Olżycki: Różnice pomiędzy wersjami

Z Conlanger
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Linia 113: Linia 113:
 
==Morfologia==
 
==Morfologia==
 
===Rodzajniki===
 
===Rodzajniki===
====Rodzajnik określony====
+
W języku olżyckim występuje '''rodzajnik określony''' w dwóch rodzajach: męskim i żeńskim, w liczbie pojedynczej i mnogiej:
W języku olżyckim występuje rodzajnik określony w dwóch rodzajach: męskim i żeńskim, w liczbie pojedynczej i mnogiej:
+
* Liczba pojedyncza: '''eu''' /{{IPA|<small>(j)</small>y}}/ (rodzaj męski), '''ea''' /{{IPA|ja}}/ (rodzaj żeński)
* Liczba pojedyncza: '''eu''' /{{IPA|<sub>(j)</sub>y}}/ (rodzaj męski), '''ea''' /{{IPA|ja}}/ (rodzaj żeński)
 
 
* Liczba mnoga: '''é''' /{{IPA|je}}/ (brak rozróżnienia na rodzaje)
 
* Liczba mnoga: '''é''' /{{IPA|je}}/ (brak rozróżnienia na rodzaje)
  
 
Rodzajnik określony jest często skracany do '''e' ''' /{{IPA|j}}/ przed samogłoską, np. ''e'olgittine'' zamiast ''ea olgittine''.
 
Rodzajnik określony jest często skracany do '''e' ''' /{{IPA|j}}/ przed samogłoską, np. ''e'olgittine'' zamiast ''ea olgittine''.
  
====Rodzajnik nieokreślony====
+
 
Rodzajnik nieokreślony jest tożsamy z liczebnikiem "jeden" i brzmi:
+
'''Rodzajnik nieokreślony''' jest tożsamy z liczebnikiem "jeden" i brzmi:
 
* w liczbie pojedynczej: '''én''' /{{IPA|jen}}/ (r. m.), '''éne''' /{{IPA|jeɲ}}/ (r. ż.)
 
* w liczbie pojedynczej: '''én''' /{{IPA|jen}}/ (r. m.), '''éne''' /{{IPA|jeɲ}}/ (r. ż.)
* w liczbie mnogiej: '''éné''' /{{IPA|jeɲe}}/
+
* w liczbie mnogiej: '''(éné)''' /{{IPA|jeɲe}}/
  
 
===Zaimki===
 
===Zaimki===

Wersja z 21:55, 26 sty 2012

Język olżycki (ea rece olgittic /jaˌʀeʃ olʒiˈsːik/, prościej: e'olgittine /jolʒiˈsːiɲ/) - fikcyjny język zachodniosłowiański używany w alternatywnej historii w północnej Lotaryngii (Lorunea), Nadrenii (Renanea, Olgiti Etar) i Hesji (Olgiti Nov).

Nazwa pochodzi od kontaminacji Alzacji z Łużycami.

Fonologia i zapis

Spółgłoski

wargowe dziąsłowe zadziąsłowe podniebienne tylnojęzykowe
zwarte b p d~ɾ t ɟ c
g c **
g k
g c
zw.-szcz. dz ts
d t *
szczel. v f z s ʒ ʃ
g c *
nosowe m n ɲ
n *
płynne l j
l *
ʀ
r
*) przed e i
**) przed u

Samogłoski

Olgittine vowel trapezoid.png

Zapis

Spółgłoski

  • m [m]
  • b [b]
  • p [p]
  • bh v [v]
  • ph f [f]
  • n [n]
  • d [d] [dz]¹
  • t [t] [ts]¹, na końcu wyrazu [ɾ] (jeśli następny zaczyna się samogłoską) lub nieme
  • dh [d]¹
  • th [t]¹
  • z [z]
  • s [s], na końcu wyrazu [z] (jeśli następny zaczyna się samogłoską) lub nieme
  • l [l] [j]¹
  • g [g] [ʒ]¹
  • c [k] [ʃ]¹
  • gu [gʲ]¹
  • k cu qu [kʲ]¹
  • r [ʁ]

