Język ayu: Różnice pomiędzy wersjami

Z Conlanger
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
 
(Nie pokazano 14 pośrednich wersji utworzonych przez tego samego użytkownika)
Linia 147: Linia 147:
 
* [ɾ] może przejść w [r]
 
* [ɾ] może przejść w [r]
 
* [j] w sylabach γιυ ''yu'' przechodzi często do [ɥy]
 
* [j] w sylabach γιυ ''yu'' przechodzi często do [ɥy]
 +
* zapisywane sylaby ΝΓ/NG, tam gdzie po nich pojawia się samogłoska (np. w "ΜΙΝΑΜΙΝΓΙ"/"MINAMINGI", albo [[Fang Apori|"ΦΑΝΓ ΑΠΟΡΙ"/"FANG APORI"]]), wymowa to /ŋ<sup>g</sup>/ lub /ŋg/.
  
 
==Zbitki spółgłosek==
 
==Zbitki spółgłosek==
Występują następujące zbitki spółgłosek: /mp/, /np/, /nt/, /nl~ŋl/, /tl/, /ft/, /ŋh/, /ŋk/.
+
Występują następujące zbitki spółgłosek: /mp/, /np/, /nt/, /nl~ŋl/, /tl/, /ft/, /ŋh/, /ŋk/, /ŋg/.
  
 
==Akcent==
 
==Akcent==
Linia 155: Linia 156:
  
 
=Zapis=
 
=Zapis=
<!--
+
Standardowo język zapisujemy alfabetem greckim lub koptyjskim. Istnieje wariant alfabetu łacińskiego zwany rzymskim. W każdym z nich stosuje się dwa style: '''standardowy''', który zapisuje się wyłącznie wielkimi literami. W standardzie greckim i koptyjskim stosuje się wtedy kropkę środkową zamiast odstępów między słowami (spacji) i średnik zamiast znaku zapytania. Drugi styl to '''swobodny''', gdzie ortografia jest identyczna do współczesnej grecko-łacińskiej.
 
 
=Zapis=
 
{{sp}}Stosuje się uproszczony alfabet grecki, wprowadzony z tej przyczyny, że łatwo w nim się oznacza akcent (alfabet nowogrecki stosuje często akut).
 
{{sb}}Język pisany odręcznie oficjalnie składa się tylko z liter wielkich, i tekst w ayu wygląda następująco:
 
 
 
: <font face="times new roman">ΡΑ ΝΙΜΙ ΚΑΛ ΤΑΜΟΑ, ΤΥΝ ΈΟ ΓΙΥΜΥΕ ΡΑ ΧΑΡΑ ΤΑ ΚΟΜΟ. ΕΌΝ ΡΑΜΙ, ΦΑΥ ΑΓΙΑΝΕΌ ΑΙ, ΧΟ ΙΛ ΧΟΡΌ ΛΙΑ ΥΝΑΜΑ Υ ΤΙΧΙΓΙΑ. ΧΙΤΑ ΑΚΑΛΑΝΑ, ΧΙΤΑ Υ ΑΚΑΛΑ. Ι ΑΚΑΛΑ ΈΟ ΝΙΛΑΙ, ΤΑ ΕΌΝ ΜΙ ΤΑΥΡΑΝ.</font>
 
 
 
Małe litery są traktowane tak, jak pogrubienie czy kursywa, a więc jako wariant wielkich liter, wspomagający pisanie. Nie przyjmuje się interpretacji, jakoby wielkie litery miały wyrażać jakikolwiek szacunek do czegokolwiek. Z tego względu norma literacka wymaga zapisu wyłącznie małymi literami, nie licząc początku zdań. Wyjątki czasem się czyni dla pewnych fraz, jak np. tytuły czy obce nazwy własne, ale nie w oficjalnych tekstach. Imiona, nazwy rodów, toponimy, nazwy jednostek administracyjnych oraz nazwy sakralne (w tym słowo "Bóg") są zapisywane małymi literami.  
 
{{sb}}Należy przy tym zaznaczyć, że ayu z zasady nie jest językiem regulowanym, a niniejszy artykuł ma charakter opisowy. Nie powinny zatem dziwić odstępstwa od powyższych zasad.
 
  
 +
==Standard grecki==
 
<center>
 
<center>
 
{|
 
{|
 
|{{subnetbox|{{IPA|/ä/}}|Α α}}
 
|{{subnetbox|{{IPA|/ä/}}|Α α}}
 
|{{subnetbox|{{IPA|/o/}}|Ο ο}}
 
|{{subnetbox|{{IPA|/o/}}|Ο ο}}
|{{subnetbox|{{IPA|/e/}}|Ε ε}}
+
|{{subnetbox|{{IPA|/ɛ/}}|Ε ε}}
 
|{{subnetbox|{{IPA|/i/}}|Ι ι}}
 
|{{subnetbox|{{IPA|/i/}}|Ι ι}}
|{{subnetbox|{{IPA|/ʉ/}}|Υ υ}}
+
|{{subnetbox|{{IPA|/u/}}|Υ υ}}
|{{subnetbox|{{IPA|/ei/}}|Η η}}
+
|{{subnetbox|{{IPA|/ei̯/, /eː/}}|Η η}}
 +
|-
 +
|{{subnetbox|{{IPA|/œ<sup>ʉ̯</sup>/ ~ /œː/}}|Αυ αυ}}
 +
|{{subnetbox|{{IPA|/o<sup>u̯</sup>/}}|Ου ου}}
 +
|{{subnetbox|{{IPA|/œ<sup>ʉ̯</sup>/ ~ /œː/}}|Ευ ευ}}
 +
|
 +
|
 +
|
 
