Język hibryjski

Z Conlanger
Wersja z dnia 01:40, 5 sty 2019 autorstwa Henryk Pruthenia (dyskusja | edycje) (Rzeczownik)
(różn.) ← poprzednia wersja | przejdź do aktualnej wersji (różn.) | następna wersja → (różn.)
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Język hibryjski
Typologia: Alternacyjny
SOV
Faktycznie
Utworzenie: Henryk Pruthenia w 2018
W Adnacie
Używany w : brak
Lista conlangów
Nuvola apps bookcase 1 blue.svg.png Zobacz też słownik tego języka.

Dźwięki

Samogłoski

  • i u (i u)
  • ɛ ɔ (e o)
  • æ ɒ (ä a)

Nieakcentowane samogłoski ulegają lekkiej redukcji.

Spółgłoski

  • m n (m n)
  • p t k q ʔ (p t k q ')
  • tˤ (ṭ)
  • s z x ħ ʕ h (s z x ḫ ẖ h)
  • sˤ zˤ (ṣ ẓ)
  • ts͡ (tz)
  • l ʀ~r j (l r y)

Przemiany dźwiękowe

PAA Hibryjski Protosemicki Egipski
*b p *b b
*p p *p p
*f *p f
*d tz *d d
*t t *t t
*ṭ *ṭ d(~t)
*ǯ (dʒ) z ?? d
*č (tʃ) tz s, ?? š
*č̣ (tʃ') *θ̣ ḏ-
*ʒ (dz) z *z z
*c (ts) tz *s (*s3) s
*c̣ (ts’) *ṣ ((t)sʼ
*s s *š (*s1) s
*ŝ (ɬ) *ĉ (tɬ) s *ś (*s2) (ɬ) š, ? s
*ĉ̣ (tɬʼ) tz *ṣ́ ((t)ɬʼ) ḏ, ? d-
*g k *g g, ḏ
*k k *k k, ṯ
*ḳ q *ḳ q, ḏ
x ḫ-, ꜥ- ?
*χ (ḫ) x ḫ, ẖ, ħ
*ħ (ḥ) ħ
*h h *h j-
ʔ, Cˤ j, ? ꜣ
*r r *r r, l, ꜣ
*l l *l n-, [l-, r, ꜣ
*n n *n n, l
*m m *m m
*w u, ∅ *w w-, j, y
*y i, j *y j-, y-, -Ø-

Gramatyka

Zaimek

I i II osoba
Cas. Sg Pl
I II I II
m f m f
Nom. an nit enek enkit enan keʔen
Obl. ye yit ki kit nan kan
Poss. iyu iyit iku ikit unenu ukenu
III osoba
Cas. Sg Pl
m f
Nom. se sit su
Obl. is isi usu
Poss. isu isit yusu

Konstrukcja wskazująca

Konstrukcję wskazującą tworzy się za pomocą wzoru: NOM-III-OBL, IIINOM. + VERB, np. Aroy-ye, an epey. "Człowiek, który mówił", dosł. "Człowiek-jego, on mówił".

Rzeczownik

Rzeczownik odmienia się przez dwa przypadki:

  • mianownik - pełni funkcję podmiotu w zdaniu;
  • zależny - pełni wszystkie inne funkcje w zdaniu, od uczestnictwa w wyrażeniach przyimkowym, przez zwroty, oraz
Deklinacja
Cas. Sg Pl
m f
Nom. itz aro aroy ärit itzu, aroʔ, aroyʔ, ärite
Obl. itze aroye aroye äryet
Con. itzu aro aroy äritu
äru
itzusu, arosu, aroysu, äritesu
  • itz – ząb
  • aro – brzoza
  • aroy – mąż
  • ärit – żona

Istnieje też specjalna forma rzeczownika - forma konstrukcyjna. Łączy się ona:

  • z innym rzeczownikiem, wtedy albo tworzy rzeczownik złożony, albo wyraża posesywność, np oysu-itz "ząb człowieka";
  • z przymiotnikiem, rzeczownik występuje w formie konstrukcyjnej, przymiotnik odmienia się przez przypadki oraz deklinuje się (tak jak rzeczownik), np. itzu-ṣiḫ "biały ząb", itzu-ṣiḫe "białego zęba". U rzeczowników żeńskich żeńska końcówka rodzajowa odpada, jest przypisana dopiero do przymiotnika, np. äru-ẖälit "wysoka kobieta".

