Język litelicki: Różnice pomiędzy wersjami

Z Conlanger
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
m
(Aktualizacja)
Linia 23: Linia 23:
 
'''Język litelicki''', '''nithiel''' (litel. ''Nithiel tellar'') - sztuczny język [[Użytkownik:kebikebij|kebikebija]] stworzony na potrzeby rozwijającego się conworldu [[Altaria]]. Jest językiem apriorycznym o typologii OSV. W pytaniach często stosuje się szyk OVS, czasem jednak wystarczy zmienić intonację wypowiedzi. Określenie "litelicki" pochodzi od narijskiego słowa "litel", oznaczającego elfa.
 
'''Język litelicki''', '''nithiel''' (litel. ''Nithiel tellar'') - sztuczny język [[Użytkownik:kebikebij|kebikebija]] stworzony na potrzeby rozwijającego się conworldu [[Altaria]]. Jest językiem apriorycznym o typologii OSV. W pytaniach często stosuje się szyk OVS, czasem jednak wystarczy zmienić intonację wypowiedzi. Określenie "litelicki" pochodzi od narijskiego słowa "litel", oznaczającego elfa.
  
W [[Altaria|Altarii]] język jest używany zamiennie z [[Język_altarycki|altaryckim]] jako ''lingua franca''. W roku 1861 Ery Pisma dokonano kodyfikacji reguł gramatycznych i słownictwa. W 83 roku Ery Wypraw litelicki stał się językiem poetyckim. Układano w nim pieśni, wiersze i opowieści. Posługiwano się nim podczas ważnych ceremonii państwowych i religijnych. W latach 489 - 490 Ery Wypraw przeprowadzono gruntowną reformę języka. Starsza odmiana przestała być używana i do dziś spotyka się ją tylko w dawnych pismach. Nowy język litelicki został przez króla [[Menor-Estadril|Estadrila]] ustanowiony jako uniwersalny (obok [[Język_altarycki|altaryckiego]]) na terenie państw Sojuszu Królestw Zachodnich, aczkolwiek nie przyjął się w [[Enesja|Enesji]].
+
= Alfabet i fonologia =
 
 
== Alfabet i fonologia ==
 
  
 
Do zapisu języka litelickiego może służyć alfabet łaciński lub [[Nedelor|nedelorskie]] runy [[Artar|artar]].
 
Do zapisu języka litelickiego może służyć alfabet łaciński lub [[Nedelor|nedelorskie]] runy [[Artar|artar]].
Linia 31: Linia 29:
 
'''a [a], ä [a:], b [b], g [g], d [d], dh [t], e [ε], ë [e:], i [i], î [ɪ], p [p], c [k], f [f], y [j], l [l], th [θ], h [x], s [s], o [ɔ], ö [ɔ:], r [ɹ], m [m], n [n], ń [ŋ], u [ʊ], ü [ʊ:], v [v], w [w]'''
 
'''a [a], ä [a:], b [b], g [g], d [d], dh [t], e [ε], ë [e:], i [i], î [ɪ], p [p], c [k], f [f], y [j], l [l], th [θ], h [x], s [s], o [ɔ], ö [ɔ:], r [ɹ], m [m], n [n], ń [ŋ], u [ʊ], ü [ʊ:], v [v], w [w]'''
  
Zjawiska fonetyczne:
+
== Zjawiska fonetyczne ==
  
 
  ''ae'' czytamy jako [aɪ]
 
  ''ae'' czytamy jako [aɪ]
Linia 38: Linia 36:
 
  ''y'' ze spółgłoską daje z reguły [ɪ]
 
  ''y'' ze spółgłoską daje z reguły [ɪ]
  
== Gramatyka ==
+
= Gramatyka =
  
 
Gramatyka języka litelickiego została rozszerzona w stosunku do wcześniejszych wersji języka.  
 
Gramatyka języka litelickiego została rozszerzona w stosunku do wcześniejszych wersji języka.  
  