|-
 
|-
 
|{{subnetbox|{{IPA|/m/}}|Μ μ}}
 
|{{subnetbox|{{IPA|/m/}}|Μ μ}}
|{{subnetbox|{{IPA|/m/}}|Π π}}
+
|{{subnetbox|{{IPA|/p/ ~ /<sup>m</sup>p/}}|Π π}}
 
|{{subnetbox|{{IPA|/n/}}|Ν ν}}
 
|{{subnetbox|{{IPA|/n/}}|Ν ν}}
 
|{{subnetbox|{{IPA|/t/}}|Τ τ}}
 
|{{subnetbox|{{IPA|/t/}}|Τ τ}}
 
|{{subnetbox|{{IPA|/k/}}|Κ κ}}
 
|{{subnetbox|{{IPA|/k/}}|Κ κ}}
|{{subnetbox|{{IPA|/ŋ/}}|ΝΓ νγ}}
+
|{{subnetbox|{{IPA|/ŋ/}}|Νγ νγ}}
 
|-
 
|-
 
|{{subnetbox|{{IPA|/f/}}|Φ φ}}
 
|{{subnetbox|{{IPA|/f/}}|Φ φ}}
|{{subnetbox|{{IPA|/h/}}|Χ χ}}
+
|{{subnetbox|{{IPA|/ɦ/}}|Χ χ}}
|{{subnetbox|{{IPA|/j/}}|Ι ι}}
+
|{{subnetbox|{{IPA|/j/}}|Γι γι}}
 
|{{subnetbox|{{IPA|/r/}}|Ρ ρ}}
 
|{{subnetbox|{{IPA|/r/}}|Ρ ρ}}
 
|{{subnetbox|{{IPA|/l/}}|Λ λ}}
 
|{{subnetbox|{{IPA|/l/}}|Λ λ}}
 
|{{subnetbox|{{IPA|/w/}}|Υ υ}}
 
|{{subnetbox|{{IPA|/w/}}|Υ υ}}
 +
|-
 +
|{{subnetbox|{{IPA|/ʔ/}}|'}}
 +
|
 +
|
 +
|
 +
|
 +
|-
 +
|
 +
|
 +
|{{subnetbox|{{IPA|/h/}}|(Σ σ ς)}}
 +
|
 +
|
 +
|}
 +
</center>
 +
 +
'''Przykład:'''
 +
{| align=center|
 +
|ΜΕΥ·ΝΙ·ΧΟΝ·ΓΙΑ·TΗ·Ε·ΡΥΛΥΝ,<br/><small>/mœʉ̆ ni ɦon ja tej ɛ 'ɾʉɫʉn/</small>
 +
|-
 +
|ΧΟ·ΝΕ·ΚΟ·ΜΙΝΑΜΙ·ΦΟ·ΙΛ;<br/><small>/ɦo ne ko 'minami fo iɫ/</small>
 +
|-
 +
|ΑΝ·ΝΟ·ΤΙΝΥΕ,ΑΝ·ΜΟ·ΣΥ·ΜΕ!<br/><small>/an no 'tinɥe an mo hʉ me/</small>
 +
|-
 +
|ΡΑΚΟ·ΝΑΜΕΛ·ΑΦΡΑΝ. <br/><small>/'ɾako 'namɛ‿'ɫafɾan/</small>
 +
|}
 +
 +
==Standard koptyjski==
 +
<center>
 +
{|
 +
|{{subnetbox|{{IPA|/ä/}}|Ⲁ}}
 +
|{{subnetbox|{{IPA|/o/}}|Ⲟ}}
 +
|{{subnetbox|{{IPA|/ɛ/}}|Ⲉ}}
 +
|{{subnetbox|{{IPA|/i/}}|Ⲓ}}
 +
|{{subnetbox|{{IPA|/u/}}|Ⲩ}}
 +
|{{subnetbox|{{IPA|/ei̯/, /eː/}}|Ⲏ}}
 +
|-
 +
|{{subnetbox|{{IPA|/œ<sup>ʉ̯</sup>/ ~ /œː/}}|ⲀⲨ}}
 +
|{{subnetbox|{{IPA|/o<sup>u̯</sup>/}}|ⲞⲨ}}
 +
|{{subnetbox|{{IPA|/œ<sup>ʉ̯</sup>/ ~ /œː/}}|ⲈⲨ}}
 +
|
 +
|
 +
|
 +
|-
 +
|{{subnetbox|{{IPA|/m/}}|Ⲙ}}
 +
|{{subnetbox|{{IPA|/p/ ~ /<sup>m</sup>p/}}|Ⲡ}}
 +
|{{subnetbox|{{IPA|/n/}}|Ⲛ}}
 +
|{{subnetbox|{{IPA|/t/}}|Ⲧ}}
 +
|{{subnetbox|{{IPA|/k/}}|Ⲕ}}
 +
|{{subnetbox|{{IPA|/ŋ/}}|ⲚⲄ}}
 +
|-
 +
|{{subnetbox|{{IPA|/f/}}|Ⲫ}}
 +
|{{subnetbox|{{IPA|/ɦ/}}|Ⲭ}}
 +
|{{subnetbox|{{IPA|/j/}}|ⲄⲒ}}
 +
|{{subnetbox|{{IPA|/r/}}|Ⲣ}}
 +
|{{subnetbox|{{IPA|/l/}}|Ⲗ}}
 +
|{{subnetbox|{{IPA|/w/}}|Ⲩ}}
 +
|-
 +
|{{subnetbox|{{IPA|/ʔ/}}|'}}
 +
|
 +
|
 +
|
 +
|
 
|-
 
|-
 
|
 
|
 
|
 
|
|{{subnetbox|{{IPA|/j/}}|Γι γι}}
+
|{{subnetbox|{{IPA|/h/}}|(Ⲥ)}}
|{{subnetbox|{{IPA|/ʔ/}}|' '}}
 
 
|
 
|
 
|
 
|
Linia 198: Linia 259:
 
