Język wielkopolski: Różnice pomiędzy wersjami

Z Conlanger
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Linia 1: Linia 1:
{{r|Ten język jest już '''porzucony'''.}}
 
 
 
{{język|
 
{{język|
 
|kolor=#FFFF00
 
|kolor=#FFFF00
 
|kolor tabela=#F0F0F0
 
|kolor tabela=#F0F0F0
 
|nazwa=wielkopolski
 
|nazwa=wielkopolski
|nazwa własna=wjelkòpòlyś
+
|nazwa własna=wjelkôpôlyś śpraucha
 
|alfabet=łaciński
 
|alfabet=łaciński
 
|regiony=Wielkopolska
 
|regiony=Wielkopolska
Linia 19: Linia 17:
 
'''Język wielkopolski''' to język zachodniogermański wywodzący się z języka niemieckiego, z silnymi wpływami języka polskiego oraz jego dialektów wielkopolskich w fonologii, gramatyce i słownictwie, używany głównie na terenie zachodniej Wielkopolski.
 
'''Język wielkopolski''' to język zachodniogermański wywodzący się z języka niemieckiego, z silnymi wpływami języka polskiego oraz jego dialektów wielkopolskich w fonologii, gramatyce i słownictwie, używany głównie na terenie zachodniej Wielkopolski.
  
__TOC__
 
 
==Alfabet i fonetyka==
 
==Alfabet i fonetyka==
W tabeli podano także najczęściej używane do zapisu danych dźwięków litery w dawnych pisowaniach Cyglerowskiej oraz według ''Fërejn fyr Etymòlogiś Òrtografja'' (''Verein für Etymologisch Wortografia'', VEW).
+
{| cellspacing="10" style="text-align: center;"
 
+
|- style="font-size: 1.5em;"
{| class="wikitable" style="table-layout: fixed;" width="80%"
+
|  a  ||  b  ||  c  ||  ć  ||  d  ||  e  ||  ë  ||  f  ||  g  ||  h  || || j
!style="width: 70px;"|Zapis
 
!style="width: 70px;"|IPA
 
!style="width: 70px;"|Cyglër
 
!style="width: 70px;"|VEW
 
!Uwagi
 
 
|-
 
|-
|'''a'''|| [a] || a || a ||
+
| [a] || [b] || [ts] || [tʃʲ] || [d] || [ɛ] || [ə] || [f] || [g] || [h] || [i] || [j]
 +
|- style="font-size: 1.5em;"
 +
|  k  ||  l  || ł  ||  m  ||  n  ||  o  ||  ô  ||  p  ||  r  ||  s  || ś  || t
 
|-
 
|-
|'''b'''|| [b] || b || b ||
+
| [k] || [l] || [w] || [m] || [n] || [ɔ] || [wɔ] || [p] || [r] || [s] || [ʃʲ] || [t]
 +
|- style="font-size: 1.5em;"
 +
|  u  ||  w  ||  y  ||  z  ||  ź  || (au) || (ch) || (dź)  || (ng) || (ou) || (ôu)
 
|-
 
|-
|'''c'''|| [͡ts] || c || z, tz ||
+
| [u] || [v] || [ɨ] || [z] || [ʒʲ] || [aʊ] || [x] || [dʒʲ] || [ŋ]  || [ɔʊ] || [wɨ]
|-
+
|}
|'''ć'''|| [͡tʆ]/[͡tʃʲ] || ć, cz || tsch ||
+
 
|-
+
* '''i''' przed samogłoską wymawiane jest jako [ij]
|'''d'''|| [d] || d || d ||
+
* '''w''' przed '''ô''' nie jest wymawiane
|-
+
* półspółgłoski zapisywane podwójnie czyta się pojedynczo
|'''e'''|| [ɛ] || e || e, ä, ö ||
+
 
