Język rodzki: Różnice pomiędzy wersjami

Z Conlanger
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Linia 36: Linia 36:
 
| Español
 
| Español
 
| idioma rodraco
 
| idioma rodraco
 +
|-
 +
| [[Fielniski|Fielniska]]
 +
| Rodziska tunga
 
|-
 
|-
 
| Français
 
| Français
Linia 42: Linia 45:
 
| Latina
 
| Latina
 
| lingua Rodrica
 
| lingua Rodrica
 +
|-
 +
| [[Olżycki|Olgittine]]
 +
| rodtine, rece rodtic
 
|-
 
|-
 
| [[język ęmucki|Ral'ęmyt]]
 
| [[język ęmucki|Ral'ęmyt]]

Wersja z 14:49, 9 kwi 2012

język rodzki
rodzku jezuk
Utworzenie: Vilén w 2008
Najnowsza wersja: 1.65
Sposoby zapisu: alfabet łaciński
Klasyfikacja: języki indoeuropejskie
języki słowiańskie
języki północnosłowiańskie (fikcyjne)
język rodzki
Przykład
Powszechna Deklaracja Praw Człowieka
Veche lydi rödzåt se svobödeni i örveni ve svöja dostöjenösti i pravåm. Öni — nadileni s’ orzumu i sevisti i delšeni spolu poståpät ve duchu bratrestva.
Lista conlangów


Język rodzki (rodzku jezuk) to fikcyjny północnosłowiański język sztuczny. Charakteryzuje się on silnymi wpływami języka szwedzkiego na fonologię, słownictwo i gramatykę; a także w małym stopniu języka szlawskiego (słownictwo, końcówka dop. l.m. -u) oraz fryzyjskiego i średniowysokoniemieckiego.

Pewne aspekty rodzkiego inspirowane są językiem sweńskim (główna inspiracja do powstania języka), rańskim, wozgijskim, zimnym oraz gardneńskim.


Nom dans les autres langues:

Langue Nom
Deutsch rotzische Sprache
Ελληνικά Ροδρική γλóσσα
English rothish language
Español idioma rodraco
Fielniska Rodziska tunga
Français langue rodraise
Latina lingua Rodrica
Olgittine rodtine, rece rodtic
Ral'ęmyt Rutraj'įmyt syr'atkan
Svenska rodska språk

Alfabet i fonologia

a ä å b c ch d e g i j k l m
[a] [æ] [ɒ] [b] [ɕ] [x] [d] [ɛ] [ɡ] [i] [j] [k] [l] [m]
n o ö p r s š t u v y z (ts) (dz)
[n] [ɔ] [œ] [p] [r] [s] [ʃ] [t] [u] [v] [y] [z] [θ] [ð]
  • g jest wymawiane jako [j] w końcówkach -åg i -eg oraz w niektórych wyrazach.
  • ts dz w niektórych wyrazach mogą być wymawiane jako [ts dz].

Akcent

Wyrazy w języku rodzkim akcentowane są zazwyczaj na pierwszą sylabę, z wyjątkiem słów zawierających przedrostki (akcentowanych na drugą, np. påcistit), oraz niektórych zapożyczeń z języków obcych.

Mutacje

Przed niektórymi końcówkami mogą zachodzić następujące mutacje samo- i spółgłoskowe:

Przegłos (umlaut)

Polega na zmianie najbliższej samogłoski poprzedzającej końcówkę w następujący sposób:

  • a → ä
  • o, å → ö
  • u → y

Przy końcówkach oznaczany jest za pomocą gwiazdki *.

Palatalizacja

Polega na zmianie spółgłoski występującej tuż przed końcówką w następujący sposób:

  • k → c
  • g, ch → š
  • sk → šk
  • sg → šg

Przy końcówkach oznaczana jest za pomocą krzyża .

Jotacja

Polega na zmianie spółgłoski występującej tuż przed końcówką w następujący sposób:

  • t → ts
  • d → dz
  • k → c
  • s, z, g, ch → š
  • sk → šk
  • sg → šg
  • st, sd → ss

Przy końcówkach oznaczana jest za pomocą podwójnego krzyża .

