Prakorbulowie: Różnice pomiędzy wersjami

Z Conlanger
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
(Utworzono nową stronę "'''Prakorbulowie'''— grupa etnolingwistyczna zamieszkująca świat Gammaji. Prakorbulowie posługiwali się językiem prakorbulskim...")
 
 
(Nie pokazano 10 pośrednich wersji utworzonych przez tego samego użytkownika)
Linia 1: Linia 1:
'''Prakorbulowie'''— grupa etnolingwistyczna zamieszkująca świat [[Gammaja|Gammaji]]. Prakorbulowie posługiwali się językiem [[Język prakorbulski|prakorbulskim]]. Zarówno język, kultura oraz mitologia Prakorbulów nie są poświadczone w żadnych źródłach pisanych, wszelką wiedzę o nich pozyskano z badań archeologicznych, genetycznych oraz poprzez próby rekonstrukcji w wyniku porównań z ludami potomnymi.
+
'''Prakorbulowie''' — grupa etnolingwistyczna zamieszkująca świat [[Gammaja|Gammaji]]. Prakorbulowie posługiwali się językiem [[Język prakorbulski|prakorbulskim]]. Zarówno język, kultura oraz mitologia Prakorbulów nie są poświadczone w żadnych źródłach pisanych, wszelką wiedzę o nich pozyskano z badań archeologicznych, genetycznych oraz poprzez próby rekonstrukcji w wyniku porównań z ludami potomnymi.
  
 
Prakorbulowie żyli w okresie wczesnego chalkolitu<ref>epoka miedzi</ref> na obszarze [[Step Gamajski|Stepu Gamajskiego]], na wschód od ojczyzny [[Pragamajowie|Pragamajów]]. Okres ich istnienia jako zwartej grupy etnolingwistycznej przyjmuje się okres między 1000 [[Kalendarz Świata Gammy|AG]] a 500 [[Kalendarz Świata Gammy|PG]], chociaż jest to kwestia sporna.
 
Prakorbulowie żyli w okresie wczesnego chalkolitu<ref>epoka miedzi</ref> na obszarze [[Step Gamajski|Stepu Gamajskiego]], na wschód od ojczyzny [[Pragamajowie|Pragamajów]]. Okres ich istnienia jako zwartej grupy etnolingwistycznej przyjmuje się okres między 1000 [[Kalendarz Świata Gammy|AG]] a 500 [[Kalendarz Świata Gammy|PG]], chociaż jest to kwestia sporna.
  
 
==Genetyka==
 
==Genetyka==
Badania szczątków prakorbulów i badania genetyczne ich współczesnych potomków pozwoliły zrekonstruować cechy wyglądu członków tej społeczności. Prakorbulowie najprawdopodobniej byli typowymi przedstawicielami rasy mongoloidalnej. Posiadali śniadą skórę. Byli niskiego wzrostu. Oczy mieli duże, okrągłe, zazwyczaj koloru brązowego, a nad nimi znajdowała się wyraźna zmarszczka nakątna.
+
Badania szczątków prakorbulów i badania genetyczne ich współczesnych potomków pozwoliły zrekonstruować cechy wyglądu członków tej społeczności. Prakorbulowie najprawdopodobniej byli typowymi przedstawicielami rasy mongoloidalnej. Posiadali śniadą skórę. Byli niskiego wzrostu. Oczy mieli duże i zazwyczaj koloru brązowego, a nad nimi znajdowała się wyraźna zmarszczka nakątna.
  
 
==Kultura==
 
==Kultura==
Linia 10: Linia 10:
 
===Zwyczaje i struktura społeczna===
 
===Zwyczaje i struktura społeczna===
 
====Wygląd====
 
====Wygląd====
W społeczeństwie Prakorbulów podobnie jak u Pragamajów mężczyźni nosili bujny zarost, łącznie z długimi brodami, wąsami oraz bokobrodami i tak samo zapuszczenie zarostu było wymagane by chłopiec stał się mężczyzną także pod wypływem zwyczajów tamtych ludów. Praktykowano malowanie twarzy w mocnych kolorach, gdzie wzór wymalowany na twarzy był znakiem przynależności do określomego plemienia.
+
W społeczeństwie Prakorbulów podobnie jak u Pragamajów mężczyźni nosili bujny zarost, łącznie z długimi brodami, wąsami oraz bokobrodami i tak samo jak u Pragamajów zapuszczenie zarostu było wymagane by chłopiec stał się mężczyzną. Praktykowano malowanie twarzy w mocnych kolorach, gdzie wzór wymalowany na twarzy był znakiem przynależności do określomego plemienia.
  
 
Kobiety nosiły włosy splątane w jeden warkocz lub jeden kucyk. Niezamężne kobiety nie miały pomalowanej twarzy w przeciwieństwie do zamężnych, które malowały się na barwy plemienia, do którego się dołączyły w chwili wyjścia za mąż.
 
