Język anatolski: Różnice pomiędzy wersjami

Z Conlanger
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
m
m
Linia 23: Linia 23:
 
* Ā hĭma, üna ouk'a, k'ua ēn ēti ülnā, üde k'ōyü - edī üst'aşe tēk'ĭ üzï, ut'orï ēst'aşe ülī, tŭtī büsïre ēst'aşe ōjï.
 
* Ā hĭma, üna ouk'a, k'ua ēn ēti ülnā, üde k'ōyü - edī üst'aşe tēk'ĭ üzï, ut'orï ēst'aşe ülī, tŭtī büsïre ēst'aşe ōjï.
 
'''nowoanatolski''':
 
'''nowoanatolski''':
* A uma, ina uhă, hua ilnă én éti, hóji idi - edí izu tèhú isaś, usoru ilí isaś, titi óžu isaś bisură.
+
* Na umi, ina uhă, hua ilnă én néti, hóji idi - edí izu téhú isa, isoru ilí nóšisa, tijănu óžu nóšisa bisură.
  
  
Linia 352: Linia 352:
  
 
===Tryb warunkowy===
 
===Tryb warunkowy===
Tworzony przez ''bi'' (w liczbie pojedynczej) lub ''bó'' (w liczbie mnogiej). Z uwagi na podobieństwo do przedrostka ''bó-'', oznaczającego czas przyszły, wyrazy tworzące tryb warunkowy występują po czasowniku.
+
Tworzony przez ''bi'' (w liczbie pojedynczej) lub ''bó'' (w liczbie mnogiej). Z uwagi na podobieństwo do przedrostka ''bó-'', oznaczającego czas przyszły, wyrazy tworzące tryb warunkowy występują po czasowniku, zazwyczaj jako sufiksy.
 +
 
 +
W dialektach zachodnich tryb warunkowy tworzony jest wyłącznie przez ''bi'', występujące przed czasownikiem.
  
 
==Zaimki==
 
==Zaimki==

Wersja z 16:15, 18 paź 2012

anatolski, nowoanatolski
ézihu andolú
Utworzenie: tqr w 2012
Sposoby zapisu: łacinka
Typologia: SOV
Kody
Conlanger–1 ant
Conlanger–3 pos.ant.tqr
Lista conlangów
Nuvola apps bookcase 1 blue.svg.png Zobacz też słownik tego języka.

Język anatolski (ézihu andolú, także ézihu andolú nuwu - język nowoanatolski) - język słowiański, należący do osobnej grupy anatolskiej. Język zachował cechy, które zanikły w innych językach słowiańskich, ale ewoluował w sposób bardzo różny od innych słowiańskich. Pochodzi w prostej linii od języka średnioanatolskiego.

Historia

Język staroanatolski oddzielił się bardzo wcześnie od języka wspólnosłowiańskiego, bo badania języka wykazują brak drugiej palatalizacji, a także brak przestawki słowiańskiej. Lud władający tym językiem ok 650 roku osiedlił się w okolicach Kallipolis. W 813, uciekając przed bułgarskimi wojskami, przeprawił się na drugą stronę Hellespontu, a w następnych latach wędrował na wschód. Po podboju przez Turków język uległ wielkim wpływom tureckim (zwłaszcza w słowach dotyczących władzy i powinności), arabskim (zwłaszcza religia, nauka i sztuka), ormiańskim i perskim. W połowie XIX wieku odkryty przez rosyjskich etnografów. Rosjanie promowali zapis cyrylicą, ale po wprowadzeniu zapisu łacinką języka tureckiego, alfabet ten przyjął się także w języku anatolskim. Słowianie anatolscy nigdy nie stosowali głagolicy, w średniowieczu używali alfabetu greckiego do zapisu swojego języka, jednak takie zapiski urywają się pod koniec XI wieku, i nie ma ich zbyt dużo - większość dokumentów pisano greką. Od XVI wieku notuje się używanie pisma arabskiego - fakt ponownego wyjścia z cienia uznaje się za początek języka średnioanatolskiego. Literatura średnioanatolska jest dosć bogata, zwłaszcza jeśli język ten był językiem mniejszościowym. Język średnioanatolski był używany długo po wykształceniu się języka nowoanatolskiego - literatura w tym języku przeważała nawet w pierwszej połowie XX wieku - co sugeruje diglosję, przynajmniej na początku różnicowania się języków. Język nowoanatolski dzieli się na dwa, bądź trzy odmiany - w dialekcie wschodnim nastąpiła aspiracja /k/, /t/ i /p/, które przeszły później w /x/, /s/ i /f/ (z wyjąkiem mniejszościowego dialektu ilísvu, który zachował te aspiranty), a w dialekcie zachodnim nastąpiło udźwięcznienie tychże głosek. Dialekt wschodni jest dominujący, toteż w tym artykule to on jest opisywany.

