Język zongepajcki ludowy: Różnice pomiędzy wersjami

Z Conlanger
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
m
 
(Nie pokazano 11 pośrednich wersji utworzonych przez tego samego użytkownika)
Linia 2: Linia 2:
 
|kolor=#33CC33
 
|kolor=#33CC33
 
|nazwa=zongepajcki ludowy
 
|nazwa=zongepajcki ludowy
|nazwa własna=êsălajiłžiz êgoslă
+
|nazwa własna=êsălajilžiz êgoslă
 
żongäpêzêz êgoslă
 
żongäpêzêz êgoslă
 
|klasyfikacja=Gamajskie
 
|klasyfikacja=Gamajskie
Linia 20: Linia 20:
  
  
'''Zongepajcki ludowy''' ('''êsălajiłžiz êgoslă''' [ɛsəlɐjiɫt͡ʃit͡s ɛɣoslə] "język ludowy", także '''żongäpêzêz êgoslă''' [zonɣæpɛt͡sɛt͡s ɛɣoslə] "język zongepajcki") był odmianą używaną na terenie wschodniej [[Kotlina Zongepajcka|Kotliny Zongepajckiej]] przez przeciętnego człowieka przed rozpadem wspólnoty. W odróżnieniu od [[język zongepajcki|literackiej]] odmiany charakteryzował się uproszczonymi spółgłoskami, nieco innym systemem samogłosek oraz wieloma różnicami w składni. Nie był to nigdy jednolity język, od początku było to konidium djalektów, aczykolwiek wtedy jeszcze wzajemnie zrozumiałych.  
+
'''Zongepajcki ludowy''' ('''êsălajilžiz êgoslă''' [ɛsəlɐjilt͡ʃit͡s ɛɣoslə] "język ludowy", także '''żongäpêzêz êgoslă''' [zonɣæpɛt͡sɛt͡s ɛɣoslə] "język zongepajcki") był odmianą używaną na terenie wschodniej [[Kotlina Zongepajcka|Kotliny Zongepajckiej]] przez przeciętnego człowieka przed rozpadem wspólnoty. W odróżnieniu od [[język zongepajcki|literackiej]] odmiany charakteryzował się uproszczonymi spółgłoskami, nieco innym systemem samogłosek oraz wieloma różnicami w składni. Nie był to nigdy jednolity język, od początku było to konidium djalektów, aczkolwiek wtedy jeszcze wzajemnie zrozumiałych.  
  
 
Można go porównać do łaciny ludowej, podczas gdy zongepajcki klasyczny do łaciny literackiej.
 
Można go porównać do łaciny ludowej, podczas gdy zongepajcki klasyczny do łaciny literackiej.
Linia 26: Linia 26:
 
== Fonologja ==
 
== Fonologja ==
 
=== Samogłoski ===
 
=== Samogłoski ===
Zongepajcki ludowy nieco przerechwormował system samogłosek. Zlikwidował '''e''' w niektórych pozycjach, zmonoftongizował dychwtongi oraz obniżył [ɛ] do [æ]. Ponadto, została zachowana [ə] z średniozongepajckiego (podczas gdy w literackiém dała [o]).
+
Zongepajcki ludowy nieco przereformował system samogłosek. Zlikwidował '''e''' w niektórych pozycjach, zmonoftongizował dychwtongi oraz obniżył [ɛ] do [æ]. Ponadto, została zachowana [ə] z średniozongepajckiego (podczas gdy w literackiém dała [o]).
  
Rozwinął się nieallochwoniczny iloczas. Rozwijał się z pozycji klasycznych, a także po wypadnięciu interwokalicznego '''h''' (np. '''aha > aa > ah''' [ɐː]) i czasami w wyniku zaniku [z] przed [s] (ale w tym przypadku na ogół wydłużenia nie było - ukrozmiana).
+
Rozwinął się nieallofoniczny iloczas. Rozwijał się z pozycji klasycznych, a także po wypadnięciu interwokalicznego '''h''' (np. '''aha > aa > ah''' [ɐː]), wygłosowych '''f pf''' i czasami w wyniku zaniku [z] przed [s] (ale w tym przypadku na ogół wydłużenia nie było - ukrozmiana).
  
