Język zongepajcki ludowy: Różnice pomiędzy wersjami

Z Conlanger
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
m
(zapis)
Linia 38: Linia 38:
 
| style="font-weight:bold;" | Przymknięte
 
| style="font-weight:bold;" | Przymknięte
 
| {{IPA|i iː}}  
 
| {{IPA|i iː}}  
|  
+
|colspan=2| {{IPA|u uː}}  
| {{IPA|u uː}}  
 
 
|-
 
|-
 
| style="font-weight:bold;" | Półprzymknięte
 
| style="font-weight:bold;" | Półprzymknięte
Linia 119: Linia 118:
 
|{{IPA|ç~ɕ}}<sup>5</sup>
 
|{{IPA|ç~ɕ}}<sup>5</sup>
 
|{{IPA|x}}
 
|{{IPA|x}}
|{{IPA|χ}}
+
|{{IPA|χ~q}}<sup>6</sup>
 
|{{IPA|h}}
 
|{{IPA|h}}
 
|-
 
|-
Linia 142: Linia 141:
 
|
 
|
 
|{{IPA|ɫ̪}}
 
|{{IPA|ɫ̪}}
|{{IPA|l}}, ({{IPA|ɬ~ɮ}})<sup>6</sup>
+
|{{IPA|l}}, ({{IPA|ɬ~ɮ}})<sup>7</sup>
 
|{{IPA|ʎ}}, {{IPA|j}}
 
|{{IPA|ʎ}}, {{IPA|j}}
|{{IPA|w}}, ({{IPA|ɧ~ʍ}})<sup>7</sup>
+
|{{IPA|w}}, ({{IPA|ɧ~ʍ}})<sup>8</sup>
 
|
 
|
 
|
 
|
Linia 153: Linia 152:
 
* <sup>4</sup> – [θ] w zależności od djalektu był allochwonem /tθ/ przed obstruentem (ale nie występował przed [s] powstającym z pragammajskiego '''*r''' (jako część '''sl''')), lub w djalektach bez [tθ] samodzielnym chwonemem
 
* <sup>4</sup> – [θ] w zależności od djalektu był allochwonem /tθ/ przed obstruentem (ale nie występował przed [s] powstającym z pragammajskiego '''*r''' (jako część '''sl''')), lub w djalektach bez [tθ] samodzielnym chwonemem
 
* <sup>5</sup> – wymowa jako [ɕ] występowała w djalektach łączących [t͡ɕ] i [ç]
 
* <sup>5</sup> – wymowa jako [ɕ] występowała w djalektach łączących [t͡ɕ] i [ç]
* <sup>6</sup> – boczna szczelinówka występowała tylko w djalekcie ołłuchu i (prawdopodobnie) nuhapcajskim
+
* <sup>6</sup> – wymowa jako [q] występowała w ołłuchu wschodnim (później przeszło w [ʔ] i końcowo w [t])
* <sup>7</sup> – jest to realizacja zbitki /p͡fj/, zazwyczaj palatalizowana
+
* <sup>7</sup> – boczna szczelinówka występowała tylko w djalekcie ołłuchu i (prawdopodobnie) nuhapcajskim
 +
* <sup>8</sup> – jest to realizacja zbitki /p͡fj/, zazwyczaj palatalizowana
  
 
== Procesy ==
 
== Procesy ==
Linia 164: Linia 164:
 
*W wielu djalektach prelabjalizacja: '''o- > wo-, u > wu-'''
 
*W wielu djalektach prelabjalizacja: '''o- > wo-, u > wu-'''
 
*Większa redukcja nieakcentowanego [e]: zanik na końcu wyrazu i przed długą samogłoską. Inne nieakcentowane [e] > [i].
 
*Większa redukcja nieakcentowanego [e]: zanik na końcu wyrazu i przed długą samogłoską. Inne nieakcentowane [e] > [i].
*Zanik [z] przed [s] np. '''haszsălu > hasălu'''. Czasami to wydłużyło poprzednią samogłoskę, ale to dosyć rzadko.
+
*Zanik [z] przed [s] np. '''haszsălu > hasălu'''. Czasami to wydłużyło poprzednią samogłoskę, ale dosyć rzadko.
 
