Język rodzki: Różnice pomiędzy wersjami

Z Conlanger
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Linia 634: Linia 634:
 
| colspan="2" | ona
 
| colspan="2" | ona
 
| nöj  || ji
 
| nöj  || ji
| nöji || je
+
| nöje || je
| colspan="4" | onöji
+
| colspan="4" | onöj
 
|-
 
|-
 
| ''r.n.''
 
| ''r.n.''
Linia 683: Linia 683:
 
* Forma oznaczona ''+C'' używana jest w zastępstwie wyrażeń z czasownikiem „być”.
 
* Forma oznaczona ''+C'' używana jest w zastępstwie wyrażeń z czasownikiem „być”.
 
* Forma krótka zaimków nie może być używana po przyimkach.
 
* Forma krótka zaimków nie może być używana po przyimkach.
* Zaimki zwrotne używane są jedynie w trzeciej osobie. W pozostałych przypadkach, używa się zaimków odpowiednich dla danej osoby, np. ''mujo me, myješ te, myje se'' „myję się, myjesz się, myje się”.
+
* Zaimki zwrotne używane są jedynie w trzeciej osobie. W pozostałych przypadkach, używa się zaimków odpowiednich dla danej osoby, np. ''mujo me, myješ te, myje se'' „myję się, myjesz się, myje się”. Uwaga: w bierniku 2. osoby używa się jedynie formy długiej, np. ''mujete vas'', nigdy ''**mujete vi''.
  
 
====Pozostałe zaimki====
 
====Pozostałe zaimki====

Wersja z 17:00, 18 lip 2012

język rodzki
rodzku jezuk
Utworzenie: Vilén w 2008
Najnowsza wersja: 1.76
Sposoby zapisu: alfabet łaciński
Klasyfikacja: języki indoeuropejskie
języki słowiańskie
języki północnosłowiańskie (fikcyjne)
język rodzki
Przykład
Powszechna Deklaracja Praw Człowieka
Veche lydi sot serödzeni svobödeni i örveni ve dostöjenösti i pravåm. Öni — jesdäreni s’ orzumu i sevisti i delšeni otnösit se drugåm ve duchu bratrestva.
Lista conlangów


Język rodzki (rodzku jezuk) to fikcyjny północnosłowiański język sztuczny. Charakteryzuje się on silnymi wpływami języka szwedzkiego na fonologię, słownictwo i gramatykę; a także w małym stopniu języka szlawskiego (słownictwo, końcówka dop. l.m. -u) oraz fryzyjskiego i średniowysokoniemieckiego.

Pewne aspekty rodzkiego inspirowane są językiem sweńskim (główna inspiracja do powstania języka), rańskim, wozgijskim, zimnym oraz gardneńskim.


Nom dans les autres langues:

Langue Nom
Deutsch rotzische Sprache
Ελληνικά Ροδρική γλóσσα
English rothish language
Español idioma rodraco
Fielniska Rodziska tunga
Français langue rodraise
Latina lingua Rodrica
Olgittine rodtine, rece rodtic
Ral-ęmyt Rotrajzęmut sur'atkan
Svenska rodska språk

Alfabet i fonologia

a ä å b c ch d e g i j k l m
[a] [æ] [ɒ] [b] [ɕ] [x] [d] [ɛ] [ɡ] [i] [j] [k] [l] [m]
n o ö p r s š t u v y z (ts) (dz)
[n] [ɔ] [œ] [p] [r] [s] [ʃ] [t] [u] [v] [y] [z] [θ] [ð]
  • g jest wymawiane jako [j] w końcówkach -åg i -eg oraz w niektórych wyrazach.
  • ts dz w niektórych wyrazach mogą być wymawiane jako [ts dz].
  • zbitka ksk występująca przed końcówką niektórych przymiotników wymawiana jest [sk].
  • końcówka -adzet w liczebnikach od 11 do 19 wymawiana jest [azɛt].

Akcent

Wyrazy w języku rodzkim akcentowane są zazwyczaj na pierwszą sylabę, z wyjątkiem słów zawierających przedrostki (akcentowanych na drugą, np. påcistit), oraz niektórych zapożyczeń z języków obcych.

Mutacje

Przed niektórymi końcówkami mogą zachodzić następujące mutacje samo- i spółgłoskowe:

Przegłos (umlaut)

Polega na zmianie najbliższej samogłoski poprzedzającej końcówkę w następujący sposób:

  • a → ä
  • o, å → ö
  • u → y

Przy końcówkach oznaczany jest za pomocą gwiazdki *.

