Język zongepajcki

Z Conlanger
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Język zongepajcki lub Język zachodni[1] (Slax Żongěpaizaiz aigoslo ['slɐk͡x 'zonɣɛpajt͡sajt͡s 'ajɣoslo]) to język pochodny od protogamajskiego, należący do grupy języków gamajskich i jest jednocześnie przodkiem języków zongepajckich. Od większości języków gamajskich odróżnia go bardzo charakterystyczna przesuwka spółgłosek, palatalizacja, szyk SOV i przejście aː > ɛ (ě). Należy do grupy Peryferyjnej i zachowuje głoskę [ɣ].

Rozwój fonetyki od protogamajskiego

Samogłoski

  • ai > e
  • au > o
  • iː > ai
  • i > i
  • uː > au
  • u > u
  • aː > ɛ (zapisane przy pomocy ě)
  • a > ɐ (zapisane przy pomocy a)

Spółgłoski

Rozwój spółgłosek jest dużo bardziej skomplikowany.

Pierwsze zmiany:

  • l > ɫ (ł)
  • lː > ɫː
  • r > ɮ > sl (oryginalny dźwięk [ɮ] zachowały niektóre dialekty, zbitka sl może później przejść w , sol lub soľ w zależności od otoczenia)

Protogamajskie rː zostaje zachowane podczas tego okresu.

Pierwsza przesuwka Faza 1 - afrykanizacja bezdźwięcznych spółgłosek szczelinowych:

  • f > pf (zapisane jako pf)
  • θ > > ts (zapisane jako z)
  • s > ts (zapisane jako z)
  • ħ > > kx (zapisane jako x)

Faza 2 - spirantyzacja bezdźwięcznych spółgłosek zwartych:

  • p > f
  • t > s
  • k > x (zapisane jako ch)
  • q > χ (zapisane jako kh, dźwięk przetrwał całą epokę prajęzyka, później zazwyczaj przechodził w [x])

Faza 3 - ubezdźwięcznienie spółgłosek zwartych:

  • b > p
  • d > t
  • g > k

Druga przesuwka

  • rː > ɾ (r)
  • ɫː > l
  • jː > jɛj (jěj)
  • wː > waw (waw/wau)
  • mː > mp > b
  • nː > nt > d

Palatalizacja Palatalizacja odbywa się przed e (ale nie ě), j oraz i. Zmiękczenie spółgłosek wargowych jest asynchroniczne.

  • b > bç (bǩ)
  • p > pç (pǩ)
  • pf > pfç (pfǩ)
  • f > fç (fǩ)
  • w > vç (wǩ)
  • m > mɲ (mń)

Natomiast reszta głosek uzyskuje nowe brzmienie lub zlewają się z innymi.

  • d > dzʲ > dz (dz)
  • t > tsʲ > ts (z)
  • s > ʃ (š)
  • z (ż) > ʒ (ž)
  • ts (z) > tʃ (c)
  • ð (dj) > dʒ (dž)
  • ɫ (ł), l > ʎ (ľ)
  • h, ɾ (r) > j
  • hj, ɾj > j
  • n > ɲ (ň)
  • k > ç (ǩ/kz[2])
  • χ, x > sʲ > s (s)
  • ɣ > zʲ > z (ż)
  • kx > tɕ (č)

Fonologia

Samogłoski

Przednie Tylne
Przymknięte i u
Półprzymknięte e o
Półotwarte ɛ ɐ

Dyftongi

Występują dwa dyftongi: ai oraz au, pochodzące jednak z głosek ī, ū, podczas gdy protogamajskie ai, au przeszły w e, o.

Spółgłoski

Wargowe Zębowe Dziąsłowe Podniebienne Welarne Języczkowe Gardłowe
Nosowe m n ɲ
Zwarte bezdźwięczne p t k
dźwięczne b d
Afrykaty bezdźwięczne pf ts kx
dźwięczne dz
Szczelinowe bezdźwięczne f s ʃ ç x χ h
dźwięczne ð z ʒ ɣ
Uderzeniowe ɾ
Boczne, Półsamogłoski ɫ l ʎ, j w

Nie wszystkie spółgłoski pojawiają się równie często.

Akcent

Akcent zawsze pada na pierwszą sylabę.

Zapis przy pomocy alfabetu łacińskiego

Litery: a b c č d dj dz dž e ě f g h ch kh i ai j k ǩ l ľ ł m n ň o p pf r s š t u au w x z ż ž

Wymowa: [ɐ] [b] [tʃ] [tɕ] [d] [ð] [dz] [dʒ] [e] [ɛ] [f] [ɣ] [h] [x] [χ] [i] [ai] [j] [k] [ç] [l] [ʎ] [ɫ] [m] [n] [ɲ] [o] [p] [pf] [ɾ] [s] [ʃ] [t] [u] [au] [w] [kx] [ts] [z] [ʒ]

Gramatyka

Harmonia samogłoskowa

W dialektach wschodnich została zachowana (a nawet rozszerzona) harmonia protogamajska:

Ostatnia samogłoska słowa <---> Pierwsza samogłoska sufiksu

  • i ai <---> i ai
  • u au <---> u au
  • a ě <---> a ě
  • o e <---> o e (o w harmonii funkcjonuje jako głoska krótka, a e ‒ długa)

Np:

  • aigoslo (język) > aigoroza (języki)
  • fǩislun (drzewo) > fǩislunosluza (drzewa) (tu się pojawia jedynie tzw. ruchome o)
  • jisłě (kapłan) > jisłěslaza (kapłani)
  • zoslu (owca) > zoslusluza (owce)

W harmonii można zauważyć, że nadal funkcjonuje podział na głoski krótkie (a, o, i, u) i długie (ě, e, ai, au) pomimo zaniku iloczasu.

O ruchome

Asynchroniczna palatalizacja spółgłosek wargowych i rozwój /r/ > /sl/ może naruszyć protogamajską budowę sylaby (T)V(T). Język zongepajski ściśle przestrzega tej budowy i ewentualne oboczności naprawia tzw. o ruchomym. Nie zawsze jest ono regularne, ale są sytuacje w których można to przewidzieć:

  • po końcowym sl, np. aigoslo < aigosl
  • po miękkiej spółgłosce wargowej w systemach TWM > ToWçM, VWjV > VWçojV gdzie T - dowolna spółgłoska, W - spółgłoska wargowa, M - miękka samogłoska (e, i), V - dowolna samogłoska
  • w grupach TslV > TsolV, VslT > VsloT
  • jeżeli afiks by się zaczął na sl, przed sl dodajemy właśnie ruchome o.

Właściwości ruchomego o:

  • nie podlega harmonii
  • jeśli jest na końcu wyrazu, a jest wersja afiksu na słowa kończące się na spółgłoskę, to afiks używa wersji spółgłoskowej
  • w potocznej wymowie jest często redukowane do szwy

Istnieją nieliczne wyjątki, gdzie zachowana jest grupa sl pomimo łamania budowy (T)V(T) np. slax < raħ.

Przypisy

  1. Jest to dosłowne tłumaczenie nazwy języka
  2. zapis przy pomocy kz jest archaiczny, ale nadal spotykany (zwłaszcza w sytuacjach, gdzie nie można wpisać ǩ)