Język prakszapszański

Z Conlanger
Wersja z dnia 18:31, 8 lip 2020 autorstwa Ulfurinn (dyskusja | edycje) (Utworzono nową stronę "{{Język |kolor=#C22137 |nazwa=Język prakszapszański |nazwa własna=Ꝅamasas eꝅao |klasyfikacja=Gamajskie * Protogamajski (†) ** Język p...")
(różn.) ← poprzednia wersja | przejdź do aktualnej wersji (różn.) | następna wersja → (różn.)
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Język prakszapszański
Ꝅamasas eꝅao
Typologia: aglutynacyjny
Utworzenie: Ulfurinn (w 995)
Sposoby zapisu: brak, łacińska transkrypcja
Klasyfikacja: Gamajskie
Kody
Conlanger–1 praksz.
Lista conlangów

        

Nuvola apps bookcase 1 blue.svg.png Zobacz też słownik tego języka.


Język prakszapszański, język ludzki[1] (praksz. ꝅamasas eꝅao [ˈkʃapʃamasas ˈekʃapʃaɔ]) to język pochodny od protogamajskiego, należący do grupy języków gamajskich i jest jednocześnie przodkiem języków kszapszańskich. Od większości języków gamajskich odróżnia go charakterystyczna zbitka kszpsz, wytworzenie się dwóch systemów harmonii samogłosek, rozbudowa fleksja czasownika oraz częściowy (w przodkach - pełny) zanik odmiany przez osoby. Język starokszapszański jest najstarszym zapisywanym językiem kszapszańskim, bardzo zbliżonym do swojego przodka, jest także językiem liturgicznym religii wyznawanej przez ludy kszapszańskie i inne gamajskie.

Język prakszapszański należy do grupy peryferyjnej języków gamajskich, czyli bez zmiany protogamajskiej gammy [ɣ] na n tylnojęzykowe [ŋ].

Rozwój fonetyki od protogamajskiego

Samogłoski

  • *i > ɨ (i)
  • *ii > e (e)
  • *u > ʉ (u)
  • *uu > o (o)
  • *a > a (a)
  • *aa > e lub o
  • *au > a͡ɔ (ao)
  • *ay > a͡ɛ (ae)

Spółgłoski

Rozwój spółgłosek jest dużo bardziej skomplikowany.

Pierwsza przesuwka gammy i rozwój przydechu

  • *gha > kʰa
  • *ghi > kʰi
  • *ghu > kʰu
  • *pa > pʰa
  • *pi > pʰi
  • *pu > pʰu


Powstanie przydechu dla niektórych spółgłosek przed a i u

  • *m, n, t, k, b, d, ph, dh w pozycji przed *a(a), *u(u) oraz *au > mʰ, nʰ, tʰ, kʰ, bʰ, dʰ, θʰ, ðʰ (m̌ ň ŧ ꝁ ƀ đ đh ŧh)


Druga przesuwka gammy (k i p przydechowych) i przesuwka niektórych spółgłosek przed samogłoskami

  • *gha > kʰa > kʃa
  • *ghi > kʰi > kʃi
  • *pi > pʰi > pʃi
  • *pu > pʰu > pʃu


Przesuwka szczelinówek oraz /q/ i /g/

  • *qV > g (ǧ)
  • *gV > k (k)
  • *hV > h (h)
  • *ħV > ħ
  • *sV > s (s)
  • *zV > z (z)


Trzecia przesuwka gammy (ksz i psz; upodobnienie do kszapszu przez nieregularną reduplikację), przesuwka przed samogłoską i następującym po niej /w/ lub /j/, przesuwka r i l

  • *gha > kʰa > kʃa > kʃakʃ > kʃapʃ
  • *pu > pʰu > pʃu > pʃupʃ > kʃupʃ > kʃapʃ


Przesuwka szczelinówek i /g/ /q/ przed Vj/Vw

  • *qVj > k (k)
  • *qVw >ʡ (hh)
  • *gVj > t (t)
  • *gVw > q (q)
  • *hVj > ħ (ħ)
  • *hVw > h
  • *ħVj > χ (ȟ)
  • *ħVw > h
  • *sVj > θ (th)
  • *sVw > ʃ (ŝ)
  • *zVj > ð (dh)
  • *zVw> ʒ (ẑ)


Rozwój /r/ i /l/ przed samogłoskami

  • *rV> ɣ (g)
  • *rVː > l~ʟ (l)
  • *lV > l~ʟ (l)
  • *lVː > r (r)

Fonologia

Samogłoski

System samogłosek rozbudował się, jednak pozostał względnie prosty. Istotne jest powstanie /e/ oraz /o/, a także wyśrodkowanie /u/ i /i/

Przednie Środkowe Tylne
Przymknięte ɨ ʉ
Półprzymknięte e o
Półotwarte
Prawie otwarte a

Pod akcentem (na początku wyrazów) /ɨ/ oraz /ʉ/ zbliżają się bardziej ku [i] oraz [u]. /a/ stanowią allofony [a] oraz [ɑ].