</center>
 
</center>
  
Istnieje jeszcze jedna litera:
+
'''Przykład:'''
 +
{| align=center|
 +
|ⲘⲈⲨ·ⲚⲒ·ⲬⲞⲚ·ⲄⲒⲀ·ⲦⲎ·Ⲉ·ⲢⲨⲖⲨⲚ,<br/><small>/mœʉ̆ ni ɦon ja tej ɛ 'ɾʉɫʉn/</small>
 +
|-
 +
|ⲬⲞ·ⲚⲈ·ⲔⲞ·ⲘⲒⲚⲀⲘⲒ·ⲪⲞ·ⲒⲖ;<br/><small>/ɦo ne ko 'minami fo iɫ/</small>
 +
|-
 +
|ⲀⲚ·ⲚⲞ·ⲦⲒⲚⲨⲈ,ⲀⲚ·ⲘⲞ·ⲤⲨ·ⲘⲈ!<br/><small>/an no 'tinɥe an mo hʉ me/</small>
 +
|-
 +
|ⲢⲀⲔⲞ·ⲚⲀⲘⲈⲖ·ⲀⲪⲢⲀⲚ.<br/><small>/'ɾako 'namɛ‿'ɫafɾan/</small>
 +
|}
  
 +
==Standard rzymski==
 
<center>
 
<center>
 
{|
 
{|
|{{subnetbox|{{IPA|/h/}}|Σ σ ς}}
+
|{{subnetbox|{{IPA|/ä/}}|A a}}
 +
|{{subnetbox|{{IPA|/o/}}|O o}}
 +
|{{subnetbox|{{IPA|/ɛ/}}|E e}}
 +
|{{subnetbox|{{IPA|/i/}}|I i}}
 +
|{{subnetbox|{{IPA|/u/}}|V v}}
 +
|
 +
|-
 +
|{{subnetbox|{{IPA|/œ<sup>ʉ̯</sup>/ ~ /œː/}}|Av av}}
 +
|{{subnetbox|{{IPA|/o<sup>u̯</sup>/}}|Ov ov}}
 +
|{{subnetbox|{{IPA|/œ<sup>ʉ̯</sup>/ ~ /œː/}}|Ev ev}}
 +
|
 +
|{{subnetbox|{{IPA|/ei̯/, /eː/}}|Ei ei}}
 +
|
 +
|-
 +
|{{subnetbox|{{IPA|/m/}}|M m}}
 +
|{{subnetbox|{{IPA|/p/ ~ /<sup>m</sup>p/}}|P p}}
 +
|{{subnetbox|{{IPA|/n/}}|N n}}
 +
|{{subnetbox|{{IPA|/t/}}|T t}}
 +
|{{subnetbox|{{IPA|/k/}}|K k}}
 +
|{{subnetbox|{{IPA|/ŋ/}}|Ng ng}}
 +
|-
 +
|{{subnetbox|{{IPA|/f/}}|F f}}
 +
|{{subnetbox|{{IPA|/ɦ/}}|H h}}
 +
|{{subnetbox|{{IPA|/j/}}|Y y}}
 +
|{{subnetbox|{{IPA|/r/}}|R r}}
 +
|{{subnetbox|{{IPA|/l/}}|L l}}
 +
|{{subnetbox|{{IPA|/w/}}|V v}}
 +
|-
 +
|{{subnetbox|{{IPA|/ʔ/}}|'}}
 +
|
 +
|
 +
|
 +
|
 +
|-
 +
|
 +
|
 +
|{{subnetbox|{{IPA|/h/}}|(S s)}}
 +
|
 +
|
 
|}
 
|}
 
</center>
 
</center>
  
Sigma jest znana w języku ayu. Jest fonetycznie tożsama z chi (/h/). Używana jest tylko w egzonimach (''Σιριους'' - Syriusz) oraz w krajnie nielicznych, niedostosowanych do ayu zapożyczeniach. Jest tylko jeden wyjątek, gdzie przyswojone zapożyczenie zapisywane jest sigmą, ale tyczy się seksualności człowieka i należy do wyrażeń potocznych. Istnieje tendencja do zastępowania sigmy przez chi lub stosowania synonimów.
+
'''Przykład:'''
 +
{| align=center|
 +
|MEV NI HON YA TEI E RVLVN,<br/><small>/mœʉ̆ ni ɦon ja tej ɛ 'ɾʉɫʉn/</small>
 +
|-
 +
|HO NE KO MINAMI FO IL?<br/><small>/ɦo ne ko 'minami fo iɫ/</small>
 +
|-
 +
|AN NO TINVE, AN MO SV ME!<br/><small>/an no 'tinɥe an mo hʉ me/</small>
 +
|-
 +
|RAKO NAMEL AFRAN. <br/><small>/'ɾako 'namɛ‿'ɫafɾan/</small>
 +
|}
 +
 
 +
=Gramatyka=
 +
W ciągu lat swojego rozwoju język, pomimo swoich izolujących początków, przechodzi wyraźnie w stronę morfologii aglutynacyjnej. Morfosyntaktycznie byłby to język nominatywno-akuzatywny, aczkolwiek brak jest morfemów czasownikowych oddających podział ról w wyrażeniach, zatem w tej perspektywie język pozostaje izolujący i szyk zdania SVO jest decydujący: ''Ιλ μο χεα''/''Il mo hea'' - "śpiewam piosenkę", dosłownie "ja-śpiewać-piosenka".
  
