Język szybski 2.0: Różnice pomiędzy wersjami

Z Conlanger
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
m
m
 
(Nie pokazano 4 pośrednich wersji utworzonych przez tego samego użytkownika)
Linia 15: Linia 15:
 
*** '''szybski'''
 
*** '''szybski'''
 
|tekst=Altudisce sinn frijés änn gjelicés ana wöirta reitach gjeburás. Hir sinn mid tanna gjewittanach begjevás, änn scüll in gasta broterréds ens annerés donan.
 
|tekst=Altudisce sinn frijés änn gjelicés ana wöirta reitach gjeburás. Hir sinn mid tanna gjewittanach begjevás, änn scüll in gasta broterréds ens annerés donan.
}}
+
}}  
 
{{słownik}}
 
{{słownik}}
  
Linia 608: Linia 608:
 
| (a)-an  
 
| (a)-an  
 
|-
 
|-
|  rowspan="7"|'''Teraźniejszy oznajmujący'''
+
|  rowspan="5"|'''Teraźniejszy oznajmujący'''
 
|-
 
|-
 
| '''eis''' || (a)-a  
 
| '''eis''' || (a)-a  
Linia 616: Linia 616:
 
| '''his/ha/hit''' || (b)-it
 
| '''his/ha/hit''' || (b)-it
 
|-
 
|-
| '''wis''' || (a)-ās
+
| '''wis jus hir/hos''' || (a)-it
 
|-
 
|-
| '''jus''' || (b)-it
+
|  rowspan="4"|'''Przeszły oznajmujący'''
|-
 
| '''hir/hos''' || (a)-at
 
|-
 
|  rowspan="6"|'''Przeszły oznajmujący'''
 
 
| '''eis''' || (c)
 
| '''eis''' || (c)
 
|-
 
|-
Linia 629: Linia 625:
 
| '''his/ha/hit''' || (c)
 
| '''his/ha/hit''' || (c)
 
|-
 
|-
| '''wis''' || (d)-un
+
| '''wis jus hir/hos''' || (d)-un
|-
 
| '''jus''' || (d)-un
 
|-
 
| '''hir/hos''' || (d)-un
 
 
|-
 
|-
 
|  rowspan="2"|'''Teraźniejszy łączący'''
 
|  rowspan="2"|'''Teraźniejszy łączący'''
Linia 711: Linia 703:
 
| hlōtan || makian || seggan
 
| hlōtan || makian || seggan
 
|-
 
|-
|  rowspan="7"|'''Teraźniejszy oznajmujący'''
+
|  rowspan="5"|'''Teraźniejszy oznajmujący'''
 
|-
 
|-
 
| '''eis''' || hlōta || makia || sægga
 
| '''eis''' || hlōta || makia || sægga
Linia 719: Linia 711:
 
| '''his/ha/hit''' || hlø̄tit || makot || sagēt
 
| '''his/ha/hit''' || hlø̄tit || makot || sagēt
 
|-
 
|-
| '''wis''' || hlōtās || makōs || sæggās
+
| '''wis jus hir/hos''' || hlōtit || makot || sagēt
|-
 
| '''jus''' || hlø̄tit || makot || sagēt
 
|-
 
| '''hir/hos''' || hlōtat || makiat || sæggāt
 
 
|-
 
|-
|  rowspan="6"|'''Przeszły oznajmujący'''
+
|  rowspan="4"|'''Przeszły oznajmujący'''
 
| '''eis''' || hlōdda (< ''hlōtda'') || makdia || sagda
 
| '''eis''' || hlōdda (< ''hlōtda'') || makdia || sagda
 
|-
 
|-
 
| '''tus''' || hlø̄tīds || makōds || sagēds
 
| '''tus''' || hlø̄tīds || makōds || sagēds
 
|-
 
|-
| '''his/ha/hit''' || hlōdde (< ''hlōtde'') || makde || sagde
+
| '''his/ha/hit''' || hlōdde (< hlōtde) || makde || sagde
|-
 
| '''wis''' || hlōddun (< ''hlōtdun'') || makdun || sagdun
 
|-
 
| '''jus''' || hlōddun (< ''hlōtdun'') || makdun || sagdun
 
 
|-
 
|-
| '''hir/hos''' || hlōddun (< ''hlōtdun'') || makdun || sagdun
+
| '''wis jus hir/hos''' || hlōddun (< ''hlōtdun'') || makdun || sagdun  
 
|-
 
|-
 
|  rowspan="2"|'''Teraźniejszy łączący'''
 
|  rowspan="2"|'''Teraźniejszy łączący'''

