Język mhasalski

Z Conlanger
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Język mhasalski
𐦥𐦪𐦩𐦰𐦬𐦨 𐦧𐦳𐦠
Āušok Mhasālaht
Utworzenie: Artaxes w 2015
Borlach w 2020
Używany w (Kyon): Imperium Ajdyniriańskie
Regiony (Kyon): Ajdyniriana, Mhasal
Ilość mówiących (Kyon) do ustalenia
Sposoby zapisu: Alfabet łaciński
Pisma mhasalskie
Pismo ajdyniriańskie
Typologia: SOV
Klasyfikacja: Język izolowany
Lista conlangów
Nuvola apps bookcase 1 blue.svg.png Zobacz też słownik tego języka.

Język mhasalski (mhs. 𐦥𐦪𐦩𐦰𐦬𐦨 𐦧𐦳𐦠 Āušok Mhasālaht [ɒː'ʃok mʰa'sa:laht]) — język stworzony przez Borlacha w 2020, na podstawie szkicu autorstwa Artaxes zamieszczonego na portalu DeviantArt, za pozwoleniem oryginalnego autora. W ramach projektu Kyon, język mhasalski jest językiem izolowanym, niespokrewnionym z żadnym innym znanym językiem. Używany jest w regionie Mhasalu, starożytnej krainy podbitej i znajdującym się obecnie (w kyońskim roku wspólnym 8973) w granicach Imperium Ajdyniriańskiego. Mhasalski, jako język dumnej i zaawansowanej cywilizacji, posiada bardzo bogatą tradycję literacką.

Historia

3000lat historii starożytny mhasalski, staromhasalski, średniomhasalski, mhasalski klasyczny, mhasalski potoczny

Fonologia

Samogłoski

W mhasalskim występuje 12 samogłosek, 6 krótkich oraz 6 długich.

Przednie Centralne Tylne
Przymknięte i u
Środkowe ee: oo:
Otwarte a ɒɒː

Spółgłoski

W mhasalskim występuje 26 spółgłosek.

Wargowe Zębowo-dziąsłowe Podniebienne Welarne Języczkowo-krtaniowe
Nosowe zwykłe m n
przydechowe
Zwarte bezdźwięczne p t k q
bezdźw. przydech.
dźwięczne b d g
Szczelinowe bezdźwięczne s ʃt͡ʃ h
bezdźw. przydech. t͡ʃʰ
dźwięczne d͡ʒ
Drżące ɾr
Aproksymanty l j w

Struktura sylaby

Struktura sylaby to CVCC, gdzie V oznacza samogłoskę, natomiast C spółgłoskę.

Akcent

Współcześnie, najprawdopodobniej pod wpływem ajdyniriańskiego, akcent niemal zawsze pada na ostatnią sylabę. Jednakże według dawnej akcentacji, wciąż używanej przez mhasalskich kapłanów, mieszkańców wsi oraz niektóre nacjonalistyczne elementy mhasalskiego społeczeństwa, akcent pada na drugą sylabę od końca, a w niektórych słowach na pierwszą (zwłaszcza w liczebnikach).

Pismo

Zapis łaciński

W zapisie łacińskim języka mhasalskiego stosuje się 28 liter oraz 10 dwuznaków.

a ā au āu b d e ē g h
[a] [] [ɒ] [ɒ:] [b] [d] [e] [e:] [g] [h]
i ī y k kh q qh l m mh
[i] [i:] [j] [k] [] [q] [] [l] [m] []
n nh o ō p ph r rr s š
[n] [] [o] [o:] [p] [] [ɾ] [r] [s] [ʃ]
t th u ū w c ch j
[t] [] [u] [u:] [w] [t͡ʃ] [t͡ʃʰ] [d͡ʒ]

Pisma mhasalskie

Taroqaq — jest to rodzaj formalnego pisma królewskiego, używanego dawniej na oficjalnych inskrypcjach mhasalskich faraonów. Nazwa pochodzi od słowa taroq [ta'ɾoq][1], oznaczającego faraoński dwór - taroqaq jest więc pismem dworskim. Jest to pismo logograficzne, składające się z ponad 1.000 unikalnych znaków, przypominającym wyglądem zwierzęta, przedmioty, części ciała oraz abstrakcyjne kształty, każdy z nich reprezentuje zaś osobne słowo. Pierwsze znane inskrypcje zapisane taroqaq pochodzą jeszcze z czasów Starożytnej Ajdyniriany.

Od ajdyniriańsakiego podboju Mhasalu znajomość taroqaq zanika wśród mieszkańców regionu. W roku wspólnym (8973) jego znajomość ogranicza się niemal wyłącznie do klasy specjalistycznych skrybów i wyższych kapłanów. Większość Masalów posługuje się natomiast wywodzącymi się z taroqaq pismami caurrišaq oraz wāthanaq.