=Gramatyka opisowa=
+
==Zaimki osobowe==
Od 2020 roku morfologia ayu pozostaje izolująca, ale tendencje aglutynacyjne są o wiele silniejsze niż kiedyś i planowana jest rozbudowa tego systemu. Szyk zdania zostaje SVO i szyk SOV normalnie nie jest już spotykany. Łączenie słów jest normalne i powszechne (np. [[Tangijska Sieć Świetlna]] - '''ΡΑΝΓΦΕΝ''', tj. "ρανγ" ''rang'' "światło" + "φεν" ''fen'' "siatka", "sieć". Niektóre sposoby afikacji kompletnie zostały zmienione.
+
Zaimki osobowe są w ayu ważne i jest ich dużo, ponadto aglutynacyjnie odmieniają słowa według dodatkowych funkcji: w stylu tureckim, rzeczownik może być odmieniony posesywnie, a ponadto czasowniki mogą być odmienione komitatywnie. W takich przypadkach ayu zachowuje się jak język pro-drop (pomijający pełne słowo zaimka).  
* końcówka -λυν powszechnie odpowiada za liczbę mnogią, kiedyś to -τι była sufiksem liczby mnogiej, już tak nie jest. Przykłady: ΛΕΛΕ ''lele'' "dziecko", ΛΕΛΕΛΥΝ ''lelelun'' "wiele dzieci"
 
* końcówka -ραι tyczy się ludzi, narodów
 
* końcówka -λαι feminizuje, np. ΠΑΡΑΟΛΑΙ ''paraolai'' "nauczycielka"
 
* końcówki -λα/-λε tworzą rzeczowniki odczasownikowe, np. ΜΙΝΑΜΙΛΑ ''minamila'' "odejście", ΙΛΙΓΙΑΛΕ ''iliyale'' "wiara", cząstka -λε jest doklejana wtedy, gdy wcześniej jest α
 
* koncówka -λερα topikalizuje słowo i tworzy z niego rzeczownik, np. ΤΗΛΑΝ ''teilan'' "cesarz", ΤΗΛΑΝΛΕΡΑ ''teilanlera'' "cesarstwo", "rzecz cesarska"
 
* końcówka -να tworzy przymiotnik odrzeczownikowy zamiast używać konstrukcji posesywnej, np. ΤΑΝΓΥΑΝΑ ΡΑΝΓΦΕΝ ''tanguana rangfen'' "[[Tangijska Sieć Świetlna]]" zamiast ΡΑΝΓΦΕΝ Υ ΤΑΝΓΥΑ ''rangfen i tangua''
 
  
==2011 - 2013==
+
Rodzaj gramatyczny (męski/żeński) jest realny i odnosi się do ludzi, istot nadnaturalnych i duchowych, oraz nazw własnych obiektów i zwierząt wobec których istnieje więź emocjonalna (instytucji, zwierząt domowych, itd.).
{{sp}}Składniowo ayu to zasadniczo język analityczny, nominatywno-akuzatywny, o podstawowym szyku zdania SVO, zdania kopularne mogą mieć (i często mają) szyk zdania SOV. Słowotwórstwo stosuje czasem łączenie słów. Występuje prosta odmiana, która służy podstawowym funkcjom.
 
* Aglutynacyjny sposób afiksacji:
 
** -τι jest sufiksem liczby mnogiej (ονναι - kuc, ονναιτι - kuce)
 
** -ν stosowany jest do tworzenia niestandardowych przymiotników (γιοαν - wodny)
 
** -νι tworzy dopełniacz (χαρα κυνχανι - twarz kobiety)
 
* Separowany na piśmie sposób afiksacji:
 
** - αι oznacza czas przeszły (χολου αι - pisał)
 
** λ'- tworzy przysłówki (λ'αυρά - szybko)
 
* Fleksyjny sposób afiksacji:
 
** -ό oznacza pierwszą osobę czasownika (κοραμηλα - siedzieć, κοραμηλό - siedzę)
 
** ''(poet. lub pot.)'' -ά oznacza trzecią osobę czasownika i zawsze czas teraźniejszy (κοραμηλά - ''[właśnie teraz]'' siedzi)
 