Aktualna wersja na dzień 01:26, 20 kwi 2019

szybski
sibbīska tonna
Utworzenie: tqr w 2012
Ilość mówiących 230 000
Sposoby zapisu: łacinka, runy
Typologia: SOV, V2
Klasyfikacja: germańskie
  • zachodniogermańskie
    • anglo-fryzyjskie?
      • szybski
Kody
Conlanger–1 sib
Conlanger–3 pos.sib.tqr
Przykład
Powszechna Deklaracja Praw Człowieka
Altudisce sinn frijés änn gjelicés ana wöirta reitach gjeburás. Hir sinn mid tanna gjewittanach begjevás, änn scüll in gasta broterréds ens annerés donan.
Lista conlangów
Nuvola apps bookcase 1 blue.svg.png Zobacz też słownik tego języka.

Język szybski (sibbīska tonna) - język germański. Nie jest w żadnej istniejącej grupie języków germańskich, choć najbliżej mu do zachodnich. Jest to język bardzo konserwatywny - posiada pięć przypadków, brak rodzajników nieokreślonych, zachowane jest wygłosowe -z (które przeszło w -s), częściowo zachowane nosówki (jako -am itp).

Tło

Lupa2.gif
Główny artykuł: Królestwo Szybskie

Język wyewoluował na Wyspach Szybskich (naszych Azorach). Germanie dotarli na wyspy pod koniec III wieku, i z czasem odizolowali się zupełnie od reszty Europy. Kraina została odkryta przez Holendrów dopiero pod koniec XVII wieku, i aż do XX wieku pozostawała holenderskim protektoratem. Obecnie jest niepodległym państwem w unii personalnej z Królestwem Niderlandów. Długa izolacja sprzyjała zachowaniu wielu archaicznych cech języka, a także kultury i religii germańskiej.

Procesy fonetyczne

Podstawowymi procesami fonetycznymi był i-przegłos i a-przegłos. Ten pierwszy zachodził, gdy w kolejnej sylabie znajdowało się i bądź j, a drugi gdy a bądź o. Innym procesem była monoftongizacja, dzięki której w języku nie ma prawie żadnych dyftongów.

i-przegłos

a > æ
o > ø
u > y
au > øy > ȳ

a-przegłos

u > o
i > e

Monoftongizacja

au > ō
ai > ē
eu > ō
oi > ī

Geminacja przed j

Dotyczyła wszystkich spółgłosek z wyjątkiem r. Np:
gj > gg

Inne procesy fonetyczne

sts > ss
sks > chs
ks > chs

Wygłosowe z > s
Pozostałe z > r

ng > nn (przejście musiało nastąpić przed a-przegłosem, bo ten działał także przez gg)

th > t

Częściowo zachowane wygłosowe nosówki, np:
> -am

Choć na przykład w nijakich a-tematowych ã zniknęło, podobnie w bezokolicznikach.

Fonetyka

Samogłoski

Samogłoski języka szybskiego

Spółgłoski

Spółgłoski języka szybskiego

Ortografia

Istnieją dwa zapisy języka, jeden fonetyczny, drugi użytkowy. W słowniku i opisie języka używany jest zapis fonetyczny.

Dźwięki języka szybskiego
Zapis fonetyczny Zapis użytkowy IPA
a a /ɑ/
ā a /ɑː/
æ ä /æ/
ǣ ä /æː/
b b /b/
d d /d/
e e /ɛ/
ē e /eː/
f f /f/
g g /g/
h h /h/, [x] w wygłosie
ch ch /x/
i i /i/
ī i /iː/
j j /j/
k k /k/
kw kw /kʷ/
l l /l/
m m /m/
n n /n/
gn gn /ɲn/ ([ɲ] w zbitkach)
o o /ɔ/
ō o /oː/
ø ö /œ/
ø̄ ö /øː/
p p /p/
r r /r/
s s /s/
sk sk /ʃ/
t t /t/
u u /u/
ū u /uː/
w w /w/
hw hw /ʍ/
y ü /y/
ȳ ü /yː/

Gramatyka

Rzeczowniki

Deklinacja opiera się na rdzeniach. Nazwy rdzeni zostały z dawnej odmiany.

a-temat

Do tej klasy należą także dawne an- i u- tematy.

