Olżycki: Różnice pomiędzy wersjami

Z Conlanger
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
(→‎Czasowniki: kiedy indziej to uporządkuję)
Linia 271: Linia 271:
  
 
====E'imperfect====
 
====E'imperfect====
 +
'''Czas przeszły prosty''' opisujący czynności przeszłe. Formę czasu przeszłego tworzy się poprzez:
 +
* dodanie wrostka ''-(u)va-'' do '''czasowników na -a-, -e- oraz tematów samogłoskowych''', np. ''trima-te > trim'''uva'''-'', ''sede-te > sed'''uva'''-'', ''gi-te > gi'''va'''-''
 +
* zmianę tematu (najczęściej zmiana ''o > a'' lub wstawienie ''e'') i dodanie ''-(e)a-'' do '''czasowników na -i- lub spółgłoskę''', np. ''nosi-te > n'''a'''s'''ea'''-'', ''bra-te > b'''é'''r'''a'''-''
 +
 +
'''Uwaga!''' Końcówka 1. os. l. pojedynczej to w imperfekcie ''-m''.
 +
 +
{| class=wikitable
 +
!inf
 +
!''citate'' /{{IPA|ʃitats}}/
 +
!''pite'' /{{IPA|pits}}/
 +
!''videte'' /{{IPA|vidzets}}/
 +
!''recte'' /{{IPA|ʁeʃː}}/
 +
|-
 +
!1sg
 +
|''cit'''uva'''<u>m</u>'' /{{IPA|ʃitajã}}/
 +
|''pi'''va'''<u>m</u>'' /{{IPA|pijã}}/
 +
|''vid'''uva'''<u>m</u>'' /{{IPA|vidzã}}/
 +
|''rec'''a'''<u>m</u>'' /{{IPA|ʁekã}}/
 +
|-
 +
!2sg
 +
|''cit'''uva'''se'' /{{IPA|ʃitɛz}}/
 +
|''pi'''va'''se'' /{{IPA|pijz}}/
 +
|''vid'''uva'''se'' /{{IPA|vidziz}}/
 +
|''rec'''a'''se'' /{{IPA|ʁeʃez}}/
 +
|-
 +
!3sg
 +
|''cit'''uva'''t'' /{{IPA|ʃitɛ}}/
 +
|''pi'''va'''t'' /{{IPA|pij}}/
 +
|''vid'''uva'''t'' /{{IPA|vidzi}}/
 +
|''rec'''a'''t'' /{{IPA|ʁeʃe}}/
 +
|-
 +
!1pl
 +
|''cit'''uva'''me'' /{{IPA|ʃitɛm}}/
 +
|''pi'''va'''me'' /{{IPA|pijm}}/
 +
|''vid'''uva'''me'' /{{IPA|vidzim}}/
 +
|''rec'''a'''me'' /{{IPA|ʁeʃem}}/
 +
|-
 +
!2pl
 +
|''cit'''uva'''te'' /{{IPA|ʃitɛts}}/
 +
|''pi'''va'''te'' /{{IPA|pijts}}/
 +
|''vid'''uva'''te'' /{{IPA|vidzits}}/
 +
|''rec'''a'''te'' /{{IPA|ʁeʃets}}/
 +
|-
 +
!3pl
 +
|''cit'''uva'''eant'' /{{IPA|ʃitajã}}/
 +
|''pi'''va'''eant'' /{{IPA|pijã}}/
 +
|''vid'''uva'''eant'' /{{IPA|vidzã}}/
 +
|''rec'''a'''eant'' /{{IPA|ʁekã}}/
 +
|}
  
 
====Eu passé contemporal====
 
====Eu passé contemporal====

Wersja z 21:25, 26 sty 2012

Język olżycki (ea rece olgittic /jaˌʀeʃ olʒiˈsːik/, prościej: e'olgittine /jolʒiˈsːiɲ/) - fikcyjny język zachodniosłowiański używany w alternatywnej historii w północnej Lotaryngii (Lorunea), Nadrenii (Renanea, Olgiti Etar) i Hesji (Olgiti Nov).

Nazwa pochodzi od kontaminacji Alzacji z Łużycami.

