Język murski: Różnice pomiędzy wersjami

Z Conlanger
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
(Klasy rzeczownikowe)
(Zaimki osobowe)
Linia 216: Linia 216:
 
|colspan=3|undu<br/>/ˈɑ̃ɾu/
 
|colspan=3|undu<br/>/ˈɑ̃ɾu/
 
|-
 
|-
!rowspan=2|<small>4</small>
+
!rowspan=3|<small>3</small>
 
!<small>żA</small>
 
!<small>żA</small>
 
|ta<br/>/ˈtʰɑː/, /tə/
 
|ta<br/>/ˈtʰɑː/, /tə/
Linia 232: Linia 232:
 
|ngā<br/>/ˈŋʉː/, /ˈŋʊ̈/
 
|ngā<br/>/ˈŋʉː/, /ˈŋʊ̈/
 
|}
 
|}
 +
 
===Czasownik===
 
===Czasownik===
 
===Forma teraźniejsza i przeszła===
 
===Forma teraźniejsza i przeszła===

Wersja z 22:19, 4 gru 2017

Język murski
Mar Mur
Utworzenie: Spiritus w 2017
Regiony (Kyon): Muria i jej kolonie
Ilość mówiących (Kyon) ok. 30 milionów
Sposoby zapisu: w conworldzie: pismo murskie; autor używa alfabetu łacińskiego
Typologia: SVO
Klasyfikacja: języki wschodniego wybrzeża
  • grupa pirińsko-murska
    • język murski
Lista conlangów

Język murski (mur. Mar Mur [mə ˈməː] lub Mar ngauma nu Mur [mə ˈŋɒu̯mə nʊ ˈməː]) — język używany głównie na Wyspach Murskich oraz w koloniach i terytoriach zależnych Republiki Murów.

Fonologia

Spółgłoski

Wargowe Dziąsłowe Retrofleksyjne Podniebienne Tylnojęzykowe
Nosowe m n ɳ ɲ ŋ
derzeniowe d~ɾ ɖ~ɽ
Zwarte dźwięczne b ɟ g
bezdźwięczne pʰ~f ʈʰ kʰ~h
Szczelinowe
Aproksymanty ɻ j w

Samogłoski

Przednie Centralne Tylne
krótkie długie nosowe dyftong krótkie długie nosowe dyftong
Przymknięte ɪ æɪ ʊ ɒʊ
Środkowe ɛ əː ə ʌ
Otwarte æː æ̃(ˑ) ɑː ɑ̃(ˑ)

Kolorem ciemnoczerwonym oznaczono samogłoski występujące tylko w sylabie akcentowanej.
Kolorem ciemnozielonym oznaczono samogłoskę występującą tylko w sylabie nieakcentowanej.

Fonotaktyka

Pismo

Morfologia

Klasy rzeczownikowe

Murski posiada 8 podstawowych klas rzeczownikowych, z czego 4 pojedyncze — w tym jedną ożywioną i 3 nieożywione, jedną niepoliczalną, podwójną oraz 2 mnogie — ożywioną i nieożywioną.

Według niektórych opracowań istnieją jeszcze trzy klasy, oznaczane zazwyczaj IB, VIB i VIIB — jednak są one używane tylko w celach honoryfikatywnych i nie ma zgody, czy słowo grzecznościowe w nich się pojawiające należy traktować jako rozszerzenie przedimka czy raczej jako prefiks, który doklejony jest do rzeczownika.

Klasę rzeczownika poznaje się po rodzajniku określonym.

Numer klasy Rodzjanik Przynależące rzeczowniki
tylne przednie
I ta te klasa "ożywiona" — dorośli ludzie i zwierzęta
IB ta kauma te keime klasa honoryfikatywna pojedyncza — używana w zwrotach i w opisach osób, wobec których chce się okazać grzeczność.
II ja je klasa "małych przedmiotów" — narzędzia, małe przedmioty, niektóre rośliny (kwiaty, trawy, zarośla), niektóre części ciała
III mar mer klasa "dużych przedmiotów" — budynki, niektóre rośliny (drzewa, krzewy), duże przedmioty, przestrzenie, większość rzeczowników abstrakcyjnych, nazwy języków, niektóre części ciała
IV kwada kwede klasa "zdrobnień" — zdrobnienia, dzieci i młode zwierząt, małe zwierzęta
V klasa "niepoliczalna" — rzeczowniki niepoliczalne, zgrubień
VI ba be klasa podwójna — wszystkie rzeczowniki podwójne
VIB ba kauma be keime klasa honoryfikatywna podwójna — używana w zwrotach i w opisach opisach osób, wobec których chce się okazać grzeczność
VII ya ye klasa mnoga "ożywiona" — mnogie rzeczowniki z klasy pierwszej
VIIB ya kauma ye keime klasa honoryfikatywna mnoga — używana w zwrotach i w opisach opisach osób, wobec których chce się okazać grzeczność
VIII ngā ngē klasa mnoga "nieożywiona" — mnogie rzeczowniki z klas II-V