Kobiety nosiły włosy splątane w jeden warkocz lub jeden kucyk. Niezamężne kobiety nie miały pomalowanej twarzy w przeciwieństwie do zamężnych, które malowały się na barwy plemienia, do którego się dołączyły w chwili wyjścia za mąż.
====Rytułały przejścia i Małżeństwo====
+
 
 +
Obie płcie nosiły skórzane spodnie i wełniane tuniki przewiązane pasem, przy czym tunika kobieca sięgała niżej i miała dłuższe ramiona.
 +
====Rytułały przejścia i małżeństwo====
 
Chłopcy do wieku 5 lat byli ubierani tak samo jak dziewczynki i nie mają strzyżonych włosów. Piątego roku życia mieli pierwszy raz ścięte włosy i pierwszy raz zakładali chłopięce ubrania.
 
Chłopcy do wieku 5 lat byli ubierani tak samo jak dziewczynki i nie mają strzyżonych włosów. Piątego roku życia mieli pierwszy raz ścięte włosy i pierwszy raz zakładali chłopięce ubrania.
 
   
 
   
Linia 26: Linia 28:
 
Dużą rolę w społeczeństwie pełnili szamani. Oprócz najważniejszego zadania, jakim było prowadzenie modlitw i rytułałów do bóstw, mieli również takie obowiązki jak bycie „pamięcią plemienia” — znanie historii plemienia i ważnych wydarzeń i prawa zwyczajowego, o których informacje były przekazywane ustnie z pokolenia na pokolenie. Innym ich obowiązkiem jest prowadzenie rytułów przejścia — to oni malowali twarze ludziom z plemienia i prowadzili ceremonie ślubne.
 
Dużą rolę w społeczeństwie pełnili szamani. Oprócz najważniejszego zadania, jakim było prowadzenie modlitw i rytułałów do bóstw, mieli również takie obowiązki jak bycie „pamięcią plemienia” — znanie historii plemienia i ważnych wydarzeń i prawa zwyczajowego, o których informacje były przekazywane ustnie z pokolenia na pokolenie. Innym ich obowiązkiem jest prowadzenie rytułów przejścia — to oni malowali twarze ludziom z plemienia i prowadzili ceremonie ślubne.
 
===Imiona===
 
===Imiona===
 +
Imiona Prakorbulów były towrzone na kilka sposobów:
 +
— przez dodanie sufiksu „-Et” tworzącego rzeczowniki zbiorowe np.
 +
  „Jazıkat” od „jazık” (dobro)
 +
  „Tuşkot” od „tuşk” (szczęście)
 +
— przez stworzenie imiesłowu czynnego np.
 +
  „Keşkerek” — walczący
 +
  „Teneemek” — kochająca
 +
— za pomocą złożenia rzeczowników np.
 +
  „Ştaavanxık” (duch orła) od „xık” (duch) i „ştaavan” (orzeł) — złożenia z „xık” były używane przez szamanów.
 +
  „Jazıkmırı” (dobra głowa) od „jazık” i „mırı” (głowa).
 +
===Sakan===
 +
Ważną rolę w życiu kulturowył pełnił sakan — barwiony materiał zrobiony z wełny, pokryty wzorami w różnych kolorach. Sakan z abstrakcyjnymi wzorami i przedstwieniami roślin i zwierząt był przeznaczany do tworzenia tunik i szali. Większe znaczenie kulturowe dla Prakorbulów miał jednak przechowywany przez szamana tzw. sakanat — zszyte ze sobą pasy sakanu przedstawiające wydarzenia z życia plemienia, mity religijne i obrazowe przedstawienia praw i zasad rządzących plemieniem. Sakanat ułatwiał szamanom zapamiętywanie i przekazywanie tradycji ustnej plemienia.
 
===Pochówki i zwyczaje pogrzebowe===
 
===Pochówki i zwyczaje pogrzebowe===
 
+
Przed pochowaniem zmarłego składano ofiarę całopaloną z owcy dla boga zaświatów Keğe. Członkowie plemienia przez kilka dni zakrywali włosy czarną chustą. Pochówki Prakorbulów mocno przypominają pochówki Pragamajów z powodu bliskości tych kultur — obie grupy należą do kultury grobów jamowych. Prakorbulowie chowali swoich zmarłych w jamach wykonanych w ziemi, głębokich na około 1,5 metra. Zmarły ułożony był na siedząco, w pozycji embrionalnej, z nogami podciągniętymi do piersi. Dla zmarłego wykonywano specjalne tuniki stworzone z sakanu przedstawiającego wydarzenia w zaświatach, jakie miały spotkać zmarłego. Jamy przyozdabiano kwiatami. Twarz zmarłego malowano na czarno-czerwono na znak tego, że zmarły przestaje być członkiem plemienia żywych i zaczyna być członkiem plemienia Keğe.
 