Fonologia i zapis

Spółgłoski

wargowe dziąsłowe zadziąsłowe podniebienne tylnojęzykowe
zwarte b p d~ɾ t ɟ c
g c **
g k
g c
zw.-szcz. dz ts
d t *
szczel. v f z s ʒ ʃ
g c *
nosowe m n ɲ
n *
płynne l j
l *
ʀ
r
*) przed e i
**) przed u

Samogłoski

Olgittine vowel trapezoid.png

Zapis

Spółgłoski

  • m [m]
  • b [b]
  • p [p]
  • bh v [v]
  • ph f [f]
  • n [n]
  • d [d] [dz]¹
  • t [t] [ts]¹, na końcu wyrazu [ɾ] (jeśli następny zaczyna się samogłoską) lub nieme
  • dh [d]¹
  • th [t]¹
  • z [z]
  • s [s], na końcu wyrazu [z] (jeśli następny zaczyna się samogłoską) lub nieme
  • l [l] [j]¹
  • g [g] [ʒ]¹
  • c [k] [ʃ]¹
  • gu [gʲ]¹
  • k cu qu [kʲ]¹
  • r [ʁ]

¹) przed literami "e", "i"

Dwuznaki

  • dt tt [tt] [ss]¹
  • zt st [st] [ss]¹
  • ds ts [ss]
  • gt ct [tt] [ss]¹
  • zc sc [sk] [ʃʃ]¹
  • gs cs x [ss]

¹) przed literami "e", "i"

Samogłoski

  • a [a]
  • ae/æ [ɛ]
  • an [ã]
  • au [ɔ]
  • e [e] [j] ² ³
  • é [e] ³
  • eu [y] [u] ³
  • i [i] ³
  • o [o]
  • oe/œ [e]
  • ou [u]
  • u [y]

²) "e" jest wymawiane jako:

  • [j] – między samogłoskami, na początku wyrazu przed samogłoską, po samogłosce
  • [e] – między spółgłoskami, na początku wyrazu przed spółgłoską
  • nieme – po spółgłosce

³) zmienia wymowę niektórych spółgłosek, po których następuje

Morfologia

Rodzajniki

Rodzajnik określony

W języku olżyckim występuje rodzajnik określony w dwóch rodzajach: męskim i żeńskim, w liczbie pojedynczej i mnogiej:

  • Liczba pojedyncza: eu /(j)y/ (rodzaj męski), ea /ja/ (rodzaj żeński)
  • Liczba mnoga: é /je/ (brak rozróżnienia na rodzaje)

Rodzajnik określony jest często skracany do e' /j/ przed samogłoską, np. e'olgittine zamiast ea olgittine.

Rodzajnik nieokreślony

Rodzajnik nieokreślony jest tożsamy z liczebnikiem "jeden" i brzmi:

  • w liczbie pojedynczej: én /jen/ (r. m.), éne /jeɲ/ (r. ż.)
  • w liczbie mnogiej: éné /jeɲe/

Zaimki

Zaimki osobowe

Poj. 1. eo /jo/ /me/
2. tu /ty/ /tse/
3m. on /on/ nego /ɲeɡo/ go /go/
3f. ona /ona/ nei /ɲi/ ei /i/
Mn. 1. mu /my/ nas /na/
2. vu /vy/ vas /va/
3m. oni /oɲi/ neic /ɲi/ eic /i/
3f. onu /ony/ neuc /ny/ euc /(j)y/
Grzecz. va /va/ //
Bezos. se /s(e)/ ségo /sego/

Kolumny tabelki przedstawiają kolejno:

  • formę mianownika (Ona ét. "Ona je.")
  • formę akcentowaną używaną po przyimkach (Eo recean su nei. "Rozmawiam z nią.")
  • formę nieakcentowaną używaną jako dopełnienie (Eo ei videan. "Widzę .")

Czasowniki

Czasowniki określają wykonywaną czynność lub stan, w jakim znajduje się podmiot. Czasowniki charakteryzują cechy wyróżniające: tryb, czas (w tym aspekt), koniugacja. Dzielą się na kilka grup:

  • koniugacja -a-, -ea- - grupa czasowników kończących się w bezokoliczniku regularnie na -ate /ats/, mające wstawkę w temacie czasu teraźniejszego, np. cita-te > citae-an, vea-te > vé-an
  • koniugacja samogłoskowa - grupa podobna do poprzedniej, zawierająca krótkie czasowniki o jednosylabowych tematach kończących się samogłoską, np. pi-te > pie-an
  • koniugacja -e-, -i-, czyli czasowniki kończące się w bezokoliczniku regularnie na -ete /ets/ i -ite /its/, np. vide-te, voli-te > vide-an, vole-an
  • koniugacja spółgłoskowa - grupa zawierająca czasowniki o temacie kończącym się spółgłoską: mog-te > mog-an, pre-te > pr-an
  • czasowniki nieregularne, mające różne wzorce odmiany, np. bu-te > eme, éd-te > ém, ean-te > im-an

Eu present

Czas teraźniejszy będący czasem podstawowym.