  
=Struktury i przykłady wypowiedzi=
+
{|class="wikitable" style="text-align: center; background: #f9f9f9; border: 1px #aaaaaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" border="1" cellpadding="4" cellspacing="0"
====Proste zdania====
+
!rowspan=2|&nbsp;
: ΤΑΝΓΥΑΝΑ ΤΗΛΕΑ ΕὈΝ ΟΡΥ. ''Tanguana Teilea eón oru.''
+
!rowspan=2|Zaimek (pol.)
:: Cesarz tangijski jest blisko.
+
!rowspan=2|Zaimek (ayu)
: ΡΑ ΙΛ ΕΟΝ ΦΥΝΥ. ''Ra il eon funu.''
+
!colspan=2|Posesyw<br/>''z rzeczown.''
:: Nie jestem w lesie.
+
!colspan=2|Komitatyw<br/>''z czasow.*''
-->  
+
|-
 +
!Morfem
 +
!Przykład
 +
!Morfem
 +
!Przykład
 +
|-
 +
!1 poj.
 +
|Ja
 +
|ΙΛ<br/>IL
 +
| -ΛΟ<br/>-LO
 +
| ΛΑΥΛΟ<br/>LAVLO<hr/><small>''moje serce''</small>
 +
| -ΛΛΙ<br/>-LLI
 +
| ΝΕ ΜΙΝΑΜΙΛΛΙ<br/>NE MINAMILLI<hr/><small>''spacerujesz ze mną''</small>
 +
|-
 +
!2 poj.
 +
|Ty
 +
|ΝΕ<br/>NE
 +
| -Ν/-ΝΟ<br/>-N/-NO
 +
| ΛΑΥΝΟ<br/>LAVNO<hr/><small>''twoje serce''</small>
 +
| -ΝΙ/-ΝΝΙ<br/>-N/-NNI
 +
| ΙΛ ΜΙΝΑΜΙΝΝΙ<br/>IL MINAMINNI<hr/><small>''spaceruję z tobą''</small>
 +
|-
 +
!3 poj. r.m.
 +
|On
 +
|ΟΤΟ<br/>OTO
 +
| -ΤΟ<br/>-TO
 +
| ΛΑΥΤΟ<br/>LAVTO<hr/><small>''jego serce''</small>
 +
| -ΤΗ<br/>-TEI
 +
| ΝΕ ΜΙΝΑΜΙΤΗ<br/>NE MINAMITEI<hr/><small>''spacerujesz z nim''</small>
 +
|-
 +
!3 poj. r.ż.
 +
|Ona
 +
|ΜΗ<br/>MEI
 +
| -ΜΕ<br/>-ΜΕ
 +
| ΛΑΥΜΕ<br/>LAVME<hr/><small>''jej serce''</small>
 +
| -ΜΗ<br/>-ΜΗ
 +
| ΝΕ ΜΙΝΑΜΙΜΗ<br/>NE MINAMIMEI<hr/><small>''spacerujesz z nią''</small>
 +
|-
 +
!3 poj. r.nieoż.
 +
|To
 +
|Υ<br/>V
 +
| -ΝΥ<br/>-NV
 +
| ΛΑΥΝΥ<br/>LAVNV<hr/><small>''tego serce''</small>
 +
| -ΝΝΕ<br/>-NNE
 +
| ΝΕ ΜΙΝΑΜΙΝΝΕ<br/>NE MINAMINΝΕ<hr/><small>''spacerujesz z tym''</small>
 +
|-
 +
!3 poj. r.oż.
 +
|To
 +
|ΑΝΓ<br/>ANG
 +
| -ΝΓ/-ΑΝΓ<br/>-ANG
 +
| ΛΑΥΑΝΓ<br/>LAVANG<hr/><small>''tego serce''</small>
 +
| -ΝΓΙ/-ΑΝΓΙ<br/>-NGI/-ANGI
 +
| ΝΕ ΜΙΝΑΜΙΝΓΙ<br/>NE MINAMINGI<hr/><small>''spacerujesz z tym''</small>
 +
|-
 +
!1 mn.
 +
|My
 +
|ΙΛΙΛ<br/>ILIL
 +
| -ΛΗ<br/>-LEI
 +
| ΛΑΥΛΗ<br/>LAVLEI<hr/><small>''nasze serce''</small>
 +
| -ΛΗΝΙ<br/>-LEINI
 +
| ΝΕ ΜΙΝΑΜΙΛΗΝΙ<br/>NE MINAMILEINI<hr/><small>''spacerujesz z nami''</small>
 +
|-
 +
!2 mn.
 +
|Wy
 +
|ΤΑΟ<br/>TAO
 +
| -ΛΑΟ/-ΑΟ<br/>-LAO/-AO
 +
| ΛΑΥΛAO<br/>LAVLΑΟ<hr/><small>''wasze serce''</small>
 +
| -AI, -ΛΑΙ<br/>-AI, -LAI
 +
| ΝΕ ΜΙΝΑΜΙΛΑΙ<br/>NE MINAMILAI<hr/><small>''spacerujesz z wami''</small>
 +
|-
 +
!3 mn. r.nieoż.
 +
|One
 +
|ΝΙΑ<br/>NIA
 +
| -ΧΕ<br/>-HE
 +
| ΛΑΥΧΕ<br/>LAVHE<hr/><small>''ich serce''</small>
 +
| -ΧΗ<br/>-HEI
 +
| ΝΕ ΜΙΝΑΜΙΧΗ<br/>NE MINAMIHEI<hr/><small>''spacerujesz z nimi''</small>
 +
|-
 +
!3 mn. r.oż.
 +
|One
 +
|ΑΡΙ<br/>ARI
 +
| -ΡΑ<br/>-RA
 +
| ΛΑΥΧΕ<br/>LAVHE<hr/><small>''ich serce''</small>
 +
| -ΡΑΙ<br/>-RAI
 +
| ΝΕ ΜΙΝΑΜΙΡΑΙ<br/>NE MINAMIRAI<hr/><small>''spacerujesz z nimi''</small>
 +
|}
 +
<small>*Oraz rzeczownikami odczasownikowymi i odprzymiotnikowymi.</small>
  
 
=Teksty=
 
=Teksty=

Aktualna wersja na dzień 10:52, 7 cze 2020

ⲦⲀⲚⲄⲨⲀ ⲬⲞ'ⲨⲘ Czytasz artykuł z serii Tangia. | Język ayu · Karaizm · Tangijczycy · Dziesięć Cudów Tangii · Gospodarka i demografia Tangii · Tangijska Sieć Świetlna · Wojskowość Tangii (Takatoa · Aranu) · ET
Język ayu
ΑΓΙΥ·ΧΟΑ
Używany w: Kyon: Tangia
Ahari: Kaeri
inne
Ilość mówiących Kyon: ok. 35 - 45 mln ludzi,
Ahari: ?
Utworzenie: Canis w 2011
Najnowsza wersja: 3.0
Sposoby zapisu: grecki, koptyjski, łacina
Typologia: SVO
Klasyfikacja: Ob. 17A
Języki ayu
- ayu
Status urzędowy
Język urzędowy : Kyon: Tangia i kolonie
Ahari: Kaeri
inne'
Oficjalna regulacja: Najwyższy Uniwersytet Tamarua (Kyon)
Kody
Conlanger–1 ayu
Przykład
tłumaczenie piosenki Davy Jones
ΙΛΟ·ΦΑΙΝΑ·ΝΕ·ΧΕ·ΡΑΛΑΝΓ! ΡΑΚΟ·ΚΟ’Ε,ΡΑΚΟ·ΝΥΑΝΑ. ΚΟΝΚΥ·ΝΕ·ΚΟΡΟ·ΡΑΚΑ·ΕΛ. ΝΙ·ΝΕ·ΡΑΚΑ·ΡΗΛ!
Lista conlangów

