Język zongepajcki/Slotacyzm: Różnice pomiędzy wersjami

Z Conlanger
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
m
m
Linia 2: Linia 2:
  
 
== Przyczyna i rozwój==
 
== Przyczyna i rozwój==
W bardzo archaicznym okresie języka starozongepajckiego pojawiały się problemy w odróżnieniu krótkiego '''*r''' i długiego '''*rr''' poprzez zmniejszenie ilości uderzeń języka. Rozwiązaniem było zamienienie jednej z tej głosek na inną i ostatecznie pojawiła się zmiana '''*r''' → '''*łł'''. Objęła cały teren gdzie używano dialektów zongepajckich języka protogamajskiego i przez nią rozpoczęła się odrębność zongepajszczyzny.  
+
W bardzo archaicznym okresie języka starozongepajckiego pojawiały się problemy w odróżnieniu krótkiego '''*r''' i długiego '''*rr''' poprzez zmniejszenie ilości uderzeń języka. Rozwiązaniem było zamienienie jednej z tej głosek na inną i ostatecznie pojawiła się zmiana '''*r''' → '''*łł'''. Objęła cały teren gdzie używano dialektów zongepajckich języka protogamajskiego i przez nią rozpoczęła się odrębność zongepajszczyzny, gdyż żaden inny gammajski nie ma podobnej zmiany.
  
 
Długie '''*rr''' zostało nienaruszone, zmniejszyła się jednak liczba uderzeń języka. Reliktem tego są obecne wymiany '''sl'''/'''r'''. Przykład z odmiany klasycznej: aigo'''slo''' – aigo'''r'''oza (nie aigo'''slosl'''oza) z protogamajskiego iighau'''r''' – iighau'''rr'''asa (język – języki).
 
Długie '''*rr''' zostało nienaruszone, zmniejszyła się jednak liczba uderzeń języka. Reliktem tego są obecne wymiany '''sl'''/'''r'''. Przykład z odmiany klasycznej: aigo'''slo''' – aigo'''r'''oza (nie aigo'''slosl'''oza) z protogamajskiego iighau'''r''' – iighau'''rr'''asa (język – języki).
  
Głoska '''*łł''' z czasem zaczęła się upraszczać do zbitki '''*sl''' (lub '''*săl''' przed spółgłoską), co się powiodło w wszystkich dialektach prócz [[Język_ołłuch|dialektu ołłuch]]. W momencie palatalizacji spółgłoska już musiała być rozbita, ponieważ efektem palatalizacji jest '''*sľ'''/'''*săľ''' (porównaj palatalizacje w ołłuchu '''*łł''' → '''*ž'''). Kiedy by dotychczasowa struktura sylaby '''TVT''' by została naruszona, pojawiała się dodatkowa samogłoska po zbitce (lub w zbitce jeśli była to grupa '''-łłT-'''). Początkowo była to samogłoska o nieznanej barwie oznaczona jako '''ă''', która w zongepajckim klasycznym przeszła w '''o''' (ale zachowując charakter różny od '''o < au'''), zaś w ludowym w szwę ('''ă'''). Ta samogłoska dodając niektóre przyrostki była zbędna (samogłoska zmieniała się na tą z przyrostka), więc pojawiło się wiele wymian z nią, stąd nazwa – '''ruchome o/ruchome ă'''.
+
Głoska '''*łł''' z czasem zaczęła się upraszczać do zbitki '''*sl''' (lub '''*săl''' w sytuacji CłłV), co się powiodło w wszystkich dialektach prócz [[Język_ołłuch|dialektu ołłuch]]. W momencie palatalizacji spółgłoska już musiała być rozbita, ponieważ efektem palatalizacji jest '''*sľ'''/'''*săľ''' (porównaj palatalizacje w ołłuchu '''*łł''' → '''*šz''', a także nuhapcajską '''*łł > *ɬ > *š'''). Kiedy by dotychczasowa struktura sylaby '''CVC''' by została naruszona, pojawiała się dodatkowa samogłoska po zbitce (lub w zbitce jeśli była to grupa CslV). Początkowo była to samogłoska o nieznanej barwie oznaczona jako '''ă''', która w zongepajckim klasycznym przeszła w '''o''' (ale zachowując charakter różny od '''o < au'''), zaś w ludowym w szwę ('''ă'''), rozwijającą się na wiele sposobów. Ta samogłoska dodając niektóre przyrostki była zbędna (samogłoska zmieniała się na tą z przyrostka), więc pojawiło się wiele wymian z nią, stąd nazwa – '''ruchome o/ruchome ă'''.
  
 
W ołłuchu zbitka '''sl''' występuje jedynie w zapożyczeniach z innych zongepajckich, zaś samogłoska ruchoma z zapożyczeń jest zlana z '''a''' lub '''o''' i nie jest ruchoma (nie znika/nie wymienia się). Natomiast w słowach rodzimych samogłoska ruchoma nigdy się nie pojawiła, gdyż '''*łł''' → '''*sl''' się nie odbyło i nie trzeba było "naprawiać" sylab.
 