 
{| class="wikitable"
 
{| class="wikitable"
Linia 38: Linia 38:
 
| style="font-weight:bold;" | Przymknięte
 
| style="font-weight:bold;" | Przymknięte
 
| {{IPA|i iː}}  
 
| {{IPA|i iː}}  
|  
+
|colspan=2| {{IPA|u uː}}  
| {{IPA|u uː}}  
 
 
|-
 
|-
 
| style="font-weight:bold;" | Półprzymknięte
 
| style="font-weight:bold;" | Półprzymknięte
Linia 56: Linia 55:
  
 
=== Spółgłoski ===
 
=== Spółgłoski ===
Co ciekawe, spółgłoski przetrwały właściwie bez większych zmian jako dźwięki (jedyną większą różnicą jest zlikwidowanie [t͡ɕ] i powstanie allochwonicznej spółgłoski zapisanej jako [ɧ] lub [ʍ]. Bardziej zmodyfikowane zostały ich zbitki.
+
Co ciekawe, spółgłoski przetrwały właściwie bez większych zmian jako dźwięki (jedyną większą różnicą jest zlikwidowanie [t͡ɕ] i powstanie allofonicznej spółgłoski zapisanej jako [ɧ] lub [ʍ]. Istniały jednak spore różnice djalektalne, na ogół jednak nie take, które utrudniałyby komunikacje.
  
 
{| class="wikitable" style=text-align:center
 
{| class="wikitable" style=text-align:center
Linia 89: Linia 88:
 
|colspan="2" |{{IPA|d}}
 
|colspan="2" |{{IPA|d}}
 
|
 
|
|
+
|{{IPA|g}}<sup>1</sup>
 
|
 
|
 
|
 
|
Linia 96: Linia 95:
 
!<small>bezdźwięczne</small>
 
!<small>bezdźwięczne</small>
 
|{{IPA|pf}}       
 
|{{IPA|pf}}       
|{{IPA|tθ}}, {{IPA|ts}}
+
|{{IPA|tθ}}<sup>4</sup>, {{IPA|ts}}
 
|{{IPA|tʃ}}
 
|{{IPA|tʃ}}
 
|
 
|
|{{IPA|kx~kʰ}}
+
|{{IPA|kx~kʰ}}<sup>2</sup>
 
|
 
|
 
|
 
|
Linia 105: Linia 104:
 
!<small>dźwięczne</small>
 
!<small>dźwięczne</small>
 
|
 
|
|{{IPA|dz}}*
+
|{{IPA|dz}}<sup>3</sup>
|{{IPA|dʒ}}*
+
|{{IPA|dʒ}}<sup>3</sup>
 
|
 
|
 
|
 
|
Linia 115: Linia 114:
 
!<small>bezdźwięczne</small>
 
!<small>bezdźwięczne</small>
 
|{{IPA|f}}       
 
|{{IPA|f}}       
|({{IPA|θ}})** {{IPA|s}}
+
|{{IPA|θ}}, {{IPA|s}}
 
|{{IPA|ʃ}}
 
|{{IPA|ʃ}}
|{{IPA|ç~ɕ}}***
+
|{{IPA|ç~ɕ}}<sup>5</sup>
 
|{{IPA|x}}
 
|{{IPA|x}}
|{{IPA|χ}}
+
|{{IPA|χ~q}}<sup>6</sup>
 
|{{IPA|h}}
 
|{{IPA|h}}
 
|-
 
|-
Linia 142: Linia 141:
 
|
 
|
 
|{{IPA|ɫ̪}}
 
|{{IPA|ɫ̪}}
|{{IPA|l}}, ({{IPA|ɬ~ɮ}})****
+
|{{IPA|l}}, ({{IPA|ɬ~ɮ}})<sup>7</sup>
 
|{{IPA|ʎ}}, {{IPA|j}}
 
|{{IPA|ʎ}}, {{IPA|j}}
|{{IPA|w}}, ({{IPA|ɧ~ʍ}})*****
+
|{{IPA|w}}, ({{IPA|ɧ~ʍ}})<sup>8</sup>
 