Palatalizacja

Polega na zmianie spółgłoski występującej tuż przed końcówką w następujący sposób:

  • k → c
  • g, ch → š
  • sk → šk
  • sg → šg

Przy końcówkach oznaczana jest za pomocą krzyża .

Jotacja

Polega na zmianie spółgłoski występującej tuż przed końcówką w następujący sposób:

  • t → ts
  • d → dz
  • k → c
  • s, z, g, ch → š
  • sk → šk
  • sg → šg
  • st, sd → ss

Przy końcówkach oznaczana jest za pomocą podwójnego krzyża .

Udźwięcznienie

Technicznie, nie jest to mutacja, a jedynie osobliwość ortograficzna w pisowni języka rodzkiego. Polega ona na zmianie znaku spółgłoskowego na jego odpowiednik dźwięczny, jeżeli znajdzie się on w pozycji pomiędzy samogłoskami.

Na występowanie tej „mutacji” nie ma żadnej reguły, jako że występuje ona jedynie w niektórych słowach zależnie od ich etymologii. Słowa w których zachodzi, powinny być odpowiednio oznaczone w słowniku.

Procesy fonetyczne zaszłe od języka prasłowiańskiego

Samogłoski

  • y → u / i (na końcu wyrazu)
  • a e ę ě [na początku wyrazu] → ja jö ję jě
  • ę ǫ → e o
  • a o u [przed C*(ь e ě i j)] → ä ö y
  • ъ, ь → e / Ø (na końcu wyrazu)
  • ě → i
  • o [z wyjątkiem sylaby akcentowanej, pozycji na początku lub końcu wyrazu, oraz -o- łączącego w złożeniach] → å
  • ije, eje [czasami] → e
  • ij, iji [między spółgłoskami] → i
  • ij [w innych przypadkach] → ej
  • -uj -aja -oje -ije [w końcówkach przymiotników] → -u -a -e -i
  • -i [w końcówce bezokolicznika] → -Ø

Spółgłoski

  • tj dj sj zj stj sdj → ts dz š ž ss ss
  • Cj → C
  • č ž šč ždž → c š šk šg
  • tl dl → kl gl
  • chl chr chv [na początku wyrazu] → l r v

Istniejące nieregularności

  • W wyrazie Rodzka i pokrewnych (rodzku itp.): brak wokalizacji jeru przed końcówką -ska, pozostałość po poprzedniej wersji języka.
  • Wyraz šenskina zamiast šeneškina: brak wokalizacji jeru z powodu częstości użycia, oraz uproszczenie fonetyczne nieistniejącej nigdzie zbitki nšk (zewnętrznie, także pozostałość po poprzedniej wersji języka, gdzie uproszczenie było uzasadnione istnieniem w wielu wyrazach zbitki nsk, a nieistnienie nigdzie nšk; na gruncie obecnej wersji języka, tego nie da się w ten sposób wytłumaczyć).
  • Uproszczenie końcówek typu -ågo, -ego do -åg, -eg z powodu częstości użycia.
  • W zaimkach typu moja, tvoja, zrównanie analogiczne do möja, tvöja, itp., pod wpływem zaimków typu möj, möje, möji, itp.
  • Czasownik posiłkowy mäm, mäš, itd.: skrócenie z powodu częstości użycia z czasownika jemät w przypadkach użycia posiłkowego, a także nieregularna odmiana na wzór odmiany czasównika dät.

Gramatyka

Rzeczownik

W języku rodzkim, rzeczowniki odmieniają się przez liczby oraz przypadki, i mają przyporządkowany jeden z trzech rodzajów (męski, żeński, nijaki), oraz jeden z sześciu wzorców deklinacji (I, II, III, IV, V, VI). Należy zwrócić uwagę, że te dwie rzeczy są od siebie niezależne, i odmiana według danego wzorca nie implikuje posiadania danego rodzaju – np. mimo że do wzorca III należą w większości rzeczowniki rodzaju żeńskiego, można trafić czasem tam na rzeczownik rodzaju męskiego, jak np. möškina (nom. m III).