Caurrišaq — jest to powszechnie używany obecnie rodzaj pisma, wywodzący się z taroqaq. Nazwa pochodzi od słowa caurriš [t͡ʃɒ'riʃ], oznaczającego papirusowy dokument. W przeciwieństwie do hieroglifów taroqaq, caurrišaq nie jest pismem logograficznym, lecz abdżadem, w którym osobnymi literami zapisuje się wszystkie spółgłoski. Czasami pojawiają się również znaki diakrytyczne oznaczające samogłoski, lub osobny znak (lub znaki), oznaczające długie samogłoski. Caurrišaq nie ma jednak usystemowanego i ujednoliconego charakteru, występują znaczne różnice ortograficzne w zapisach pochodzących z różnych regionów oraz miast Mhasalu.

W piśmie caurrišaq poszczególne litery często łącza się ze sobą, tworząc niekiedy ligaruty. Zwykle zapisuje się od lewej do prawej, znane są jednak także przypadki zapisu od prawej do lewej lub z góry na dół, w zależności od wygody i preferencji piszącego.

Wāthanaq — jest to najmłodszy rodzaj pisma mhasalskiego, będący właściwie próbą usystematyzowania pisma caurrišaq. Nazwa pochodzi od słowa wāthan [wa:'tʰan], oznaczającego kapłana, wāthanaq jest więc pismem kapłańskim. Uznawany jest za najbardziej elegancki, prócz taroqaq, sposób zapisu języka mhasalskiego. Zapisuje się więc w nim kroniki, poezję, modlitwy czy oficjalne i ważniejsze dokumenty. Składa się z 20 liter, 18 oznaczających spółgłoski, oraz 2 dla oznaczenia długich samogłosek. Dodatkowo mogą pojawić się także znaki diakrytyczne, precyzujące samogłoski, są one jednak zwykle pomijane. Wāthanaq zapisywany jest od prawej do lewej.

Wāthanaq Łacinka Uwagi
1. 𐦰 ā, ē, ī Znak oznacza długą samogłoskę. Może być ona zdefiniowana przez odpowiedni znak diakrytyczny.
2. 𐦠 āu, ō, ū Znak oznacza długą samogłoskę. Może być ona zdefiniowana przez odpowiedni znak diakrytyczny.
3. 𐦶 b
4. 𐦡 d
5. 𐦫 g
6. 𐦪 h
7. 𐦣 y
8. 𐦧 k, kh Brak różnicy między spółgłoską bezdźwięczną a bezdźwięczną przydechową.
9. 𐦮 q, qh Brak różnicy między spółgłoską bezdźwięczną a bezdźwięczną przydechową.
10. 𐦩 l
11. 𐦨 m, mh Brak różnicy między spółgłoską nosową a nosową przydechową.
12. 𐦲 n, nh Brak różnicy między spółgłoską nosową a nosową przydechową.
13. 𐦢 p, ph Brak różnicy między spółgłoską bezdźwięczną a bezdźwięczną przydechową.
14. 𐦾 r, rr Brak różnicy w zapisie między [ɾ] a [r].
15. 𐦬 s
16. 𐦳 š
17. 𐦥 t, th Brak różnicy między spółgłoską bezdźwięczną a bezdźwięczną przydechową.
18. 𐦤 w
19. 𐦵 c, ch Brak różnicy między spółgłoską bezdźwięczną a bezdźwięczną przydechową.
20. 𐦴 j

R̄agul

Zapis alfabetem ajdyniriańskim: wkrótce

Gramatyka

Zaimki

Zaimki osobowe

W mhasalskim występuje prosty system 6 osób, 3 liczby pojedynczej oraz 3 mnogiej.

Osoba Liczba pojedyncza Liczba mnoga
1.
ja
warri
my
2. šū
ty
chē
wy
3. ūkh
on, ona, ono
ūnakh
oni

Sufiksy zaimkowe

Aby wyrazić przynależność przedmiotu do danej osoby, na koniec rzeczownika przykleja się odpowiedni sufiks. Jest on zwykle nieakcentowany.

Osoba Liczba pojedyncza Liczba mnoga
1. -ek / -k
banuk - mój człowiek
-en / -n
banun - nasz człowiek
2. -eš / -š
banuš - twój człowiek
-ech / -ch
banuch - wasz człowiek
3. -yo / -o
banuyo - jego/jej człowiek
-ul / -l
banul - ich człowiek

Rzeczowniki

Kolejność morfemów w mhasalskich rzeczownikach można przedstawić w następujący sposób:

  • [Rdzeń + rozszerzenia rdzenia + sufiks zaimkowy + (określoność + liczba) + przypadek]

Określoność i liczba

W języku mhasalskim określoność i liczba są ze sobą ściśle powiązane. Istnieją 2 liczby (pojedyncza i mnoga) oraz 3 stopnie określoności: nieokreślony, określony oraz określony odległy. Wyraża się je za pomocą odpowiednich sufiksów, które w przeciwieństwie do sufiksów zaimkowych są akcentowane.