'''Czasowniki''' odmieniają się przez osoby, czasy, strony, tryby oraz aspekty. Aspekt dokonany oznacza się zakończeniem ''-etta''. Tryb oznajmujący nie zmienia formy wyrazu, tryb rozkazujący powoduje wydłużenie pierwszej samogłoski (np. ''arnor'' - prowadzić, '''''ä'''rnor'' - prowadź), a tryb przypuszczający ostatniej (np. ''aimë'' - nazywać się, ''aim'''ä''''' - nazywałby się [zamiana głoski ''e'' na ''a'' według reguły poniżej]). Stronę bierną tworzy się przez wrostek ''-tär-'' po pierwszej sylabie czasownika (np. ''nurin'' - chłodzić, ''nu'''tär'''in'' - jest chłodzony). Przeczenie odbywa się dzięki dodaniu po pierwszej sylabie głoski ''a'' (jeśli się podwaja zmieniamy w długą) i po drugiej sylabie wrostka ''nor'' (np. ''waewe'' - mieszkać, ''w'''äe'''we'''nor'''''). Czasowniki odrzeczownikowe można tworzyć zmieniając pierwszą głoskę na dźwięczną (jeśli to niemożliwe, drugą itd., w szczególnych przypadkach dodaje się ith), np. ''idîl'' - świecić, ''ithîl'' - światło. Przykładowa odmiana czasownika robić (''lendën'') w czasie przeszłym, teraźniejszym i przyszłym przez osoby (ciekawostka: w poematach i pieśniach czasowniki często nie są odmieniane, jeśli o osobie wiadomo z kontekstu):
+
== Czasowniki ==
 +
 
 +
Czasowniki odmieniają się przez osoby, czasy, strony, tryby oraz aspekty.
 +
 
 +
'''Aspekty: dokonany i niedokonany''' - Aspekt dokonany oznacza się zakończeniem ''-etta''. Czasownik bez takiej końcówki jest niedokonany (w słowniku czasowników należy szukać w formie niedokonanej).
 +
 
 +
'''Tryby: oznajmujący, rozkazujący i przypuszczający''' - Tryb oznajmujący nie zmienia czasownika (pozostawia formę podstawową). Wydłużenie pierwszej samogłoski w czasowniku powoduje utworzenie trybu rozkazującego (np. ''arnor'' - prowadzić, '''''ä'''rnor'' - prowadź). Tryb przypuszczający wymaga zmiany ostatniej samogłoski według tzw. ''[[Reguła_Althariona|reguły Althariona]]'' (np. ''aimë'' - nazywać się, ''aim'''ä''''' - nazywałby się).
 +
 
 +
'''Strony: czynna i bierna''' - Stronę bierną tworzy się przez wrostek ''-tär-'' po pierwszej sylabie czasownika (np. ''nurin''- chłodzić, ''nu'''tär'''in'' - jest chłodzony [przez coś/kogoś]). Czynna strona czasownika pozostawia formę podstawową.
 +
 
 +
'''Przeczenia''' - Przeczenie odbywa się dzięki dodaniu po pierwszej sylabie głoski ''a'' (jeśli się podwaja, zmieniamy w długą) i po drugiej sylabie wrostka ''nor'' (np. ''waewe'' - mieszkać,''w'''äe'''we'''nor''''' - nie mieszkać).  
 +
 
 +
'''Czasowniki odrzeczownikowe''' - Czasowniki odrzeczownikowe można tworzyć zmieniając pierwszą głoskę na dźwięczną (jeśli to niemożliwe, drugą itd., w szczególnych przypadkach dodaje się ''-ith'' na końcu wyrazu), np. ''i'''d'''îl'' - świecić, od ''i'''th'''îl'' - światło.  
 +
 
 +
'''Odmiana''' - Przykładowa odmiana czasownika robić (''lendën'') w czasie przeszłym, teraźniejszym i przyszłym przez osoby (ciekawostka: w poematach i pieśniach czasowniki często nie są odmieniane, jeśli o osobie wiadomo z kontekstu):
  
 
  - En lendë'''len'''
 
  - En lendë'''len'''
Linia 67: Linia 79:
 
Niektóre czasowniki odmieniają się nieregularnie, ich lista jest w fazie tworzenia.
 
Niektóre czasowniki odmieniają się nieregularnie, ich lista jest w fazie tworzenia.
  
Przykładowa odmiana czasownika "być" (''igil'') w czasie teraźniejszym:
+
Przykładowa odmiana nieregularnego czasownika "być" (''igil'') w czasie teraźniejszym:
  
 
  - En igen
 
  - En igen
Linia 76: Linia 88:
 
  - Ërdith igës
 
  - Ërdith igës
  
'''Rzeczowniki''' mają rodzaj męski lub żeński. Pluralizuje je się przez zamianę ostatniej samogłoski wedle reguły '''a = e, e = a, i = î, î = i, u = o, o = u, y = i''' (reguła ta odnosi się do każdego przypadku zamiany samogłosek, analogicznie zamienia się samogłoski długie). Rzeczowniki odczasownikowe tworzy się zmieniając ostatnią głoskę na bezdźwięczną (jeśli to niemożliwe, przedostatnią itd., w szczególnych przypadkach dodaje się oth), np. ''aeäroth'' - śpiew. Dzierżawienie odbywa się przez przyrostek ''-da''. Rzeczowniki odmieniają się przez przypadki (przykładowa odmiana słowa "dom"):
+
== Rzeczowniki ==
 +
 
 +
Rzeczowniki mają rodzaj męski lub żeński.
  
