Olżycki: Różnice pomiędzy wersjami

Z Conlanger
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Linia 196: Linia 196:
 
{| class=wikitable
 
{| class=wikitable
 
!inf
 
!inf
!''citate'' /{{IPA|ʃitats}}/
+
!''cita'''te''''' /{{IPA|ʃitats}}/
!''pite'' /{{IPA|pits}}/
+
!''pi'''te''''' /{{IPA|pits}}/
!''videte'' /{{IPA|vidzets}}/
+
!''vide'''te''''' /{{IPA|vidzets}}/
!''recte'' /{{IPA|ʁeʃː}}/
+
!''rec'''te''''' /{{IPA|ʁesː}}/
 
|-
 
|-
 
!1sg
 
!1sg
|''citaean'' /{{IPA|ʃitajã}}/
+
|''citae'''an''''' /{{IPA|ʃitajã}}/
|''piean'' /{{IPA|pijã}}/
+
|''pie'''an''''' /{{IPA|pijã}}/
|''videan'' /{{IPA|vidzã}}/
+
|''vide'''an''''' /{{IPA|vidzã}}/
|''recan'' /{{IPA|ʁekã}}/
+
|''rec'''an''''' /{{IPA|ʁekã}}/
 
|-
 
|-
 
!2sg
 
!2sg
|''citæse'' /{{IPA|ʃitɛz}}/
+
|''citæ'''s''''' /{{IPA|ʃitɛ}}/
|''piese'' /{{IPA|pijz}}/
+
|''pie'''s''''' /{{IPA|pij}}/
|''vidise'' /{{IPA|vidziz}}/
+
|''vidi'''s''''' /{{IPA|vidzi}}/
|''recese'' /{{IPA|ʁeʃez}}/
+
|''rece'''s''''' /{{IPA|ʁeʃe}}/
 
|-
 
|-
 
!3sg
 
!3sg
|''citæt'' /{{IPA|ʃitɛ}}/
+
|''citæ'''t''''' /{{IPA|ʃitɛ}}/
|''piet'' /{{IPA|pij}}/
+
|''pie'''t''''' /{{IPA|pij}}/
|''vidit'' /{{IPA|vidzi}}/
+
|''vidi'''t''''' /{{IPA|vidzi}}/
|''recet'' /{{IPA|ʁeʃe}}/
+
|''rece'''t''''' /{{IPA|ʁeʃe}}/
 
|-
 
|-
 
!1pl
 
!1pl
|''citæme'' /{{IPA|ʃitɛm}}/
+
|''citæ'''me''''' /{{IPA|ʃitɛm}}/
|''pieme'' /{{IPA|pijm}}/
+
|''pie'''me''''' /{{IPA|pijm}}/
|''vidime'' /{{IPA|vidzim}}/
+
|''vidi'''me''''' /{{IPA|vidzim}}/
|''receme'' /{{IPA|ʁeʃem}}/
+
|''rece'''me''''' /{{IPA|ʁeʃem}}/
 
|-
 
|-
 
!2pl
 
!2pl
|''citæte'' /{{IPA|ʃitɛts}}/
+
|''citæ'''t''''' /{{IPA|ʃitɛ}}/
|''piete'' /{{IPA|pijts}}/
+
|''pie'''t''''' /{{IPA|pij}}/
|''vidite'' /{{IPA|vidzits}}/
+
|''vidi'''t''''' /{{IPA|vidzi}}/
|''recete'' /{{IPA|ʁeʃets}}/
+
|''rece'''t''''' /{{IPA|ʁeʃe}}/
 
|-
 
|-
 
!3pl
 
!3pl
|''citaeant'' /{{IPA|ʃitajã}}/
+
|''citae'''ant''''' /{{IPA|ʃitajã}}/
|''pieant'' /{{IPA|pijã}}/
+
|''pie'''ant''''' /{{IPA|pijã}}/
|''videant'' /{{IPA|vidzã}}/
+
|''vide'''ant''''' /{{IPA|vidzã}}/
|''recant'' /{{IPA|ʁekã}}/
+
|''reca'''nt''''' /{{IPA|ʁekã}}/
 
|}
 
|}
 +
  
 
====Eu present contemporal====
 
====Eu present contemporal====
Linia 247: Linia 248:
 
!inf
 
!inf
 
!''bute'' /{{IPA|byts}}/
 
!''bute'' /{{IPA|byts}}/
 +
!+ participe <br/>contemporal
 
|-
 
|-
 
!1sg
 
!1sg
 
|''eme'' /{{IPA|em}}/
 
|''eme'' /{{IPA|em}}/
 +
|rowspan=6|
 +
''citae'''ante''''' /{{IPA|ʃitajãts}}/ <br/>
 +
''pie'''ante''''' /{{IPA|pijãts}}/ <br/>
 +
''vide'''ante''''' /{{IPA|vidzãts}}/ <br/>
 +
''rec'''ante''''' /{{IPA|ʁekãts}}/
 
|-
 
|-
 
!2sg
 
!2sg
Linia 273: Linia 280:
 
'''Czas przeszły perfekt''' (przeszły złożony) opisujący czynności przeszłe.
 