Liczba pojedyncza Liczba mnoga
Nieokreślony -enh / -nh
banunh - człowiek (jakiś)
-enhi / -nhi
banunhi - ludzie (jacyś)
Określony -et / -t
banut - człowiek (konkretny)
-eti / -ti
banuti - ludzie (konkretni)
Określony odległy -eqh / -qh
banuqh - człowiek (tamten)
-eqhi / -qhi
banuqhi - ludzie (tamci)

Przypadki

Mhasalski klasyczny

W klasycznym języku mhasalskim występuje zestaw 6 przypadków: mianownika, dopełniacza, celownika, biernika, narzędnika oraz miejscownika. Sufiksy dodawane są za sufiksami odpowiadającymi za określoność i liczbę. W przypadku możliwości wystąpienia obok siebie dwóch samogłosek, długa samogłoska tworząca sufiks przypadku bardzo często zastępuje ostatnią samogłoskę słowa (na przykład: banu - banā - banī). W narzędniku liczba mnoga zlewa się z liczbą mnogą mianownika, przybierając takie same formy.

Sufiks Liczba pojedyncza,
podstawowa
Liczba pojedyncza,
nieokreślona
Liczba pojedyncza,
określona
Liczba pojedyncza,
określona odległa
Liczba mnoga,
nieokreślona
Liczba mnoga,
określona
Liczba mnoga,
określona odległa
Mianownik banu
człowiek
banunh
człowiek (jakiś)
banut
człowiek (konkretny)
banuqh
człowiek (tamten)
banunhi
ludzie (jacyś)
banuti
ludzie (konkretni)
banuqhi
ludzie (tamci)
Dopełniacz -wah / -ah banuwah
człowieka
banunhah
człowieka (jakiegoś)
banutah
człowieka (konkretnego)
banuqhah
człowieka (tamtego)
banunhiwah
ludzi (jakiś)
banutiwah
ludzi (konkretnych)
banuqhiwah
ludzi (tamtych)
Celownik -ā / -āu banā
człowiekowi
banunhā
człowiekowi (jakiemuś)
banutā
człowiekowi (konkretnemu)
banuqhā
człowiekowi (tamtemu)
banunhāu
ludziom (jakimś)
banutāu
ludziom (konkretnym)
banuqhāu
ludziom (tamtym)
Biernik -an / -n banun
człowieka
banunhan
człowieka (jakiegoś)
banutan
człowieka (konkretnego)
banuqhan
człowieka (tamtego)
banunhin
ludzi (jakiś)
banutin
ludzi (konkretnych)
banuqhin
ludzi (tamtych)
Narzędnik banī
człowiekiem
banunhī
człowiekiem (jakimś)
banutī
człowiekiem (konkretnym)
banuqhī
człowiekiem (tamtym)
banunhi
ludźmi (jakimiś)
banuti
ludźmi (konkretnymi)
banuqhi
ludźmi (tamtymi)
Miejscownik -eš / -š banuš
człowieku
banunh
człowieku (jakimś)
banut
człowieku (konkretnym)
banuqh
człowieku (tamtym)
banunhiš
ludziach (jakichś)
banutiš
ludziach (konkretnych)
banuqhiš
ludziach (tamtych)

Mhasalski potoczny

We współczesnym mhasalskim potocznym dawny system 6 przypadków został zredukowany zaledwie do 4. Mianownik pozostał bez zmian, biernik zlał się z dopełniaczem, tworząc nową końcówkę, celownik zlał się natomiast z miejscownikiem, co widać po sufiksie, który w potocznym celowniku pochodzi z klasycznego miejscownika (eš / -š). Klasyczny narzędnik pozostał niemal bez zmian, z wyjątkiem wykształcenia się końcówki -y, używanej w rzeczownikach liczby mnogiej.