|-
+
==Ewolucja z języka niemieckiego==
|'''ë'''|| [ə] || a || ër, ë, e ||
+
===Zmiany fonetyczne===
|-
+
* skrócenie długich [], [uː] oraz [yː] (ale [iː] przes samogłoskami → [ij])
|'''f'''|| [f] || f || f, v ||
+
* przejście długiego [ɛː], [], [øː] oraz [aɪ̯] w '''ej'''
|-
+
* przejście długiego [oː] oraz [] w '''ou'''
|'''g'''|| [g] || g, gi || g || przed '''e''' oraz apostrofem wymawiane []/[gʲ]
+
* przejście długiego [] w '''au'''
|-
+
* przejście [y] w '''y'''
|'''h'''|| [h] || h || h ||
+
* przejście krótkiego [i] po zębowych w '''y'''
|-
+
* przejście [eːɐ] w ''''''
|'''i'''|| [i] || i, ij || i, ij ||przed samogłoską wymawiane [ij]
+
* przejście końcowego [ə] w '''a'''
|-
+
* zmieszanie [ɐ] oraz [ə]
|'''j'''|| [j] || j || j, i ||
+
* dyftongizacja '''o''' oraz '''ou''' na początku wyrazu, po samogłosce oraz po spółgłoskach '''p, b, f, w, m, k, g, h, ch'''
|-
+
* wypadnięcie '''w''' przed samogłoskami zdyftongizowanymi
|'''k'''|| [k] || k, ki || k, ck || przed '''e''' oraz apostrofem wymawiane []/[]
+
* przejście [ʃ] oraz [ç] w '''ś''', a także dopasowanie innych szumiących do jego miejsca artykulacji
|-
+
* przejście [l] w '''ł''' przed spółgłoskami i na końcu wyrazu – z wyjątkiem pozycji, gdzie ta spółgłoska jest sylabiczna
|'''l'''|| [l] || l || l, lj ||
+
* przejście [pf] w '''f'''
|-
+
 
|'''ł'''|| [w] || ł || l ||
+
===Zmiany gramatyczne===
|-
+
* zanik rodzajników, uogólnienie dopełniacza liczby pojedynczej rzeczowników męskich i nijakich na wszystkie rzeczowniki
|'''m'''|| [m] || m || m ||
+
* uogólnienie końcówki liczby mnogiej '''-n''' na wszystkie rzeczowniki
|-
+
* uproszczenie odmieny przymiotników do jedynie formy predykatywnej, formy nie-predykatywnej liczby mnogiej i formy nie-predykatywnej liczby pojedynczej
|'''n'''|| [n] || n || n ||
+
* wyrównanie niektórych alternacyj rzeczownika przy pluralizacji i czasownika przy odmianie (ale nie wszystkich)
|-
+
* swoboda umiejscowienia przedrostków rzeczowników rozdzielnie złożonych w zdaniu
|'''ń'''|| [ɲ] || ń, ni || nj ||
+
* zanik czasów Imperfekt/Präteritum, Plusquamperfekt oraz Futur II
|-
+
* zastąpienie form grzecznościowych zaimków poprzez rzeczowniki '''Hërr''' i '''Frou'''
|'''o'''|| [ɔ] || o || o ||
+
 
|-
+
==Przykładowe teksty==
|'''ò'''|| [wɛ] || o || o, wo ||
+
===Modlitwa Pańska===
|-
+
''Z prawej strony zamieszczono dla porównania tekst niemiecki''
|'''p'''|| [p] || p || p ||
+
{| class="wikitable"
|-
+
| Fautë unzë, wi ist in himml,
|'''r'''|| [r] || r || r ||
+
| Vater unser im Himmel,
|-
 
|'''s'''|| [s] || s || s, ss, ş ||
 
|-
 
|'''ś'''|| [ʆ]/[ʃʲ] || ś, sz || sch, s ||
 
|-
 
|'''t'''|| [t] || t || t ||
 
|-
 
|'''u'''|| [u] || u || u ||
 
|-
 
|'''ù'''|| [wɨ] || u || u, wu ||
 
 
|-
 
|-
|'''w'''|| [v] || w || w || niewymawiane przed '''ò''' oraz '''ù'''
+
| hejlyś wiëda dejn nauma.
 +
| geheiligt werde dein Name.
 
|-
 
|-
|'''y'''|| [ɨ] || y || y, ü ||
+
| Dejn rejś kômma.
 +
| Dein Reich komme.
 
|-
 
|-
|'''z'''|| [z] || z || s ||
+
| Dejn willa wiëda,
 +
| Dein Wille geschehe,
 
|-
 
|-
|'''ź'''|| [ʓ]/[ʒʲ] || ź, ż || sch || rzadkie
+
| wi in himml, zou ôuf iëda.
 +
| wie im Himmel so auf Erden.
 
|-
 
|-
! colspan="5" | Dwuznaki
+
| Unzë tejglyśa brout gib unz hôjta.
 +
| Unser tägliches Brot gib uns heute.
 
|-
 
|-
|'''ch'''|| [x] || ch || ch ||
+
| Und fëgib unz unzë śułdn,
 +
| Und vergib uns unsere Schuld,
 
|-
 
|-
|'''dź'''|| [͡dʓ]/[͡dʒʲ] || dź, dż || dsch || rzadkie
+
| wi ôuch wië fëgejbn unzën śułdygën.
 +
| wie auch wir vergeben unsern Schuldigern.
 
|-
 
|-
|'''ej'''|| [eɪ] || ej || ei ||
+
| Und nyśt fyra unz in fëzuchung,
 +
| Und führe uns nicht in Versuchung,
 
|-
 
|-
|'''oj'''|| [ɔɪ] || oj || äy, ey ||
+
| zondën ëlejza unz fôn śleśtn.
 +
| sondern erlöse uns von dem Bösen.
 
|-
 
|-
|'''òj'''|| [weɪ] || oj || äy, ey ||
+
| Amen.
|-
+
| Amen.
|'''ou'''|| [uʊ] || ó || ou ||
 
|-
 
|'''òu'''|| [wu] || ó || ou, wou ||
 
 
|}
 
|}
'''Uwagi:'''
 
* Przestarzałe ([ʆ], [ʓ], [ᶄ], [ᶃ]) symbole IPA są używane tradycyjnie oraz ze względów praktycznych.
 