        Język ayu (nazwa języka zapisywana klasycznie greką: ΑΓΙΥ·ΧΟΑ, pismem koptyjskim ⲀⲨu·ⲬⲞⲀ, albo łacinką AYV·HOA, wymowa standardowa: ['aɥy 'ɦoa], projektowo czasami zwany "siedemnastką") - wielozadaniowy conlang Canisa użyty do wielu projektów, najbardziej znany ze znacznego wykorzystania w projekcie Kyon, gdzie jest językiem państwowym Tangii, oraz Ahari, gdzie jest używany przez cywilizację zatoki Okki, w szczególności Kaeri. Był także wykorzystywany w bardziej prywatnych i mniej udanych projektach, takich jak Mavi (gdzie był znany jako język muri) czy Aoma, gdzie był językiem państwa Nirane.

Język został zaproponowany w 2010 roku jako obiekt językowy numer 17 i pierwszy szkic powstał w 2011 roku. Ideą za językiem było zaprojektowanie języka ładnego, ale prostego, w opozycji do bardzo skomplikowanego języka ahtialańskiego. Pod pierwotną morfofonologię za inspirację posłużyły języki polinezyjskie (np. hawajski) oraz budowa niektórych charakterystycznych słów greckich, ale potem język ewoluował swoją drogą.

Do roku 2016 prawie się nie rozwijał, a potem następowało to powoli. Ten okres wytycza wersję 1 języka. Dopiero luty 2020 przyniósł eksplozję twórczości związanej z opisami Tangii i wraz z tym przebudowę języka, co dało wersję 2. Maj 2020 przyniósł prace nad Ahari i pierwsze w dziesięcioletniej historii języka skupienie nad samym językiem, w tym teksty w ayu, m.in. tłumaczenie fanowskich słów "Davy Jones" stworzonej przez youtubera pod melodię z filmu "Piraci z Karaibów". To rozbudowało język do wersji 3. Z każdą wersją, język zmierzał coraz bardziej w kierunku aglutynacji.

Ayu nie jest jednolitym językiem, choć teraz istnieje jego standard, w odróżnieniu od przeszłości. Ayu w ścisłym sensie jest kontinuum dialektalnym, z którego najważniejsze języki to ayu i mahan (tzw. 17B), wszystko co pomiędzy nimi, i większe odstępstwa. Niniejszy artykuł opisuje standard, o ile nie podano inaczej.

Ten standard, z językoznawczej perspektywy, to fonetycznie ubogi język o nominatywno-akuzatywnym układzie morfosyntaktycznym i raczej izolującej morfologii z narastającymi cechami aglutynacyjnymi. Jest to język ściśle aprioryczny.

Historia języka

Ayu niewiele się zmienił od 2011 roku. Zmiana, jaka zaszła do końca 2013 roku, to ustabilizowanie się akcentu na początkowej sylabie (z wieloma wyjątkami), co wymazało znak akcentu znad większości słów. Akut stosowany jest tam, gdzie jest potrzebne rozróżnienie (έον - εόν, άυρα - αυρά) i w zapożyczeniach, jeśli jest to uznane za przydatne. To zakończyło pierwszą falę inspiracji twórczej ayu, który był wykorzystywany do różnych conworldów. W 2017 roku powstał Kyon i również do niego użyto ayu jako języka nowego kraju, Tangii, ale ta pierwsza fala inspiracji światotwórczej nie przełożyła się na rozwój języka. Ten dopiero nastąpił podczas drugiej fali inspiracji światotwórczej w lutym 2020 roku, gdy powstała ogromna liczba tekstu i danych na temat Tangii, a wraz z potrzebami, rozwinął się język. Dopiero wtedy różnice między pierwotną wersją z 2011 i 2013, a wersją z 2020 roku, zaczęły być zauważalne. W maju 2020 pierwszy raz skupiono większą uwagę na język, co dało jego wersję trzecią.

Fonetyka

Standardowy ayu, jako inspirowany Polinezją, jest fonetycznie ubogi. Posiada pięć najbardziej klasycznych samogłosek (a, e, i, o, u) o jednej długości i bez tonów, aczkolwiek ponieważ fonem /u/ wymawiany jest niestabilnie [ʉ], to dyftongi z udziałem tego dźwięku ulegają wykrzywieniu (por. ΜΕΥ [mœʉ̆]).

Przednie Centralne Tylne
Przymknięte
Blank vowel trapezoid.png
i
ʉ
o
e
(ə)
œʉ
ä
Prawie przymknięte
Półprzymknięte
Średnie
Półotwarte
Prawie otwarte
Otwarte

Ayu dopuszcza wszelkie dyftongi, które są realizowane jedna samogłoska po drugiej. Należy pamiętać, że "ευ" i "αυ" są wymawiane pomiędzy [œʉ̯] oraz [œː].

Język posiada trzynaście fonemów spółgłoskowych.