==Religia i mitologia==
 
==Religia i mitologia==
 
{{Główny artykuł|Mitologia prakorbulska}}
 
{{Główny artykuł|Mitologia prakorbulska}}
 +
Prakorbulowie mieli politeistyczny sytem wierzeń. Czcili wielu bogów dzielących się na bogów czczonych przez większość Prakorbulów i bogów plemiennych. Na prakorbulski panteon składał się między innymi bóg słońca Kootok będący na czele panteonu, jego żona Senree bogini ziemi, bóg powietrza, chmur i magii Taz̧a, bóg zaświatów i śmierci Keğe, dwie bogini księżyców i bogini wód.
  
 +
Prakorbulowie wierzyli, że większość ludzi po śmierci trafia do świata podziemi rządzonego przez Keğe. Ludzie mieli być sądzeni przez niego i ci, których Keğe uznał za niegodnych wejścia do zaświatów, byli pożerani przez wielkiego węża, za to sprawiedliwi dołączali do plemienia Keğe, gdzie bawili się i ucztowali. Szamani za to po śmierci trafiali do świata chmur rządzonego przez Taz̧ę, skąd patrzyli na ziemię i pomagali żyjącym. Z tego powodu po śmierci ich twarze nie były malowane na czarno-czerwono (kolory Keğe), tylko na czerwono-zielono (kolory Taz̧y).
 
==Przypisy==
 
==Przypisy==
 
<references/>
 
<references/>

Aktualna wersja na dzień 14:09, 7 wrz 2020

Prakorbulowie — grupa etnolingwistyczna zamieszkująca świat Gammaji. Prakorbulowie posługiwali się językiem prakorbulskim. Zarówno język, kultura oraz mitologia Prakorbulów nie są poświadczone w żadnych źródłach pisanych, wszelką wiedzę o nich pozyskano z badań archeologicznych, genetycznych oraz poprzez próby rekonstrukcji w wyniku porównań z ludami potomnymi.

Prakorbulowie żyli w okresie wczesnego chalkolitu[1] na obszarze Stepu Gamajskiego, na wschód od ojczyzny Pragamajów. Okres ich istnienia jako zwartej grupy etnolingwistycznej przyjmuje się okres między 1000 AG a 500 PG, chociaż jest to kwestia sporna.

Genetyka

Badania szczątków prakorbulów i badania genetyczne ich współczesnych potomków pozwoliły zrekonstruować cechy wyglądu członków tej społeczności. Prakorbulowie najprawdopodobniej byli typowymi przedstawicielami rasy mongoloidalnej. Posiadali śniadą skórę. Byli niskiego wzrostu. Oczy mieli duże i zazwyczaj koloru brązowego, a nad nimi znajdowała się wyraźna zmarszczka nakątna.

Kultura

Prakorbulowie żyli w społeczeństwie plemiennym. Większość Prakorbulów zajmowała się pasterstwem owiec. Prakorbulowie prowadzili koczowniczy tryb życia, podróżując z miejsca na miejce w poszukiwaniu nowych pastwisk dla swoich stad. Do przemieszczania się używali koni. Mała część Prakorbulów zajmowała się rolnictwem pod wpływem innych ludów np. Pragamajów.

Zwyczaje i struktura społeczna

Wygląd

W społeczeństwie Prakorbulów podobnie jak u Pragamajów mężczyźni nosili bujny zarost, łącznie z długimi brodami, wąsami oraz bokobrodami i tak samo jak u Pragamajów zapuszczenie zarostu było wymagane by chłopiec stał się mężczyzną. Praktykowano malowanie twarzy w mocnych kolorach, gdzie wzór wymalowany na twarzy był znakiem przynależności do określomego plemienia.

Kobiety nosiły włosy splątane w jeden warkocz lub jeden kucyk. Niezamężne kobiety nie miały pomalowanej twarzy w przeciwieństwie do zamężnych, które malowały się na barwy plemienia, do którego się dołączyły w chwili wyjścia za mąż.

Obie płcie nosiły skórzane spodnie i wełniane tuniki przewiązane pasem, przy czym tunika kobieca sięgała niżej i miała dłuższe ramiona.

Rytułały przejścia i małżeństwo

Chłopcy do wieku 5 lat byli ubierani tak samo jak dziewczynki i nie mają strzyżonych włosów. Piątego roku życia mieli pierwszy raz ścięte włosy i pierwszy raz zakładali chłopięce ubrania.

Według Prakorbulów chłopcy stawali się mężczyznami w wieku 16 lat, kiedy pierwszy raz mieli pomalowaną twarz w barwy plemienia.