|
 
|
 
|
 
|
 
|}
 
|}
* *- [d͡z] i [d͡ʒ] zostały oddzielnymi chwonemami w zongepajckim ludowym
+
* <sup>1</sup> – dźwięk jako fonem występował w ołłuchu wschodnim. Gdzie indziej był allofonem /k/
* **- [θ] był allochwonem [tθ] przed obstruentem, ale nie występował przed [s] powstającym z pragammajskiego '''*r''' (jako część '''sl''')
+
* <sup>2</sup> – [kʰ] na północy, [kx] w innych regionach. Dźwięk nie występował w ołłuchu, gdzie było [x]
* ***- wymowa jako [ɕ] występowała w djalektach łączących [t͡ɕ] i [ç]
+
* <sup>3</sup> – [d͡z] i [d͡ʒ] zostały oddzielnymi fonemami w zongepajckim ludowym
* ****- boczna szczelinówka występowała tylko w djalekcie ołłuchu i (prawdopodobnie) nuhapcajskim
+
* <sup>4</sup> – w niektórych djalektach, gdzie indziej zastąpione przez [t͡s]
* *****- jest to realizacja zbitki [p͡fj], zazwyczaj palatalizowana
+
* <sup>5</sup> – wymowa jako [ɕ] występowała w djalektach łączących [t͡ɕ] i [ç]
 +
* <sup>6</sup> – wymowa jako [q] występowała w ołłuchu wschodnim (później przeszło w [ʔ] i końcowo w [t])
 +
* <sup>7</sup> – boczna szczelinówka występowała tylko w djalekcie ołłuchu i (prawdopodobnie) nuhapcajskim
 +
* <sup>8</sup> – jest to realizacja zbitki /p͡fj/, zazwyczaj palatalizowana
  
 
== Procesy ==
 
== Procesy ==
 
Główne procesy to:
 
Główne procesy to:
*Utrata interwokalicznego [h] np. '''gahan > gaan > gahn''', '''fahak > faak > fahk''' (z wyjątkem ołłucha)
+
*Utrata interwokalicznego [h] np. ''gahan > gaan > gahn'', ''fahak > faak > fahk'' (z wyjątkem ołłucha)
*Utrata [n] przed [s], [ʃ], [m] np. '''gonsaslo > gosaslo, agonši > agoši, jinmað > ihmað'''
+
*Utrata [n] przed [s], [ʃ], [m] np. ''gonsaslă > gosaslă, agonši > agoši, inmað > imað''
*Monoftongizacja: [aɪ] > [ɛ], [aʊ] > [ɔ], dodatkowo [ɛ] > [æ] (w nowych djalektach północnych bez [ɛ] > [æ], przez co klasyczne ai oraz ě się łączą)
+
*Monoftongizacja: [aɪ] > [ɛ], [aʊ] > [ɔ], dodatkowo [ɛ] > [æ] (w nowych djalektach północnych bez [ɛ] > [æ], przez co klasyczne '''ai''' oraz '''ě''' się łączą). Niekiedy przetrwało [aɪ] w sylabach otwartych, głównie w djalekcie jukch.