  Wargowe Około-
zębowe
Około-
dziąsłowe
Podniebienne Welarne Krtaniowe
Nosowe m n ŋ
Zwarto-
wybuchowe
p t k ʔ
Szczelinowe f h
Uderzeniowe/
drżące
ɾ
Boczne ɫ
Aproksymanty w j

Alofony:

  • [h] w nagłosie przechodzi w [ɦ] z wyjątkiem sytuacji, gdy po [h] jest [i]
  • [ɫ] przechodzi w [l] przed /i/, /ʉ/
  • [ɾ] może przejść w [r]
  • [j] w sylabach γιυ yu przechodzi często do [ɥy]
  • zapisywane sylaby ΝΓ/NG, tam gdzie po nich pojawia się samogłoska (np. w "ΜΙΝΑΜΙΝΓΙ"/"MINAMINGI", albo "ΦΑΝΓ ΑΠΟΡΙ"/"FANG APORI"), wymowa to /ŋg/ lub /ŋg/.

Zbitki spółgłosek

Występują następujące zbitki spółgłosek: /mp/, /np/, /nt/, /nl~ŋl/, /tl/, /ft/, /ŋh/, /ŋk/, /ŋg/.

Akcent

Akcent jest inicjalny. W utworach muzycznych i dla emfazy może go dowolnie przesuwać.

Zapis

Standardowo język zapisujemy alfabetem greckim lub koptyjskim. Istnieje wariant alfabetu łacińskiego zwany rzymskim. W każdym z nich stosuje się dwa style: standardowy, który zapisuje się wyłącznie wielkimi literami. W standardzie greckim i koptyjskim stosuje się wtedy kropkę środkową zamiast odstępów między słowami (spacji) i średnik zamiast znaku zapytania. Drugi styl to swobodny, gdzie ortografia jest identyczna do współczesnej grecko-łacińskiej.

Standard grecki

/ä/
Α α
/o/
Ο ο
/ɛ/
Ε ε
/i/
Ι ι
/u/
Υ υ
/ei̯/, /eː/
Η η
ʉ̯/ ~ /œː/
Αυ αυ
/o/
Ου ου
ʉ̯/ ~ /œː/
Ευ ευ
/m/
Μ μ
/p/ ~ /mp/
Π π
/n/
Ν ν
/t/
Τ τ
/k/
Κ κ
/ŋ/
Νγ νγ
/f/
Φ φ
/ɦ/
Χ χ
/j/
Γι γι
/r/
Ρ ρ
/l/
Λ λ
/w/
Υ υ
/ʔ/
'
/h/
(Σ σ ς)

Przykład:

ΜΕΥ·ΝΙ·ΧΟΝ·ΓΙΑ·TΗ·Ε·ΡΥΛΥΝ,
/mœʉ̆ ni ɦon ja tej ɛ 'ɾʉɫʉn/
ΧΟ·ΝΕ·ΚΟ·ΜΙΝΑΜΙ·ΦΟ·ΙΛ;
/ɦo ne ko 'minami fo iɫ/
ΑΝ·ΝΟ·ΤΙΝΥΕ,ΑΝ·ΜΟ·ΣΥ·ΜΕ!
/an no 'tinɥe an mo hʉ me/
ΡΑΚΟ·ΝΑΜΕΛ·ΑΦΡΑΝ.
/'ɾako 'namɛ‿'ɫafɾan/

Standard koptyjski

/ä/
/o/
/ɛ/
/i/
/u/
/ei̯/, /eː/
ʉ̯/ ~ /œː/
ⲀⲨ
/o/
ⲞⲨ
ʉ̯/ ~ /œː/
ⲈⲨ
/m/
/p/ ~ /mp/
/n/
/t/
/k/
/ŋ/
ⲚⲄ
/f/
/ɦ/
/j/
ⲄⲒ
/r/
/l/
/w/
/ʔ/
'
/h/
(Ⲥ)

Przykład:

ⲘⲈⲨ·ⲚⲒ·ⲬⲞⲚ·ⲄⲒⲀ·ⲦⲎ·Ⲉ·ⲢⲨⲖⲨⲚ,
/mœʉ̆ ni ɦon ja tej ɛ 'ɾʉɫʉn/
ⲬⲞ·ⲚⲈ·ⲔⲞ·ⲘⲒⲚⲀⲘⲒ·ⲪⲞ·ⲒⲖ;
/ɦo ne ko 'minami fo iɫ/
ⲀⲚ·ⲚⲞ·ⲦⲒⲚⲨⲈ,ⲀⲚ·ⲘⲞ·ⲤⲨ·ⲘⲈ!
/an no 'tinɥe an mo hʉ me/
ⲢⲀⲔⲞ·ⲚⲀⲘⲈⲖ·ⲀⲪⲢⲀⲚ.
/'ɾako 'namɛ‿'ɫafɾan/

Standard rzymski

/ä/
A a
/o/
O o
/ɛ/
E e
/i/
I i
/u/
V v
ʉ̯/ ~ /œː/
Av av
/o/
Ov ov
ʉ̯/ ~ /œː/
Ev ev
/ei̯/, /eː/
Ei ei
/m/
M m
/p/ ~ /mp/
P p
/n/
N n
/t/
T t
/k/
K k
/ŋ/
Ng ng
/f/
F f
/ɦ/
H h
/j/
Y y
/r/
R r
/l/
L l
/w/
V v
/ʔ/
'
/h/
(S s)

Przykład:

MEV NI HON YA TEI E RVLVN,
/mœʉ̆ ni ɦon ja tej ɛ 'ɾʉɫʉn/
HO NE KO MINAMI FO IL?
/ɦo ne ko 'minami fo iɫ/
AN NO TINVE, AN MO SV ME!
/an no 'tinɥe an mo hʉ me/
RAKO NAMEL AFRAN.
/'ɾako 'namɛ‿'ɫafɾan/

Gramatyka

W ciągu lat swojego rozwoju język, pomimo swoich izolujących początków, przechodzi wyraźnie w stronę morfologii aglutynacyjnej. Morfosyntaktycznie byłby to język nominatywno-akuzatywny, aczkolwiek brak jest morfemów czasownikowych oddających podział ról w wyrażeniach, zatem w tej perspektywie język pozostaje izolujący i szyk zdania SVO jest decydujący: Ιλ μο χεα/Il mo hea - "śpiewam piosenkę", dosłownie "ja-śpiewać-piosenka".