*Przejście [p͡fj] w [ɧ] lub [ʍ] np. '''zěpfjaslă > zäwhaslă''' [t͡sæɧɐslə] (później rozwijane na wiele sposobiw)
 
*Przejście [p͡fj] w [ɧ] lub [ʍ] np. '''zěpfjaslă > zäwhaslă''' [t͡sæɧɐslə] (później rozwijane na wiele sposobiw)
 
*Nieregularnie wypadnięcie nagłosowego a- np. '''aðmat > ðmat, ala > la'''
 
*Nieregularnie wypadnięcie nagłosowego a- np. '''aðmat > ðmat, ala > la'''
Linia 176: Linia 176:
 
*W ołłuchu utrzymanie [ɮ], przez długi czas utrzymywał je także nuhapcajski jako [ɬ], co nadal występuje w palatalizacji ([ʃ])
 
*W ołłuchu utrzymanie [ɮ], przez długi czas utrzymywał je także nuhapcajski jako [ɬ], co nadal występuje w palatalizacji ([ʃ])
 
*W ołłuchu ponadto nie doszło do częściowej/całkowitej przesuwki spółgłosek welarnych (i języczkowej w ołłuchu wschodnim)
 
*W ołłuchu ponadto nie doszło do częściowej/całkowitej przesuwki spółgłosek welarnych (i języczkowej w ołłuchu wschodnim)
 +
 +
== Transkrypcja ==
 +
Oddaje się w niej większość allochwoniw. Z tego powodu nie wszystkie znaki są używane w djalektach:
 +
{| cellspacing="5" style="text-align: center;"
 +
|- style="font-size: 2.0em;"
 +
|  a  || ä  ||  b  ||  d  ||  ð ||  dz  ||  dž  ||  e ||  ê || ė ||  f  ||  g || ǧ ||  h  ||  ch || kh  ||  i  ||  j  ||  k  ||  ḱ
 +
|-
 +
| [{{IPA|ɐ}}] ||  [{{IPA|æ}}]  || [{{IPA|b}}] ||  [{{IPA|d}}]  ||  [{{IPA|ð}}]  ||  [{{IPA|d͡z}}]  ||  [{{IPA|d͡ʒ}}]  ||  [{{IPA|e}}]  ||  [{{IPA|ɛ}}] || [{{IPA|i}}] ||  [{{IPA|f}}]  ||  [{{IPA|ɣ}}] ||  [{{IPA|g}}] ||  [{{IPA|h}}][{{IPA|ː}}]  ||  [{{IPA|x}}]  || [{{IPA|χ~q}}]  ||  [{{IPA|i}}]  ||  [{{IPA|j}}]  ||  [{{IPA|k}}]  ||  [{{IPA|ç}}]
 +
|
 +
|- style="font-size: 2.0em;"
 +
| l  ||  ľ  ||  ł ||  łł  ||  m  ||  n  ||  ň  ||  o  ||  ô || p  ||  pf  ||  r  ||  s  ||  š  ||  sz  ||  šz  ||  t  ||  u
 +
|-
 +
|  [{{IPA|l}}]  ||  [{{IPA|ʎ}}]  ||  [{{IPA|ɫ}}]  ||  [{{IPA|ɮ~ɬ}}] ||  [{{IPA|m}}]  ||  [{{IPA|n}}]  ||  [{{IPA|ɲ}}]  ||  [{{IPA|o}}] ||  [{{IPA|ɔ}}] ||  [{{IPA|p}}]  ||  [{{IPA|p͡f}}]  || [{{IPA|r}}]  ||  [{{IPA|s}}]  ||  [{{IPA|ʃ}}]  ||  [{{IPA|z}}]  ||  [{{IPA|ʒ}}]  ||  [{{IPA|t}}]  ||  [{{IPA|u}}] 
 +
|- style="font-size: 2.0em;"
 +
| w || wh || x || z || ƶ ||  ž  ||  ''ż''<ref>Litera '''ż''' jest używana do zapisu niektórych rdzeni, które się upowszechniły w formie starej transkrypcji. Należą do niej chociażby rdzenie '''żona''' (dom), '''żongä''' (zongepajczyk) oraz '''żongäpê''' (zachód) – czyli te związanie z samym ludem. Ponadto wiele form zaczynających się na '''sz''' można skrócić do '''ż.''' W zapisie bez djakrytków '''ż''' jest zastępowane przy pomocy '''sz''' lub, w celu odróżnienia, '''sz' ''' (z apostrofem)</ref> || þ
 +
|-
 +
|  [{{IPA|w}}] || [{{IPA|ɧ~ʍ}}] ||  [{{IPA|k͡x~kʰ}}] || [{{IPA|t͡s}}]  || [{{IPA|t͡θ}}]  ||  [{{IPA|t͡ʃ}}]  ||  [{{IPA|z}}] || [{{IPA|θ}}]
 +
|}
 +
Litera '''ė''' oznacza [i] pochodzące od [e], jak np. w słowie '''ðäkė''' [ðæki] "ofiara" (biernik: '''ðäkėwo''', teoretyczne '''**ðäki''' miałoby chwormę '''**ðäkiwi''')
  