Odmiana nieokreślona

  I II III IV V
l. poj. l. mn. l. poj. l. mn. l. poj. l. mn. l. poj. l. mn. l. poj. l. mn.
nom. -Ø, -u -i -o/-e -a -a -i -i -i, -a
gen. -a -u -a -u -i -u -i -ej -i -u
dat. -u -åm -u -åm -i * -am -i -em -i -em
acc. -Ø, -u -i -o/-e -a -o -i -i -i, -a

W mianowniku i bierniku liczby mnogiej rzeczowników V deklinacji, końcówka zależy od rodzaju – rzeczowniki rodzaju męskiego i żeńskiego przyjmują końcówkę -i, zaś rodzaju nijakiego, końcówkę -a. W kilku utartych wyrażeniach znajdują się pozostałości dawnych narzędnika i wołacza. Są to m.in.: Böše! „Boże!”, nötsim „nocą” czy sebogöm „żegnaj”.

Odmiana określona

Rzeczowniki określone tworzone są przez dodanie odpowiedniej końcówki odmiany określonej do odmienionego przez liczbę rzeczownika w mianowniku. Dodatkowo, jeżeli rzeczownik kończy się na spółgłoskę, przed końcówkę wstawia się -e- (w rodzaju męskim) bądź -a- (w rodzaju żeńskim), zaś jeżeli kończy się na -o, zamieniane jest ono na -å-.

  r. męski r. żeński r. nijaki
l. poj. l. mn. l. poj. l. mn. l. poj. l. mn.
nom. -t -ti -ta -ti -to -ta
gen. -tåg -tich -ti -tich -tåg -tich *
dat. -tåm -tim -tö -tim -tåm -tim *
acc. -t -ti -te * -ti -to -ta

Formy określonej używamy, gdy:

  • Wspomniano przedmiot po raz kolejny w tekście lub rozmowie.
  • Z sytuacji lub kontekstu wiadomo o jaki przedmiot chodzi.
  • Przedmiot jest jedyny w swoim rodzaju.
  • Przedmiot wysuwa się na plan pierwszy jako przedstawiciel grupy pokrewnych przedmiotów, jest uważany za przedstawiciela rodzaju.
  • Mówiący sygnalizuje, że chodzi mu o wszystkie elementy pewnego zbioru skończonego i wymiernego.

Użycie przypadków

Mianownik używany jest:

  • Jako podmiot zarówno zdań przechodnich, jak i nieprzechodnich.
  • Jako forma słownikowa.

Dopełniacz używany jest:

  • W funkcji posesywnej w relacjach przynależności.
  • W funkcji partytywnej.
  • Jako dopełnienie bliższe, gdy mowa jest o części.
  • Przy uczestnictwie w czynności, zarówno jako agens, jak i pacjens.
  • W funkcji opisowej, np. den pöbidi „dzień zwycięstwa”.

Celownik używany jest:

  • Jako dopełnienie dalsze.
  • Po przyimkach oznaczających znajdowanie się w danym miejscu, np. ve domu „w domu”.

Biernik używany jest:

  • Jako dopełnienie bliższe zdań przechodnich.
  • Po przyimkach oznaczających ruch do danego miejsca, np. ve dom „do domu”.

Przymiotnik

Przymiotniki odmieniają się przez liczbę i rodzaj, nie odmieniają się za to przez przypadki. Przyjmują one końcówki:

  l. poj. l. mn.
r. męski -u -i
r. żeński -a
r. nijaki -e

Przymiotniki stopniowane są przez wstawienie -iš- *‡ dla stopnia wyższego, bądź -ast *‡ dla stopnia najwyższego przed końcówką przymiotnika, np. vusu „wysoki” → vyšišu „wyższy”, vyšastu „najwyższy”.

Niektóre przymiotniki posiadają nieregularną formę stopnia wyższego i najwyższego:

Przymiotnik Stopień wyższy Stopień najwyższy
dobru (dobry) bölišu bölastu
malu (mały) menišu menastu
velku (duży) vecišu vecastu
zelu (zły) görišu görastu