Zaimki osobowe

Zaimki osobowe są w ayu ważne i jest ich dużo, ponadto aglutynacyjnie odmieniają słowa według dodatkowych funkcji: w stylu tureckim, rzeczownik może być odmieniony posesywnie, a ponadto czasowniki mogą być odmienione komitatywnie. W takich przypadkach ayu zachowuje się jak język pro-drop (pomijający pełne słowo zaimka).

Rodzaj gramatyczny (męski/żeński) jest realny i odnosi się do ludzi, istot nadnaturalnych i duchowych, oraz nazw własnych obiektów i zwierząt wobec których istnieje więź emocjonalna (instytucji, zwierząt domowych, itd.).

  Zaimek (pol.) Zaimek (ayu) Posesyw
z rzeczown.
Komitatyw
z czasow.*
Morfem Przykład Morfem Przykład
1 poj. Ja ΙΛ
IL
-ΛΟ
-LO
ΛΑΥΛΟ
LAVLO
moje serce
-ΛΛΙ
-LLI
ΝΕ ΜΙΝΑΜΙΛΛΙ
NE MINAMILLI
spacerujesz ze mną
2 poj. Ty ΝΕ
NE
-Ν/-ΝΟ
-N/-NO
ΛΑΥΝΟ
LAVNO
twoje serce
-ΝΙ/-ΝΝΙ
-N/-NNI
ΙΛ ΜΙΝΑΜΙΝΝΙ
IL MINAMINNI
spaceruję z tobą
3 poj. r.m. On ΟΤΟ
OTO
-ΤΟ
-TO
ΛΑΥΤΟ
LAVTO
jego serce
-ΤΗ
-TEI
ΝΕ ΜΙΝΑΜΙΤΗ
NE MINAMITEI
spacerujesz z nim
3 poj. r.ż. Ona ΜΗ
MEI
-ΜΕ
-ΜΕ
ΛΑΥΜΕ
LAVME
jej serce
-ΜΗ
-ΜΗ
ΝΕ ΜΙΝΑΜΙΜΗ
NE MINAMIMEI
spacerujesz z nią
3 poj. r.nieoż. To Υ
V
-ΝΥ
-NV
ΛΑΥΝΥ
LAVNV
tego serce
-ΝΝΕ
-NNE
ΝΕ ΜΙΝΑΜΙΝΝΕ
NE MINAMINΝΕ
spacerujesz z tym
3 poj. r.oż. To ΑΝΓ
ANG
-ΝΓ/-ΑΝΓ
-ANG
ΛΑΥΑΝΓ
LAVANG
tego serce
-ΝΓΙ/-ΑΝΓΙ
-NGI/-ANGI
ΝΕ ΜΙΝΑΜΙΝΓΙ
NE MINAMINGI
spacerujesz z tym
1 mn. My ΙΛΙΛ
ILIL
-ΛΗ
-LEI
ΛΑΥΛΗ
LAVLEI
nasze serce
-ΛΗΝΙ
-LEINI
ΝΕ ΜΙΝΑΜΙΛΗΝΙ
NE MINAMILEINI
spacerujesz z nami
2 mn. Wy ΤΑΟ
TAO
-ΛΑΟ/-ΑΟ
-LAO/-AO
ΛΑΥΛAO
LAVLΑΟ
wasze serce
-AI, -ΛΑΙ
-AI, -LAI
ΝΕ ΜΙΝΑΜΙΛΑΙ
NE MINAMILAI
spacerujesz z wami
3 mn. r.nieoż. One ΝΙΑ
NIA
-ΧΕ
-HE
ΛΑΥΧΕ
LAVHE
ich serce
-ΧΗ
-HEI
ΝΕ ΜΙΝΑΜΙΧΗ
NE MINAMIHEI
spacerujesz z nimi
3 mn. r.oż. One ΑΡΙ
ARI
-ΡΑ
-RA
ΛΑΥΧΕ
LAVHE
ich serce
-ΡΑΙ
-RAI
ΝΕ ΜΙΝΑΜΙΡΑΙ
NE MINAMIRAI
spacerujesz z nimi

*Oraz rzeczownikami odczasownikowymi i odprzymiotnikowymi.

Teksty

Lupa2.gif
Główny artykuł: Teksty w ayu
TANGIA - Τανγυα
Tangia.png

Tangia jest jednym z państw Kyonu, położonym na wyspie o tej samej nazwie blisko na zachód od jedynego kontynentu. Tangia jest potęgą morską i handlową o wysokim stopniu rozwoju cywilizacyjnego.

        Wybierz jeden z interesujących tematów.

Tangia | Język ayu | Gospodarka i Demografia | Tangijczycy | Religia karai | Armia i flota


Dziesięć Cudów Tangii:

  1. Świątynia Naratajska
  2. Obserwatorium Tauriana
  3. Takatoa
  4. Katakumby Marajskie
  5. Ogród Górski w Kun Atla
  6. Najwyższy Uniwersytet Tamarua
  7. Talanga
  8. Pałac Temeteu
  9. Pięć Mędrców
  10. Forteca w Tau Atla

Geografia:

Miejscowości:


LykaonTangia.jpg
ⲦⲀⲚⲄⲨⲀ ⲬⲞ'ⲨⲘ