Udźwięcznienie

Technicznie, nie jest to mutacja, a jedynie osobliwość ortograficzna w pisowni języka rodzkiego. Polega ona na zmianie znaku spółgłoskowego na jego odpowiednik dźwięczny, jeżeli znajdzie się on w pozycji pomiędzy samogłoskami.

Na występowanie tej „mutacji” nie ma żadnej reguły, jako że występuje ona jedynie w niektórych słowach zależnie od ich etymologii. Słowa w których zachodzi, powinny być odpowiednio oznaczone w słowniku.

Procesy fonetyczne zaszłe od języka prasłowiańskiego

Samogłoski

  • y → u / i (na końcu wyrazu)
  • a e ę ě [na początku wyrazu] → ja jö ję jě
  • ę ǫ → e o
  • a o u [przed C*(ь e ě i j)] → ä ö y
  • ъ, ь → e / Ø (na końcu wyrazu)
  • ě → i
  • o [z wyjątkiem sylaby akcentowanej, pozycji na początku lub końcu wyrazu, oraz -o- łączącego w złożeniach] → å
  • ije, eje [czasami] → e
  • ij, iji [między spółgłoskami] → i
  • ij [w innych przypadkach] → ej
  • -uj -aja -oje -ije [w końcówkach przymiotników] → -u -a -e -i
  • -i [w końcówce bezokolicznika] → -Ø

Spółgłoski

  • tj dj sj zj stj sdj → ts dz š ž ss ss
  • Cj → C
  • č ž šč ždž → c š šk šg
  • tl dl → kl gl
  • chl chr chv [na początku wyrazu] → l r v

Istniejące nieregularności

  • W wyrazie Rodzka i pokrewnych (rodzku itp.): brak wokalizacji jeru przed końcówką -ska, pozostałość po poprzedniej wersji języka.
  • Wyraz šenskina zamiast šeneškina: brak wokalizacji jeru z powodu częstości użycia, oraz uproszczenie fonetyczne nieistniejącej nigdzie zbitki nšk (zewnętrznie, także pozostałość po poprzedniej wersji języka, gdzie uproszczenie było uzasadnione istnieniem w wielu wyrazach zbitki nsk, a nieistnienie nigdzie nšk; na gruncie obecnej wersji języka, tego nie da się w ten sposób wytłumaczyć).
  • Uproszczenie końcówek typu -ågo, -ego do -åg, -eg z powodu częstości użycia.
  • W zaimkach typu moja, tvoja, zrównanie analogiczne do möja, tvöja, itp., pod wpływem zaimków typu möj, möje, möji, itp.
  • Czasownik posiłkowy mäm, mäš, itd.: skrócenie z powodu częstości użycia z czasownika jemät w przypadkach użycia posiłkowego, a także nieregularna odmiana na wzór odmiany czasównika dät.

Gramatyka

Rzeczownik

W języku rodzkim, rzeczowniki odmieniają się przez liczby oraz przypadki, i mają przyporządkowany jeden z trzech rodzajów (męski, żeński, nijaki), oraz jeden z sześciu wzorców deklinacji (I, II, III, IV, V, VI). Należy zwrócić uwagę, że te dwie rzeczy są od siebie niezależne, i odmiana według danego wzorca nie implikuje posiadania danego rodzaju – np. mimo że do wzorca III należą w większości rzeczowniki rodzaju żeńskiego, można trafić czasem tam na rzeczownik rodzaju męskiego, jak np. möškina (nom. m III).