W ołłuchu zbitka '''sl''' występuje jedynie w zapożyczeniach z innych zongepajckich, zaś samogłoska ruchoma z zapożyczeń jest zlana z '''a''' lub '''o''' i nie jest ruchoma (nie znika/nie wymienia się). Natomiast w słowach rodzimych samogłoska ruchoma nigdy się nie pojawiła, gdyż '''*łł''' → '''*sl''' się nie odbyło i nie trzeba było "naprawiać" sylab.
Linia 18: Linia 18:
  
 
== Nazwa procesu ==
 
== Nazwa procesu ==
Nazwa '''slotacyzm''' pochodzi od nazwy procesu '''rotacyzmu''', w którym spółgłoska staje się drżącym /r/. W nazwie '''r''' zamieniono na '''sl''' jako efekt współczesnej wymowy protogamajskiego '''*r'''.
+
Nazwa '''slotacyzm''' pochodzi od nazwy procesu '''rotacyzmu''', w którym spółgłoska staje się drżącym /r/. W nazwie '''r''' zmieniło się na '''sl''' jako efekt współczesnej wymowy protogamajskiego '''*r'''.
  
 
== Przypisy ==
 
== Przypisy ==
  
 
[[Kategoria:Języki zongepajckie]]
 
[[Kategoria:Języki zongepajckie]]

Wersja z 12:58, 4 lip 2020

Slotacyzm jest charakterystyczną cechą j. zongepajckiego, polegającą na zmianie krótkiego protogamajskiego *r w głoskę (w transkrypcji zapisana łł) i prawie zawsze ostatecznie w zbitkę sl. Wywołała później wiele efektów, najbardziej widocznym jest ruchome o/ă. Jest to jedna z cech wyróżniająca języki zongepajckie (drugą jest pierwsza przesuwka).

Przyczyna i rozwój

W bardzo archaicznym okresie języka starozongepajckiego pojawiały się problemy w odróżnieniu krótkiego *r i długiego *rr poprzez zmniejszenie ilości uderzeń języka. Rozwiązaniem było zamienienie jednej z tej głosek na inną i ostatecznie pojawiła się zmiana *r*łł. Objęła cały teren gdzie używano dialektów zongepajckich języka protogamajskiego i przez nią rozpoczęła się odrębność zongepajszczyzny, gdyż żaden inny gammajski nie ma podobnej zmiany.

Długie *rr zostało nienaruszone, zmniejszyła się jednak liczba uderzeń języka. Reliktem tego są obecne wymiany sl/r. Przykład z odmiany klasycznej: aigoslo – aigoroza (nie aigoslosloza) z protogamajskiego iighaur – iighaurrasa (język – języki).

Głoska *łł z czasem zaczęła się upraszczać do zbitki *sl (lub *săl w sytuacji CłłV), co się powiodło w wszystkich dialektach prócz dialektu ołłuch. W momencie palatalizacji spółgłoska już musiała być rozbita, ponieważ efektem palatalizacji jest *sľ/*săľ (porównaj palatalizacje w ołłuchu *łł*šz, a także nuhapcajską *łł > *ɬ > *š). Kiedy by dotychczasowa struktura sylaby CVC by została naruszona, pojawiała się dodatkowa samogłoska po zbitce (lub w zbitce jeśli była to grupa CslV). Początkowo była to samogłoska o nieznanej barwie oznaczona jako ă, która w zongepajckim klasycznym przeszła w o (ale zachowując charakter różny od o < au), zaś w ludowym w szwę (ă), rozwijającą się na wiele sposobów. Ta samogłoska dodając niektóre przyrostki była zbędna (samogłoska zmieniała się na tą z przyrostka), więc pojawiło się wiele wymian z nią, stąd nazwa – ruchome o/ruchome ă.

W ołłuchu zbitka sl występuje jedynie w zapożyczeniach z innych zongepajckich, zaś samogłoska ruchoma z zapożyczeń jest zlana z a lub o i nie jest ruchoma (nie znika/nie wymienia się). Natomiast w słowach rodzimych samogłoska ruchoma nigdy się nie pojawiła, gdyż *łł*sl się nie odbyło i nie trzeba było "naprawiać" sylab.

Ruchome o/Ruchome ă

Jak już wspomniano, naruszenie protogamajskiej budowy sylaby spowodowało pojawienie się ruchomego o/ă. Jego pojawienie spowodowało zwiększenie ilości sylab w j. zongepajckim (np. dwusylabowe słowo phaafyar (sto) przeszło w trzyslabowe klasyczne zěpfjaslo).

Samogłoska ta nie pojawiała się w wszystkich warunkach, dlatego w ludowym ă często wymienia się z samogłoską z harmonii. Może także zanikać z grupą sl na rzecz spółgłoski r w momentach, gdy w protogamajskim *r stawało się długie (zwłaszcza w tworzeniu l. mnogiej) i nie podlega harmonii (nie jest samogłoską która wpływa na sufiks i nie pojawia się w sufiksach). Jest ono jednak dosyć regularne.

W zongepajckim klasycznym sytuacja jest bardziej skomplikowana, gdyż ruchoma samogłoska barwą zlała się z o zachowując dawny charakter. Dlatego nie można precyzyjne wyznaczyć, kiedy samogłoska jest wymienna, a kiedy nie. Jednakże po sl samogłoska prawie zawsze jest ruchoma, w innych pozycjach raczej nie, jest jednak pewna pula wyjątków. Prócz tego, podobnie jak ludowa szwa, często z zbitką sl wymienia się na r w pozycjach dawnej geminaty i nie podlega harmonii.

Nazwa procesu

Nazwa slotacyzm pochodzi od nazwy procesu rotacyzmu, w którym spółgłoska staje się drżącym /r/. W nazwie r zmieniło się na sl jako efekt współczesnej wymowy protogamajskiego *r.

Przypisy