Język gitryjski: Różnice pomiędzy wersjami

Z Conlanger
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Linia 46: Linia 46:
 
|{{IPA|ɑ}} <''а, ӓ''>
 
|{{IPA|ɑ}} <''а, ӓ''>
 
|}
 
|}
Samogłoska /ə/ w odróżnieniu od wielu języków mogła być zarówno nieakcentowana, jak i akcentowana. Pochodzi ona z pralatyskich ''*i *ü *u'' we wszystkich pozycjach prócz w grupach nosowa + zwarta, gdzie tam utrzymały swoją wysoką wymowę ''і і у''.
+
Samogłoska /ə/ w odróżnieniu od wielu języków mogła być zarówno nieakcentowana, jak i akcentowana. Pochodzi ona z pralatyskich ''*i *ü *u'' we wszystkich pozycjach prócz w grupach nosowa + zwarta, gdzie tam utrzymały swoją wysoką wymowę /i/ /i/ /u/.
  
 
Dźwięk /ɐ/ w najbardziej wzorowej wymowie wydaje się być fonemiczny, ale tylko na końcu słów (''кӥда'' /kʲədɑ/ "dorsz" kontra ''кӥдъ'' /kʲədɐ/ "drzewo"). Jednak w bardziej potocznej wymowie końcowe /ɑ/ bywa wymawiane jako [ɐ], przez co kontrast zanika (''кіда'' i ''кідъ'' są wymawiane /kʲidɐ/).
 
Dźwięk /ɐ/ w najbardziej wzorowej wymowie wydaje się być fonemiczny, ale tylko na końcu słów (''кӥда'' /kʲədɑ/ "dorsz" kontra ''кӥдъ'' /kʲədɐ/ "drzewo"). Jednak w bardziej potocznej wymowie końcowe /ɑ/ bywa wymawiane jako [ɐ], przez co kontrast zanika (''кіда'' i ''кідъ'' są wymawiane /kʲidɐ/).

Wersja z 18:57, 15 sie 2022

język gitryjski
гітрісо зонӥзъ
Typologia: fleksyjny
Utworzenie: Emil (w 2022)
Cel utworzenia: Na potrzeby prywatnego konwerldu
Sposoby zapisu: cyrylica gitryjska
Kody
Conlanger–1 gtr.
Przykład
Ojcze nasz (początek)
Качѣнъ от вірь сцітос го ѳя̈ля, гр ыц сӥд уг ѳя̈ля, гр ыц чигѣхь зоѳогя, гр фѣлл шкалъ ѳя̈лет дов камрос ех, кёмят готӥ.
Lista conlangów

        

Nuvola apps bookcase 1 blue.svg.png Zobacz też słownik tego języka.

Język gitryjski (gtr. гітрісо зонӥзъ /ˈgʲitʲrʲsɔ ˈzonʲəzɐ/) jest językiem z rodziny latyskich, a dokładniej jej zachodniej podgrupy, używany w Gitrywie na południu Hoczebozu. Jest to drugi poświadczony język latyski.

Do zapisu tego języka, w odróżnieniu od innych latyskich, używa się cyrylicy. Docelowo ma to oddawać różnice w piśmie w conworldzie.

Fonologia

Samogłoski

W języku istnieje 9 lub 10 fonemicznych samogłosek (patrz niżej na kontrowersyjny status /ɐ/):

Przednie Centralne Tylne
Przymknięte i <ы, і> u <у, ю>
Półprzymknięte e <ѣ> ə <и, ӥ> o <оу, ёу>
Półotwarte ɛ <е> ɔ <о, ё>
Otwarte æ <я, я̈> (ɐ <ъ>) ɑ <а, ӓ>

Samogłoska /ə/ w odróżnieniu od wielu języków mogła być zarówno nieakcentowana, jak i akcentowana. Pochodzi ona z pralatyskich *i *ü *u we wszystkich pozycjach prócz w grupach nosowa + zwarta, gdzie tam utrzymały swoją wysoką wymowę /i/ /i/ /u/.

Dźwięk /ɐ/ w najbardziej wzorowej wymowie wydaje się być fonemiczny, ale tylko na końcu słów (кӥда /kʲədɑ/ "dorsz" kontra кӥдъ /kʲədɐ/ "drzewo"). Jednak w bardziej potocznej wymowie końcowe /ɑ/ bywa wymawiane jako [ɐ], przez co kontrast zanika (кіда i кідъ są wymawiane /kʲidɐ/).

Istnieje tendencja do występowania samogłosek przednich po spółgłoskach miękkich, zaś tylnich po twardych. Jednak połączenia twarda + przednia oraz miękka + tylnia również istnieją, lecz są rzadsze (np. цӓмӥгъ /t͡sʲɑmʲəgɐ/ "początek" oraz сыт /sit/ "przestrzeń").

W niektórych dialektach istnieją też samogłoski przednie zaokrąglone /œ/ /ø/ /y/. Nie pochodzą jednak one z odpowiedników pralatyskich, a z drugiej monoftongizacji dyftongów z /j/ < /k/ /ʎ/. W języku standardowym i w większości dialektów są zastąpione one przez /ɛ/ /e/ /i/.

Spółgłoski

Spółgłoski układają się w pary twarda-miękka

Wargowe Przedniojęzykowe Podniebienne Welarne
Nosowe m <м>
<мь>
n <н>
<нь>
[ŋ] <н/г>
[ŋʲ] <нь/гь>
Zwarte bezdźwięczne p <п>
<пь>
t <т>
<ть>
k <к>
<кь>
dźwięczne b <б>
<бь>
d <д>
<дь>
g <г>
<гь>
Afrykaty bezdźwięczne t͡s <ц>
t͡sʲ <ць>
t͡ʃ <ч>
t͡ɕ <чь>
dźwięczne d͡z <ѕ>
d͡zʲ <ѕь>
d͡ʒ <џ>
d͡ʒ <џь>
Szczelinowe bezdźwięczne f <ф, ѳ>
<фь, ѳь>
s <с>
<сь>
ʃ <ш>
ɕ <шь>
x <х>
<хь>
dźwięczne v~w <в>
vʲ~wʲ <вь>
z <з>
<зь>
ʒ <ж>
ʑ <жь>
Drżące, półsamogłoski r <р>
<рь>
j <й, ј>
Boczne l <л>
<ль>

W języku dochodziło do dopasowania miękkości - spółgłoski ulegały palatalizacji przed innymi miękkimi i traciły ją przed twardymi.

Dźwięki [ŋ] [ŋʲ] były allofonami /n/ /nʲ/ przed welarnymi oraz [g] [gʲ] przed nosowymi.

Ortografia

Najczęściej /j/ zapisuje się przez й. Dotyczy to pozycyj:

  • przed spółgłoską;
  • na końcu wyrazu;
  • interwokalicznie, jeżeli występowanie jest spowodowane zderzeniem dwóch morfemów, który pierwszy kończy się na й (np. вежейорр < вежей + орр "gaz ziemny").

Spółgłoska /j/ jest zapisywana przez ј w pozycjach przed /ɐ/, /ɛ/ i /e/, także interwokalicznie. Przed resztą samogłosek nie jest zapisywana, ale jest oddawana literami jotowanymi (ӓ ё ёу ӥ і ю я̈) - nie dotyczy to złożeń (np. вежейорр zamiast вежеёрр).

Rozróżnienie ф-ѳ ma charakter etymologiczny - ф oznacza /f/ z pralatyskiego *f, zaś ѳ z pralatyskich *h i .