Czasownik

Odmiana regularna

  I II III IV V Va VI
inf. -t * -t * -it -t * -t * -t * -åvät
sup. -t -t -it -t -t -t -åvat
imiesłowy
czynny --ötsu * -jötsu -ötsu -ötsu -jötsu -ötsu -ujötsu
bierny -nu -nu -enu ‡ -enu *† -tu -tu -åvanu
czas teraźniejszy
osoba l.p. l.m. l.p. l.m. l.p. l.m. l.p. l.m. l.p. l.m. l.p. l.m. l.p. l.m.
1. --o *‡ --em *‡ -jo -jem * -o ‡ -im -o -em *† -jo -jem * -o -em * -ujo -yjem
2. --eš *‡ --ete *‡ -ješ * -jete * -iš -ite -eš *† -ete *† -ješ * -jete * -eš * -ete * -yješ -yjete
3. --et *‡ --åt *‡ -jet * -jåt -it -et -et *† -åt -jet * -jåt -et * -åt -yjet -ujåt
czas przeszły I
1. -ch -chåm -ch -chåm -ach ‡ -achåm ‡ -ich *† -ichåm *† -jech * -jechåm * -ech * -echåm * -yjech -yjechåm
2. -še * -šete * -še * -šete * -äše ‡ -äšete ‡ -iše *† -išete *† -ješe * -ješete * -eše * -ešete * -yješe -yješete
3. -šet * -cho -šet * -cho -äšet ‡ -acho ‡ -išet *† -icho *† -ješet * -jecho * -ešet * -echo * -yješet -yjecho
tryb rozkazujący
  --i *‡ --ite *‡ -j * -jte * -i -ite -i *† -ite *† -j * -jte * -i * -ite * -yj -yjte
  • W przypadku czasowników zakończonych w bezokoliczniku na -ät -öt, forma podstawowa zakończona jest na -a -o.
  • W I konjugacji, jeżeli przed końcówką występują dwa myślniki, dodawana jest ona do formy powstałej przez usunięcie końcówki bezokolicznika wraz z samogłoską ją poprzedzającą.

Niektóre czasowniki posiadają odmienny rdzeń w formach bezokolicznika, supinum i imiesłowu biernego, a odmienny w pozostałych formach, np.:

  • brät (bera-) vb. I — np. branu, bero, bereš, berachåm, beri.
  • pit (pe-) vb. V — np. pitu, pejo, peješ, pejech, pej.
  • pereti (perem-) vb. Va — np. peretu, peremo, peremeš, peremech, peremi.

Czasowniki nieregularne

  być dawać jeść
inf. byt dät jitt
sup. but dat jitt
imiesłowy
czynny bötsu dajötsu jidötsu
bierny danu jidzenu
czas teraźniejszy
osoba l.p. l.m. l.p. l.m. l.p. l.m.
1. jest sot däm dam jim jime
2. däs däte jis jite
3. dast dadet jist jidet
czas przeszły I
1. bech bichåm dädich dädichåm jidich jidichåm
2. beše biste dädiše dädišete jidiše jidišete
3. bešet biše dädišet dädicho jidišet jidicho
tryb rozkazujący
  böd bödite dädz dädite jidz jidite

Czasowniki posiłkowe

  mäm mach tso bim
osoba l.p. l.m. l.p. l.m. l.p. l.m. l.p. l.m.
1. mäm mam mach machåm tso tsem bim bim
2. mäš mäte mäše mäšete tseš tsete bi bite
3. mät majåt mäšet macho tset tsot bi bo

Czasy

Czas teraźniejszy

Może służyć także do wyrażania przyszłości w przypadku czynności dokładnie umiejscowionych w czasie, np. Sutra, jedzem ve dom. „Jutro, idziemy do domu”.

Czas przeszły I (imperfectum)

Używamy go gdy coś stało się w przeszłości w określonym czasie. Jeśli czas czynności jest znany, nie ma potrzeby jego podawania.

Czas przeszły II (perfectum)

Tworzony jest za pomocą czasownika posiłkowego mäm + imiesłowu biernego w rodzaju nijakim (w przypadku czasowników nieprzechodnich – supinum + końcówki -e), np. jas mäm kypene. Używamy go w następujących sytuacjach:

  • Gdy czynność nie jest określona w czasie, jej czas jest nieznany bądź nieistotny dla przekazu, np. Ona mät bute ve Botštadu. „Ona była w Botsztadzie”.
  • Gdy czynność, która odbyła się i zakończyła w przeszłości ma następstwa w chwili obecnej, np. Ludomila mät sepite vela menåg. „Ludmiła wypiła za dużo” – wskutek czego np. nie może teraz prowadzić auta.
  • Gdy odcinek czasu zdefiniowany w zdaniu jeszcze się nie skończył, co wcale nie oznacza, że czynność musi trwać właśnie w tej chwili.
Czas zaprzeszły

Tworzony jest za pomocą czasownika posiłkowego mach + imiesłowu biernego w rodzaju nijakim (w przypadku czasowników nieprzechodnich – supinum + końcówki -e). Używamy go, gdy mówimy o dwóch zdarzeniach, które miały miejsce w przeszłości, przy czym jedno zdarzyło się wcześniej od drugiego.

