Język litelicki: Różnice pomiędzy wersjami

Z Conlanger
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
m
(Aktualizacja reguł gramatycznych)
Linia 7: Linia 7:
 
| cel = na potrzeby conworldu, do codziennego używania
 
| cel = na potrzeby conworldu, do codziennego używania
 
| nazwa conworldu = [[Altaria]]
 
| nazwa conworldu = [[Altaria]]
| państwa = [[Ziemie Zachodnie]], [[Nedelor]], [[Wyspy Dain]]
+
| państwa = [[Ziemie Zachodnie]], [[Nedelor]], [[Wyspa Dain]]
| mniejszość = [[Ziemie Zachodnie]], [[Wyspy Dain]]
+
| mniejszość = [[Ziemie Zachodnie]], [[Wyspa Dain]]
 
| mówiący = 62 500 000
 
| mówiący = 62 500 000
 
| mówiący2 = 1
 
| mówiący2 = 1
Linia 27: Linia 27:
 
Do zapisu języka litelickiego może służyć alfabet łaciński lub [[Nedelor|nedelorskie]] runy [[Artar|artar]].
 
Do zapisu języka litelickiego może służyć alfabet łaciński lub [[Nedelor|nedelorskie]] runy [[Artar|artar]].
  
'''a [a], ä [a:], b [b], g [g], d [d], t [t], e [ε], ë [e:], i [i], î [ɪ], p [p], c [k], f [f], y [j], l [l], th [θ], h [x], s [s], o [ɔ], ö [ɔ:], r [ɹ], m [m], n [n], ń [ŋ], u [ʊ], ü [ʊ:], v [v], w [w]'''
+
'''a [a], b [b], g [g], d [d], t [t], e [ε], i [i], î (iy) [ɪ], p [p], c [k], f [f], y [j], l [l], th [θ], dh [ð], h [h], s [s], o [ɔ], r [ɹ], m [m], n [n], ń [ŋ], u [ʊ], v [v], w [w]'''
 +
 
 +
Głoski pisane z ''h'', np.: ''ph'' oznaczają głoski z przydechem.
  
 
== Zjawiska fonetyczne ==
 
== Zjawiska fonetyczne ==
Linia 43: Linia 45:
 
Czasowniki odmieniają się przez osoby, czasy, strony, tryby oraz aspekty.
 
Czasowniki odmieniają się przez osoby, czasy, strony, tryby oraz aspekty.
  
'''Aspekty: dokonany i niedokonany''' - Aspekt dokonany oznacza się wrostkiem ''-etta-'' po pierwszej sylabie czasownika. Jeśli po wrostku występuje samogłoska, należy usunąć ''a'' z wrsotka. Czasownik w formie podstawowej jest niedokonany (w słowniku czasowników należy szukać w aspekcie niedokonanym).
+
'''Aspekty: dokonany i niedokonany''' - Aspekt dokonany oznacza się wrostkiem ''-etta-'' po pierwszej sylabie czasownika. Jeśli po wrostku występuje samogłoska, należy usunąć ''a'' z wrostka. Czasownik w formie podstawowej jest niedokonany (w słowniku czasowników należy szukać w aspekcie niedokonanym).
  
 
'''Tryby: oznajmujący, rozkazujący i przypuszczający''' - Tryb oznajmujący nie zmienia czasownika (pozostawia formę podstawową). Wydłużenie pierwszej samogłoski w czasowniku oraz dodanie sufiksu ''-ta'' powoduje utworzenie trybu rozkazującego (np. ''arnor'' - prowadzić, '''''ä'''rnor'''ta''''' - prowadź). Tryb przypuszczający wymaga zmiany ostatniej samogłoski według tzw. ''[[Reguła_Althariona|reguły Althariona]]'' (np. ''aimë'' - nazywać się, ''aim'''ä''''' - nazywałby się).
 
'''Tryby: oznajmujący, rozkazujący i przypuszczający''' - Tryb oznajmujący nie zmienia czasownika (pozostawia formę podstawową). Wydłużenie pierwszej samogłoski w czasowniku oraz dodanie sufiksu ''-ta'' powoduje utworzenie trybu rozkazującego (np. ''arnor'' - prowadzić, '''''ä'''rnor'''ta''''' - prowadź). Tryb przypuszczający wymaga zmiany ostatniej samogłoski według tzw. ''[[Reguła_Althariona|reguły Althariona]]'' (np. ''aimë'' - nazywać się, ''aim'''ä''''' - nazywałby się).
Linia 80: Linia 82:
 