'''Czas przeszły perfekt''' (przeszły złożony) opisujący czynności przeszłe.
  
:Konstrukcja: '''''eante'' (present) + imiesłów przeszły'''
+
:Konstrukcja: '''''eante'' (present) + imiesłów przeszły''' (czasowniki przechodnie)
 +
:Konstrukcja: '''''bute'' (present) + imiesłów przeszły''' (czasowniki nieprzechodnie)
 +
 
 
Imiesłów przeszły tworzy się przez dodanie końcówki ''-an'' /{{IPA|an}}/ (''videte > videan''), a po tematach samogłoskowych ''-t'' (''isoute > isout'').
 
Imiesłów przeszły tworzy się przez dodanie końcówki ''-an'' /{{IPA|an}}/ (''videte > videan''), a po tematach samogłoskowych ''-t'' (''isoute > isout'').
  
 
{| class=wikitable
 
{| class=wikitable
|+ Cz. posiłkowy ''eante''
 
 
!inf
 
!inf
 
!''eante'' /{{IPA|jãts}}/
 
!''eante'' /{{IPA|jãts}}/
 +
!''bute'' /{{IPA|byts}}/
 +
!+ participe <br/>perfect
 
|-
 
|-
 
!1sg
 
!1sg
 
|''iman'' /{{IPA|imã}}/
 
|''iman'' /{{IPA|imã}}/
 +
|''eme'' /{{IPA|em}}/
 +
|rowspan=6|
 +
''cit'''an''''' /{{IPA|ʃitan}}/ <br/>
 +
''pi'''t''''' /{{IPA|pi}}/ <br/>
 +
''vide'''an''''' /{{IPA|vidzan}}/ <br/>
 +
''rec'''an''''' /{{IPA|ʁekan}}/
 
|-
 
|-
 
!2sg
 
!2sg
|''imese'' /{{IPA|imez}}/
+
|''imes'' /{{IPA|ime}}/
 +
|''ese'' /{{IPA|ez}}/
 
|-
 
|-
 
!3sg
 
!3sg
 
|''imet'' /{{IPA|ime}}/
 
|''imet'' /{{IPA|ime}}/
 +
|''est'' /{{IPA|e(t)}}/
 
|-
 
|-
 
!1pl
 
!1pl
 
|''imeme'' /{{IPA|imem}}/
 
|''imeme'' /{{IPA|imem}}/
 +
|''emé'' /{{IPA|eme}}/
 
|-
 
|-
 
!2pl
 
!2pl
|''imete'' /{{IPA|imets}}/
+
|''imet'' /{{IPA|ime}}/
 +
|''este'' /{{IPA|esː}}/
 
|-
 
|-
 
!3pl
 
!3pl
 
|''imant'' /{{IPA|imã}}/
 
|''imant'' /{{IPA|imã}}/
 +
|''sant'' /{{IPA|sã}}/
 
|}
 
|}
  
Linia 323: Linia 344:
 
|-
 
|-
 
!2sg
 
!2sg
|''cit'''uva'''se'' /{{IPA|ʃityvaz}}/
+
|''cit'''uva'''s'' /{{IPA|ʃityva}}/
|''pi'''va'''se'' /{{IPA|pivaz}}/
+
|''pi'''va'''s'' /{{IPA|piva}}/
|''v'''a'''l'''a'''se'' /{{IPA|valaz}}/
+
|''v'''a'''l'''a'''s'' /{{IPA|vala}}/
|''rec'''a'''se'' /{{IPA|ʁekaz}}/
+
|''rec'''a'''s'' /{{IPA|ʁeka}}/
 
|-
 
|-
 
!3sg
 
!3sg
Linia 341: Linia 362:
 
|-
 
|-
 
!2pl
 
!2pl
|''cit'''uva'''te'' /{{IPA|ʃityvats}}/
+
|''cit'''uva'''t'' /{{IPA|ʃityva}}/
|''pi'''va'''te'' /{{IPA|pivats}}/
+
|''pi'''va'''t'' /{{IPA|piva}}/
|''v'''a'''l'''a'''te'' /{{IPA|valats}}/
+
|''v'''a'''l'''a'''t'' /{{IPA|vala}}/
|''rec'''a'''te'' /{{IPA|ʁekats}}/
+
|''rec'''a'''t'' /{{IPA|ʁeka}}/
 
|-
 
|-
 
!3pl
 
!3pl
Linia 364: Linia 385:
 
