Język pojski

Z Conlanger
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Пой таал
język pojski
Sposoby zapisu: cyrylica
Typologia: SVO
W Kyonie
Utworzenie: Spiritus w 2015 (pierwsze wersje wcześniej)
Regiony : Pojka
Ilość mówiących do ustalenia
Klasyfikacja: ??
Kody
conlanger-3 kyn.poj.spr
Przykład
Чө мұҗ-ін фий қа зі Суед фий ка
То віжұ чө лээх, сіх чө мұҗ-ін фий қа дэ чө фоох дэ чө пил-ін мїкі, фа жее чи Суед фий ка мі тіс лі.
Lista conlangów

Język pojski (Пой таал [pɔj tɑːɮ]) — język Kyonu używany przez Pojów północno-zachodniej części Dewii, zwanej Pojką.

Zapis i wymowa

Samogłoski

Pojski system samogłoskowy składa się łącznie z 36 samogłosek. W standardowej pojszczyźnie znaleźć można 9 podstawowych fonemów samogłoskowych, idących zgodnie ze schematem: otwarte — 2 (/æ/, /ɑ/), średnie — 3 (/e/, /ə/, /o/) przymknięte — 4 (/i/, /ʏ/, /ɨ/, /u/). Historycznie pojski posiadał 5 "klasycznych" samogłosek; nowe powstały w wyniku przegłosu:

  • /æ/ i /ɑ/ przegłaszają się nawzajem,
  • /e/ i /o/ przegłaszają się do /ə/ (historycznie dwa osobne dźwięki),
  • /i/ przegłasza się do /ɨ/, /u/ do /ʏ/.

Poniższa grafika przedstawia podstawowe pojskie fonemy samogłoskowe:

Przednie Centralne Tylne
Przymknięte
Blank vowel trapezoid.png
i
ʏ
ɨ
u
o
e
ə
æ
ɑ
Prawie przymknięte
Półprzymknięte
Średnie
Półotwarte
Prawie otwarte
Otwarte

Oprócz rozróżnienia ze względu na barwę, pojski odróżnia samogłoski również na podstawie przydechu i długości. Oba te procesy są fonemiczne (мі [mi] trzy : мї [miː] spokojny, łagodzić; бе [be] stół, w pewnych kontekstach dwa : бех [be̤] dziób, warga, przygryzać wargę) oraz mogą na siebie zachodzić (маах [mɑ̤ː] robić, tworzyć, praca). Łącznie więc pojski posiada, jak wyżej zostało już napisane, 36 fonemicznych samogłosek.

Spółgłoski

Wargowe Dziąsłowe Podniebienne Miękko-
podniebienne
Języczkowe
sybilanty boczne
Nosowe m м n н ŋ~ɴ ң
Zwarte dźwięczne b б d д g г ɢ ґ
bezdźwięczne p п t т k к q қ
Szczelinowe dźwięczne v~β в z з ɮ л ʑ ж ɣ~ʝ ғ ʁ р
bezdźwięczne f~ɸ ф s с ɬ ӆ ɕ ш x~ç х χ ҳ
Afrykaty dźwięczne d͡z ѕ d͡ɮ ђ d͡ʑ җ
bezdźwięczne t͡s ҭ t͡ɬ ћ t͡ɕ ч
Aproksymanty ustne w ў j й

Morfologia

Zaimki

Osobowe

Honoryfikatywność 0
Sing. Dual. Plur.
I ekskl. m ө ба-ва ва
f бі-ві ві
n ба-ваа ваа
inkl. m ба-сан сан
f бі-шін шін
n ба-саан саан
II m җа бе-лей лей
f жі
зи( й)
бі-лі лі
n бу-луй луй
III m та бе-фей фей
f чі
ти( й)
бі-фі фі
n и бу-фуй фуй
Honoryfikatywność +
Sing. Dual. Plur.
II m ѕоһ ба-ћа ћа-лей
f ѕїһн бі-ћі ћі-лі
n ба-ћаа ћаа-лаа
III m фееһ ба-фаһ фаһ
f фїһн бі-фіһ фіһ
n бу-фааһ фааһ
Honoryfikatywność -
Sing. Dual. Plur.
I ekskl. m, f а-ңа ба-ва-ң ва-ңа
n ба-ваа-ң ваа-ңа
III m та-ңа ба-фа-ң фа-ңа
f ча-ңа
n

