Język lutracki

Z Conlanger
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
język lutracki
āvehī lutratā
Utworzenie: Caraig w 2016
Cel utworzenia: na użytek conworldu
Używany w (Sōrel): Cesarstwo Lutracji
Typologia: aglutynacyjny
OSV
Klasyfikacja: języki karyckie
  • języki imelo-lutrackie
    • lutracki
Lista conlangów
Nuvola apps bookcase 1 blue.svg.png Zobacz też słownik tego języka.

Język lutracki (āvehī lutratā /ˈaːvehiː ˈlutrataː/) - język z rodziny języków karyckich, z grupy imelo-lutrackiej. Jak wszystkie języki rodziny typologicznie należy do języków aglutyncyjnych. Morfologicznie jest ergatywno-absolutywny, choć przejawia ergatywność rozszczepioną. Jest on używany na Sōrelu przez mieszkańców Archipelagu Lutrackiego, leżącego na południe od kontynentu Neran i jednocześnie jest językiem urzędowym Cesarstwa Lutracji. Jego najbliższy krewniak, język imelski, używany jest przez ludność zamieszkującą południowo-zachodnią część Neranu. Odległość geograficzna sprawiła jednak, że są one wzajemnie zrozumiałe tylko w niewielkim stopniu. Istnieje ponadto niewielka ilość słownictwa wskazująca na substrat języków pereńskich, używanych na Archipelagu przed przybyciem nań ludów karyckich.

Fonologia

Lutracki posiada pięć fonemów samogłoskowych i dwadzieścia jeden fonemów spółgłoskowych.

Samogłoski

Czworokoncik.png

Oprócz tego samogłoski rozróżniają także długość, jednak długim odpowiednikiem /ɨ/ jest //.

Spółgłoski

Wargowe Zębowe Dziąsłowe Zadziąsłowe Podniebienne Welarne Języczkowe Krtaniowe
Nosowe m n
Zwarte p b t d k g q (ɢ) (ʔ)
Szczelinowe f v s z ŝ /ʃ/ ħ /χ/ h
Afrykaty c /t͡s/ ĉ /t͡ʃ/
Aproksymanty w l y /j/
Drżące r

Alofonia

Po /q ɢ χ/:

  • /i ɨ/ > [ɯ]
  • /a/ > [ɑ]
  • /e/ > [ɤ]


Przed /e/ oraz /i/:

  • /t͡s t͡ʃ/ > [t͡ɕ]


Grupy spółgłoskowe:

  • /st/ > [ʃt~ʃː~ʃ](interwokalicznie)
  • /zd/ > [ʒd~ʒː~ʒ] (interwokalicznie)
  • /kʃ/ > [xʃ] lub [χʃ̠]
  • /vs/ > [ws]

Akcentuacja

W języku lutrackim występuje akcent stały, proparoksytoniczny.


Mała redukcja samogłosek

Samogłoski krótkie znajdujące się pod akcentem pobocznym ulegają tzw. małej redukcji.

  • /a/ > [ɐ̞]
  • /e/ > [ɛ]
  • /i/ > [ɪ]
  • /ɨ/ > [ə]
  • /u/ > [ʊ]
  • /o/ > [ɔ]

Fonotaktyki

  • Wyraz mający w nagłosie krótką samogłoskę wymawiany jest ze zwarciem krtaniowym, np. avesta [ˈʔaveˌstɐ̞] „pomagać”.
  • Możliwe grupy spółgłoskowe w nagłosie:
    • <dr br tr pr sr ŝr kr gr mr sn hs kŝ>
  • Możliwe grupy spółgłoskowe w wygłosie:
    • <st zd rn rm mn nm hs vst vzd hn hm sm sn tn tm sp zb>
  • Niedozwolone są grupy <dźwięczna + bezdźwięczna> (dotyczy zwartych i frykatywów), w przypadku gdy dochodzi do takiego złączenia, morfem „niższej” wartości (zazwyczaj sufiks) asymiluje tę głoskę.
  • Możliwe geminaty (niedozwolone w nagłosie i wygłosie):
    • <rr tt pp ss dd ff kk zz cc bb nn mm>
  • Rozziew blokowany jest przez zwarcie krtaniowe (np. deavra [ˈdeʔavrɐ̞] „budować”).

Sylaba

(C)(C)V(C)(C)(C)

Morfologia

Rzeczownik

Rzeczowniki odmieniają się przez 8 przypadków i 2 liczby, ale nie ma rozróżnienia na płeć gramatyczną, przy czym dodatkowo występują cztery typy deklinacji zależne od tematu. Ponadto rzeczownik może nieść dodatkową informację gramatyczną, bowiem może inkorporować przyimki oraz spójniki.