Odmiana czasowników regularnych:

inf citate /ʃitats/ pite /pits/ videte /vidzets/ recte /ʁeʃː/
1sg citaean /ʃitajã/ piean /pijã/ videan /vidzã/ recan /ʁekã/
2sg citæse /ʃitɛz/ piese /pijz/ vidise /vidziz/ recese /ʁeʃez/
3sg citæt /ʃitɛ/ piet /pij/ vidit /vidzi/ recet /ʁeʃe/
1pl citæme /ʃitɛm/ pieme /pijm/ vidime /vidzim/ receme /ʁeʃem/
2pl citæte /ʃitɛts/ piete /pijts/ vidite /vidzits/ recete /ʁeʃets/
3pl citaeant /ʃitajã/ pieant /pijã/ videant /vidzã/ recant /ʁekã/

Eu present contemporal

Czas teraźniejszy współczesny oznaczający czynności występujące równocześnie. Może wskazywać bardziej na trwanie czynności.

Konstrukcja: bute (present) + imiesłów współczesny

Imiesłów współczesny tworzy się najczęściej końcówką -ante, np. citaeante, voleante.

inf bute /byts/
1sg eme /em/
2sg ese /ez/
3sg est /e(t)/
1pl emé /eme/
2pl este /esː/
3pl sant //

Przykład:

  • Eo eme édeante a recan. /jo em jedzãts a ʁekã/ - Jem i mówię. / Jedząc, mówię.

Eu perfect

E'imperfect

Czas przeszły prosty opisujący czynności przeszłe. Formę czasu przeszłego tworzy się poprzez:

  • dodanie wrostka -(u)va- do czasowników na -a-, -e- oraz tematów samogłoskowych, np. trima-te > trimuva-, sede-te > seduva-, gi-te > giva-
  • zmianę tematu (najczęściej zmiana o > a lub wstawienie e) i dodanie -(e)a- do czasowników na -i- lub spółgłoskę, np. nosi-te > nasea-, bra-te > béra-

Uwaga! Końcówka 1. os. l. pojedynczej to w imperfekcie -m.

inf citate /ʃitats/ pite /pits/ videte /vidzets/ recte /ʁeʃː/
1sg cituvam /ʃitajã/ pivam /pijã/ viduvam /vidzã/ recam /ʁekã/
2sg cituvase /ʃitɛz/ pivase /pijz/ viduvase /vidziz/ recase /ʁeʃez/
3sg cituvat /ʃitɛ/ pivat /pij/ viduvat /vidzi/ recat /ʁeʃe/
1pl cituvame /ʃitɛm/ pivame /pijm/ viduvame /vidzim/ recame /ʁeʃem/
2pl cituvate /ʃitɛts/ pivate /pijts/ viduvate /vidzits/ recate /ʁeʃets/
3pl cituvaeant /ʃitajã/ pivaeant /pijã/ viduvaeant /vidzã/ recaeant /ʁekã/

Eu passé contemporal

Czas przeszły współczesny oznaczający czynności występujące równocześnie w przeszłości. Może wskazywać, jak present contemporal, na trwanie czynności.

Konstrukcja: bute (imperfect) + imiesłów współczesny
inf bute /byts/
1sg buvaean /byvajã/
2sg buvæse /byvɛz/
3sg buvæt /byvɛ/
1pl buvæme /byvɛm/
2pl buvæte /byvɛts/
3pl buvaeant /byvajã/

Przykład:

  • Eo buvaeant édeante a recaean. /jo byvajã jedzãts a ʁekajã/ - Jadłem i mówiłem. / Jedząc, mówiłem.

Eu plusperfect

Eu futur

Eu futur proce

Czas przyszły bliski wyrażający czynności mające miejsce w najbliższej przyszłości, co do których jesteśmy pewni, że się wydarzą.

Konstrukcja: vedte (present) + bezokolicznik bez -e
inf vedte /vesː/
1sg vedan /vedã/
2sg vedese /vedzez/
3sg vedet /vedze/
1pl vedeme /vedzem/
2pl vedete /vedzets/
3pl vedant /vedã/

Przykład:

  • Eo vedan edt. /jo vedã etː/ - Będę jeść.