Język panamski

Z Conlanger
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Język panamski (pan. パナマクァㇽ (panamakwar) lub パナマパーㇲ (panamapās), dosł. 'ludzka mowa')

Zapis i wymowa

Sylaba ma budowę CVC.

Spółgłoska a i u e o wygłos
brak
k キ [ci] ク [kʷu]
kj [c] キャ キュ キェ キョ
kw [] クァ クィ クェ クォ
s シ [sʲi] ソ
t チ [ʦʲi] トゥ
c [ʦ] ツァ ツェ ツォ
n
h
p パ ピ プ ペ ポ
m
j
r [ɾ]
w

Fonem n w kodzie sylaby w pozycjach przed m/p, k/kw i kj wymawiany jest odpowiednio jako [m], [ŋ] i [ɲ].
Istnieją też długie samogłoski zapisywane przez , np. オㇲキェーラ oskjēra.
Ponadto jeżeli lub stoi w pozycji, w której można je interpretować na dwa sposoby (jako kodę sylaby lub nagłos nowej sylaby), używa się znaku kropki , by zasygnalizować, że wymawia się jak samogłoskę, np. テ・イ (trans. tei, wym. [te.ʔi]) w opozycji do テイ (transkrybowanego i czytanego tej); połączenie テイㇴ (trans. tein, wym. [te.ʔin]) nie wymaga użycia kropki, gdyż w tej pozycji interpretacja *tejn dawałaby niezgodną z fonotaktykami sylabę CVCC.

Lenicja

W języku panamskim lenicja spółgłosek zwartych zachodzi wg poniższego wzoru:

  • k -> h
  • kj -> j
  • kw -> w
  • t -> c
  • p -> m

Uwaga! Efektem lenicji t przed i jest s, nie c. K przechodzi w h także w pozycji przed i i u, mimo iż wymawia się je wtedy odpowiednio jak kj i kw.
Lenicja zachodzi w trzech przypadkach:

  1. Gdy do tematu zakończonego na spółgłoskę zwartą dodawany jest sufiks rozpoczynający się od samogłoski, np. kwot 'chłopiec' -> kwoca itāj 'chłopiec i jego matka'.
  2. Gdy do tematu zakończonego na długą samogłoskę po spółgłosce zwartej dodaje się sufiks powodujący skrócenie samogłoski, np. potō 'dziś' -> pocona kajrō 'dziś i jutro'.
  3. Przy reduplikacji pierwszej sylaby, np. kwot 'chłopiec' -> wokwot 'chłopcy'.

Imię

Odmiana imion

Imiona odmieniają się przez liczbę i posiadacza. Rolę przypadków spełniają osobne partykuły.

Liczba

Liczba mnoga

Dotyczy tylko rzeczowników ożywionych.

  • Od wyrazów rozpoczynających się spółgłoską liczba mnoga tworzona jest metodą reduplikacji pierwszej sylaby. Procesowi temu towarzyszą uproszczenia fonetyczne w obrębie dodanej sylaby: koda jest pomijana, długa samogłoska skracana, a spółgłoska zwarta ulega lenicji. Przykłady: sapawojmi 'mag', sasapawojmi 'magowie'; kwot 'chłopiec', wokwot 'chłopcy' (nie *kwokwot, *kwotkwot, *wotkwot); tāj 'matka', catāj 'matki' (nie *tatāj, *cātāj, *cajtāj itd.).
  • Od wyrazów rozpoczętych samogłoskami tworzy się ją przedrostkiem paC-, w którym C odpowiada pierwszej spółgłosce w rdzeniu, a jeśli jest to spółgłoska zwarta, ulega ona lenicji. Przykłady: īka 'pradziadek', pahīka 'pradziadkowie' (nie *pakīka); es 'przyjaciel', pases 'przyjaciele'.

Czasem przy tworzeniu liczby mnogiej zachodzą dalsze zmiany, np. ama 'człowiek', panama 'ludzie' (prawdopodobnie skutek dysymilacji regularnej formy *pamama).

Liczba towarzysząca

Ma końcówkę ja, z wariantem sa dla wyrazów zakończonych na -s, np. ritāj 'moja matka', ritājja 'moja matka i ci, którzy są z nią', yes 'jego przyjaciel', yessa 'jego przyjaciel i ci, którzy są z nim'. Liczba ta może współistnieć z liczbą mnogą, np. ōhacatāj 'wasze matki', ōhacatājja 'wasze matki i ci, którzy są z nimi'.

Posiadacz

Wykładnik posiadacza jest prefiksem. Może stać zarówno przed, jak i po wykładniku liczby mnogiej, np. rawokwot = worakwot 'nasi chłopcy, nasi synowie', payessa = ipasessa 'jego przyjaciele i ci, którzy są z nimi'. Przedrostek liczby mnogiej drugiego typu upraszcza się przed posiadaczem do pa-, np. ripahīka = parīka 'moi dziadkowie'.
Lista prefiksów (najpierw wariant używany przed spółgł., potem przed samogł.):

  • ri, r - mój
  • ra, r - nasz (ekskl.)
  • ta, t - nasz (inkl.)
  • ōha, ōk - twój, wasz itd.
  • i, j - jego, ich itd.

Uwaga! Wykładnik dzierżawczy 3. osoby przed tematami rozpoczętymi od i/ī ma postać zerową, np. īka 'pradziadek, jego pradziadek'.

Partykuły imienne

  • ko - part. dzierżawcza, np. rīw ko parīka 'moi dziadkowie'.

Zaimek

Zaimki osobowe

  • rīkwo, rīw - ja
  • rīkwoja, rīkja - my (ekskl.)
  • ta - my (inkl.)
  • ōkwi - ty, wy, państwo
  • pan - on, ona, ono (osobowe)
  • mapan - oni, one
  • ahē - on, ona, ono (ożywione, nieosobowe)
  • pahahē, pahā, pā - oni, one
  • ur - on, ona, ono, oni, one (nieożywione)

Wszystkie te zaimki - oprócz 'ja' i 'my (ekskl.)' - mogą tworzyć l. towarzyszącą.