W formie konstrukcyjnej może dojść do wypadnięcia rdzeniowej samogłoski <e>.

Przymiotnik

Czasownik

Czasowniki posiadają de facto dwie formy podstawowe:

  • teraźniejszą
  • perfektywną.
Podstawowe formy czasownika
Forma I II III IV V VI VII VIII IX
Prosty Duratywne Jednokrotne Wynikowe Zwrotny Sprawczy
Ter. CaC

CCaC
CaCeC
CaCC
aCeCC

CäCiC

CäCCäCiCC

CiCiC

iCiCC

CaCoC

CaCuC
aCoCC
aCuCC

CiCiC

iCiCC
iCiCiC
CaC¹C¹eC

CaCCa

CeCCa

CuCaC

CuCiC

aC¹C¹aCC

aC¹C¹aCaC

CaCaCey
Perf. CuC

CCuC
CeCuC
CeCoC
aCaCaC

CeCiC

CeCuC
äCäCiC

CeCuC

äCiCuC

CoCoC

CuCuC
aCoCuC
aCuCuC

CuCuC
uCuCuC
CuC¹C¹uC,
CaCuC
CeCuC
aCuCuC
iCuCuC
aC¹C¹uCC
aC¹C¹uCuC
CeCuCi


Odmiana czasowa
Forma Rdzeń
ʔ-m(-m) m-p-r ʔ-p-n ʔ-p-y s-y-m u-m-ʔ
jeść pić spać mówić słyszeć wołać
Ter. Sg. em maper aʔepn äpey sem umaʔ
Pl. ems mapers aʔepnas äpiyas sems umaʔs
Perf. um mepur aʔapan epey suym umuʔ
Imprf. umma mepurra aʔapanna epiyya suymma umuʔa
Imp. em mapre aʔepn äpey sme umaʔ
Subj. emes maperes aʔepnes äpiyes semes umaʔes
Obl. eme mapre aʔepne äpiye seme
sme
umaʔe
Inf. emiʔ mapriʔ aʔepniʔ äpiyiʔ semiʔ
smiʔ
umaʔiʔ
Pass. Ter. emr maperer aʔepner äpeyr semr umaʔr
Perf. umr mepurur aʔapanr epeyr suymr umuʔr
Imprf. ummar mepurrar aʔapannar epiyyar suymmar umuʔar
Imp. emer maprer aʔepner äpiyer smer umaʔr
Subj. emesur maperesur aʔepnesur äpiyesur semesur umaʔesur
Obl. emer maprer aʔepner äpiyer semer
smer
umaʔer
Inf. emäriʔ mapräriʔ aʔepnäriʔ äpiyäriʔ semäriʔ
smäriʔ
umaʔiʔ

Każdy czasownik posiada tzw. podstawowy wzór, według którego się odmienia:

  • CVCVC
  • CVCC
  • VCVCC
  • VCVCVC

Samogłoski /i/ oraz /u/ mogą należeć do rdzenia i być traktowane jak spółgłoski. Jeżeli tworzyłoby się połączenie <ay>, <au>, przechodzi ona w <e>, <o>. Połączenia <iy>, <uu> przechodzą zaś w <ey>, <uʔ>.
Nagłosowe spodziewane <ʔa> przechodzi w <e>.
Spółgłoska ʔ występuje tylko w pozycji po samogłosce. W pozycji po spółgłosce wypada ona, za wyjątkiem spółgłosek t, s, z, które przechodzą w swoje faryngalizowane odpowiedniki.
Samogłoska <e> może wypadać przy tworzeniu bezokolicznika oraz formy zależnej.

Bezokolicznik

Hibryjski bezokolicznik pełni bardziej rolę naszego rzeczownika odczasownikowego. Może posiadać jedną z dwóch fórm:

  • czynną;
  • bierną.

Forma zależna

Forma zależna używana jest w konstrukcjach, w których użyto wielu czasowników (np. konstrukcje modalne, zdania warunkowe, zdania dookreślające), a także w konstrukcjach celowych z przyimkiem en aby.

Rodzaj

Każda forma osobowa występuje w dwóch formach:

  • męskiej, o końcówce zero;
  • żeńskiej, o końcówce -it, -t.

Rodzaj męski pełni też rolę rodzaju wspólnego. W liczbie mnogiej nie ma rozróżnienia na rodzaje.