Odmiana nieokreślona

  I II III IV V
l. poj. l. mn. l. poj. l. mn. l. poj. l. mn. l. poj. l. mn. l. poj. l. mn.
nom. -Ø, -u -i -o/-e -a -a -i -i -i, -a
gen. -a -u -a -u -i -u -i -ej -i -u
dat. -u -åm -u -åm -i * -am -i -em -i -em
acc. -i, -u -o/-e -a -o -i -i -i, -a

W mianowniku i bierniku liczby mnogiej rzeczowników V deklinacji, końcówka zależy od rodzaju – rzeczowniki rodzaju męskiego i żeńskiego przyjmują końcówkę -i, zaś rodzaju nijakiego, końcówkę -a. W kilku utartych wyrażeniach znajdują się pozostałości dawnych narzędnika i wołacza. Są to m.in.: Böše! „Boże!”, nötsim „nocą” czy sebogöm „żegnaj”.

Odmiana określona

Rzeczowniki określone tworzone są przez dodanie odpowiedniej końcówki odmiany określonej do odmienionego przez liczbę rzeczownika w mianowniku. Dodatkowo, jeżeli rzeczownik kończy się na spółgłoskę, przed końcówkę wstawia się -e- (w rodzaju męskim) bądź -a- (w rodzaju żeńskim), zaś jeżeli kończy się na -o, zamieniane jest ono na -å-.

  r. męski r. żeński r. nijaki
l. poj. l. mn. l. poj. l. mn. l. poj. l. mn.
nom. -t -ti -ta -ti -to -ta
gen. -tåg -tich -ti -tich -tåg -tich *
dat. -tåm -tim -tö -tim -tåm -tim *
acc. -t -ti -te * -ti -to -ta

Formy określonej używamy, gdy:

  • Wspomniano przedmiot po raz kolejny w tekście lub rozmowie.
  • Z sytuacji lub kontekstu wiadomo o jaki przedmiot chodzi.
  • Przedmiot jest jedyny w swoim rodzaju.
  • Przedmiot wysuwa się na plan pierwszy jako przedstawiciel grupy pokrewnych przedmiotów, jest uważany za przedstawiciela rodzaju.
  • Mówiący sygnalizuje, że chodzi mu o wszystkie elementy pewnego zbioru skończonego i wymiernego.

Użycie przypadków

Mianownik używany jest:

  • Jako podmiot zarówno zdań przechodnich, jak i nieprzechodnich.
  • Jako forma słownikowa.

Dopełniacz używany jest:

  • W funkcji posesywnej w relacjach przynależności.
  • W funkcji partytywnej.
  • Jako dopełnienie bliższe, gdy mowa jest o części.
  • Przy uczestnictwie w czynności, zarówno jako agens, jak i pacjens.
  • W funkcji opisowej, np. den pöbidi „dzień zwycięstwa”.

Celownik używany jest:

  • Jako dopełnienie dalsze.
  • Po przyimkach oznaczających znajdowanie się w danym miejscu, np. ve domu „w domu”.

Biernik używany jest:

  • Jako dopełnienie bliższe zdań przechodnich.
  • Po przyimkach oznaczających ruch do danego miejsca, np. ve dom „do domu”.

Przymiotnik

Przymiotniki odmieniają się przez liczbę i rodzaj, nie odmieniają się za to przez przypadki. Przyjmują one końcówki:

  l. poj. l. mn.
r. męski -u -i
r. żeński -a
r. nijaki -e

Przymiotniki stopniowane są przez wstawienie -iš- *‡ dla stopnia wyższego, bądź -ast *‡ dla stopnia najwyższego przed końcówką przymiotnika, np. vusu „wysoki” → vyšišu „wyższy”, vyšastu „najwyższy”.

Niektóre przymiotniki posiadają nieregularną formę stopnia wyższego i najwyższego:

Przymiotnik Stopień wyższy Stopień najwyższy
dobru (dobry) bölišu bölastu
malu (mały) menišu menastu
veliku (duży) vecišu vecastu
zelu (zły) görišu görastu