Zaimki osobowe

Zaimki osobowe dzielą się na dwa typy — pierwszy typ, rozróżniający liczbę pojedynczą, podwójną i mnogą, jest używany, gdy rozmówcy są z tego samego stanu i w rozmowie z bliskimi przyjaciółmi i rodziną; drugi — który nie rozróżnia liczby — używany jest w stosunku do osób z innego stanu, osób obcych oraz przez dzieci w stosunku do wszystkich ludzi spoza rodziny.

Zaimki trzeciej osoby rozróżniają liczbę oraz rodzaj — żywotny (klasa VII), gdzie jeszcze dochodzi rozróżnienie na zaimki A i B, i nieżywotny (wszystkie pozostałe klasy).

Osoba/Liczba SG DU PL
1 A ngei
/ŋæɪ̯/
be ngei
/bə ˈŋæɪ̯/
ye ngei
/jə ˈŋæɪ̯/
B kanku
/ˈkʰɑ̃hu/
2 A nēme
/ˈniːmə/
be nēme
/bə ˈniːmə/
ye nēme
/jə ˈniːmə/
B undu
/ˈɑ̃ɾu/
3 żA ta
/ˈtʰɑː/, /tə/

/ˈbiː/, /bi/
ya
/ˈjɑː/, /jə/
żB ta kauma
/tə ˈkʰɒʊ̯mə/
bē keime
/bi ˈkʰæɪ̯mə/
ya kauma
/jə ˈkʰɒʊ̯mə/
wa
/ˈwɑː/, /wə/

/ˈbʉː/, /bʊ̈/
ngā
/ˈŋʉː/, /ˈŋʊ̈/

Czasownik

Forma teraźniejsza i przeszła

Czasowniki murskie mają formę teraźniejszą (niedokonaną, współczesną) i przeszłą (dokonaną, aorystową).

F. teraźniejsza F. przeszła
Regularne tylne pāmar pāmartra
przednie kerne kernetre
Nieregularne bangar bunga
Supletywne nrā pur

Czas i aspekt

Czas/Aspekt Niedokonany Dokonany Perfekt
Teraźniejszy f. teraźniejsza nrā/nrē + f. przeszła
Przyszły wa/we + f. teraźniejsza wa/we + f. przeszła
Przeszły ka/ce + f. teraźniejsza f. przeszła pur/pir + f. przeszła

Składnia

Podstawowe stosunki morfosyntaktyczne

Domyślnym szykiem murskiego zdania jest SVO, jednakże nie jest on sztywny. Murski jest językiem nominatywno-akuzatywnym. Podmiot czasownika nieprzechodniego i agens czasownika przechodniego pozostają nieoznaczone, dopełnienie bliższe jest oznaczone poprzez partykułę na/e:

(1.1) Ta kauma kwerke.
[tə ˈkʰɒʊ̯mə ˈkʷæːhə]
DF mężczyzna spać
Mężczyzna śpi.

(1.2) Ta kauma rauba na tātau.
[tə ˈkʰɒʊ̯mə ˈɻɒʊ̯bə nə ˈtʰʉːtɒʊ̯]
DF mężczyzna widzieć ACC dziecko
Mężczyzna widzi dziecko.

W zdaniach z czasownikiem dwuprzechodnim dopełnienie dalsze zostaje oznaczone partykułą celownikową bu/bi:

(1.3) Te wimpi rakwa ne hēme bu ta padru.
[tə ˈwæ̃fi ˈɻʌhʷə nə ˈçiːmə bʊ tə ˈpʰʌɽu]
DF kobieta dawać ACC jedzenie DAT DF pies
Kobieta daje psu jedzenie.

Strona Bierna

W stronie biernej agens oznaczany jest poprzez partykułę narzędnika ka/ke:

(1.4) Kwada tātau rauha-yunga ka ta kauma.
[kʷʰɑɾə ˈtʰʉːtɒʊ̯ ˌɻɒʊ̯bəˈjʊŋə kə tə ˈkʰɒʊ̯mə]
DF dziecko widzieć.PASS INS DF mężczyzna
Dziecko jest widziane przez mężczyznę.