!inf
 
!inf
 
!''bute'' /{{IPA|byts}}/
 
!''bute'' /{{IPA|byts}}/
 +
!+ participe <br/>contemporal
 
|-
 
|-
 
!1sg
 
!1sg
 
|''buvam'' /{{IPA|byvam}}/
 
|''buvam'' /{{IPA|byvam}}/
 +
|rowspan=6|
 +
''citae'''ante''''' /{{IPA|ʃitajãts}}/ <br/>
 +
''pie'''ante''''' /{{IPA|pijãts}}/ <br/>
 +
''vide'''ante''''' /{{IPA|vidzãts}}/ <br/>
 +
''rec'''ante''''' /{{IPA|ʁekãts}}/
 
|-
 
|-
 
!2sg
 
!2sg
|''buvase'' /{{IPA|byvaz}}/
+
|''buvas'' /{{IPA|byva}}/
 
|-
 
|-
 
!3sg
 
!3sg
Linia 378: Linia 405:
 
|-
 
|-
 
!2pl
 
!2pl
|''buvate'' /{{IPA|byvats}}/
+
|''buvat'' /{{IPA|byva}}/
 
|-
 
|-
 
!3pl
 
!3pl
Linia 399: Linia 426:
 
!inf
 
!inf
 
!''vedte'' /{{IPA|vesː}}/
 
!''vedte'' /{{IPA|vesː}}/
 +
! + supin
 
|-
 
|-
 
!1sg
 
!1sg
 
|''vedan'' /{{IPA|vedã}}/
 
|''vedan'' /{{IPA|vedã}}/
 +
|rowspan=6|
 +
''cita'''t''''' /{{IPA|ʃita}}/ <br/>
 +
''pi'''t''''' /{{IPA|pi}}/ <br/>
 +
''vide'''t''''' /{{IPA|vidze}}/ <br/>
 +
''rec'''t''''' /{{IPA|ʁetː}}/
 
|-
 
|-
 
!2sg
 
!2sg
|''vedese'' /{{IPA|vedzez}}/
+
|''vedes'' /{{IPA|vedze}}/
 
|-
 
|-
 
!3sg
 
!3sg
Linia 413: Linia 446:
 
|-
 
|-
 
!2pl
 
!2pl
|''vedete'' /{{IPA|vedzets}}/
+
|''vedet'' /{{IPA|vedze}}/
 
|-
 
|-
 
!3pl
 
!3pl

Wersja z 17:07, 28 sty 2012

Język olżycki (ea rece olgittic /jaˌʀeʃ olʒiˈsːik/, prościej: e'olgittine /jolʒiˈsːiɲ/) - fikcyjny język zachodniosłowiański używany w alternatywnej historii w północnej Lotaryngii (Lorunea), Nadrenii (Renanea, Olgiti Etar) i Hesji (Olgiti Nov).

Nazwa pochodzi od kontaminacji Alzacji z Łużycami.

Fonologia i zapis

Spółgłoski

wargowe dziąsłowe zadziąsłowe podniebienne tylnojęzykowe
zwarte b p d~ɾ t (ɡʲ kʲ)
g c **
g k
g c
zw.-szcz. dz ts
d t *
szczel. v f z s ʒ ʃ
g c *
nosowe m n ɲ
n *
płynne l j
l *
ʀ
r
*) przed e i
**) przed u

Samogłoski

Olgittine vowel trapezoid.png

Zapis

Spółgłoski

  • m [m]
  • b [b]
  • p [p]
  • bh v [v]
  • ph f [f]


  • n [n]
  • d [d] [dz]¹
  • t [t] [ts]¹, na końcu wyrazu [ɾ] (jeśli następny zaczyna się samogłoską) lub nieme
  • dh [d]¹
  • th [t]¹
  • z [z]
  • s [s], na końcu wyrazu [z] (jeśli następny zaczyna się samogłoską) lub nieme
  • l [l] [j]¹


  • g [g] [ʒ]¹
  • c [k] [ʃ]¹
  • gu [gʲ]¹
  • k cu qu [kʲ]¹
  • r [ʁ]

¹) przed literami "e", "i"