Kobiety wychodziły za mąż zazwyczaj za mężczyzn z innego plemienia i ponieważ Prakorbulowie byli patrylokalni, zostawały z plemieniem męża.

Zarówno zawarcie małżeństwa jak i oba rytułały przejścia miały miejsca w czasie przesilenia letniego.

Struktura plemienia

Na czele plemienia stał wódz, który zarządzał plemieniem, był sędzią i rozstrzygał spory. Po jego śmierci następcą mógł zostać każdy z jego potomków. Jeżeli chętnych do zostania wodzem było więcej, robiono serię pojedynków mających wyłonić ostatecznego zwycięzce, który zostanie wodzem.

Dużą rolę w społeczeństwie pełnili szamani. Oprócz najważniejszego zadania, jakim było prowadzenie modlitw i rytułałów do bóstw, mieli również takie obowiązki jak bycie „pamięcią plemienia” — znanie historii plemienia i ważnych wydarzeń i prawa zwyczajowego, o których informacje były przekazywane ustnie z pokolenia na pokolenie. Innym ich obowiązkiem jest prowadzenie rytułów przejścia — to oni malowali twarze ludziom z plemienia i prowadzili ceremonie ślubne.

Imiona

Imiona Prakorbulów były towrzone na kilka sposobów: — przez dodanie sufiksu „-Et” tworzącego rzeczowniki zbiorowe np.

 „Jazıkat” od „jazık” (dobro)
 „Tuşkot” od „tuşk” (szczęście)

— przez stworzenie imiesłowu czynnego np.

 „Keşkerek” — walczący
 „Teneemek” — kochająca

— za pomocą złożenia rzeczowników np.

 „Ştaavanxık” (duch orła) od „xık” (duch) i „ştaavan” (orzeł) — złożenia z „xık” były używane przez szamanów.
 „Jazıkmırı” (dobra głowa) od „jazık” i „mırı” (głowa).

Sakan

Ważną rolę w życiu kulturowył pełnił sakan — barwiony materiał zrobiony z wełny, pokryty wzorami w różnych kolorach. Sakan z abstrakcyjnymi wzorami i przedstwieniami roślin i zwierząt był przeznaczany do tworzenia tunik i szali. Większe znaczenie kulturowe dla Prakorbulów miał jednak przechowywany przez szamana tzw. sakanat — zszyte ze sobą pasy sakanu przedstawiające wydarzenia z życia plemienia, mity religijne i obrazowe przedstawienia praw i zasad rządzących plemieniem. Sakanat ułatwiał szamanom zapamiętywanie i przekazywanie tradycji ustnej plemienia.

Pochówki i zwyczaje pogrzebowe

Przed pochowaniem zmarłego składano ofiarę całopaloną z owcy dla boga zaświatów Keğe. Członkowie plemienia przez kilka dni zakrywali włosy czarną chustą. Pochówki Prakorbulów mocno przypominają pochówki Pragamajów z powodu bliskości tych kultur — obie grupy należą do kultury grobów jamowych. Prakorbulowie chowali swoich zmarłych w jamach wykonanych w ziemi, głębokich na około 1,5 metra. Zmarły ułożony był na siedząco, w pozycji embrionalnej, z nogami podciągniętymi do piersi. Dla zmarłego wykonywano specjalne tuniki stworzone z sakanu przedstawiającego wydarzenia w zaświatach, jakie miały spotkać zmarłego. Jamy przyozdabiano kwiatami. Twarz zmarłego malowano na czarno-czerwono na znak tego, że zmarły przestaje być członkiem plemienia żywych i zaczyna być członkiem plemienia Keğe.

Religia i mitologia

Lupa2.gif
Główny artykuł: Mitologia prakorbulska

Prakorbulowie mieli politeistyczny sytem wierzeń. Czcili wielu bogów dzielących się na bogów czczonych przez większość Prakorbulów i bogów plemiennych. Na prakorbulski panteon składał się między innymi bóg słońca Kootok będący na czele panteonu, jego żona Senree bogini ziemi, bóg powietrza, chmur i magii Taz̧a, bóg zaświatów i śmierci Keğe, dwie bogini księżyców i bogini wód.

Prakorbulowie wierzyli, że większość ludzi po śmierci trafia do świata podziemi rządzonego przez Keğe. Ludzie mieli być sądzeni przez niego i ci, których Keğe uznał za niegodnych wejścia do zaświatów, byli pożerani przez wielkiego węża, za to sprawiedliwi dołączali do plemienia Keğe, gdzie bawili się i ucztowali. Szamani za to po śmierci trafiali do świata chmur rządzonego przez Taz̧ę, skąd patrzyli na ziemię i pomagali żyjącym. Z tego powodu po śmierci ich twarze nie były malowane na czarno-czerwono (kolory Keğe), tylko na czerwono-zielono (kolory Taz̧y).

Przypisy

  1. epoka miedzi