- M  lathîn
+
'''Pluralizacja''' - Rzeczowniki pluralizuje je się przez zamianę ostatniej samogłoski wedle [[Reguła_Althariona|reguły Althariona]].
- D  lathîn'''n'''
 
- C  l'''e'''thîn
 
- B  lath'''i'''n'''n'''
 
- N  l'''e'''thîn'''n'''
 
- Msc  lathîn'''n'''
 
- W  l'''e'''th'''i'''n
 
  
'''Przymiotniki''' i '''przysłówki''' kończą się zwykle na ''os'', ''is'' i ''s'', choć nie jest to regułą. Można tworzyć je od rzeczowników dodając końcówkę ''is''.  
+
'''Rzeczowniki odczasownikowe''' - Tworzy się je zmieniając ostatnią głoskę na bezdźwięczną (jeśli to niemożliwe, przedostatnią itd., w szczególnych przypadkach dodaje się ''-oth'' na końcu wyrazu), np. ''aear'''oth''''' - śpiew, od ''aearön'' - śpiew.
  
== Historia tworzenia ==
+
'''Dzierżawienie''' - Niegdyś dzierżawienie odbywało się przy pomocy imiesłowu dzierżawczego z przedrostkiem ''tenn'''. W nowym języku litelickim, dzierżawienie odbywa się przez przyrostek ''-da'', np. ''icil en'''da''''' - moje drzewo.
  
Inspiracją do stworzenia języka litelickiego stały się pod koniec 2012 roku słynne powieści Johna Ronalda Reuela Tolkiena: "Władca Pierścieni" oraz "Silmarillion". Powstający już w tym czasie conworld [[Altaria]] oraz jego prekursor Narya były dobrym miejscem na rozwinięcie fikcyjnej historii języka. Po wstępnych pracach stwierdzono, że świat Naryi za bardzo przypomina Tolkienowski Númenor i Śródziemie, a język staje się klonem quenyi. Tak oto przebudowano conworld i nadano mu nową nazwę. Litelicki przeszedł kilka zmian, które oddaliły go od Ardy. Jednocześnie starano się zachować Tolkienowski charakter języka (pisarz niejako wyznaczył pewne granice, w których język może być uznany za elficki). W lutym 2013 roku litelicki przybrał ostateczną formę. Po dokonaniu prezentacji na forum Conlanger i otrzymaniu porad postanowiono przebudować gramatykę języka.
+
'''Odmiana''' - Rzeczowniki odmieniają się przez 9 przypadków (przykładowa odmiana słowa "dom"):
 +
 
 +
- Mianownik:  lathîn
 +
- Dopełniacz:  lathîn'''n'''
 +
- Celownik:  l'''e'''thîn
 +
- Biernik: l'''e'''thîn'''an'''
 +
- Narzędnik:  l'''e'''thîn'''n'''
 +
- Elativus: lathî'''st'''
 +
- Illativus: l'''e'''thî'''st'''
 +
- Miejscownik:  lathî'''r'''
 +
- Wołacz: lathîn
 +
 
 +
== Przymiotniki i przysłówki ==
 +
 
 +
Przymiotniki i przysłówki kończą się zwykle na ''-os'', ''-is'' i ''-s'', choć nie jest to regułą. Można tworzyć je od rzeczowników dodając końcówkę ''-is''.
 +
 
 +
= Historia tworzenia =
 +
 
 +
Inspiracją do stworzenia języka litelickiego stały się pod koniec 2012 roku słynne powieści Johna Ronalda Reuela Tolkiena: "Władca Pierścieni" oraz "Silmarillion". Powstający już w tym czasie conworld [[Altaria]] oraz jego prekursor Narya były dobrym miejscem na rozwinięcie fikcyjnej historii języka. Po wstępnych pracach stwierdzono, że świat Naryi za bardzo przypomina Tolkienowski Númenor i Śródziemie, a język staje się klonem quenyi. Tak oto przebudowano conworld i nadano mu nową nazwę. Litelicki przeszedł kilka zmian, które oddaliły go od Ardy. Jednocześnie starano się zachować Tolkienowski charakter języka (pisarz niejako wyznaczył pewne granice, w których język może być uznany za elficki). W lutym 2013 roku litelicki przybrał ostateczną formę. Po dokonaniu prezentacji na forum Conlanger i otrzymaniu porad i pomocy postanowiono przebudować gramatykę języka.
 +
 