*Ścieśnienie [ɐ̱] > [ʌ] lub centralizacja do prostego [ɐ], w ołłuchu obniżenie do [ä] (nieakceptowane przez Radę Szmamaniw)
+
*Ścieśnienie [ɐ̱] > [ʌ] lub centralizacja do prostego [ɐ], w ołłuchu obniżenie do [ä].
*W wielu djalektach prelabjalizacja: '''o- > wo-, u > wu-'''
+
*W wielu djalektach prelabjalizacja: ''o- > wo-, u > wu-''
*Większa redukcja nieakcentowanego [e]: zanik na końcu wyrazu i przed długą samogłoską. Inne nieakcentowane [e] > [i].
+
*Większa redukcja nieakcentowanego [e]: zanik na końcu wyrazu i przed długą samogłoską. Inne nieakcentowane [e] > [i] tak jak w odmianie literackiej.
*Zanik [z] przed [s] np. '''haszsălu > hasălu'''. Czasami to wydłużyło poprzednią samogłoskę, ale to dosyć rzadko.
+
*Zanik [z] przed [s] np. ''haszsălu > hasălu''. Czasami to wydłużyło poprzednią samogłoskę, ale nieregularnie.
*Przejście [p͡fj] w [ɧ] lub [ʍ] np. '''zěpfjaslă > zäwhaslă''' [t͡sæɧɐslə] (później rozwijane na wiele sposobiw)
+
*Przejście [p͡fj] w [ɧ] lub [ʍ] np. ''zěpfjaslă > zäwhaslă'' [t͡sæɧɐslə] (później rozwijane na wiele sposobów)
*Nieregularnie wypadnięcie nagłosowego a- np. '''aðmat > ðmat, ala > la'''
+
*Nieregularnie wypadnięcie nagłosowego a- np. ''aðmat > ðmat, ala > la''
 +
*Asymilacja [n] przed welarnymi i języczkową: ''nk nch ng nkh'' > [ŋk ŋx ŋɣ ɴχ]
 +
*Asymilacja niektórych zbitek, np: ''łr'' > ''rr'', ''mn > nn''
 +
*Rotacyzm VnV > VrV np. ''pěnajan > pärajan, żona > żora'' (przy czem ''żora'' zostało później zastąpione formą z odmiany literackiej w większości djalektów)
 +
*Utrata wygłosowych [f], [pf] (te drugie nieregularnie) z wydłużeniem zastępczym, np. ''sijaf > sijah, uszaipf > uszêh, zadzipf > zadzih'', ale ''opf > opf''
 +
*Rozwój [ɫ] do [l] przed [ʃ] [tʃ] [ʒ] [dʒ], a także [ɫj] >  [ʎj].
 +
*Asymilacja szczelinowych welarnych przed zadziąsłowymi: [x] [ɣ] > [ʃ] [ʒ] np. ''khachši > khašši''. Języczkowe [χ] też się w tej pozycji asymiluje do [ʃ]
 +
*Asymilacja bezdźwięcznych z [h]: ''ph th k'h > pʰ tʰ kʰ'' > [f þ x]
 +
*Asymilacja [xh χh ɣh] > [xː χː ɣː]
 +
 