¹) przed literami "e", "i"

Dwuznaki

  • dt tt [tt] [ss]¹
  • zt st [st] [ss]¹
  • ds ts [ss]
  • gt ct [tt] [ss]¹
  • zc sc [sk] [ʃʃ]¹
  • gs cs x [ss]

¹) przed literami "e", "i"

Samogłoski

  • a [a]
  • ae/æ [ɛ]
  • an [ã]
  • au [ɔ]
  • e [e] [j] ² ³
  • é [e] ³
  • eu [y] [u] ³
  • i [i] ³
  • o [o]
  • oe/œ [e]
  • ou [u]
  • u [y]

²) "e" jest wymawiane jako:

  • [j] – między samogłoskami, na początku wyrazu przed samogłoską, po samogłosce
  • [e] – między spółgłoskami, na początku wyrazu przed spółgłoską
  • nieme – po spółgłosce

³) zmienia wymowę niektórych spółgłosek, po których następuje

Morfologia

Rodzajniki

W języku olżyckim występuje rodzajnik określony w dwóch rodzajach: męskim i żeńskim, w liczbie pojedynczej i mnogiej:

  • Liczba pojedyncza: eu /(j)y/ (rodzaj męski), ea /ja/ (rodzaj żeński)
  • Liczba mnoga: é /je/ (brak rozróżnienia na rodzaje)

Rodzajnik określony jest często skracany do e' /j/ przed samogłoską, np. e'olgittine zamiast ea olgittine.


Rodzajnik nieokreślony jest tożsamy z liczebnikiem "jeden" i brzmi:

  • w liczbie pojedynczej: én /jen/ (r. m.), éne /jeɲ/ (r. ż.)
  • w liczbie mnogiej: (éné) /jeɲe/

Zaimki

Zaimki osobowe

Poj. 1. eo /jo/ /me/
2. tu /ty/ /tse/
3m. on /on/ neo /ɲo/ eo /jo/
3f. ona /ona/ nei /ɲi/ ei /i/
Mn. 1. mu /my/ nas /na/
2. vu /vy/ vas /va/
3m. oni /oɲi/ nei /ɲi/ ei /i/
3f. onu /ony/ neu /ɲy/ eu /(j)y/
Grzecz. va /va/ //
Bezos. se /s(e)/ so /so/

Kolumny tabelki przedstawiają kolejno:

  • formę mianownika (Ona ét. "Ona je.")
  • formę akcentowaną używaną po przyimkach (Eo recean su nei. "Rozmawiam z nią.")
  • formę nieakcentowaną używaną jako dopełnienie (Eo ei videan. "Widzę .")

Czasowniki

Czasowniki określają wykonywaną czynność lub stan, w jakim znajduje się podmiot. Czasowniki charakteryzują cechy wyróżniające: tryb, czas (w tym aspekt), koniugacja. Dzielą się na kilka grup:

  • koniugacja -a-, -ea- - grupa czasowników kończących się w bezokoliczniku regularnie na -ate /ats/, mające wstawkę w temacie czasu teraźniejszego, np. cita-te > citae-an, vea-te > vé-an
  • koniugacja samogłoskowa - grupa podobna do poprzedniej, zawierająca krótkie czasowniki o jednosylabowych tematach kończących się samogłoską, np. pi-te > pie-an
  • koniugacja -e-, -i-, czyli czasowniki kończące się w bezokoliczniku regularnie na -ete /ets/ i -ite /its/, np. vide-te, voli-te > vide-an, vole-an
  • koniugacja spółgłoskowa - grupa zawierająca czasowniki o temacie kończącym się spółgłoską: mog-te > mog-an, pre-te > pr-an
  • czasowniki nieregularne, mające różne wzorce odmiany, np. bu-te > eme, éd-te > ém, ean-te > im-an

Eu present

Czas teraźniejszy będący czasem podstawowym.