Przypadki

  • Absolutyw - przypadek pacjensa w zdaniu przechodnim oraz podmiotu zdania nieprzechodniego. W liczbie pojedynczej nieoznaczony.
  • Ergatyw - przypadek agensa.
  • Predykatyw - przypadek, którym oznaczany jest orzecznik.
  • Przypadek zależny - najczęściej przypadek dopełnienia dalszego, używany z większością przyimków.
  • Pozesyw - używany do wyrażania trwałego posiadania danego przedmiotu, osoby, itp.
  • Narzędnik - używany do wyrażania użycia jakiegoś przedmiotu w charakterze narzędzia.
  • Ablatyw - jeden z przypadków dopełnienia dalszego, używany z przyimkami określającymi ruch w kierunku przeciwnym do desygnatu, a także w celu wyrażenia posiadania nietrwałego.
  • Allatyw - kolejny przypadek dopełnienia dalszego, używany głównie z przyimkami określającymi ruch w stronę desygnatu.

Deklinacja

Deklinacja
Typ I II III IV
Znaczenie wilk brat kobieta niebo
Liczba poj. mn. poj. mn. poj. mn. poj. mn.
ABS puru purua hātma hātmā mirevi mirevin ereb erebea
ERG puruz puruze hātmaz hātmaze mireviz mirevize erebaz erebaze
OBL puruhe puruha hātmahe hātmaha mirevihe mireviha erebeh erebah
PRED puruda puruada hātmada hātmāda mirevida mirevīda erebed(a) erebad(a)
INST purum puruma hātmam hātmama mirevim mirevima erebum erebuma
POSS puruta purutā hātmata hātmatā mirevita mirevitā erebita erebata
ABL purus puruas hātmas hātmās mirevis mirevīs erebis erebas
ALL puruno puruano hātmano hātmāno mirevino mirevīno erebeno erebano

Dodatkowo rzeczowniki mogą inkorporować przyimki i spójniki poprzez dołączenie ich jako sufiksu, np.:
reves + -(n)īme > reves-eh-īme {brzeg-OBL-w} – na brzegu
hātma + -(n)eŝ > hātma-he-neŝ {brat-OBL-z} – z bratem
wulan bīgu-su {pies kot-i} - pies i kot
bīgu wulan-su {kot pies-i} - kot i pies

Zaimek

Osoba Liczba Zaimek
ABS ERG OBL PRED INST POSS ABL ALL
1. poj. zūn zūz zūd zūm zūta zūdis zūni
mn. vet vez vaha ved vem vehet vesis venni
2. poj. ēan ēaz ēah ēad ēam ēat ēhis ēani
mn. nar naz nahi naid nam nahet naris narni
3. proksymalna poj. soa sōz sehi sōd sōm sōt seŝe sōni
mn. ku kuz kud kum kuta kus kuni
3. obwiatywna poj. asoa asōz asehi asōd asōm asōt aseŝe asōni
mn. aku akuz akū akud akum akuta akus akuni

Formy enklityczne

Formy enklityczne zaimków mogą być inkorporowane przez czasowniki (absolutyw, ergatyw) oraz przez rzeczowniki (pozesyw, ablatyw). W pierwszym przypadku są częścią koniugacji, w drugim zaś służą w formie zaimków dzierżawczych oznaczających kolejno posiadanie trwałe i nietrwałe.

Osoba Liczba Enklityka
ABS ERG POSS ABL
1. poj. -un -uz -nut -nes
mn. -avs -avsu -vāt -vās
2. poj. -en -enu -hot -hes
mn. -anar -anru -nart -nras
3. proksymalna poj. -est, -et -esu -sut -seŝ
mn. -uk -uku -kut -kus
3. obwiatywna poj. -at -asu -sayt -saŝ
mn. -ak -aku -kat -kas

Posiadanie

Jak wspomniano wyżej, posiadanie może być wyrażone na dwa sposoby: trwałe oraz nietrwałe.

Posiadanie trwałe

Wyrażone za pomocą rzeczownika w pozesywie, zaimka osobowego w pozesywie lub enklityki w tym samym przypadku.
W ten sposób opisuje się rzeczy, które są nieodłączną częścią czegoś lub których nie można rozdzielić (w lutrackim do tej kategorii zaliczają się części ciała, nawet mimo tego, że można na przykład odciąć sobie rękę). Konstrukcja ta może służyć także do emfazy, kiedy chcemy podkreślić swoją więź emocjonalną z kimś lub czymś.

bīgu zūt / bīgunut – mój kot anı vehet / anıvāt – nasza mama prana sōt / pranasut – jego/jej głowa ŝraya Ulenita – ręka Ulena

Posiadanie nietrwałe

Wyrażone za pomocą rzeczownika w ablatywie, zaimka osobowego lub jego formy enklitycznej.
Tym sposobem można opisać rzeczy należące do kogoś, ale takie, które można utracić, zgubić, itp. Konstrukcja ta również może służyć emfazie, np. w celu wyrażenia tęsknoty albo z drugiej strony niechęci do czegoś.

bīgu zūdis / bīgunes – mój kot wulan Āmras – pies Āmry