 
<div style="clear:both"></div>
 
 
==Ewolucja z języka niemieckiego==
 
===Samogłoski===
 
* Skrócenie długich '''i''' oraz '''u'''
 
* Przejście długich '''a''', '''e''' oraz '''o''' w '''o''', '''ej''' oraz '''ou'''
 
* Przejście krótkiego '''i''' po spółgłoskach zębowych w '''y'''
 
* Przejście umlautowanych: '''ä''' i '''ö''' w '''e''' oraz '''ü''' w '''y'''
 
* Uproszczenie dyftoungu '''au''' w '''ou'''
 
* Dyftongizacja '''o''', '''u''' oraz '''ou''' do '''ò''', '''ù''' oraz '''òu''' na początku wyrazu, po samogłosce oraz po spółgłoskach (p, b, f, v, m, k, g, h, ch)
 
* Przejście '''er''' oraz '''ehr''' w '''ë'''
 
  
 +
<!--
 
==Gramatyka==
 
==Gramatyka==
 
===Rzeczownik===
 
===Rzeczownik===
Linia 233: Linia 212:
 
Strona zwrotna - tworzona jest przez dodanie zaimka zwrotnego ''zyŝ'' do czasownika, np. ''Waśe zyś'' - „Myję się”. W przeciwieństwie do języka niemieckiego, a w zgodzie z językiem polskim, zaimek zwrotny jest nieodmienny i zawsze ma taką samą formę.
 
Strona zwrotna - tworzona jest przez dodanie zaimka zwrotnego ''zyŝ'' do czasownika, np. ''Waśe zyś'' - „Myję się”. W przeciwieństwie do języka niemieckiego, a w zgodzie z językiem polskim, zaimek zwrotny jest nieodmienny i zawsze ma taką samą formę.
  
<!--
 
 
====Imiesłowy====
 
====Imiesłowy====
 
Czasowniki w jezyku wielkopolskim mogą tworzyć dwa rodzaje imiesłowów:
 
Czasowniki w jezyku wielkopolskim mogą tworzyć dwa rodzaje imiesłowów:
Linia 358: Linia 336:
 
|-
 
|-
 
|50. || robak || Wurm || wùrm
 
|50. || robak || Wurm || wùrm
|}
 
 
==Przykładowe teksty==
 
===Modlitwa Pańska===
 
''Z prawej strony zamieszczono dla porównania tekst niemiecki''
 
{|border="1" style="border-collapse:collapse;border-width:0;width: 100%;"
 
|Fatè ùnzè, wi ist in himmèl,
 
|Vater unser im Himmel,
 
|-
 
|hejlyẑ wird dejn noma.
 
|geheiligt werde dein Name.
 
|-
 
|Kòmm kénjrejŝ dejn.
 
|Dein Reich komme.
 
|-
 
|Wird willa dejn, wi in himmèl, zó ôf èda.
 
|Dein Wille geschehe, wie im Himmel so auf Erden.
 
|-
 
|Brota ùnz teglyẑ géb ùnz hòjte.
 
|Unser tägliches Brot gib uns heute.
 
|-
 
|I fègéb ùnz ùnzen ŝułden,
 
|Und vergib uns unsere Schuld,
 
|-
 
|wi ôch wiè fègébem ùnzen ŝułdygren.
 
|wie auch wir vergeben unsern Schuldigern.
 
|-
 
|I njefyr ùnz in fèzuchùng,
 
|Und führe uns nicht in Versuchung,
 
|-
 
|abè erłéz ùnz fòn ŝleŝta. Amen.
 
|sondern erlöse uns von dem Bösen. Amen.
 
 
|}
 
|}
  
Linia 396: Linia 342:
 
* [[Język pilchowski]] - język oparty na podobnym pomyśle
 
* [[Język pilchowski]] - język oparty na podobnym pomyśle
 
-->
 
-->
 
==Linki zewnętrzne==
 
* [http://www.conlanger.fora.pl/conlangi,2/wjelkopolys-sproch-noja-bese-wersja,2036.html Wjelkòpòlyś śproch - forum Conlanger]
 
  
 
[[Kategoria:Język wielkopolski|!]]
 