Odmiana czasowników regularnych:

inf citate /ʃitats/ pite /pits/ videte /vidzets/ recte /ʁeʃː/
1sg citaean /ʃitajã/ piean /pijã/ videan /vidzã/ recan /ʁekã/
2sg citæse /ʃitɛz/ piese /pijz/ vidise /vidziz/ recese /ʁeʃez/
3sg citæt /ʃitɛ/ piet /pij/ vidit /vidzi/ recet /ʁeʃe/
1pl citæme /ʃitɛm/ pieme /pijm/ vidime /vidzim/ receme /ʁeʃem/
2pl citæte /ʃitɛts/ piete /pijts/ vidite /vidzits/ recete /ʁeʃets/
3pl citaeant /ʃitajã/ pieant /pijã/ videant /vidzã/ recant /ʁekã/

Eu present contemporal

Czas teraźniejszy współczesny oznaczający czynności występujące równocześnie. Może wskazywać bardziej na trwanie czynności.

Konstrukcja: bute (present) + imiesłów współczesny

Imiesłów współczesny tworzy się najczęściej końcówką -ante, np. citaeante, voleante.

inf bute /byts/
1sg eme /em/
2sg ese /ez/
3sg est /e(t)/
1pl emé /eme/
2pl este /esː/
3pl sant //

Przykład:

  • Eo eme édeante a recan. /jo em jedzãts a ʁekã/ - Jem i mówię. / Jedząc, mówię.

Eu perfect

E'imperfect

Czas przeszły prosty opisujący czynności przeszłe. Używany rzadko, głównie do narracji.

Formę czasu przeszłego tworzy się poprzez:

  • dodanie wrostka -(u)va- do czasowników na -a-, -e- oraz tematów samogłoskowych, np. trima-te > trimuva-, sede-te > seduva-, gi-te > giva-
  • zmianę tematu (najczęściej zmiana o > a lub wstawienie e) i dodanie -(e)a- do czasowników na -i- lub spółgłoskę, np. nosi-te > nasea-, bra-te > bera-

Uwaga! Końcówka 1. os. l. pojedynczej to w imperfekcie -m.

inf citate /ʃitats/ pite /pits/ volite /volits/ recte /ʁeʃː/
1sg cituvam /ʃityvam/ pivam /pivam/ valam /valam/ recam /ʁekam/
2sg cituvase /ʃityvaz/ pivase /pivaz/ valase /valaz/ recase /ʁekaz/
3sg cituvat /ʃityva/ pivat /piva/ valat /vala/ recat /ʁeka/
1pl cituvame /ʃityvam/ pivame /pivam/ valame /valam/ recame /ʁekam/
2pl cituvate /ʃityvats/ pivate /pivats/ valate /valats/ recate /ʁekats/
3pl cituvaeant /ʃityvajã/ pivaeant /pivajã/ valaeant /valajã/ recaeant /ʁekajã/

Przykład:

  • Éne gena docadat u eu pocoe. /jeɲ ʒena dokada y‿y poke/ - "Do pokoju weszła kobieta."

Eu passé contemporal

Czas przeszły współczesny oznaczający czynności występujące równocześnie w przeszłości. Może wskazywać, jak present contemporal, na trwanie czynności.

Konstrukcja: bute (imperfect) + imiesłów współczesny
inf bute /byts/
1sg buvam /byvam/
2sg buvase /byvaz/
3sg buvat /byva/
1pl buvame /byvam/
2pl buvate /byvats/
3pl buvaeant /byvajã/

Przykład:

  • Eo buvam édeante a recam. /jo byvam jedzãts a ʁekam/ - Jadłem i mówiłem. / Jedząc, mówiłem.

Eu plusperfect

Eu futur

Eu futur proce

Czas przyszły bliski wyrażający czynności mające miejsce w najbliższej przyszłości, co do których jesteśmy pewni, że się wydarzą.

Konstrukcja: vedte (present) + bezokolicznik bez -e
inf vedte /vesː/
1sg vedan /vedã/
2sg vedese /vedzez/
3sg vedet /vedze/
1pl vedeme /vedzem/
2pl vedete /vedzets/
3pl vedant /vedã/

Przykład:

  • Eo vedan edt. /jo vedã etː/ - Będę jeść.