Język praurnański

Z Conlanger
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Język praurnański ― niezaświadczony, rekonstruowany przodek języków urnańskich.

Fonologia

W języku występowała harmonia samogłosek względem pozycji języka — w jednym morfemie mogły występować wyłącznie samogłoski tylne lub przednie, a afiksy przyjmowały dwie formy. Akcent najprawdopodniej padał na pierwszą sylabę słowa.

Samogłoski

Przednie Tylne
*i *u
*e *a

Spółgłoski

Wargowe Dziąsłowe Podniebienne Tylnojęzykowe Gardłowe
Nosowe *m *n *ng //ŋ/
Zwarte *p *b *t *d *k *g *q /ʔ/
Szczelinowe *s *h
Płynne *w *r /ɾ?/ *y /j/

Fonotaktyka

Sylaba miała strukturę CV(N), gdzie:

  • C to dowolna spółgłoska lub zbitka n/ng/t/d/k/g + sp. płynna,
  • V to dowolna samogłoska,
  • N to dowolna sp. płynna lub nosowa, dostosowująca się do miejsca artykulacji.

Wewnątrz morfemów dopuszczalne były też geminaty.

Zaimek

Pojedyncza Mnoga
1.os *ngey *ye-ngei
2.os</small. *sun(nu) *ya-sun(nu)
3.os.ż. ta ya
3.os.nż wa

Czasownik

Czasownik był nieodmienny. Czas aspekt i tryb wyrażało się poprzez czasowniki posiłkowe, jednak różne języki używają potomków różnych praurnańskich czasowników w różnych celach. Poniżej lista rekonstruowanych czasowników, które najczęściej w językach urnańskich pełnią funkcje modalne:

  • *tra kończyć
  • *ben zaczynać
  • *ngrasa przychodzić
  • *nar iść, odchodzić
  • *yunga stawać się
  • *maga leżeć
  • *qipi siedzieć
  • *ngew stać

Rzeczownik

Rzeczowniki odmieniały się przez następujące przypadki:

Przypadek Końcówka Przykład
Mianownik *meki rzeka
Narzędnik
Biernik
*kra/e *meki-kre rzek/ą
Ablatyw *ga/e *meki-ge z rzeki
Allatyw *bu/i *meki-bi do rzeki
Miejscownik *pa/en *meki-pen w rzece

Języki dżungli stosują drugi przypadek jako biernik, języki półwyspu jako narzędnik. Najprawdopodobniej to drugie znaczenie jest bardziej pierwotne, a nieoznaczenie dopełnienia bliższego języki półwyspu zrekompensowały sobie zmianą szyku z SOV na SVO, czego języki dżungli (przynajmniej początkowo) nie uczyniły.

Rzeczowniki nieożywione nieodmieniały się przez liczbę. Pluralizacja ożywionych była nieobowiązkowa; dokonywano jej za pomocą przedrostka ya/e-.

Składnia

Język izolujący, konsekwentnie prawogłowy. Zdanie miało szyk SOV:

*Kama taqatuqu rawba.
mężczyzna dziecko widzieć
Mężczyzna widzi dziecko.

Przymiotniki były traktowane jak zwykłe czasowniki:

*Qumu tyewne.
człowiek stary
Człowiek jest stary.

*Hassa kwakwa.
wyspa wielki
Wyspa jest wielka.

Jednak często stosowane przymiotniki mogły ulec inkorporacji i, przesunięte przed rzeczownik, uzgadniać się pod względem harmonii z głową:

*Tyawna-qumu
stary-człowiek
Starzec

*Kwakwa-hassa
wielki-wyspa
Wielka wyspa

Złożenie było sposobem wyrażania posiadania niezbywalnego. Języki dżungli w tym przypadku harmonizują posiadacza do głowy, podczas gdy języki półwyspu tego nie robią. Trudno rozstrzygnąć, która z tych reguł jest pierwotna:

*Wumpu-ukwa lub *Wimpi ukwa
kobieta(-)ręka
Ręka kobiety