Porównanie języków anatolskich

staroanatolski (rekonstruowany):

  • Ą hïlïma, üna ouwka, kuda ę ęti wülnǫ, wüdețe konį̈ - edį wüzțaše tękį̈ wüza, wutorï ęșțaše wuli, trüțį büștre ęșțaše ǫža.

średnioanatolski:

  • Ā hĭma, üna ouk'a, k'ua ēn ēti ülnā, üde k'ōyü - edī üst'aşe tēk'ĭ üzï, ut'orï ēst'aşe ülī, tŭtī büsïre ēst'aşe ōjï.

nowoanatolski:

  • Na umi, ina uhă, hua ilnă én néti, hóji idi - edí izu téhú isa, isoru ilí nóšisa, tijănu óžu nóšisa bisură.


Fonetyka

Dźwięki języka anatolskiego
Zapis IPA Przykład
a /a/
ă /ə/
b /b/
d /d/
e /e/
é, è /ɪ/, /i/
f /f/
g /g/
h /x/
i /i/
j /j/, /ʲ/
k /k/
l /l/
m /m/
n /n/
o /o/
ó, ò /ʊ/, /u/
p /p/
r /ɾ/
s /s/
ś /ɕ/
š /ʃ/
t /t/
u /u/
v /v/
z /z/
ź /ʑ/
ž /ʒ/

Gramatyka

Rzeczowniki

Rzeczowniki mają trzy deklinacje, i dwa rodzaje - męski i żeński.

I deklinacja

Nieosobowe rzeczowniki rodzaju męskiego

Deklinacja huju (m) - koń
l. pojedyncza l. mnoga
Nom. hóju hóji
Gen. hója hóju
Dat. hóju hójm
Abl. hójuă hójijă
Acc. hóju hóji

II deklinacja

Osobowe rzeczowniki rodzaju męskiego

Deklinacja sinu (m) - syn
l. pojedyncza l. mnoga
Nom. sinu sinujă
Gen. sină sinuju
Dat. sinabi sinum
Abl. sinué sinujé
Acc. sini sinij

III deklinacja

Rzeczowniki rodzaju żeńskiego.

Deklinacja ženă (f) - kobieta, żona
l. pojedyncza l. mnoga
Nom. ženă ženjă
Gen. ženi ženju
Dat. ženi ženjam
Abl. žené ženjé
Acc. ženă ženjă

Liczebniki

Główne

  • 1. edí
  • 2. duvă
  • 3. tijă
  • 4. śetiă
  • 5. piéti
  • 6. śesi
  • 7. sădí
  • 8. osí
  • 9. dieti
  • 10. diéti


  • 11. edáti
  • 12. duvăti
  • 13. tijăti
  • 14. śetiăti
  • 15. piésăti
  • 16. śesăti
  • 17. sădáti
  • 18. osáti
  • 19. diesăti