Wskazujące, pytające, względne

Wskazujące Pytające
/względne
tu,
(blisko nadawcy
tam,
(blisko odbiorcy
tam
(daleko od obu
Przedmiot с-и қоп-и ҭ-и ҳ-и
Osoba ҳ-ай
Czas сө-мееһн ко(п)-мееһн ҭө-мееһн ҳө-мееһн
Mijesce w сө-ўай коп-ўай ҭө-ўай ҳө-ўай
do сө-віһ ко(п)-віһ ҭө-віһ ҳө-віһ
z с-аан коп-аан ҭ-аан ҳ-аан
przez сө-җо ко(п)-җо ҭө-җо ҳө-җо
Sposób с-ээт коп-ээт ҭ-ээт ҳ-ээт

Czasowniki

Forma
teraźniejsza
Froma
przeszła
Regularne 1 zmiana боок бөөк
2 zmiany дас дэш
3 zmiany ґаал ґуээж
Nieregularne anomalne мий мее
supletywne ґаай жір

Partykuły funkcji gramatycznych

Zależne Niezależne
Podmiotowe Dopełnieniowe
Ożywione Nieożywione Ożywione Nieożywione
Zaimkowe
/własne
и
(V )й
a
а(-й-V)
і
й( V)[1]
Nieokreślone pełne нұ на ни нө
cząstkowe ги гө
Określone pełne чұ ка ки чө
cząstkowe гич гөч
Honoryfikatywne + таһ а-таһ таһ
Honoryfikatywne - ңа а-ңа ңа

Składnia

Język pojski jest zachowuje się ewidentnie izolująco, choć posiada również elementy syntetyczne (strony czasownika, czasy proste).

Podstawowym szykiem zdania jest SVO, który właściwie nie ulega zmianie, nawet w celach dodania emfazy. Większość słów w tekstach to jednosylabowe morfemy, mogące mieć znaczenie zarówno rzeczownikowe, czasownikowe, przymiotnikowe, przysłówkowe czy nawet liczebnikowe. Gramatyka pojska opiera się więc przede wszystkim na specjalnych partykułach, zaimkach i przyimkach, które nadają słowom ukierunkowane znaczenie i określają ich funkcję w zdaniu.

On zjadł ciastko.
Ти й мее нө ноок.
3SG.m PRT.SUB.PRN jeść-PST IDF.PRT.OB. ciastko
PODMIOT PARTYKUŁA ORZECZENIE RODZAJNIK
PARTYKUŁA
DOPEŁNIENIE

W powyższym przykładzie:

  • ти jest zaimkiem 3.os. l.poj. r.oż.m.,
  • й jest zredukowaną partykułą и służąca do oznaczania jako podmiotu zaimka osobowego I grupy — stoi pomiędzy zaimkiem i czasownikiem,
  • мее jest czasownikiem мий jeść odmienionym w formie czasu przeszłego dalszego (prostego),
  • нө jest partykułą oznaczającą nieożywione, nieokreślone dopełnienie bliższe w liczbie pojedynczej — stoi między czasownikiem i rzeczownikiem,
  • ноок jest rzeczownikiem pospolitym o znaczeniu ciastko.

W czasach złożonych miejsce partykuły podmiotu zajmuje partykuła czasu. Jeśli partykuła podmiotu była ściągnięta z rodzajnikiem, ten "wraca" przed rzeczownik:

Dziecko je ciastko.
Нө бұс са мий нө ноок.
IDF dziecko PRT.FUT. jeść-FUT IDF.PRT.OB. ciastko
RODZAJNIK PODMIOT PARTYKUŁA ORZECZENIE RODZAJNIK
PARTYKUŁA
DOPEŁNIENIE

Jednakże kiedy podmiotem jest zaimek, partykuła podmiotu znika zupełnie:

Jestem zmęczony/a.
Ө ші гуээж.
1SG PRT.PST zmęczony-PST
PODMIOT PARTYKUŁA ORZECZENIE

Ta sama partykuła nie znika jednak, gdy podmiotem jest rzeczownik własny; przyjmuje ona oczywiście formę prenominalną:

Ruung jest zmęczony.
І Рууң ші гуээж.
PRT.PRR Ruung PRT.PST zmęczony-PST
RODZAJNIK
POARTYKUŁA
PODMIOT PARTYKUŁA ORZECZENIE

Przypisy

  1. Forma niezależna tej partykuły jest używana tylko dla rzeczowników własnych; dla zaimków jest ona po prostu pomijana.