 +
=== Archaizmy ===
 +
Jednakże oprócz procesów występują także archaizmy:
 +
*Utrzymanie szwy
 +
*W kilku djalektach utrzymywanie [t͡θ]
 +
*W ołłuchu utrzymanie [ɮ], przez długi czas utrzymywał je także nuhapcajski jako [ɬ], co nadal występuje w palatalizacji ([ʃ])
 +
*W ołłuchu ponadto nie doszło do częściowej/całkowitej przesuwki spółgłosek welarnych (i języczkowej w ołłuchu wschodnim)
 +
 
 +
== Transkrypcja ==
 +
Oddaje się w niej większość allofonów. Z tego powodu nie wszystkie znaki są używane w djalektach:
 +
{| cellspacing="5" style="text-align: center;"
 +
|- style="font-size: 2.0em;"
 +
|  a  || ä  ||  b  ||  d  ||  ð ||  dz  ||  dž  ||  e ||  ê || ė ||  f  ||  g || ǧ ||  h  ||  ch || kh  ||  i  ||  j  ||  k  ||  ḱ
 +
|-
 +
| [{{IPA|ɐ}}] ||  [{{IPA|æ}}]  || [{{IPA|b}}] ||  [{{IPA|d}}]  ||  [{{IPA|ð}}]  ||  [{{IPA|d͡z}}]  ||  [{{IPA|d͡ʒ}}]  ||  [{{IPA|e}}]  ||  [{{IPA|ɛ}}] || [{{IPA|i}}] ||  [{{IPA|f}}]  ||  [{{IPA|ɣ}}] ||  [{{IPA|g}}] ||  [{{IPA|h}}][{{IPA|ː}}]  ||  [{{IPA|x}}]  || [{{IPA|χ~q}}]  ||  [{{IPA|i}}]  ||  [{{IPA|j}}]  ||  [{{IPA|k}}]  ||  [{{IPA|ç}}]
 +
|
 +
|- style="font-size: 2.0em;"
 +
| l  ||  ľ  ||  ł ||  łł  ||  m  ||  n  ||  ň  ||  o  ||  ô || p  ||  pf  ||  r  ||  s  ||  š  ||  sz  ||  šz  ||  t  ||  u || w || wh
 +
|-
 +
|  [{{IPA|l}}]  ||  [{{IPA|ʎ}}]  ||  [{{IPA|ɫ}}]  ||  [{{IPA|ɮ~ɬ}}] ||  [{{IPA|m}}]  ||  [{{IPA|n}}]  ||  [{{IPA|ɲ}}]  ||  [{{IPA|o}}] ||  [{{IPA|ɔ}}] ||  [{{IPA|p}}]  ||  [{{IPA|p͡f}}]  || [{{IPA|r}}]  ||  [{{IPA|s}}]  ||  [{{IPA|ʃ}}]  ||  [{{IPA|z}}]  ||  [{{IPA|ʒ}}]  ||  [{{IPA|t}}]  ||  [{{IPA|u}}] || [{{IPA|w}}] || [{{IPA|ɧ~ʍ}}]
 +
|- style="font-size: 2.0em;"
 +
| x || z || ƶ ||  ž  ||  ż<ref>Litera '''ż''' jest używana do zapisu niektórych rdzeni, które się upowszechniły w formie starej transkrypcji. Należą do niej chociażby rdzenie '''żona''' (dom), '''żongä''' (zongepajczyk) oraz '''żongäpê''' (zachód) – czyli te związanie z samym ludem. Ponadto wiele form zaczynających się na '''sz''' można skrócić do '''ż.''' W zapisie bez djakrytków '''ż''' jest zastępowane przy pomocy '''sz''' lub, w celu odróżnienia, '''sz' ''' (z apostrofem)</ref> || þ
 +
|-
 +
|  [{{IPA|k͡x~kʰ}}] || [{{IPA|t͡s}}]  || [{{IPA|t͡θ}}]  ||  [{{IPA|t͡ʃ}}]  ||  [{{IPA|z}}] || [{{IPA|θ}}]
 +
|}
 +
Litera '''ė''' oznacza [i] pochodzące od [e], jak np. w słowie '''ðäkė''' [ðæki] "ofiara" (dopełniacz: '''ðäkėwo''', teoretyczne '''**ðäki''' miałoby chwormę '''**ðäkiwi''')
  
 +
Gieminaty są zapisywane podwójnie. W przypadku dwuznaków '''ch kh sz šz''' podwaja się drugi element (lub alternatywnie [zː] jako '''żż''')
 
==Przypisy==
 
==Przypisy==
 
[[Kategoria:Języki sztuczne a priori]]
 
[[Kategoria:Języki sztuczne a priori]]

Aktualna wersja na dzień 22:00, 2 paź 2020

zongepajcki ludowy
êsălajilžiz êgoslă

żongäpêzêz êgoslă

Typologia: analityczno-aglutynacyjny z elementami fleksji, z szykiem SOV
Utworzenie: Emil (w 2020)
Cel utworzenia: Na potrzeby projektu/konwerldu
Sposoby zapisu: atšzif, także łacińska transkrypcja
Klasyfikacja: Gamajskie
Kody
Conlanger–1 zon.
Lista conlangów

        


Zongepajcki ludowy (êsălajilžiz êgoslă [ɛsəlɐjilt͡ʃit͡s ɛɣoslə] "język ludowy", także żongäpêzêz êgoslă [zonɣæpɛt͡sɛt͡s ɛɣoslə] "język zongepajcki") był odmianą używaną na terenie wschodniej Kotliny Zongepajckiej przez przeciętnego człowieka przed rozpadem wspólnoty. W odróżnieniu od literackiej odmiany charakteryzował się uproszczonymi spółgłoskami, nieco innym systemem samogłosek oraz wieloma różnicami w składni. Nie był to nigdy jednolity język, od początku było to konidium djalektów, aczkolwiek wtedy jeszcze wzajemnie zrozumiałych.