 
==Przypisy==
 
==Przypisy==

Wersja z 16:10, 2 sie 2020

zongepajcki ludowy
êsălajiłžiz êgoslă

żongäpêzêz êgoslă

Typologia: analityczno-aglutynacyjny z elementami fleksji, z szykiem SOV
Utworzenie: Emil (w 2020)
Cel utworzenia: Na potrzeby projektu/konwerldu
Sposoby zapisu: atšzif, także łacińska transkrypcja
Klasyfikacja: Gamajskie
Kody
Conlanger–1 zon.
Lista conlangów

        


Zongepajcki ludowy (êsălajiłžiz êgoslă [ɛsəlɐjiɫt͡ʃit͡s ɛɣoslə] "język ludowy", także żongäpêzêz êgoslă [zonɣæpɛt͡sɛt͡s ɛɣoslə] "język zongepajcki") był odmianą używaną na terenie wschodniej Kotliny Zongepajckiej przez przeciętnego człowieka przed rozpadem wspólnoty. W odróżnieniu od literackiej odmiany charakteryzował się uproszczonymi spółgłoskami, nieco innym systemem samogłosek oraz wieloma różnicami w składni. Nie był to nigdy jednolity język, od początku było to konidium djalektów, aczykolwiek wtedy jeszcze wzajemnie zrozumiałych.

Można go porównać do łaciny ludowej, podczas gdy zongepajcki klasyczny do łaciny literackiej.

Fonologja

Samogłoski

Zongepajcki ludowy nieco przerechwormował system samogłosek. Zlikwidował e w niektórych pozycjach, zmonoftongizował dychwtongi oraz obniżył [ɛ] do [æ]. Ponadto, została zachowana [ə] z średniozongepajckiego (podczas gdy w literackiém dała [o]).

Rozwinął się nieallochwoniczny iloczas. Rozwijał się z pozycji klasycznych, a także po wypadnięciu interwokalicznego h (np. aha > aa > ah [ɐː]) i czasami w wyniku zaniku [z] przed [s] (ale w tym przypadku na ogół wydłużenia nie było - ukrozmiana).

Przednie Środkowe Tylne
Przymknięte i iː u uː
Półprzymknięte e eː ə o oː
Półotwarte ɛ ɛː ɔ ɔː
Prawie otwarte æ æː ɐ~ʌ ɐː~ʌː[1]

Spółgłoski

Co ciekawe, spółgłoski przetrwały właściwie bez większych zmian jako dźwięki (jedyną większą różnicą jest zlikwidowanie [t͡ɕ] i powstanie allochwonicznej spółgłoski zapisanej jako [ɧ] lub [ʍ]. Istniały jednak spore różnice djalektalne, na ogół jednak nie take, które utrudniałyby komunikacje.

Wargowe Zębowe Dziąsłowe Podniebienne Welarne Języczkowe Krtaniowe
Nosowe m n ɲ
Zwarte bezdźwięczne p t k
dźwięczne b d g1
Afrykaty bezdźwięczne pf , ts kx~kʰ2
dźwięczne dz3 3
Szczelinowe bezdźwięczne f θ4, s ʃ ç~ɕ5 x χ~q6 h
dźwięczne ð, z ʒ ɣ
Drżące r
Boczne, Półsamogłoski ɫ̪ l, (ɬ~ɮ)7 ʎ, j w, (ɧ~ʍ)8
  • 1 – dźwięk jako chwonem występował w ołłuchu wschodnim. Gdzie indziej był allochwonem /k/
  • 2 – [kʰ] na północy, [kx] w innych regionach. Dźwięk nie występował w ołłuchu, gdzie było [x]
  • 3 – [d͡z] i [d͡ʒ] zostały oddzielnymi chwonemami w zongepajckim ludowym
  • 4 – [θ] w zależności od djalektu był allochwonem /tθ/ przed obstruentem (ale nie występował przed [s] powstającym z pragammajskiego *r (jako część sl)), lub w djalektach bez [tθ] samodzielnym chwonemem
  • 5 – wymowa jako [ɕ] występowała w djalektach łączących [t͡ɕ] i [ç]
  • 6 – wymowa jako [q] występowała w ołłuchu wschodnim (później przeszło w [ʔ] i końcowo w [t])
  • 7 – boczna szczelinówka występowała tylko w djalekcie ołłuchu i (prawdopodobnie) nuhapcajskim
  • 8 – jest to realizacja zbitki /p͡fj/, zazwyczaj palatalizowana