Dwuznaki

  • dt tt [tt] [ss]¹
  • zt st [st] [ss]¹
  • ds ts [ss]
  • gt ct [tt] [ss]¹
  • zc sc [sk] [ʃʃ]¹
  • gs cs x [ss]

¹) przed literami "e", "i"

Samogłoski

  • a [a]
  • ae/æ [ɛ]
  • an [ã]
  • au [ɔ]
  • e [e] [j] ² ³
  • é [e] ³
  • eu [y] [u] ³
  • i [i] ³
  • o [o]
  • oa [wa]
  • oe/œ [e]
  • ou [u]
  • u [y]

²) "e" jest wymawiane jako:

  • [j] – między samogłoskami, na początku wyrazu przed samogłoską, po samogłosce
  • [e] – między spółgłoskami, na początku wyrazu przed spółgłoską
  • nieme – po spółgłosce

³) zmienia wymowę niektórych spółgłosek, po których następuje

Morfologia

Rodzajniki

W języku olżyckim występuje rodzajnik określony w dwóch rodzajach: męskim i żeńskim, w liczbie pojedynczej i mnogiej:

  • Liczba pojedyncza: eu /(j)y/ (rodzaj męski), ea /ja/ (rodzaj żeński)
  • Liczba mnoga: é /je/ (brak rozróżnienia na rodzaje)

Rodzajnik określony jest często skracany do e' /j/ przed samogłoską, np. e'olgittine zamiast ea olgittine.


Rodzajnik nieokreślony jest tożsamy z liczebnikiem "jeden" i brzmi:

  • w liczbie pojedynczej: én /jen/ (r. m.), éne /jeɲ/ (r. ż.)
  • w liczbie mnogiej: (éné) /jeɲe/

Zaimki

Zaimki osobowe

Poj. 1. ia /ja, jɔ/ /me/
2. tu /ty/ /tse/
3m. on /on/ neo /ɲo/ eo /jo/
3f. ona /ona/ nei /ɲi/ ei /i/
Mn. 1. mu /my/ nas /na/
2. vu /vy/ vas /va/
3m. oni /oɲi/ nei /ɲi/ ei /i/
3f. onu /ony/ neu /ɲy/ eu /(j)y/
Grzecz. va /va/ //
Bezos. se /s(e)/ so /so/

Kolumny tabelki przedstawiają kolejno:

  • formę mianownika (Ona ét. "Ona je.")
  • formę akcentowaną używaną po przyimkach (Eo recean su nei. "Rozmawiam z nią.")
  • formę nieakcentowaną używaną jako dopełnienie (Eo ei videan. "Widzę .")

Czasowniki

Czasowniki określają wykonywaną czynność lub stan, w jakim znajduje się podmiot. Czasowniki charakteryzują cechy wyróżniające: tryb, czas (w tym aspekt), koniugacja. Dzielą się na kilka grup:

  • koniugacja -a-, -ea- - grupa czasowników kończących się w bezokoliczniku regularnie na -ate /ats/, mające wstawkę w temacie czasu teraźniejszego, np. cita-te > citae-an, vea-te > vé-an
  • koniugacja samogłoskowa - grupa podobna do poprzedniej, zawierająca krótkie czasowniki o jednosylabowych tematach kończących się samogłoską, np. pi-te > pie-an
  • koniugacja -e-, -i-, czyli czasowniki kończące się w bezokoliczniku regularnie na -ete /ets/ i -ite /its/, np. vide-te, voli-te > vide-an, vole-an
  • koniugacja spółgłoskowa - grupa zawierająca czasowniki o temacie kończącym się spółgłoską: mog-te > mog-an, pre-te > pr-an
  • czasowniki nieregularne, mające różne wzorce odmiany, np. bu-te > eme, éd-te > ém, ean-te > im-an

Eu present

Czas teraźniejszy będący czasem podstawowym.

Odmiana czasowników regularnych:

inf citate /ʃitats/ pite /pits/ videte /vidzets/ recte /ʁesː/
1sg citaean /ʃitajã/ piean /pijã/ videan /vidzã/ recan /ʁekã/
2sg citæs /ʃitɛ/ pies /pij/ vidis /vidzi/ reces /ʁeʃe/
3sg citæt /ʃitɛ/ piet /pij/ vidit /vidzi/ recet /ʁeʃe/
1pl citæme /ʃitɛm/ pieme /pijm/ vidime /vidzim/ receme /ʁeʃem/
2pl citæt /ʃitɛ/ piet /pij/ vidit /vidzi/ recet /ʁeʃe/
3pl citaeant /ʃitajã/ pieant /pijã/ videant /vidzã/ recant /ʁekã/


Eu present contemporal

Czas teraźniejszy współczesny oznaczający czynności występujące równocześnie. Może wskazywać bardziej na trwanie czynności.