W języku nie istnieje podział na długie i krótkie samogłoski, jednakże akcentowane są wymawiane nieznacznie dłużej.

Dyftongi

Pierwotnie w prakszapszańskim dyftongi nie występują, istnieją jedynie dwa odziedziczone rozziewy /aɔ/ i /aɛ/, które w okresie późnoprakszapszańskim stały się dyftongami.

Spółgłoski

System spółgłosek w przeciwieństwie do samogłosek jest bardziej innowacyjny, szczególnie istotny jest rozwój tylnych szczelinówek. Ważny dla rodziny gammajskiej dźwięk [ɣ] został utracony, by powstać ponownie w wyniku rozwoju r przed samogłoskami.

Wargowe Zębowe Dziąsłowe Podniebienne Welarne Języczkowe Krtaniowe
Nosowe m n ɲ
Zwarte bezdźwięczne p t k
dźwięczne b d
Afrykaty bezdźwięczne pf ts kx
dźwięczne dz
Szczelinowe bezdźwięczne f θ, s ʃ ç x χ h
dźwięczne ð, z ʒ ɣ
Drżące r
Boczne, Półsamogłoski ɫ̪ l ʎ, j w

W rzeczywistości może być mniej spółgłosek niż na tabeli, ponieważ część może być uznana za allofony. Najlepiej to widać w przypadku dźwięku [], zmięgczonego [kx], który jest niezwykle rzadki i bez przeszkód można go potraktować jako allofon. Także nieco częstsze [dz] i [] można uznać za allofony odpowiednio /d/ i /ð/. Inaczej wygląda sytuacja z [], [ʃ] i [ʒ] < [ts], [s] i [z], które kontrastują z [ts], [s], [z] < [t], [x], [ɣ]. Również [ɲ], [ʎ] i [ç] rzadko są traktowane jako allofony z powodu kilku źródeł.

Dźwięk /θ/ w słowach rodzimych pojawia się tylko przed innym obstruentem. W nagłosie, pozycji interwokalicznej i absolutnym wygłosie występuje tylko w zapożyczeniach.

Fonem /ɫ̪/ jest wymawiany zębowo, ale znak artykulacji zębowej jest zazwyczaj pomijany. W wygłosie ma tendencje do przechodzenia w u niezgłoskotwórcze [w].

Akcent

Akcent zawsze pada na pierwszą sylabę słowa. Nie ma żadnych wyjątków od tej zasady.

Sposób zapisu

Język prakszapszański posiada transkrypcję, nie był zapisywany do czasów starokszapszańskich.

Transkrypcja łacińska

Alfabet łaciński przeznaczony jest tylko do transkrypcji fonetycznej prakszapszańskiego

a ae ao b ƀ d đ dh đh e f g h hh ħ ȟ i k
[a] [] [] [b] [] [d] [] [ð] [ðʰ] [e] [f] [ɣ] [h] [ʡ] [ħ] [χ] [ɨ] [k]
l m n ň o p q r s ss t ŧ th
[] [] [kʃapʃ] [l] [m] [] [n] [] [o] [p] [] [q] [r] [s] [ʃ] [t] [] [θ]
ŧh u w y z zz
[θʰ] [ʉ] [w] [j] [z] [ʒ]

Gramatyka

Harmonia samogłoskowa

W języku została dosyć dobrze zachowana protogammajska harmonia samogłosek. Powstała ponadto, na bazie rozziewów druga harmonia - długa. Ma ona dwa zastosowania - słowa zamieniają często samogłoski według pragamajskiej harmonii na harmonię długą w ramach słowotwórstwa, a także pojawia się ona w odmianie.

Ostatnia
samogłoska
słowa
Pierwsza
samogłoska sufiksu
krótka (_) długa (_²)
e, ae i ae
a, i a
u ao
o, ao u

Np:

  • ꝁara (pszenica) > aerae (pole pszenicy)
  • qura (burza) > qurao (burzę [burza-B.])
  • hitra (kapłan) > hitranae (brak króli, zero króli)
  • jest to dosłowne tłumaczenie nazwy języka