  • 20. duvă diétiă / duvătiă
  • 30. tijă diétiă / tijătiă
  • 40. śetiă diétiă / śetiá
  • 50. piétiă diétiă / piétiá
  • 60. śesiă diétiă / śesiătiă
  • 70. sădiá diétiă / sădiátiă
  • 80. osiá diétiă / osiátiă
  • 90. dietiétă


  • 100. su
  • 200. duvă sutiă
  • 300. tijă sutiă
  • 400. śetiă sutiă
  • 500. piétiă sutiă
  • 600. śesiă sutiă
  • 700. sădiá sutiă
  • 800. osiá sutiă
  • 900. dietiă sutiă


  • 1000. šiliă
  • 2000. duvă šiliji
  • 3000. tijă šiliji


  • 10000. iriă


  • 100000. duvă iriji


  • 1000000. su iriji


Warto zwrócić uwagę na fakt, że -(ă)ti w nastkach i -(ă)tiă w dziesiątkach to klityki, i mogą się przyczepić także do wyrazu przed liczebnikiem.

Porządkowe

  • 1. pibu
  • 2. isoru
  • 3. tijănu
  • 4. śetinu
  • 5. piétiju
  • 6. śesiju
  • 7. sădíju
  • 8. osíju
  • 9. dietiju
  • 10. diétiju


Liczebniki porządkowe o wartościach wyższych niż dziesięć tworzy się albo przez dodanie sufiksa -(i)nu do formy krótkiej, albo poprzez użycie liczebnika porządkowego zamiast liczebnika głównego w formach długich.

Czasowniki

Odmiana

Koniugacja riti [ɾitʲ] - mówić
czas przeszły dokonany czas przeszły niedokonany czas teraźniejszy czas przyszły dokonany czas przyszły niedokonany
sg. ra ris bóri bóra
pl. réś raś rus bóréś bóraś

Tryb warunkowy

Tworzony przez bi (w liczbie pojedynczej) lub (w liczbie mnogiej). Z uwagi na podobieństwo do przedrostka bó-, oznaczającego czas przyszły, wyrazy tworzące tryb warunkowy występują po czasowniku, zazwyczaj jako sufiksy.

W dialektach zachodnich tryb warunkowy tworzony jest wyłącznie przez bi, występujące przed czasownikiem.

Zaimki

Deklinacja zaimków
ja ty on ona my wy oni one
Nom. azu/mi ti onu onă ni vi onju onjă
Gen. mas sas ona oni nas vas onja onji
Dat. mam sam onu oni nam vam onju onji
Abl. mamă samă onuă oné namă vamă onjuă onjé
Acc. mi ti onu onă ni vi onju onjă

Przymiotniki

Przymiotniki przejmują końcówkę opisywanego rzeczownika.

Imiesłowy

Wyróżnia się cztery imiesłowy: teraźniejsze i przeszłe, czynne i bierne. Zasadniczo odmiana ich jest identyczna z odmianą rzeczowników.

Imiesłów teraźniejszy czynny

Tworzony przez sufiks -ós-. Przykładowo rósu - mówiący, idósu - widzący.

Imiesłów teraźniejszy bierny

Tworzony przez sufiks -m-. Przykładowo rému - o którym się mówi, idemu - którego się widzi.

Imiesłów przeszły czynny

Tworzony przez sufiks -uš-, -buš-. Na przykład rébušu - (on) mówiwszy, idušu - widziawszy.

Imiesłów przeszły bierny

Tworzony przez sufiks -n- lub -t-. Przykładowo rénu - mówiony, idénu - widziany.

Przykładowe teksty

Ojcze nasz

Oti nas, ti na žanásu sós,
da imă sas barkósu bódi,
da susnusfu sas dojsósu bódi,
da isjehu sas na zemj ahu na žanásu bódi.
Uebu isjadinu nas disj nam dadi,
a goniă nas nam isavi,
aho ni gonihum nas isavòs.
A ni i iblisvj né ibiedi,
li ni osu šaro sfari.
Amin.