Konstrukcja: bute (present) + imiesłów współczesny

Imiesłów współczesny tworzy się najczęściej końcówką -ante, np. citaeante, voleante.

inf bute /byts/ + participe
contemporal
1sg eme /em/

citaeante /ʃitajãts/
pieante /pijãts/
videante /vidzãts/
recante /ʁekãts/

2sg ese /ez/
3sg est /e(t)/
1pl emé /eme/
2pl este /esː/
3pl sant //

Przykład:

  • Ia eme édeante a recan. /jo em jedzãts a ʁekã/ - Jem i mówię. / Jedząc, mówię.

Eu perfect

Czas przeszły perfekt (przeszły złożony) opisujący czynności przeszłe.

Konstrukcja: eante (present) + imiesłów przeszły (czasowniki przechodnie)
Konstrukcja: bute (present) + imiesłów przeszły (czasowniki nieprzechodnie)

Imiesłów przeszły tworzy się przez dodanie końcówki -an /an/ (videte > videan), a po tematach samogłoskowych -t (isoute > isout).

inf eante /jãts/ bute /byts/ + participe
perfect
1sg iman /imã/ eme /em/

citan /ʃitan/
pit /pi/
videan /vidzan/
recan /ʁekan/

2sg imes /ime/ ese /ez/
3sg imet /ime/ est /e(t)/
1pl imeme /imem/ emé /eme/
2pl imet /ime/ este /esː/
3pl imant /imã/ sant //

E'imperfect

Czas przeszły imperfekt (przeszły prosty) opisujący czynności przeszłe. Używany głównie do narracji.

Formę czasu przeszłego tworzy się poprzez:

  • dodanie końcówki -(u)va- do czasowników na -a-, -e- oraz tematów samogłoskowych, np. trima-te > trimuva-, sede-te > seduva-, gi-te > giva-
  • dodanie -(e)a- do czasowników na -i- lub spółgłoskę i ew. zmianę tematu (najczęściej zmiana o > a lub wstawienie e), np. nosi-te > nasea-, pre-te > pera-

Uwaga! Końcówka 1. os. l. pojedynczej to w imperfekcie -m.

inf citate /ʃitats/ pite /pits/ volite /volits/ recte /ʁeʃː/
1sg cituvam /ʃityvam/ pivam /pivam/ valam /valam/ recam /ʁekam/
2sg cituvas /ʃityva/ pivas /piva/ valas /vala/ recas /ʁeka/
3sg cituvat /ʃityva/ pivat /piva/ valat /vala/ recat /ʁeka/
1pl cituvame /ʃityvam/ pivame /pivam/ valame /valam/ recame /ʁekam/
2pl cituvat /ʃityva/ pivat /piva/ valat /vala/ recat /ʁeka/
3pl cituvaeant /ʃityvajã/ pivaeant /pivajã/ valaeant /valajã/ recaeant /ʁekajã/

Przykład:

  • Éne gena docadat u eu pocoe. /jeɲ ʒena dokada y‿y poke/ - "Do pokoju weszła kobieta."

Eu passé contemporal

Czas przeszły współczesny oznaczający czynności występujące równocześnie w przeszłości. Może wskazywać, jak present contemporal, na trwanie czynności.

Konstrukcja: bute (imperfect) + imiesłów współczesny
inf bute /byts/ + participe
contemporal
1sg buvam /byvam/

citaeante /ʃitajãts/
pieante /pijãts/
videante /vidzãts/
recante /ʁekãts/

2sg buvas /byva/
3sg buvat /byva/
1pl buvame /byvam/
2pl buvat /byva/
3pl buvaeant /byvajã/

Przykład:

  • Ia buvam édeante a recam. /jo byvam jedzãts a ʁekam/ - Jadłem i mówiłem. / Jedząc, mówiłem.

Eu plusperfect

Eu futur

Eu futur proce

Czas przyszły bliski wyrażający czynności mające miejsce w najbliższej przyszłości, co do których jesteśmy pewni, że się wydarzą.

Konstrukcja: vedte (present) + bezokolicznik bez -e
inf vedte /vesː/ + supin
1sg vedan /vedã/

citat /ʃita/
pit /pi/
videt /vidze/
rect /ʁetː/

2sg vedes /vedze/
3sg vedet /vedze/
1pl vedeme /vedzem/
2pl vedet /vedze/
3pl vedant /vedã/

Przykład:

  • Ia vedan edt. /jo vedã etː/ - Będę jeść.