Przykładowa odmiana nieregularnego czasownika "być" (''igil'') w czasie teraźniejszym:
 
Przykładowa odmiana nieregularnego czasownika "być" (''igil'') w czasie teraźniejszym:
  
  - En igen
+
  - En im
  - Amë igän
+
  - Amë iman
  - Ëdil/Ëdriel igîl
+
  - Ëdil/Ëdriel emith
  - Enith igileth
+
  - Enith imathar
  - Amith igilath
+
  - Amith imadhar
  - Ërdith igës
+
  - Ërdith emîd
  
 
== Rzeczowniki ==
 
== Rzeczowniki ==

Wersja z 15:32, 14 cze 2013

Język litelicki
Nithiel tellar
Utworzenie: kebikebij w 2013
Cel utworzenia: na potrzeby conworldu, do codziennego używania
Używany w (Altaria): Ziemie Zachodnie, Nedelor, Wyspa Dain
Ilość mówiących (Altaria) 62 500 000
Ilość mówiących (faktyczna) 1
Sposoby zapisu: łaciński zmodyfikowany, artar
Typologia: OSV
Klasyfikacja: języki narijskie --> języki elfickie --> język litelicki
Status urzędowy
Język urzędowy (Altaria): Nedelor
Język pomocniczy (Altaria): Ziemie Zachodnie
Język mniejszości (Altaria): Ziemie Zachodnie, Wyspa Dain
Oficjalna regulacja: Królewska Rada Języków Nedeloru
Kody
Conlanger–1 ltl
Lista conlangów


Język litelicki, nithiel (litel. Nithiel tellar) (słownik) - sztuczny język kebikebija stworzony na potrzeby rozwijającego się conworldu Altaria. Jest językiem apriorycznym o typologii OSV. W pytaniach często stosuje się szyk OVS, czasem jednak wystarczy zmienić intonację wypowiedzi. Określenie "litelicki" pochodzi od narijskiego słowa "litel", oznaczającego elfa.

Alfabet i fonologia

Do zapisu języka litelickiego może służyć alfabet łaciński lub nedelorskie runy artar.

a [a], b [b], g [g], d [d], t [t], e [ε], i [i], î (iy) [ɪ], p [p], c [k], f [f], y [j], l [l], th [θ], dh [ð], h [h], s [s], o [ɔ], r [ɹ], m [m], n [n], ń [ŋ], u [ʊ], v [v], w [w]

Głoski pisane z h, np.: ph oznaczają głoski z przydechem.

Zjawiska fonetyczne

ae czytamy jako [aɪ]
 zwykle jako [a], czasami [a:]
y ze spółgłoską daje z reguły [ɪ]

Gramatyka

Gramatyka języka litelickiego została rozszerzona w stosunku do wcześniejszych wersji języka.

Czasowniki

Czasowniki odmieniają się przez osoby, czasy, strony, tryby oraz aspekty.

Aspekty: dokonany i niedokonany - Aspekt dokonany oznacza się wrostkiem -etta- po pierwszej sylabie czasownika. Jeśli po wrostku występuje samogłoska, należy usunąć a z wrostka. Czasownik w formie podstawowej jest niedokonany (w słowniku czasowników należy szukać w aspekcie niedokonanym).

Tryby: oznajmujący, rozkazujący i przypuszczający - Tryb oznajmujący nie zmienia czasownika (pozostawia formę podstawową). Wydłużenie pierwszej samogłoski w czasowniku oraz dodanie sufiksu -ta powoduje utworzenie trybu rozkazującego (np. arnor - prowadzić, ärnorta - prowadź). Tryb przypuszczający wymaga zmiany ostatniej samogłoski według tzw. reguły Althariona (np. aimë - nazywać się, aimä - nazywałby się).

Strony: czynna i bierna - Stronę bierną tworzy się przez wrostek -tär- po pierwszej sylabie czasownika (np. nurin- chłodzić, nutärin - jest chłodzony [przez coś/kogoś]). Czynna strona czasownika pozostawia formę podstawową.

Przeczenia - Przeczenie odbywa się dzięki dodaniu po pierwszej sylabie głoski a (jeśli się podwaja, zmieniamy w długą) i po drugiej sylabie wrostka nor (np. waewe - mieszkać, wäewenor - nie mieszkać).

Czasowniki odrzeczownikowe - Czasowniki odrzeczownikowe można tworzyć zmieniając pierwszą głoskę na dźwięczną (jeśli to niemożliwe, drugą itd., w szczególnych przypadkach dodaje się -ith na końcu wyrazu), np. idîl - świecić, od ithîl - światło.