Można go porównać do łaciny ludowej, podczas gdy zongepajcki klasyczny do łaciny literackiej.

Fonologja

Samogłoski

Zongepajcki ludowy nieco przereformował system samogłosek. Zlikwidował e w niektórych pozycjach, zmonoftongizował dychwtongi oraz obniżył [ɛ] do [æ]. Ponadto, została zachowana [ə] z średniozongepajckiego (podczas gdy w literackiém dała [o]).

Rozwinął się nieallofoniczny iloczas. Rozwijał się z pozycji klasycznych, a także po wypadnięciu interwokalicznego h (np. aha > aa > ah [ɐː]), wygłosowych f pf i czasami w wyniku zaniku [z] przed [s] (ale w tym przypadku na ogół wydłużenia nie było - ukrozmiana).

Przednie Środkowe Tylne
Przymknięte i iː u uː
Półprzymknięte e eː ə o oː
Półotwarte ɛ ɛː ɔ ɔː
Prawie otwarte æ æː ɐ~ʌ ɐː~ʌː[1]

Spółgłoski

Co ciekawe, spółgłoski przetrwały właściwie bez większych zmian jako dźwięki (jedyną większą różnicą jest zlikwidowanie [t͡ɕ] i powstanie allofonicznej spółgłoski zapisanej jako [ɧ] lub [ʍ]. Istniały jednak spore różnice djalektalne, na ogół jednak nie take, które utrudniałyby komunikacje.

Wargowe Zębowe Dziąsłowe Podniebienne Welarne Języczkowe Krtaniowe
Nosowe m n ɲ
Zwarte bezdźwięczne p t k
dźwięczne b d g1
Afrykaty bezdźwięczne pf 4, ts kx~kʰ2
dźwięczne dz3 3
Szczelinowe bezdźwięczne f θ, s ʃ ç~ɕ5 x χ~q6 h
dźwięczne ð, z ʒ ɣ
Drżące r
Boczne, Półsamogłoski ɫ̪ l, (ɬ~ɮ)7 ʎ, j w, (ɧ~ʍ)8
  • 1 – dźwięk jako fonem występował w ołłuchu wschodnim. Gdzie indziej był allofonem /k/
  • 2 – [kʰ] na północy, [kx] w innych regionach. Dźwięk nie występował w ołłuchu, gdzie było [x]
  • 3 – [d͡z] i [d͡ʒ] zostały oddzielnymi fonemami w zongepajckim ludowym
  • 4 – w niektórych djalektach, gdzie indziej zastąpione przez [t͡s]
  • 5 – wymowa jako [ɕ] występowała w djalektach łączących [t͡ɕ] i [ç]
  • 6 – wymowa jako [q] występowała w ołłuchu wschodnim (później przeszło w [ʔ] i końcowo w [t])
  • 7 – boczna szczelinówka występowała tylko w djalekcie ołłuchu i (prawdopodobnie) nuhapcajskim
  • 8 – jest to realizacja zbitki /p͡fj/, zazwyczaj palatalizowana

Procesy

Główne procesy to:

  • Utrata interwokalicznego [h] np. gahan > gaan > gahn, fahak > faak > fahk (z wyjątkem ołłucha)
  • Utrata [n] przed [s], [ʃ], [m] np. gonsaslă > gosaslă, agonši > agoši, inmað > imað
  • Monoftongizacja: [aɪ] > [ɛ], [aʊ] > [ɔ], dodatkowo [ɛ] > [æ] (w nowych djalektach północnych bez [ɛ] > [æ], przez co klasyczne ai oraz ě się łączą). Niekiedy przetrwało [aɪ] w sylabach otwartych, głównie w djalekcie jukch.
  • Ścieśnienie [ɐ̱] > [ʌ] lub centralizacja do prostego [ɐ], w ołłuchu obniżenie do [ä].
  • W wielu djalektach prelabjalizacja: o- > wo-, u > wu-
  • Większa redukcja nieakcentowanego [e]: zanik na końcu wyrazu i przed długą samogłoską. Inne nieakcentowane [e] > [i] tak jak w odmianie literackiej.
  • Zanik [z] przed [s] np. haszsălu > hasălu. Czasami to wydłużyło poprzednią samogłoskę, ale nieregularnie.
  • Przejście [p͡fj] w [ɧ] lub [ʍ] np. zěpfjaslă > zäwhaslă [t͡sæɧɐslə] (później rozwijane na wiele sposobów)
  • Nieregularnie wypadnięcie nagłosowego a- np. aðmat > ðmat, ala > la
  • Asymilacja [n] przed welarnymi i języczkową: nk nch ng nkh > [ŋk ŋx ŋɣ ɴχ]
  • Asymilacja niektórych zbitek, np: łr > rr, mn > nn
  • Rotacyzm VnV > VrV np. pěnajan > pärajan, żona > żora (przy czem żora zostało później zastąpione formą z odmiany literackiej w większości djalektów)
  • Utrata wygłosowych [f], [pf] (te drugie nieregularnie) z wydłużeniem zastępczym, np. sijaf > sijah, uszaipf > uszêh, zadzipf > zadzih, ale opf > opf
  • Rozwój [ɫ] do [l] przed [ʃ] [tʃ] [ʒ] [dʒ], a także [ɫj] > [ʎj].
  • Asymilacja szczelinowych welarnych przed zadziąsłowymi: [x] [ɣ] > [ʃ] [ʒ] np. khachši > khašši. Języczkowe [χ] też się w tej pozycji asymiluje do [ʃ]
  • Asymilacja bezdźwięcznych z [h]: ph th k'h > pʰ tʰ kʰ > [f þ x]
  • Asymilacja [xh χh ɣh] > [xː χː ɣː]

Archaizmy

Jednakże oprócz procesów występują także archaizmy:

  • Utrzymanie szwy
  • W kilku djalektach utrzymywanie [t͡θ]
  • W ołłuchu utrzymanie [ɮ], przez długi czas utrzymywał je także nuhapcajski jako [ɬ], co nadal występuje w palatalizacji ([ʃ])
  • W ołłuchu ponadto nie doszło do częściowej/całkowitej przesuwki spółgłosek welarnych (i języczkowej w ołłuchu wschodnim)

Transkrypcja

Oddaje się w niej większość allofonów. Z tego powodu nie wszystkie znaki są używane w djalektach:

a ä b d ð dz e ê ė f g ǧ h ch kh i j k
[ɐ] [æ] [b] [d] [ð] [d͡z] [d͡ʒ] [e] [ɛ] [i] [f] [ɣ] [g] [h][ː] [x] [χ~q] [i] [j] [k] [ç]
l ľ ł łł m n ň o ô p pf r s š sz šz t u w wh
[l] [ʎ] [ɫ] [ɮ~ɬ] [m] [n] [ɲ] [o] [ɔ] [p] [p͡f] [r] [s] [ʃ] [z] [ʒ] [t] [u] [w] [ɧ~ʍ]
x z ƶ ž ż[2] þ
[k͡x~kʰ] [t͡s] [t͡θ] [t͡ʃ] [z] [θ]

Litera ė oznacza [i] pochodzące od [e], jak np. w słowie ðäkė [ðæki] "ofiara" (dopełniacz: ðäkėwo, teoretyczne **ðäki miałoby chwormę **ðäkiwi)

Gieminaty są zapisywane podwójnie. W przypadku dwuznaków ch kh sz šz podwaja się drugi element (lub alternatywnie [zː] jako żż)

Przypisy

  1. Barwa tej samogłoski i długego warjantu różniła się w zależności od regjonu (północ [ʌ], południe i większość wschodu [ɐ], reszta wschodu [ä]. Jednakże ponieważ [ä] jest dosyć marginalne, pomija się w tabelkach.
  2. Litera ż jest używana do zapisu niektórych rdzeni, które się upowszechniły w formie starej transkrypcji. Należą do niej chociażby rdzenie żona (dom), żongä (zongepajczyk) oraz żongäpê (zachód) – czyli te związanie z samym ludem. Ponadto wiele form zaczynających się na sz można skrócić do ż. W zapisie bez djakrytków ż jest zastępowane przy pomocy sz lub, w celu odróżnienia, sz' (z apostrofem)