[[Kategoria:Język wielkopolski|!]]
 
[[Kategoria:Języki sztuczne a posteriori|W]]
 
[[Kategoria:Języki sztuczne a posteriori|W]]
 
[[Kategoria:Nooblangi|W]]
 
[[Kategoria:Nooblangi|W]]

Wersja z 13:22, 18 paź 2012

wielkopolski
wjelkôpôlyś śpraucha
Regiony : Wielkopolska
Ilość mówiących ok. 8 000
Sposoby zapisu: łaciński
Klasyfikacja: języki indoeuropejskie
języki germańskie
języki zachodniogermańskie
język wielkopolski
Status urzędowy
Język urzędowy : jeden z języków pomocniczych w Polsce
Oficjalna regulacja: -
Kody
Conlanger–1 wp, wpl
Lista conlangów

Język wielkopolski to język zachodniogermański wywodzący się z języka niemieckiego, z silnymi wpływami języka polskiego oraz jego dialektów wielkopolskich w fonologii, gramatyce i słownictwie, używany głównie na terenie zachodniej Wielkopolski.

Alfabet i fonetyka

a b c ć d e ë f g h i j
[a] [b] [ts] [tʃʲ] [d] [ɛ] [ə] [f] [g] [h] [i] [j]
k l ł m n o ô p r s ś t
[k] [l] [w] [m] [n] [ɔ] [wɔ] [p] [r] [s] [ʃʲ] [t]
u w y z ź (au) (ch) (dź) (ng) (ou) (ôu)
[u] [v] [ɨ] [z] [ʒʲ] [aʊ] [x] [dʒʲ] [ŋ] [ɔʊ] [wɨ]
  • i przed samogłoską wymawiane jest jako [ij]
  • w przed ô nie jest wymawiane
  • półspółgłoski zapisywane podwójnie czyta się pojedynczo

Ewolucja z języka niemieckiego

Zmiany fonetyczne

  • skrócenie długich [iː], [uː] oraz [yː] (ale [iː] przes samogłoskami → [ij])
  • przejście długiego [ɛː], [eː], [øː] oraz [aɪ̯] w ej
  • przejście długiego [oː] oraz [aʊ] w ou
  • przejście długiego [aː] w au
  • przejście [y] w y
  • przejście krótkiego [i] po zębowych w y
  • przejście [eːɐ] w
  • przejście końcowego [ə] w a
  • zmieszanie [ɐ] oraz [ə]
  • dyftongizacja o oraz ou na początku wyrazu, po samogłosce oraz po spółgłoskach p, b, f, w, m, k, g, h, ch
  • wypadnięcie w przed samogłoskami zdyftongizowanymi
  • przejście [ʃ] oraz [ç] w ś, a także dopasowanie innych szumiących do jego miejsca artykulacji
  • przejście [l] w ł przed spółgłoskami i na końcu wyrazu – z wyjątkiem pozycji, gdzie ta spółgłoska jest sylabiczna
  • przejście [pf] w f

Zmiany gramatyczne

  • zanik rodzajników, uogólnienie dopełniacza liczby pojedynczej rzeczowników męskich i nijakich na wszystkie rzeczowniki
  • uogólnienie końcówki liczby mnogiej -n na wszystkie rzeczowniki
  • uproszczenie odmieny przymiotników do jedynie formy predykatywnej, formy nie-predykatywnej liczby mnogiej i formy nie-predykatywnej liczby pojedynczej
  • wyrównanie niektórych alternacyj rzeczownika przy pluralizacji i czasownika przy odmianie (ale nie wszystkich)
  • swoboda umiejscowienia przedrostków rzeczowników rozdzielnie złożonych w zdaniu
  • zanik czasów Imperfekt/Präteritum, Plusquamperfekt oraz Futur II
  • zastąpienie form grzecznościowych zaimków poprzez rzeczowniki Hërr i Frou

Przykładowe teksty

Modlitwa Pańska

Z prawej strony zamieszczono dla porównania tekst niemiecki

Fautë unzë, wi ist in himml, Vater unser im Himmel,
hejlyś wiëda dejn nauma. geheiligt werde dein Name.
Dejn rejś kômma. Dein Reich komme.
Dejn willa wiëda, Dein Wille geschehe,
wi in himml, zou ôuf iëda. wie im Himmel so auf Erden.
Unzë tejglyśa brout gib unz hôjta. Unser tägliches Brot gib uns heute.
Und fëgib unz unzë śułdn, Und vergib uns unsere Schuld,
wi ôuch wië fëgejbn unzën śułdygën. wie auch wir vergeben unsern Schuldigern.
Und nyśt fyra unz in fëzuchung, Und führe uns nicht in Versuchung,
zondën ëlejza unz fôn śleśtn. sondern erlöse uns von dem Bösen.
Amen. Amen.