Mitologia · Dashanarāmi · Vezdāŝaular · Klejnoty Imperium
Język ajdyniriański
Aydīnôhirya
Utworzenie: Borlach w 2016
Używany w (Kyon): Ajdynir (urzędowy)

Kraje ościenne (pomocniczy i komunikacja międzynar.)

Regiony (Kyon): Ajdyniriana (lingua franca), południowe wybrzeża Morza Słonego
Ilość mówiących (Kyon) do ustalenia
Sposoby zapisu: pismo ajdyniriańskie (r̄agul), alfabet łaciński
Typologia: fleksyjny, fleksyjnoaglutynacyjny
SOV
Klasyfikacja: Języki sefrarmańskie (proponowane)
Języki ajniadańskie
Języki północno-ajniadańskie
Język staroajdyniriański
Język ajdyniriański
Przykład
The Dawn Will Come (Dragon Age Inkwizycja)
Afrahąm queśafrīdro ag aŝaegi iranonīdro
Hrid dāryono, lalair sannāśťo
Cir̄as essani'yuŝ ag frahimani sharwan'uŝ
Eo anyoa kailino eńara rhāvani
Lilair sannāśťo

Zhizdaraz ṕarondīyą ag orse néva omani
Śaetrās arzanno, lilair sannāśťo
Cir̄as essani'yuŝ ag frahimani sharwan'uŝ
Eo anyoa kailino eńara rhāvani
Lilair sannāśťo

Orse zaoghar zūrvano ag issani bądhiro
Pacvarqārtaro, lilair sannāśťo
Cir̄as essani'yuŝ ag frahimani sharwan'uŝ
Eo anyoa kailino eńara rhāvani
Lilair sannāśťo
Lista conlangów
Nuvola apps bookcase 1 blue.svg.png Zobacz też słownik tego języka.

Język ajdyniriański, alternatywnie również język ajdynirski (ajd. Cabhar.png cabhar aydīnirani [t͡sa'bʱaɾ ajdɨɲi'ɾʲaɲi] lub Ajdynohirya.png Aydīnôhirya [ajdɨnɤxiɾ'ja]) — język stworzony przez Borlacha, jako jego pierwszy i flagowy conlang. Inspirowany między innymi językami indoirańskimi, językami kaukaskimi, a także językami Indian Ameryki Północnej.

W świecie Kyonu jest językiem urzędowym Imperium Ajdyniriańskiego i rdzennym językiem Ajdyniriańczyków, będącym nośnikiem imperialnych wpływów i wysokiej kultury. Pełni także rolę lingua franca całej Ajdyniriany, używany jako język handlu i dyplomacji na ogromnych obszarach środkowej części kontynentu. Jest to język fleksyjny z silnymi elementami aglutynacyjnymi, charakteryzujący się między innymi rozbudowaną kategorią osoby gramatycznej, wyróżniając obwiatyw i dzieląc 1 os. lm na formę inkluzywną, ekskluzywną i podwójną. Ajdyniriański wywodzi się z wymarłego języka ajniadańskiego, ramach proponowanej rodziny języków seframańskich, jest również jedynym znanym i żyjącym obecnie przedstawicielem grupy północno-ajdniadańskiej.

Spis treści