Np. Kega Jöleg mäšet jesvörtsene jes gorda, sezvönäšet sestri. „Gdy Oleg wrócił z miasta, zadzwonił do siostry”.

Czas przyszły

Tworzony jest za pomocą czasownika posiłkowego tso + bezokolicznika, np. jas tso kupåvät.

Tryby

Tryb rozkazujący

Służy do wyrażania rozkazów, życzeń lub próśb.

W przypadku pierwszej i trzeciej osoby, wyrażany jest on analitycznie, poprzez wstawienie słowa da lub pysti na początku zdania, i użycie czasownika w trybie oznajmującym.

Tryb przypuszczający

Wyraża niepewność, warunkowość lub wyrażone pośrednio życzenie. Tworzony jest za pomocą czasownika posiłkowego bim + czasownika w czasie przeszłym I, np. jas bim kypach.

Zaimki

Osobowe i dzierżawcze

  osobowe dzierżawcze
nom. dat. acc. l. poj. l. mn.
  +C dł. kr. dł. kr. r.m. r.ż. r.n.
liczba pojedyncza
1. jas jam meni mi mene me möj möja möje möji
2. ti tis töbi ti tebe te tvöj tvöja tvöje tvöji
3. r.m. on nomu mu nogo go onåg
r.ż. ona nöj ji nöje je onöj
r.n. ono nomu mu nogo go onåg
liczba mnoga
1. mi mise nam nas ni näš näša näše näši
2. vi vise vam vas vi väš väša väše väši
3. öni nim im nich ich önich
zaimki zwrotne
  söbi si sebe se svöj svöja svöje svöji
  • Forma oznaczona +C używana jest w zastępstwie wyrażeń z czasownikiem „być”.
  • Forma krótka zaimków nie może być używana po przyimkach.
  • Zaimki zwrotne używane są jedynie w trzeciej osobie. W pozostałych przypadkach, używa się zaimków odpowiednich dla danej osoby, np. mujo me, myješ te, myje se „myję się, myjesz się, myje się”. Uwaga: w bierniku 2. osoby używa się jedynie formy długiej, np. mujete vas, nigdy **mujete vi.

Pozostałe zaimki

  pytające wskazujące nieokreślone upowszechniające przeczące
który? kotru tut / tamat nekotru kešgu šadenu
kto? keto neko veku niko
co? co neco vecho nic
ile? kölik tölik nekölik
czyj? cej necej nicej
jaki? kaku taku nekaku
jak? kak tak nekak
kiedy? kega sega / tega nekega vega niga
gdzie? kede tude / tam nekede vede nide
dokąd? koda soda nekoda vekoda nikoda
dlaczego? påcem påtom

Zaimki pochylone odmieniają się przez liczbę i rodzaj, zaś pogrubione odmieniają się dodatkowo przez przypadki. Jeżeli podano dwie formy oddzielone ukośnikiem, pierwsza to forma bliższa, zaś druga to forma dalsza.

Zaimki odmieniające się jedynie przez liczbę i rodzaj odmieniają się tak samo jak przymiotniki, oprócz zaimka cej i pokrewnych, które w rodzaju męskim liczby pojedynczej nie posiadają końcówki -u.

Odmieniające się przez przypadki
  keto co neko neco vecho niko nic
nom. keto co neko neco vecho niko nic
gen. kogo cego nekåg neceg vechåg nikåg niceg
dat. komu cemu nekåm necem vechåm nikåm nicem
acc. kogo co nekåg neco vecho nikåg nic
Odmieniające się przez liczbę, rodzaj i przypadki
  tut tamat veku
l. pojedyncza l. mn. l. pojedyncza l. mn. l. pojedyncza l. mn.
r.m. r.ż. r.n. r.m. r.ż. r.n. r.m. r.ż. r.n.
nom. tut tuta tuto tuti tamat tamta tamto tamti veku veka veke veki
gen. tutåg tutöj tutåg tutich tamtåg tamtöj tamtåg tamtich vekåg veköj vekåg vekich
dat. tutåm tutåm tutim tamtåm tamtåm tamtim vekåm vekåm vekim
acc. tut tuto tuto tuti tamat tamto tamto tamti veku veko veke vekich

Zobacz też