Procesy

Główne procesy to:

  • Utrata interwokalicznego [h] np. gahan > gaan > gahn, fahak > faak > fahk (z wyjątkem ołłucha)
  • Utrata [n] przed [s], [ʃ], [m] np. gonsaslo > gosaslo, agonši > agoši, jinmað > ihmað
  • Monoftongizacja: [aɪ] > [ɛ], [aʊ] > [ɔ], dodatkowo [ɛ] > [æ] (w nowych djalektach północnych bez [ɛ] > [æ], przez co klasyczne ai oraz ě się łączą)
  • Ścieśnienie [ɐ̱] > [ʌ] lub centralizacja do prostego [ɐ], w ołłuchu obniżenie do [ä] (nieakceptowane przez Radę Szmamaniw)
  • W wielu djalektach prelabjalizacja: o- > wo-, u > wu-
  • Większa redukcja nieakcentowanego [e]: zanik na końcu wyrazu i przed długą samogłoską. Inne nieakcentowane [e] > [i].
  • Zanik [z] przed [s] np. haszsălu > hasălu. Czasami to wydłużyło poprzednią samogłoskę, ale dosyć rzadko.
  • Przejście [p͡fj] w [ɧ] lub [ʍ] np. zěpfjaslă > zäwhaslă [t͡sæɧɐslə] (później rozwijane na wiele sposobiw)
  • Nieregularnie wypadnięcie nagłosowego a- np. aðmat > ðmat, ala > la
  • Asymilacja [n] przed welarnymi i języczkową: nk nch ng nkh > [ŋk ŋx ŋɣ ɴχ]
  • Asymilacja niektórych zbitek, np: łr > rr, mn > nn, ph th k'h > fh, þh chh

Archaizmy

Jednakże oprócz procesów występują także archaizmy:

  • Utrzymanie szwy
  • W kilku djalektach utrzymywanie [t͡θ]
  • W ołłuchu utrzymanie [ɮ], przez długi czas utrzymywał je także nuhapcajski jako [ɬ], co nadal występuje w palatalizacji ([ʃ])
  • W ołłuchu ponadto nie doszło do częściowej/całkowitej przesuwki spółgłosek welarnych (i języczkowej w ołłuchu wschodnim)

Transkrypcja

Oddaje się w niej większość allochwoniw. Z tego powodu nie wszystkie znaki są używane w djalektach:

a ä b d ð dz e ê ė f g ǧ h ch kh i j k
[ɐ] [æ] [b] [d] [ð] [d͡z] [d͡ʒ] [e] [ɛ] [i] [f] [ɣ] [g] [h][ː] [x] [χ~q] [i] [j] [k] [ç]
l ľ ł łł m n ň o ô p pf r s š sz šz t u
[l] [ʎ] [ɫ] [ɮ~ɬ] [m] [n] [ɲ] [o] [ɔ] [p] [p͡f] [r] [s] [ʃ] [z] [ʒ] [t] [u]
w wh x z ƶ ž ż[2] þ
[w] [ɧ~ʍ] [k͡x~kʰ] [t͡s] [t͡θ] [t͡ʃ] [z] [θ]

Litera ė oznacza [i] pochodzące od [e], jak np. w słowie ðäkė [ðæki] "ofiara" (biernik: ðäkėwo, teoretyczne **ðäki miałoby chwormę **ðäkiwi)

Przypisy

  1. Barwa tej samogłoski i długego warjantu różniła się w zależności od regjonu (północ [ʌ], południe i większość wschodu [ɐ], reszta wschodu [ä]. Jednakże ponieważ [ä] jest dosyć marginalne, pomija się w tabelkach.
  2. Litera ż jest używana do zapisu niektórych rdzeni, które się upowszechniły w formie starej transkrypcji. Należą do niej chociażby rdzenie żona (dom), żongä (zongepajczyk) oraz żongäpê (zachód) – czyli te związanie z samym ludem. Ponadto wiele form zaczynających się na sz można skrócić do ż. W zapisie bez djakrytków ż jest zastępowane przy pomocy sz lub, w celu odróżnienia, sz' (z apostrofem)