Deklinacja wōlfs (m) - wilk
l. pojedyncza l. mnoga
Nom. wōlfs wolfos
Gen. wolfas wolfo
Dat. wolfe wolfās
Acc. wolfam wolfēs
Instr. wolfa wolfēs
Deklinacja jok (n) - jarzmo
l. pojedyncza l. mnoga
Nom. jok joka
Gen. jōks joko
Dat. joke jokās
Acc. jok jokēs
Instr. joka jokēs

ō-temat

Deklinacja yeva (f) - dar
l. pojedyncza l. mnoga
Nom. gjeva gjevos
Gen. gjēvas gjevo
Dat. gjeve gjevōs
Acc. gjevam gjevūs
Instr. gjeva gjevūs

i-temat

Deklinacja scyids (f) - obowiązek
l. pojedyncza l. mnoga
Nom. scylds scyldis
Gen. scyldis scyldo
Dat. scylde scyldēs
Acc. scyldam scyldīs
Instr. scyldi scyldīs

r-temat

Każdy rodzaj może mieć ten temat.

Deklinacja mōder (f) - matka
l. pojedyncza l. mnoga
Nom. mōder mōders
Gen. mōders mōdero
Dat. mōdere mōderōs
Acc. mōderum mōderūs
Instr. mōderi mōderūs

temat spółgłoskowy

Każdy rodzaj może mieć ten temat.

Deklinacja fōts (m) - stopa
l. pojedyncza l. mnoga
Nom. fōts fø̄ts
Gen. fø̄ts fōto
Dat. fø̄te fōtōs
Acc. fōtum fōtūs
Instr. fōti fōtūs

Liczebniki

Główne

  • 1. ēns
  • 2. twe
  • 3. tris
  • 4. fø̄r
  • 5. fīf
  • 6. seis
  • 7. sēvn
  • 8. aita
  • 9. nø̄n
  • 10. tēin


  • 11. ēnēlf
  • 12. twēlf
  • 13. tritēin
  • 14. fēttēin
  • 15. fīftēin
  • 16. sēstēin
  • 17. sēvtēin
  • 18. aitatēin
  • 19. nø̄tēin


  • 20. twētīgs
  • 30. trītīgs
  • 40. fēttīgs
  • 50. fīftīgs
  • 60. seistīgs
  • 70. hūnnsēvtīgs
  • 80. hūnnaitatīgs
  • 90. hūnnnēwtīgs
  • 100. hūnnēintīgs
  • 110. hūnnēlftīgs
  • 120. hūnnwēlftīgs, hūnnrad


  • 1000. tusonna
  • 1200. stōrstusonna

Porządkowe

  • 1. fyriss
  • 2. anners
  • 3. triddo
  • 4. fōrto
  • 5. fīfto
  • 6. seisto
  • 7. sēinno
  • 8. aito
  • 9. nø̄nno
  • 10. tēinno
  • 11. ēnēlto
  • 12. twēlto

Odmiana

ēns - jeden

Deklinacja liczebnika ēns - jeden
m. sg m. pl f. sg f. pl n. sg n. pl
Nom. ēns ēne ēna ēnos ēn ēnas
Gen. ēnas ēnēro ēnēros ēnēro ēnas ēnēra
Dat. ēnamme ēnās ēnēri ēnās ēmamme ēnās
Acc. ēna ēnēs ēna ēnēs ēna ēnēs
Instr. ēna ēnes ēnēra ēnēs ēna ēnēs

twe - dwa

Deklinacja twe - dwa
m f n
Nom. twe twos twe
Gen. twæjo twæjo twæjo
Dat. twēs twēs twēs
Acc. twās twos twe
Instr. twēs twēs twēs

tris - trzy

Deklinacja tris - trzy
m, f, n
Nom. tris
Gen. tro
Dat. trēs
Acc. trīs
Instr. trīs

fewor - cztery

Deklinacja fewor - cztery
m, f, n
Nom. fewor
Gen. feworo
Dat. fewōrms
Acc. fewor
Instr. fewor

Czasowniki

Odmiana mocna

Wzór odmiany

Czas Zaimek
Bezokolicznik (a)-an
Teraźniejszy oznajmujący
eis (a)-a
tus (b)-irt
his/ha/hit (b)-it
wis jus hir/hos (a)-it
Przeszły oznajmujący eis (c)
tus (c)-t
his/ha/hit (c)
wis jus hir/hos (d)-un
Teraźniejszy łączący eis/tus/his/ha/hit (a)-e
wis/jus/hir/hos (a)-en
Przeszły łączący eis/tus/his/ha/hit (d)-i
wis/jus/hir/hos (d)-in
Rozkazujący Pojedyncza (a)
Mnoga (a)-it
Imiesłów czynny (teraźniejszy) (a)-ans
Imiesłów bierny (przeszły) (e)-ās

Wzór przegłosów

Podana lista jest podstawowa, oczywiście głoski mogą także ulec i-przegłosowi.