Odmiana - Przykładowa odmiana czasownika robić (lendën) w czasie przeszłym, teraźniejszym i przyszłym przez osoby (ciekawostka: w poematach i pieśniach czasowniki często nie są odmieniane, jeśli o osobie wiadomo z kontekstu):

- En lendëlen
- Amë lendëlam
- Ëdil/Ëdriel lendae
- Enith lendden
- Amith lenddam
- Ërdith lendä
- En lenden
- Amë lendam
- Ëdil/Ëdriel lendë
- Enith lendaen
- Amith lendaem
- Ërdith lend
- En lendësen
- Amë lendësam
- Ëdil/Ëdriel lendän
- Enith lendënen
- Amith lendënam
- Ërdith lendîn

Niektóre czasowniki odmieniają się nieregularnie, ich lista jest w fazie tworzenia.

Przykładowa odmiana nieregularnego czasownika "być" (igil) w czasie teraźniejszym:

- En im
- Amë iman
- Ëdil/Ëdriel emith
- Enith imathar
- Amith imadhar
- Ërdith emîd

Rzeczowniki

Rzeczowniki mają rodzaj męski lub żeński.

Pluralizacja - Rzeczowniki pluralizuje się bardzo nieregularnie. Każdy wyraz ma własną formę mnogą (zapisaną w słowniku).

Rzeczowniki odczasownikowe - Tworzy się je zmieniając ostatnią głoskę na bezdźwięczną (jeśli to niemożliwe, przedostatnią itd., w szczególnych przypadkach dodaje się -oth na końcu wyrazu), np. aearoth - śpiew, od aearön - śpiewać.

Dzierżawienie - Niegdyś dzierżawienie odbywało się przy pomocy imiesłowu dzierżawczego z przedrostkiem tenn-. W nowym języku litelickim, dzierżawienie odbywa się przez przyrostek -da, np. icil enda - moje drzewo.

Odmiana - Rzeczowniki odmieniają się przez 9 przypadków (przykładowa odmiana słowa "dom"):

- Mianownik:  lathîn
- Dopełniacz:  lathînon
- Celownik:  lathîron
- Biernik: lathînar
- Narzędnik:  lathîmenna
- Elativus: lathîst
- Illativus: lathîta
- Inessivus: lathînes
- Miejscownik:  lathî
- Wołacz: lathîr!

Przymiotniki i przysłówki

Przymiotniki i przysłówki kończą się zwykle na -os, -is i -s, choć nie jest to regułą. Można tworzyć je od rzeczowników dodając końcówkę -is.

Historia tworzenia

Inspiracją do stworzenia języka litelickiego stały się pod koniec 2012 roku słynne powieści Johna Ronalda Reuela Tolkiena: "Władca Pierścieni" oraz "Silmarillion". Powstający już w tym czasie conworld Altaria oraz jego prekursor Narya były dobrym miejscem na rozwinięcie fikcyjnej historii języka. Po wstępnych pracach stwierdzono, że świat Naryi za bardzo przypomina Tolkienowski Númenor i Śródziemie, a język staje się klonem quenyi. Tak oto przebudowano conworld i nadano mu nową nazwę. Litelicki przeszedł kilka zmian, które oddaliły go od Ardy. Jednocześnie starano się zachować Tolkienowski charakter języka (pisarz niejako wyznaczył pewne granice, w których język może być uznany za elficki). W lutym 2013 roku litelicki przybrał ostateczną formę. Po dokonaniu prezentacji na forum Conlanger i otrzymaniu porad i pomocy postanowiono przebudować gramatykę języka. Obecnie litelicki jest w dalszym ciągu przebudowywany.

Fikcyjna historia języka

W Altarii język jest używany zamiennie z altaryckim jako lingua franca. W roku 1861 Ery Pisma dokonano kodyfikacji reguł gramatycznych i słownictwa. W 83 roku Ery Wypraw litelicki stał się językiem poetyckim. Układano w nim pieśni, wiersze i opowieści. Posługiwano się nim podczas ważnych ceremonii państwowych i religijnych. W latach 489 - 490 Ery Wypraw przeprowadzono gruntowną reformę języka. Starsza odmiana przestała być używana i do dziś spotyka się ją tylko w dawnych pismach. Nowy język litelicki został przez króla Estadrila ustanowiony jako uniwersalny (obok altaryckiego) na terenie państw Sojuszu Królestw Zachodnich, aczkolwiek nie przyjął się w Enesji.