Zdania kopulatywne

Murską kopulą jest czasownik dankú/denkí, który jest o tyle charakterystyczny, że podlega harmonii samogłoskowej względem orzecznika.

(1.5) Wa dan'kú tātau jenje!
[wə də̃ˌhʊ ˈtʰʉːtɒʊ̯ ˈɟæ̃ɟə]
3.SG być dziecko tylko
On jest tylko dzieckiem!

(1.6) Mar ngātra den'kí ketrē.
[məː ˈŋuːʈə də̃ˌhi ˈkʰiːʈə]
DF podłoga być lawa
Podłoga to lawa.

Jak widać na przykładzie 1.5, czasownik razem z orzecznikiem są traktowane jako orzeczenie, więc przysłówek przesuwa się za orzecznik (a więc za orzeczenie).

Przymiotniki traktowane są jak czasowniki i nie potrzebują kopuli (mogą przyjmować natomiast partykuły czasu i aspektu).

(1.7) Mēne kapár.
[miːnə kʰəˈfɑː]
2.SG piękny
Jesteś piękny/a.

(1.8) Mēne nrē kapártra
[miːnə ɳiː kʰəˈfɑːʈə]
2.SG PERF piękny
Wypiękniałe/aś.

Zdanie arzędnikowe

Charakterystyczną cechą murskiej składni jest to, że rzeczownik z klasy II, kiedy semantycznie spełnia funkcję narzędzia, zazwyczaj staje się podmiotem zdania. Agens tymczasem wyrażony jest celownikiem i następuje zaraz za podmiotem. Np.

(1.9) Ngei tar-cāmar na nhē-mei ka thaku.
[ŋæɪ̯ ˈtʰɑːcʉːmə nə ˈɳiːmæɪ̯ kə ˈʈʰʌku]
1.SG przebijać ACC wróg INS miecz
Przebijam wroga mieczem.

może być równie dobrze wyrażone jako

(1.10) Thaku bi ngei tar-sāmar na nhē-mei
{{IPA|[ˈʈʰʌku bi ŋæɪ̯ ˈtʰɑːcʉːmə nə ˈɳiːmæɪ̯]
Miecz DAT 1.SG przebijać ACC wróg
Miecz przebija (*mi) wroga.

Jeżeli owo narzędzie jest częścią ciała, agens zostaje zwykle zainkorporowany do jego frazy i zostaje wyrażony konstrukcją dzierżawczą (patrz niżej):

(1.11) Ngei nuhwa theye.
[ŋæɪ̯ ˈnʊʍə ˈʈʰɛjə]
1.SG ręka rysować
Rysuję., *Ręka mi rysuje.

Co ważne wiele czasowników, np. powyższy czasownik theye "rysować" wymaga konstrukcji narzędnikowej w swojej rekcji; np. zdanie

(1.12) *Ngei theye (ka nuhwa).
[ŋæɪ̯ ˈʈʰɛjə (kə ˈnʊʍə)]
1.SG rysować (INS ręka)
Rysuję (ręką).

Byłoby niegramatyczne.

Dzierżawczość

Murski posiada dwa typy dzierżawczości — zbywalną (ang. alienable) i niezbywalną (ang. inalienable). Dzierżawczość niezbywalną wyraża się poprzez postawienie posiadacza przed rzeczownikiem posiadanym, które traci swój przedimek:

(2.1) Tātau hēmer
[ˈtʰʉːʔɒʊ̯ ˈçiːmə]
dziecko ojciec
Ojciec dziecka

(2.2) Ngei luhwa
[ŋæɪ̯ ˈlʊʍə]
1.SG ręka
Moja ręka

Dzierżawczość zbywalną oznacza się natomiast poprzez partykułę nu/ni stawianą po głowie a przed posiadaczem; przedimek pozostaje na miejscu:

(2.3)Tau kurha nu tātau
[tɒʊ̯ ˈkʰəːhə nʊ kʷəɾə ˈtʰʉːʔɒʊ̯]
DF zabawka POSS DF dziecko
Zabawka dziecka

(2.4)Mer shengwe nu ngei
[məː ˈʂɛŋʷə nʊ ŋæɪ̯]
DF książka POSS 1.SG
Moja książka

Słownictwo

Przypisy