 +
== Fikcyjna historia języka ==
 +
 
 +
W [[Altaria|Altarii]] język jest używany zamiennie z [[Język_altarycki|altaryckim]] jako ''lingua franca''. W roku 1861 Ery Pisma dokonano kodyfikacji reguł gramatycznych i słownictwa. W 83 roku Ery Wypraw litelicki stał się językiem poetyckim. Układano w nim pieśni, wiersze i opowieści. Posługiwano się nim podczas ważnych ceremonii państwowych i religijnych. W latach 489 - 490 Ery Wypraw przeprowadzono gruntowną reformę języka. Starsza odmiana przestała być używana i do dziś spotyka się ją tylko w dawnych pismach. Nowy język litelicki został przez króla [[Menor-Estadril|Estadrila]] ustanowiony jako uniwersalny (obok [[Język_altarycki|altaryckiego]]) na terenie państw Sojuszu Królestw Zachodnich, aczkolwiek nie przyjął się w [[Enesja|Enesji]].

Wersja z 18:57, 22 mar 2013

Język litelicki
Nithiel tellar
Utworzenie: kebikebij w 2013
Cel utworzenia: na potrzeby conworldu, do codziennego używania
Używany w (Altaria): Ziemie Zachodnie, Nedelor, Wyspy Dain
Ilość mówiących (Altaria) 62 500 000
Ilość mówiących (faktyczna) 1
Sposoby zapisu: łaciński zmodyfikowany, artar
Typologia: OSV
Klasyfikacja: języki narijskie --> języki elfickie --> język litelicki
Status urzędowy
Język urzędowy (Altaria): Nedelor
Język pomocniczy (Altaria): Ziemie Zachodnie
Język mniejszości (Altaria): Ziemie Zachodnie, Wyspy Dain
Oficjalna regulacja: Królewska Rada Języków Nedeloru
Kody
Conlanger–1 ltl
Lista conlangów


Język litelicki, nithiel (litel. Nithiel tellar) - sztuczny język kebikebija stworzony na potrzeby rozwijającego się conworldu Altaria. Jest językiem apriorycznym o typologii OSV. W pytaniach często stosuje się szyk OVS, czasem jednak wystarczy zmienić intonację wypowiedzi. Określenie "litelicki" pochodzi od narijskiego słowa "litel", oznaczającego elfa.

Alfabet i fonologia

Do zapisu języka litelickiego może służyć alfabet łaciński lub nedelorskie runy artar.

a [a], ä [a:], b [b], g [g], d [d], dh [t], e [ε], ë [e:], i [i], î [ɪ], p [p], c [k], f [f], y [j], l [l], th [θ], h [x], s [s], o [ɔ], ö [ɔ:], r [ɹ], m [m], n [n], ń [ŋ], u [ʊ], ü [ʊ:], v [v], w [w]

Zjawiska fonetyczne

ae czytamy jako [aɪ]
 zwykle jako [a], czasami [a:]
dh na końcu wyrazu ulega udźwięcznieniu do [d]
y ze spółgłoską daje z reguły [ɪ]

Gramatyka

Gramatyka języka litelickiego została rozszerzona w stosunku do wcześniejszych wersji języka.

Czasowniki

Czasowniki odmieniają się przez osoby, czasy, strony, tryby oraz aspekty.

Aspekty: dokonany i niedokonany - Aspekt dokonany oznacza się zakończeniem -etta. Czasownik bez takiej końcówki jest niedokonany (w słowniku czasowników należy szukać w formie niedokonanej).

Tryby: oznajmujący, rozkazujący i przypuszczający - Tryb oznajmujący nie zmienia czasownika (pozostawia formę podstawową). Wydłużenie pierwszej samogłoski w czasowniku powoduje utworzenie trybu rozkazującego (np. arnor - prowadzić, ärnor - prowadź). Tryb przypuszczający wymaga zmiany ostatniej samogłoski według tzw. reguły Althariona (np. aimë - nazywać się, aimä - nazywałby się).

Strony: czynna i bierna - Stronę bierną tworzy się przez wrostek -tär- po pierwszej sylabie czasownika (np. nurin- chłodzić, nutärin - jest chłodzony [przez coś/kogoś]). Czynna strona czasownika pozostawia formę podstawową.

Przeczenia - Przeczenie odbywa się dzięki dodaniu po pierwszej sylabie głoski a (jeśli się podwaja, zmieniamy w długą) i po drugiej sylabie wrostka nor (np. waewe - mieszkać,wäewenor - nie mieszkać).