1 2 3 4 5 6
(b) i u i e a a
(c) ē ō ā ā ā ō
(d) i u u e e o
(e) i u u u e a

Odmiana słaba

Są trzy wzorce odmiany, z czego trzeci w zaniku.

Czas Zaimek 1 - słuchać 2 - robić 3 - mówić
Bezokolicznik hlōtan makian seggan
Teraźniejszy oznajmujący
eis hlōta makia sægga
tus hlø̄tist makost sagēst
his/ha/hit hlø̄tit makot sagēt
wis jus hir/hos hlōtit makot sagēt
Przeszły oznajmujący eis hlōdda (< hlōtda) makdia sagda
tus hlø̄tīds makōds sagēds
his/ha/hit hlōdde (< hlōtde) makde sagde
wis jus hir/hos hlōddun (< hlōtdun) makdun sagdun
Teraźniejszy łączący eis/tus/his/ha/hit hlōte maka sægga
wis/jus/hir/hos hlōtets makom sæggēm
Przeszły łączący eis/tus/his/ha/hit hlōdded (< hlōtded) makded sagded
wis/jus/hir/hos hlø̄ddin (< hlōtdin) makdin sagdīn
Rozkazujący Pojedyncza hlōt mak sag
Mnoga hlø̄tit makot sagēt
Imiesłów czynny (teraźniejszy) hlōtans makōns sæggans
Imiesłów bierny (przeszły) hlø̄tīds makōds sagads

Czasowniki nieregularne

Czas Zaimek być (prawdy niezmienne) być
Bezokolicznik bian wesan
Teraźniejszy oznajmujący
eis būma im
tus būst irt
his/ha/hit but ist
wis bōs īrm
jus bōt īrt
hir/hos būnat sinn
Przeszły oznajmujący eis bōs was
tus bōst wast
his/ha/hit bōs was
wis bōm wērn
jus bōm wert
hir/hos bōm wērn
Teraźniejszy łączący eis/tus/his/ha/hit biwe sia/siest/sie
wis/jus/hir/hos biwin sin/sie/sin
Przeszły łączący eis/tus/his/ha/hit bōmi wer/wērs/wer
wis/jus/hir/hos bīn werin/werit/werin
Rozkazujący Pojedyncza bo wes
Mnoga bōt wesit
Imiesłów czynny (teraźniejszy) bōmans wesans
Imiesłów bierny (przeszły) (bōmās) (wesās)

Czasowniki preterite-present

Zaimki

Deklinacja eis/wis - ja/my
l. pojedyncza l. mnoga
Nom. eis wis
Gen. mēns ūrs
Dat./Instr. mis ūss
Acc. ma ūs
Deklinacja tus/jus - ty/wy
l. pojedyncza l. mnoga
Nom. tus jus
Gen. tēns īrs
Dat./Instr. tis īss
Acc. ta īws
Deklinacja his/hir - on, oni
l. pojedyncza l. mnoga
Nom. his hir
Gen. hes hera
Dat. hēmm hēms
Acc. hina hīms
Instr. hina hīms
Deklinacja hit/hija - ono, one
l. pojedyncza l. mnoga
Nom. hit hir
Gen. hes hera
Dat. hēmm hēms
Acc. hite hīms
Instr. hite hīms
Deklinacja ha/hos - ona, one
l. pojedyncza l. mnoga
Nom. ha hos
Gen. hērs hera
Dat. heri hēms
Acc. hera hīms
Instr. hera hīms
Deklinacja hvas - kto, co
m n f
Nom. hvas hvat hva
Gen. hves hves hves
Dat. hvāmm hvāmm hveri
Acc. hvana hvat hva
Instr. hva hva hvera

Rodzajniki

Deklinacja rodzajnika określonego
m. sg m. pl n. sg n. pl f. sg f. pl
Nom. tas te tat tos ta tos
Gen. tes tēro tes tēro tes tēro
Dat. tāmm tēms tāmm tēms tēri tēms
Acc. tana tans tat tos ta tos
Instr. tana tans ta tos tēra tos

Przymiotniki

Tak samo, jak rzeczowniki, przymiotniki odmieniają się według rdzeni, zaszły tu jednak większe uproszczenia.

a-temat

Deklinacja blīns - ślepy, m, n
l. pojedyncza l. mnoga
Nom. blīns¹ blinne²
Gen. blinnas blinnes
Dat. blinname blinnēs
Acc. blinna blinnās
Instr. blinna blinnās

¹ neut. blinn ² neut. blinna

Deklinacja blinna - ślepa, f
l. pojedyncza l. mnoga
Nom. blinna blinnos
Gen. blinners blinnes
Dat. blinneri blinnēs
Acc. blinno blinnās
Instr. blinno blinnās

i-temat

Odmiana identyczna jak przy rdzeniu a, ale występuje i-przegłos w ostatniej sylabie tematu.

odmiana słaba

Odmiana identyczna do odmiany rzeczowników wg. a-tematu dla rodzaju męskiego i nijakiego, i do ō-tematu dla rodzaju żeńskiego. Występuje rzadko.