Sufiks Liczba pojedyncza,
podstawowa
Liczba pojedyncza,
nieokreślona
Liczba pojedyncza,
określona
Liczba pojedyncza,
określona odległa
Liczba mnoga,
nieokreślona
Liczba mnoga,
określona
Liczba mnoga,
określona odległa
Mianownik banu
człowiek
banunh
człowiek (jakiś)
banut
człowiek (konkretny)
banuqh
człowiek (tamten)
banunhi
ludzie (jacyś)
banuti
ludzie (konkretni)
banuqhi
ludzie (tamci)
Dopełniacz -na / -a banuna
człowieka
banunha
człowieka (jakiegoś)
banuta
człowieka (konkretnego)
banuqha
człowieka (tamtego)
banunhina
ludzi (jakiś)
banutina
ludzi (konkretnych)
banuqhina
ludzi (tamtych)
Celownik -eš / -š banuš
człowiekowi
banunh
człowiekowi (jakiemuś)
banut
człowiekowi (konkretnemu)
banuqh
człowiekowi (tamtemu)
banunhiš
ludziom (jakimś)
banutiš
ludziom (konkretnym)
banuqhiš
ludziom (tamtym)
Narzędnik -ī / -y banī
człowiekiem
banunhī
człowiekiem (jakimś)
banutī
człowiekiem (konkretnym)
banuqhī
człowiekiem (tamtym)
banunhiy
ludźmi (jakimiś)
banutiy
ludźmi (konkretnymi)
banuqhiy
ludźmi (tamtymi)

Pomimo tego znacznego uproszczenia systemu przypadków, istnieją współczesne dialekty które zachowały 5, a w niektórych nawet 6, przypadków, zachowując się bardzo zachowawczo względem systemu klasycznego. Przedstawiony powyżej system charakterystyczny jest zwłaszcza dla mieszkańców mhasalskiej stolicy, miasta Gaurakah. Zmniejszenie liczby przypadków tłumaczy się niekiedy wpływami języków tahareńskich.

Czasowniki

Kolejność morfemów w mhasalskich czasownikach można przedstawić w następujący sposób:

  • [Aspekt] + [rdzeń + rozszerzenia rdzenia + strona + czas + tryb + osoba] + [negacja]

Bezokoliczniki

Bezokoliczniki tworzy się poprzez dodanie do rdzenia czasownika sufiksu -ath. Na przykład:

  • sēqhath - wiedzieć
  • sālqath - mówić
  • gundath - niszczyć

Bezokolicznik pełni także rolę imiesłowu przymiotnikowego czynnego (sēqhath - widzący, sālqath - mówiący, gundath - niszczący), niekiedy także przysłówkowego współczesnego (sēqhath - widząc, sālqath - mówiąc, gundath - niszcząc).

Odmiana przez osoby

Osoba Liczba pojedyncza Liczba mnoga
1. -ek / -k
sēqhek - widzę
-en / -n
sēqhen - widzimy
2. -es / -s
sēqhes - widzisz
-eci / -ci
sēqheci - widzicie
3.
sēqhō - widzi
-oy / -y
sēqhoy - widzą

Aspekty

Strony czasownika

Czasy

Tryby

Negacja

Przymiotniki

Liczebniki

Główne Porządkowe Wielokrotne Dystrybutywne Reproduktywne Ułamkowe
0. sūrya[2]
zero, brak
sūrca sūrlār sūrnhīt - sūrkāuš
nicość
1. ānem ānemca aunelār aunenhīt
po jeden
- aunekāuš
całość
2. koyō koyōca koyōlār koyōnhīt
po dwa
koyōkuyu
podwojony
koyōkāuš
½
3. hacar hacarca hacarār hacarnhīt
po trzy
hacarkuyu
potrojony
hacarkāuš
4. tereth terethca terethlār terenhīt
po cztery
terethyu
mnożony razy cztery
terethkāuš
¼
5. tanhu tanhuc tanhulār tanhunhīt
po pięć
tanhukuyu
mnożony razy pięć
tanhukāuš
6. aldah aldaha aldahlār aldahnhīt
po sześć
aldahyu
mnożony razy sześć
aldahkāuš
7. hankah hankaha hankahlār hankahnhīt
po siedem
hankahyu
mnożony razy siedem
hankahkāuš
8. seken sekenca sekenlār sekenhīt
po osiem
sekenkuyu
mnożony razy osiem
sekenkāuš
9. yorcan yorcanca yorcanlār yorcanhīt
po dziewięć
yorcankuyu
mnożony razy dziewięć
yorcankāuš
10. jamhan jamhanca jamhanlār jamhanhīt
po dziesięć
jamhankuyu
mnożony razy dziesięć
jamhankāuš
11. jamhan ānem jamhan ānemca jamhan aunelār jamhan aunenhīt
po jedenaście
jamhan aunekuyu
mnożony razy jedenaście
jamhan aunekāuš
20. koyō jamhan koyō jamhanca koyō jamhanlār koyō jamhanhīt koyō jamhankuyu koyō jamhankāuš
21. koyō jamhan ānem koyō jamhan ānemca koyō jamhan aunelār koyō jamhan aunenhīt koyō jamhan aunekuyu koyō jamhan aunekāuš
100. dijan dijanca dijanlār dijanhīt dijanyu dijankāuš
1000. ninhun ninhunca ninhunlār ninhunhīt ninhunyu ninhunkāuš

Przypisy

  1. Dosłownie: wielki dom
  2. Zapożyczenie z ajdyniriańskiego: sūriya