Czasowniki odrzeczownikowe - Czasowniki odrzeczownikowe można tworzyć zmieniając pierwszą głoskę na dźwięczną (jeśli to niemożliwe, drugą itd., w szczególnych przypadkach dodaje się -ith na końcu wyrazu), np. idîl - świecić, od ithîl - światło.

Odmiana - Przykładowa odmiana czasownika robić (lendën) w czasie przeszłym, teraźniejszym i przyszłym przez osoby (ciekawostka: w poematach i pieśniach czasowniki często nie są odmieniane, jeśli o osobie wiadomo z kontekstu):

- En lendëlen
- Amë lendëlam
- Ëdil/Ëdriel lendae
- Enith lendden
- Amith lenddam
- Ërdith lendä
- En lenden
- Amë lendam
- Ëdil/Ëdriel lendë
- Enith lendaen
- Amith lendaem
- Ërdith lend
- En lendësen
- Amë lendësam
- Ëdil/Ëdriel lendän
- Enith lendënen
- Amith lendënam
- Ërdith lendîn

Niektóre czasowniki odmieniają się nieregularnie, ich lista jest w fazie tworzenia.

Przykładowa odmiana nieregularnego czasownika "być" (igil) w czasie teraźniejszym:

- En igen
- Amë igän
- Ëdil/Ëdriel igîl
- Enith igileth
- Amith igilath
- Ërdith igës

Rzeczowniki

Rzeczowniki mają rodzaj męski lub żeński.

Pluralizacja - Rzeczowniki pluralizuje je się przez zamianę ostatniej samogłoski wedle reguły Althariona.

Rzeczowniki odczasownikowe - Tworzy się je zmieniając ostatnią głoskę na bezdźwięczną (jeśli to niemożliwe, przedostatnią itd., w szczególnych przypadkach dodaje się -oth na końcu wyrazu), np. aearoth - śpiew, od aearön - śpiew.

'Dzierżawienie - Niegdyś dzierżawienie odbywało się przy pomocy imiesłowu dzierżawczego z przedrostkiem tenn. W nowym języku litelickim, dzierżawienie odbywa się przez przyrostek -da, np. icil enda - moje drzewo.

Odmiana - Rzeczowniki odmieniają się przez 9 przypadków (przykładowa odmiana słowa "dom"):

- Mianownik:  lathîn
- Dopełniacz:  lathînn
- Celownik:  lethîn
- Biernik: lethînan
- Narzędnik:  lethînn
- Elativus: lathîst
- Illativus: lethîst
- Miejscownik:  lathîr
- Wołacz: lathîn

Przymiotniki i przysłówki

Przymiotniki i przysłówki kończą się zwykle na -os, -is i -s, choć nie jest to regułą. Można tworzyć je od rzeczowników dodając końcówkę -is.

Historia tworzenia

Inspiracją do stworzenia języka litelickiego stały się pod koniec 2012 roku słynne powieści Johna Ronalda Reuela Tolkiena: "Władca Pierścieni" oraz "Silmarillion". Powstający już w tym czasie conworld Altaria oraz jego prekursor Narya były dobrym miejscem na rozwinięcie fikcyjnej historii języka. Po wstępnych pracach stwierdzono, że świat Naryi za bardzo przypomina Tolkienowski Númenor i Śródziemie, a język staje się klonem quenyi. Tak oto przebudowano conworld i nadano mu nową nazwę. Litelicki przeszedł kilka zmian, które oddaliły go od Ardy. Jednocześnie starano się zachować Tolkienowski charakter języka (pisarz niejako wyznaczył pewne granice, w których język może być uznany za elficki). W lutym 2013 roku litelicki przybrał ostateczną formę. Po dokonaniu prezentacji na forum Conlanger i otrzymaniu porad i pomocy postanowiono przebudować gramatykę języka.

Fikcyjna historia języka

W Altarii język jest używany zamiennie z altaryckim jako lingua franca. W roku 1861 Ery Pisma dokonano kodyfikacji reguł gramatycznych i słownictwa. W 83 roku Ery Wypraw litelicki stał się językiem poetyckim. Układano w nim pieśni, wiersze i opowieści. Posługiwano się nim podczas ważnych ceremonii państwowych i religijnych. W latach 489 - 490 Ery Wypraw przeprowadzono gruntowną reformę języka. Starsza odmiana przestała być używana i do dziś spotyka się ją tylko w dawnych pismach. Nowy język litelicki został przez króla Estadrila ustanowiony jako uniwersalny (obok altaryckiego) na terenie państw Sojuszu Królestw Zachodnich, aczkolwiek nie przyjął się w Enesji.