Stopniowanie przymiotników i przysłówków

Stopniowanie
stopień wyższy stopień najwyższy
przysłówki -es(o) -ist
przymiotniki -ers -iss (rdz ist-)

Składnia

Język szybski charakteryzuje się archaicznym szykiem SOV, ale w przypadku obecności w zdaniu więcej niż jednego czasownika, ten główny wędruje na drugie miejsce w zdaniu, zgodnie z szykiem V2. W pytaniach i trybie rozkazującym występuje natomiast VSO. Przymiotniki i przysłówki występują zazwyczaj przed słowami opisywanymi, podobnie z np. rzeczownikami w genitywie.

Posiadanie narzędnika odróżnia ten język od innych języków germańskich, nie występuje tu znana np. z niemieckiego opozycja celownik-biernik. Narzędnik jest używany także jako miejscownik, np. in himena - w niebie.

Słowotwórstwo

Lupa2.gif
Główny artykuł: Słowotwórstwo języka szybskiego

Język szybski ma wiele sposobów na tworzenie nowych słów. Podstawowym jest użycie sufiksów i prefiksów. W dużej części ich funkcja nie zmieniła się mocno od czasów wspólnogermańskich. Innym sposobem są złożenia, dość często tutaj używane. Słowotwórstwo pomaga w utworzeniu ogromnej ilości słów, które okazały się być potrzebne. Język raczej nie zapożycza z obcych języków, posiada na przykład własne słowo na Internet - Genett. Świadczy to o silnym puryźmie językowym.

Teksty

Lupa2.gif
Główny artykuł: Literatura języka szybskiego

Ojcze nasz

Atto urs, hwa in himena but,
wes tens namo helagons,
kem tens rikk, wert tens willo,
hwa in himena, swo in erta.
Geb urs dagegga hlevam uss tamde,
änd farget urs sündus uss,
hwa wis uss banes fargeten,
änd led niwichs us ta beteggam,
ak ner us fram üvele.
Amen.

Pierwszy artykuł Deklaracji Praw Człowieka

Altudisce sinn frijés änn gjelicés ana wöirta reitach gjeburás. Hir sinn mid tanna gjewittanach begjevás, änn scüll in gasta broterréds ens annerés donan.

Początek Księgi Rodzaju

1. In tana beginnegga, God tana himenam toch erton makde. 2. Änd so erta geskaplosta tomach was, ändi mürgeta up dopts flache was. Änd Gods sewala up dopts waterus flat. 3. Änd God sagde: “Bo locht!” Änd locht bekam. 4. Änd Gods locht sah, hes god wer, änd God to mürgeti fram tamme lochte skar. 5. Änd God tat locht dagam toch mürgeton nachte namde, änd evandam kam, morganamuch kam, tana fürsta dagam.

Bajka Schleichera

Ana holma, äws hva wollo neis havde, hänstams gjesah. Ens hävga wannam drog, ens micla bar, änn ens guman sweits bar. Ta äws ta tems hänstas gjesagde: “Mens herto äkit, hvann seiwa hva gumo ta hänstas drevit”. Te hänstos änwet: “Hlot, äws! Ure hertes akat, hvann seiwas hva gumo, tas fäds, tena wolla für warma kleti für hemm nemit. Änn äws wollo neis havet”. It hlotans, ta äws in foldon gjefloh.

/ənə houlmə æws ʁɑ wuʎə neɪs hɑudə hæɪʃtəms ʝəsɑx/
/əns hæugə wonːəm dɹog əns meɪʧʎə bɑɪ ænː əns goumən sweɪʦ bɑɪ/
/tə æws tə təms hæɪʃtəms ʝəsɑɪdə mens heɪtə æɪkət ʁɑnː seɪwə ʁɑ goumə tə hæɪʃtəs dɹeɪvət/
/tə hæɪʃtəs ænwət ʎot æws uɹə heɪtəs ɑukət, ʁɑnː seɪwəs ʁɑ goumə təs fæz/
/tənə wuʎə fyɪ woɪmə ʃeɪtə fyɪ hemː nemət ænn æws wuʎə neɪs hɑuvət/
/ət ʎoutəns tə æws ən foɪdən ʝeɪlox/