Czasownik

Odmiana regularna

  I II III IV V Va VI
inf. -t * -t * -it -t * -t * -t * -åvät
sup. -t -t -it -t -t -t -åvat
imiesłowy
czynny --ötsu * -jötsu -ötsu -ötsu -jötsu -ötsu -ujötsu
bierny -nu -nu -enu ‡ -enu *† -tu -tu -åvanu
czas teraźniejszy
osoba l.p. l.m. l.p. l.m. l.p. l.m. l.p. l.m. l.p. l.m. l.p. l.m. l.p. l.m.
1. --o *‡ --em *‡ -jo -jem * -o ‡ -im -o -em *† -jo -jem * -o -em * -ujo -yjem
2. --eš *‡ --ete *‡ -ješ * -jete * -iš -ite -eš *† -ete *† -ješ * -jete * -eš * -ete * -yješ -yjete
3. --et *‡ --åt *‡ -jet * -jåt -it -et -et *† -åt -jet * -jåt -et * -åt -yjet -ujåt
czas przeszły I
1. -ch -chåm -ch -chåm -ach ‡ -achåm ‡ -ich *† -ichåm *† -jech * -jechåm * -ech * -echåm * -yjech -yjechåm
2. -še * -šete * -še * -šete * -äše ‡ -äšete ‡ -iše *† -išete *† -ješe * -ješete * -eše * -ešete * -yješe -yješete
3. -šet * -cho -šet * -cho -äšet ‡ -acho ‡ -išet *† -icho *† -ješet * -jecho * -ešet * -echo * -yješet -yjecho
tryb rozkazujący
  --i *‡ --ite *‡ -j * -jte * -i -ite -i *† -ite *† -j * -jte * -i * -ite * -yj -yjte
  • W przypadku czasowników zakończonych w bezokoliczniku na -ät -öt, forma podstawowa zakończona jest na -a -o.
  • W I konjugacji, jeżeli przed końcówką występują dwa myślniki, dodawana jest ona do formy powstałej przez usunięcie końcówki bezokolicznika wraz z samogłoską ją poprzedzającą.

Niektóre czasowniki posiadają odmienny rdzeń w formach bezokolicznika, supinum i imiesłowu biernego, a odmienny w pozostałych formach, np.:

  • brät (bera-) vb. I — np. branu, bero, bereš, berachåm, beri.
  • pit (pe-) vb. V — np. pitu, pejo, peješ, pejech, pej.
  • pereti (perem-) vb. Va — np. peretu, peremo, peremeš, peremech, peremi.

Czasowniki nieregularne

  być dawać jeść
inf. byt dät jitt
sup. byt dat jitt
imiesłowy
czynny bötsu dajötsu jidötsu
bierny danu jidzenu
czas teraźniejszy
osoba l.p. l.m. l.p. l.m. l.p. l.m.
1. jest sot däm dam jim jime
2. däs däte jis jite
3. dast dadet jist jidet
czas przeszły I
1. bech bichåm dädich dädichåm jidich jidichåm
2. beše biste dädiše dädišete jidiše jidišete
3. bešet biše dädišet dädicho jidišet jidicho
tryb rozkazujący
  böd bödite dädz dädite jidz jidite

Czasowniki posiłkowe

  mieć (pf.) być (fut.) być (cond.)
1. mäm mam bodo bödem bim bim
2. mäš mate bödeš bödem bi bite
3. mät majåt bödet bodåt bi bo
tr. rozk. mäj mäjte böd bödite

Czasy

Czas teraźniejszy

Może służyć także do wyrażania przyszłości, np. Sutra, jedzem ve dom „Jutro, idziemy do domu”.

Czas przeszły I (imperfectum)

Służy do wyrażania przeszłości, zarówno w aspekcie dokonanym, jak i niedokonanym.

Czas przeszły II (perfectum)

Służy do wyrażania zdarzeń przeszłych dokonanych, które mają skutki w teraźniejszości, bądź też nieokreślony jest czas ich wykonania.

Tworzony jest za pomocą czasownika posiłkowego „mieć (pf.)” + imiesłowu biernego, np. jas mäm kypenu.

Czas przyszły niedokonany

Może być używany jedynie z czasownikami niedokonanymi, i tworzony jest za pomocą czasownika posiłkowego „być (fut.)” + bezokolicznika, np. jas bodo kupåvät.

Czas przyszły dokonany

Może być używany jedynie z czasownikami dokonanymi, i wyrażany jest za pomocą formy czasu teraźniejszego, np. jas kypo.

Tryby

Tryb rozkazujący

Służy do wyrażania rozkazów, życzeń lub próśb.

W przypadku pierwszej i trzeciej osoby, wyrażany jest on analitycznie, poprzez wstawienie słowa da lub pysti na początku zdania, i użycie czasownika w trybie oznajmującym.

Tryb przypuszczający

Wyraża niepewność, warunkowość lub wyrażone pośrednio życzenie. Tworzony jest za pomocą czasownika posiłkowego „być (cond.)” + czasownika w czasie przeszłym I, np. jas bim kypach.

Zaimki

Osobowe i dzierżawcze

  osobowe dzierżawcze
nom. dat. acc. l. poj. l. mn.
  +C dł. kr. dł. kr. r.m. r.ż. r.n.
liczba pojedyncza
1. jas jam meni mi mene me möj möja möje möji
2. ti tis töbi ti tebe te tvöj tvöja tvöje tvöji
3. r.m. on nomu mu nogo go onåg
r.ż. ona nöj ji nöji je onöji
r.n. ono nomu mu nogo go onåg
liczba mnoga
1. mi misme nam nas ni näš näša näše näši
2. vi viste vam vas vi väš väša väše väši
3. öni nim im nich ich önich
zaimki zwrotne
  söbi si sebe se svöj svöja svöje svöji
  • Forma oznaczona +C używana jest w zastępstwie wyrażeń z czasownikiem „być”.
  • Forma krótka zaimków nie może być używana po przyimkach.

Pozostałe zaimki

  pytające wskazujące nieokreślone upowszechniające przeczące
który? kotru tut / tamat nekotru kešgu šadenu
kto? keto neko veku niko
co? co neco vecho nic
ile? kölik tölik nekölik
czyj? cej necej nicej
jaki? kaku taku nekaku
jak? kak tak nekak
kiedy? kega sega / tega nekega vega niga
gdzie? kede tude / tam nekede vede nide
dokąd? koda soda nekoda vekoda nikoda
dlaczego? påcem påtom

Zaimki pochylone odmieniają się przez liczbę i rodzaj, zaś pogrubione odmieniają się dodatkowo przez przypadki. Jeżeli podano dwie formy oddzielone ukośnikiem, pierwsza to forma bliższa, zaś druga to forma dalsza.

Odmieniające się przez liczbę i rodzaj
l. pojedyncza l. mn.
r.m. r.ż. r.n.
kotru kotra kotre kotri
nekotru nekotra nekotre nekotri
kešgu kešga kešge kešgi
šadenu šadena šadene šadeni
cej ceja ceje ceji
necej neceja neceje neceji
nicej niceja niceje niceji
kaku kaka kake käki
taku taka take täki
nekaku nekaka nekake nekäki
Odmieniające się przez przypadki
  keto co neko neco vecho niko nic
nom. keto co neko neco vecho niko nic
gen. kogo cego nekåg neceg vechåg nikåg niceg
dat. komu cemu nekåm necem vechåm nikåm nicem
acc. kogo co nekåg neco vecho nikåg nic
Odmieniające się przez liczbę, rodzaj i przypadki
  si tu veku
l. pojedyncza l. mn. l. pojedyncza l. mn. l. pojedyncza l. mn.
r.m. r.ż. r.n. r.m. r.ż. r.n. r.m. r.ż. r.n.
nom. tut tuta tuto tuti tamat tamta tamto tamti veku veka veke veki
gen. tutåg tutöj tutåg tutich tamtåg tamtöj tamtåg tamtich vekåg veköj vekåg vekich
dat. tutåm tutåm tutim tamtåm tamtåm tamtim vekåm vekåm vekim
acc. tut tuto tuto tuti tamat tamto tamto tamti veku veko veke vekich

Zobacz też